Bijlage- Programmabegroting 2026 - 2029
Tekst van het document
Begroot 2026
Lasten taakvelden
2.557
Inkomsten taakvelden (excl. heffingen)
-177
Netto lasten taakveld
2.380
Toe te rekenen lasten: Overhead
134
BCF-BTW
471
Kwijtschelding
65
Totale lasten
3.051
Opbrengst heffingen
-2.952
Totale baten
-2.952 97%
Dekkingspercentage
2.1.5 Onroerendezaakbelasting Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (ozb) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker en/of eigenaar van een niet-woning. De ozb is gebaseerd op de WOZ-waarde op 1 januari van het voorgaande jaar. De gemeente bepaalt de ozb-aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZwaarde). Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie vastgesteld, dit gebeurt volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ). Het beleid tot nu toe is altijd geweest dat de ozbopbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed daalt, als gevolg van lagere taxatiewaarden, zullen de ozb-tarieven extra stijgen zodat de totale opbrengst gelijk blijft (het omgekeerde geldt uiteraard ook). Net als in voorgaande jaren is ook voor 2026 dit beleidsuitgangspunt gehanteerd. In de begroting is rekening gehouden met een indexering van de ozb-opbrengsten met 4,9% in 2026. In onderstaande tabel wordt het tariefvoorstel 2026 afgezet tegen het tarief 2025.
OZB
Percentage 2025
Percentage 2026
Gebruikersbelasting
0,3307%
0,3496%
Eigenarenbelasting woning
0,1362%
0,1299%
Eigenarenbelasting niet -woning
0,4383%
0,4686%
Totaal
Pagina 47
Programmabegroting 2026-2029
2.1.6 Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen, kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering van ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.
2.1.7 Toeristenbelasting Op grond van artikel 224 van de Gemeentewet kunnen gemeenten toeristenbelasting heffen. Vanaf 2025 is in Borne de belasting ingevoerd. Toeristenbelasting is verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding in welke vorm dan ook door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente staat ingeschreven. Degene die overnacht, betaalt de belasting aan de ondernemer die de overnachting verzorgt. De ondernemer (belastingplichtige) die de overnachting mogelijk maakt, betaalt de belasting. Deze belastingplichtigen houden een nachtregister bij en dienen dat in bij het GBTwente voor belastingoplegging.
2.1.8 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt, betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: 1.
titel 1, algemene dienstverlening;
2.
titel 2, dienstverlening vallend onder de Omgevingswet;
3.
titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.
Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn, gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt.
Pagina 48
Programmabegroting 2026-2029 Voor een aantal tarieven binnen hoofdstuk 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Leges en rechten
Begroot 2026
Lasten taakvelden
3.242
Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) Netto lasten taakveld
-29 3.213
Toe te rekenen lasten: Overhead
2.657
BCF-BTW
156
Totale lasten
6.026
Opbrengst heffingen
-1.904
Totale baten
-1.904
Dekkingspercentage
32%
2.1.9 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. Marktgelden
Begroot 2026
Lasten taakvelden
96
Inkomsten taakvelden (excl. heffingen)
0
Netto lasten taakveld
96
Toe te rekenen lasten: Overhead
0
BCF-BTW
20
Totale lasten
116
Opbrengst heffingen
-46
Totale baten
-46
Dekkingspercentage
40%
Pagina 49
Programmabegroting 2026-2029
2.1.10 Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten Lasten taakvelden
Begroot 2026 417
Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) Netto lasten taakveld
0 417
Toe te rekenen lasten: Overhead
99
BCF-BTW
59
Totale lasten
575
Opbrengst heffingen
-177
Totale baten
-177
Dekkingspercentage
31%
2.1.11 Woonlastenontwikkeling De woonlastenontwikkeling wat betreft de meerpersoonshuishoudens van de gemeente is conform eigen berekeningen als volgt: 2026 Mutatie € Mutatie %
Woonlasten
2025
Rioolheffing
228,84
209,52
-19,32
-8,44
Afvalstoffenheffing
241,26
273,61
32,35
13,41
OZB
543,91
570,4
26,49
4,87
Totaal
1.014,01
1.053,53
39,52
3,9
Hieronder is de woonlastenontwikkeling zoals gepubliceerd wordt door COELO (Centrum voor Onderzoek van de economie van Lagere Overheden) te zien van de gemeente met de gemeenten in Twente en vergeleken met de provincie en Nederland.
Pagina 50
Programmabegroting 2026-2029
bruto woonlasten
Eenpersoons Meerpersoons
eigenaar-gebruiker woning 2024 2025 2024
stijging in % tov 2024
2025
1-pers
meerpers
Almelo
996 1.022 1.041 1.069
2,61%
2,69%
Borne
1.021 1.034 1.050 1.070
1,27%
1,90%
Dinkelland
929
972
1,40%
1,57%
Enschede
986 1.033 1.013 1.061
4,77%
4,74%
Haaksbergen
1.095 1.125 1.091 1.125
2,74%
3,12%
Hellendoorn
989 1.006 989
1.006
1,72%
1,72%
Hengelo
935
996
2,67%
2,47%
Hof van Twente
1.024 1.067 1.055 1.096
4,20%
3,89%
Losser
1.083 1.052 1.114 1.084
-2,86%
-2,69%
Oldenzaal
908
975
945
1.009
7,38%
6,77%
Rijssen-Holten
645
705
675
749
9,30%
10,96%
Tubbergen
929
969
954
992
4,31%
3,98%
Twenterand
936
951
977
990
1,60%
1,33%
Wierden
940 1.010 968
1.037
7,45%
7,13%
Overijssel
903
945
934
979
4,65%
4,82%
Nederland
911
964
994
1.052
5,82%
5,84%
942
960
957
972
Pagina 51
Programmabegroting 2026-2029
2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen is het nodig om het weerstandsvermogen in kaart te brengen en dit af te zetten tegen het risicobeeld. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken om onverwachte financiële tegenvallers op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. De uitgangspunten bij deze paragraaf zijn te vinden in de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen.
2.2.1 Risicobeeld Door inzicht te hebben in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van gemeente Borne beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risicoidentificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van beheersmaatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt in de risicomanagementrapportage het risicobeeld gedeeld met het managementteam. Het risicobeeld wordt gedeeld met het college als één van de onderwerpen in de besprekingen van de jaarstukken en meerjarenbegroting. Het actuele beeld van de maximale geldgevolgen (impact) van de risico's is: Lijn en projecten:
€ 21,0 miljoen
Grondexploitaties:
€ 5,8 miljoen
€ 26,8 miljoen
Totaal:
Per risico is in kaart gebracht welke kans er bestaat dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Hierbij wordt rekening gehouden met de reeds getroffen beheersmaatregelen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaatsvinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risico-inventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 6,4 miljoen. Recente ontwikkeling in de weerstandscapaciteit komt voort uit de onlangs geopende grondexploitaties. Hiermee stijgt het aantal beschikbare bouwkavels waardoor het risico van een mogelijke bouwclaim afneemt. Daar staat een hoger risico voor planschade tegen over. Ook houden we weerstandsvermogen aan voor de onvoorspelbaarheid van gesloten plaatsingen in de zorg. Een ander risico betreft de stabiliteit van het kabinet en kabinetsbeleid en de effecten daarvan op taken en middelen richting gemeenten.
2.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. 1.
Onbenutte belastingcapaciteit: in de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de ozb norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Voor rioolrechten en afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mogen zijn.
2.
Begrotingsoverschot komende jaren: door de onzekere ontwikkelingen in het Gemeentefonds verwachten we geen significant begrotingsoverschot.
Pagina 52
Programmabegroting 2026-2029
Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op hetzelfde niveau. Algemene reserve De algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Door de gemeenteraad zijn afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van deze reserve. Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De reserve beleidsontwikkeling kan, verminderd met verplichtingen die zijn gebaseerd op door de raad genomen besluiten, worden meegenomen als weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit en beschikbaar weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Hierin is ook het verloop van de weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen in de afgelopen jaren weergegeven. Weerstandsvermogen
Begroting 2025 Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Algemene reserve
6.900
7.034
7.034
7.034
7.034
Reserve grondexploitatie
2.200
1.943
1.943
1.943
1.943
Reserve beleidsontwikkeling
6.940
4.191
5.206
6.319
6.735
1.015
1.113
416
1.248
Stille reserves Rekeningsaldo voor bestemming Totaal weerstandsvermogen
16.040
14.183
15.296
15.712
16.960
Bestemmingsreserves
22.577
22.943
21.616
21.046
20.882
Totaal reserves
38.617
37.126
36.912
36.758
37.842
Totaal weerstandsvermogen
16.040
14.183
15.296
15.712
16.960
Benodigde weerstandscapaciteit
5.689
6.412
6.412
6.412
6.412
Ben. Weerstandscap x norm (1,4)
7.964
8.977
8.977
8.977
8.977
Ratio
2,8
2,2
2,4
2,5
2,6
Norm
1,4
1,4
1,4
1,4
1,4
De benodigde weerstandscapaciteit naar aanleiding van kwantificering van de risico's (kans x impact) bedraagt € 6,4 miljoen. In de nota Reserves en voorzieningen is uiteengezet dat verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en benodigde weerstandscapaciteit minimaal 1,4 dient te zijn. Dat betekent dat voor elke € 1 aan risico's € 1,40 aan reserve wordt aangehouden. Deze norm betekent een benodigde weerstandscapaciteit van € 8,9 miljoen.
2.2.3 Weerstandsvermogen
Pagina 53
Programmabegroting 2026-2029 Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt de relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst is de ratio weerstandsvermogen.
De ratio weerstandsvermogen is de komende jaren 2,2 of hoger en scoort daarmee "uitstekend". De ratio is ruimschoots hoger dan de daarvoor geldende norm van 1,4. Weerstandsnorm Waarderingscijfer Ratio
Betekenis
A
> 2.0
Uitstekend
B
1.4 - 2.0
Ruim voldoende
C
1.0 - 1.4
Voldoende
D
0.8 - 1.0
Matig
E
0.6 - 0.8
Onvoldoende
F
< 0.6
Ruim onvoldoende
2.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn, kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en impact (gevolg). De cijfers in de onderstaande risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit, vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Onderstaande tabel toont het netto resultaat; dat wil zeggen het resultaat van kans maal impact na het nemen van beheersmaatregelen.
Pagina 54
Programmabegroting 2026-2029
Twee risico's scoren oranje (70% kans op een impact van meer dan € 500K). Dit betreft de ondertunnelingen (impact € 2.500K, situatie voorafgaand aan het aantreffen van glauconiet in de bodem) en het prijseffect van geopolitieke ontwikkelingen/importheffingen (impact € 740K).
2.2.5 Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast (saldo van schulden minus vlottende activa) ten opzichte van de baten. Het geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente Borne rentelasten en de aflossing kan betalen. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De netto schuldquote van gemeente Borne is lager dan de maximum norm. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is gelijk aan de netto schuldquote; er zijn geen leningen verstrekt. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente haar bezittingen heeft gefinancierd met eigen middelen. Een solvabiliteit van lager dan 20% wordt als kwetsbaar beschouwd. Het solvabiliteitspercentage schommelt meerjarig rond de 25% en voldoet daarmee aan de norm. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft. Naar mate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 35% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar.
Het percentage bedraagt in 2026 16%. Na een stijging in de jaren 2027 en 2028 daalt het percentage naar 15% in 2029. Het kengetal blijft in alle jaarschijven ruim binnen de norm. Structurele exploitatieruimte Bij dit kengetal wordt het saldo van structurele baten en structurele lasten (inclusief reservemutaties) afgezet tegen de totale baten. Dit geeft inzicht in hoeverre de structurele lasten kunnen worden gedekt met structurele baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De begroting laat een licht risico zien in 2026. In de jaren erna is dit percentage neutraal tot licht positief.
Pagina 55
Programmabegroting 2026-2029
Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De begrote belastingcapaciteit ligt op 102% en kan daarmee als neutraal worden geduid. Duiding kengetallen
Laag risico
Neutraal risico
Hoog risico
1a. Netto schuldquote
< 90%
90% - 130%
>130%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90% - 130%
>130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20% - 50%
< 20%
3. Grondexploitatie
< 20%
20% - 35%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
> 0%
5. Belastingcapaciteit
< 95%
< 0% 95% - 105%
>105%
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
1a. Netto schuldquote
92%
99%
101%
87%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
92%
99%
101%
87%
2. Solvabiliteitsratio
25%
23%
24%
27%
3. Grondexploitatie
16%
22%
24%
15%
4. Structurele exploitatieruimte
-1%
0%
0%
1%
102%
102%
102%
102%
Kengetallen
5. Belastingcapaciteit
Pagina 56
Programmabegroting 2026-2029
2.3 Onderhoud kapitaalgoederen De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen moet volgens het Besluit begroting en verantwoording ten minste de volgende kapitaalgoederen bevatten: wegen, riolering, water, groen en gebouwen. Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een groot deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de gemeenteraad om jaarlijks de kaderstellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen. In deze paragraaf gaan we in op de belangrijkste kapitaalgoederen. Dit zijn wegen en openbare verlichting, riolering, water, groen en gebouwen. In 2025 is het IBOR aangenomen door de gemeenteraad. Dit IBOR omvat beleidsmatige uitgangspunten voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Die plan maakt toekomstige financiële en beleidsmatige keuzes transparant, voorspelbaar en beter bestuurbaar en hangt nauw samen met de vastgestelde Contourennota.
Ook zijn afschrijvingstermijnen voor wegen, riool, spelen en groen aangepast. In 2026 wordt het beheerplan openbare ruimte opgesteld met daarin onder andere per beheerdomein de omvang van het areaal, de kwaliteit, uitgangspunten en meerjarenplanning voor het onderhoud. Ook is in het IBOR de vernieuwingsopgave in beeld gebracht. Dit omvat de vernieuwing van negen zogenoemde oudste wijken. De dotatie tot en met 2029 wordt aangepast in € 300.000 (bouwsteen A.26). Om de reserve op peil te houden, moet de kostendekking vanaf 2030 jaarlijks met € 150.000 groeien. Vanaf 2033 wordt deze jaarlijkse groei bijgesteld naar € 100.000, zodat vanaf 2038 een structurele dekking van € 1,35 miljoen per jaar is bereikt. Basisregistratie Ondergrond (bouwsteen A.27) De Wet Basisregistratie Ondergrond (BRO), welke sinds 1 januari 2018 van kracht is, regelt de inrichting en opbouw van een basisregistratie ondergrond (BRO). In deze registratie worden gegevens vastgelegd over: 1.
De geologische en bodemkundige opbouw van de ondergrond op basis van verkenningen;
2.
Ondergrondse constructies;
3.
Gebruiksrechten;
4.
Authentieke modellen die gerelateerd zijn aan de ondergrond.
Met een coördinator BRO wordt invulling gegeven aan onze taak als bronhouder om gegevens aan de BRO te leveren en het in goede banen leiden van de invoering en uitvoering van de Wet BRO binnen onze organisatie. GIS (bouwsteen B.13 op basis van een aangenomen amendement A8) Een geografisch informatiesysteem (GIS) is een systeem waarmee de gemeente (ruimtelijke) gegevens of informatie over geografische objecten, zogeheten geo-informatie, kan opslaan, beheren, aanpassen, analyseren en weergeven. Dit gebeurt bijvoorbeeld via kaarten en andere informatie over verschillende gebieden. Met de aanschaf van een GIS-systeem en de aanstelling van een GIS-medewerker, kan GIS op verschillende manieren worden ingezet bij ruimtelijke ordening, verkeers- en milieuanalyses, maar ook andere gemeentelijke taken, zoals sociale zaken, economie en welzijn. Dit geldt voor het vastleggen van gegevens tot het analyseren en modelleren van die gegevens.
Pagina 57
Programmabegroting 2026-2029
2.3.1 Wegen Beleidskader Op basis van het IBOR wordt er in 2026 een beheerplan wegen opgesteld. In dit plan is de omvang van het areaal in beeld gebracht, is er een kwaliteitstoets gedaan en zijn uitgangspunten uit het IBOR vertaald naar uitgangspunten voor het beheerdomein wegen. Ook wordt er, op basis van de inspectie die in het najaar van 2025 wordt uitgevoerd, een MJOP opgesteld. Het dagelijks verzorgend onderhoud uit deze MJOP wordt ondergebracht in de DVO (dienstverleningsovereenkomst) met Twente Milieu. Groot onderhoud, levensduur verlengend onderhoud en vervanging wordt via het raambestek weggezet en uitgevoerd. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2026 zijn de onderhoudswerkzaamheden te verdelen in (het wegwerken van) achterstallig onderhoud, levensduurverlengend onderhoud en technisch onderhoud. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd op basis van de laatste inspectie. De uitvoering van het dagelijks verzorgend onderhoud gebeurt via Twente Milieu. Twente Milieu voert hiervoor jaarlijks twee speciale inspectierondes uit en ook bevindingen vanuit de schouw (beeldkwaliteit) worden opgepakt. Vanuit de gemeentelijke begroting worden de beschikbare budgetten gebruikt voor regulier groot onderhoud aan wegen. Daarnaast is er een voorziening voor achterstallig onderhoud en is er een krediet voor levensduurverlengend onderhoud en/of vervanging van areaal.
Trends en ontwikkelingen De laatste jaren zijn er diverse parkeerplaatsen in Borne vergroend. Dit gaat hittestress tegen en zorgt voor een betere waterinfiltratie. Ook heeft het een positieve bijdrage aan het verbeteren van de biodiversiteit, mits bij de opbouw van de constructie rekening is gehouden met dit doel. In het nog op te stellen beheerplan wordt er speciale aandacht besteed aan het beheer van groene parkeervakken. Ook zien wij door het upgraden van wegen van 50 naar 30 km dat andere inrichtingskeuzes gemaakt worden. Hierover zijn in het IBOR beleidsmatige uitgangspunten geformuleerd. Wat dit betekent voor het straatprofiel en materiaalkeuzes wordt onder andere vastgelegd in de nog op te stellen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR).
2.3.2 Riolering Beleidskader Het vigerende gemeentelijk watertakenplan 2022-2026 is bij de riool- en wateropgaven leidend. Het plan omschrijft in hoofdzaak de taken en verantwoordelijkheden voor het afvalwater, hemelwater en grondwater. Naast het beleidskader van de zorgplichten op afvalwater, hemelwater en grondwater worden de opgaven voor de beheeractiviteiten, verduurzaming, samenwerking en de klimaat uitvoerig toegelicht in het plan. In 2026 wordt het vigerende watertakenplan herzien. En via de methode van de Omgevingswet opgesteld als een Programma Riool. Met de herziening wordt overwogen om de verordening op de rioolheffing aan te passen naar een waterzorgrioolheffing. Met de klimaatontwikkeling en de zorgplichten zijn de huidige wateropgaven behoorlijk uitgebreid, dat vraagt om een verandering in de benaming (en wellicht op de maatstaven) van de huidige rioolheffing. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Een degelijk riool- en waterbeheersysteem (actueel databeheer en buitenactiviteiten) is essentieel om grip te houden op de veiligheid en gezondheid en om de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden. In het programma van de wateropgaven speelt klimaat een steeds belangrijkere rol. De integratie met het klimaat krijgt in de planvorming van het watertakenplan steeds meer vorm.
Dat leidt er toe dat groen en blauw steeds meer met elkaar moeten afstemmen en samenwerken om de klimaatveranderingen op een doelmatige wijze op te pakken. De jaarlijkse beheeractiviteiten (onder andere inspectie, reiniging en onderhoud op rioleringsobjecten en gemalen) liggen overeenkomstig de dienstverleningsovereenkomst bij Twente milieu. Komend jaar worden de DVO's, mede in kader van IBOR, herzien en geactualiseerd.
Pagina 58
Programmabegroting 2026-2029 Trends en ontwikkelingen Met de verandering van het klimaat staat het waterbeheer voor vele uitdagingen. Het vinden van een goede balans tussen langdurige perioden van droogte en vernatting is al een opgave. De laatste tijd wordt veel aandacht besteed aan de drinkwaterproblematiek in regio Twente. Met Twents waternet wordt ondersteuning geboden aan campagnes van Vitens om in droge perioden zuiniger om te gaan met het gebruik van drinkwater. Met de vaststelling van het IBOR wordt uitvoering gegeven aan de herinrichting van de oudere wijken. Omdat de prioritering van de wijkindeling qua aanpak bekend is, kan nu doelgericht een programma worden opgesteld voor de rioolvervanging en reparaties. In 2025 en 2026 wordt nadrukkelijk ingezet op de planning van de geplande onderhoudswerkzaamheden van de riolering. Dat kan betekenen dat in een aantal gevallen rioolvervanging (voorlopig) wordt uitgesteld. Wel met inachtneming dat er geen overbodige risico's worden genomen op het gebied van veiligheid en gezondheid. Daarnaast wordt het reguliere programma op rioolvervanging niet uit het oog verloren. Veegkosten wegen voor 100% toerekenen aan riool (ombuigingsmaatregel A.44) De jaarlijkse veegkosten worden voor 100% toegerekend aan de beheersactiviteiten van riolering. Het is wettelijk toegestaan om 100% toe te kennen aan de riolering (mits goed beargumenteerd).
Met de ombuiging komt meer financiële ruimte vrij in de algemene middelen. Met de integrale aanpak van het IBOR heeft dat weinig tot geen invloed op de stijging van de rioolheffing. Het is de verwachting dat de rioolheffing met de gewijzigde afschrijvingstermijn naar zestig jaar gaat dalen. Door het regelmatig vegen van de openbare ruimte worden verstoringen in de kolken en de riolering voorkomen. In kwetsbare gebieden met wateroverlast staat over het algemeen een extra veegbeurt gepland.
2.3.3 Water Beleidskader Het IBOR, gemeentelijk watertakenplan Borne en de klimaatatlas zijn bij planvorming richtinggevend. Toekomstige (landelijke) waterbeheer ontwikkelingen worden in het samenwerkingsverband van Twents waternet opgepakt. In Twents waternet hebben de Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens zitting. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Veel activiteiten gebeuren in samenwerking met het waterschap Vechtstromen. Borne is een waterrijk gebied, waarbij vele primaire wateren op de leggerkaart van waterschap Vechtstromen staan. Gewerkt wordt aan een functiebepaling en beheer- en onderhoudsprogramma voor sloten, greppels en overige waterlopen. Uitgangspunt is dat de wateren hun functie kunnen uitoefenen, de wateren veilig zijn en de kosten beheersbaar zijn. Daarnaast worden de bermen en sloten in kaart gebracht en opgenomen in het beheersysteem GBI, met een onderliggend paspoort. Trends en ontwikkelingen Waterschap Vechtstromen heeft vanuit de watervisie een uitgangsnotitie opgesteld hoe om te gaan met water en bodem bij nieuwe ontwikkelingen. De notitie is onderbouwd met een geschiktheidskaart. Deze geeft een indicatie van de geschiktheid voor bebouwing, met een hoge, gemiddelde of lage inspanning. Daarbij is rekening gehouden met de verwachte effecten van klimaatverandering.
Vechtstromen wil de gemeenten hiermee een handvat bieden om lokaal een beeld te krijgen van de (on)mogelijkheden voor stedelijke ontwikkeling. Om ontwikkelingen per inspanning mogelijk te maken zijn door het waterschap passende maatregelen geformuleerd. Daarnaast heeft waterschap Vechtstromen advisering toename oppervlak vastgesteld. Effect is dat bij uitbreiding van verhard oppervlak, de waterafvoer, het regionale watersysteem verslechterd. Om verslechtering te voorkomen, moet de toename van verhard oppervlak worden gecompenseerd met maatregelen die neerslag opvangen, bijvoorbeeld door regenwater tijdelijk te bergen in openbaar groen, wadi’s of infiltratievoorzieningen.
Pagina 59
Programmabegroting 2026-2029
2.3.4 Openbaar groen Beleidskader Bij de vaststelling van het IBOR zijn ook groene uitgangspunten vastgelegd. Samengevat zetten we in op het versterken, behouden en uitbreiden van groen. Een belangrijke ambitie daarbij is dat we inzetten op diversiteit en een sterk boomkroonvolume. Daartoe wordt ook de bomenverordening, dat onderdeel wordt van het omgevingsplan in 2026, aangepast. Op basis van het IBOR wordt het beheerplan openbare ruimte opgesteld. Onderdeel daarvan zijn de beheerdomeinen groen en bomen. Hierin wordt het areaal omschreven, is de kwaliteit daarvan getoetst en staan uitgangspunten geformuleerd. Ook wordt er een meerjarenonderhoudsplanning opgesteld. Deze planning bevat het groot onderhoud, levensduurverlengend onderhoud en vervanging van areaal. Dagelijks verzorgend onderhoud is onderdeel van de DVO met Twente Milieu. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Gemeente Borne zet stevig in op een toekomstbestendig beheer en inrichting van het openbaar groen, zoals te lezen valt in het IBOR. Beeldgericht en planmatig beheer staat daarbij centraal. Door het hanteren van uniforme kwaliteitsniveaus en inzet van schouwrondes wordt het groenbeheer steeds objectiever en beter stuurbaar. In het nog op te stellen beheerplan gaat specifieke aandacht uit naar natuurlijk en ecologisch beheer, waarbij we de basiskwaliteit natuur willen toepassen.
Bij de inrichting en omvorming van openbare ruimte nemen we concrete maatregelen zoals het aanplanten van klimaatadaptief groen en biodivers sortiment. Het openbaar groen wordt daarmee ook strategisch ingezet als verbindende factor waardoor het bijdraagt aan gezondheid, ontmoeting, wateropvang, verkoeling én identiteit van de wijken. Trends en ontwikkelingen Steeds meer gemeenten, waaronder Borne, zetten in op toekomstgericht groenbeheer waarin biodiversiteit, klimaatbestendigheid en ecologische waarde centraal staan. Bomen worden strategisch aangeplant om hittestress te beperken, met soorten die beter tegen droogte kunnen. Via de 10-20-30-regel wordt ingezet op een veerkrachtig en divers bomenbestand. Groen krijgt een multifunctionele rol: het biedt verkoeling, vangt water op en vergroot de biodiversiteit. Beheer gebeurt steeds vaker ecologisch, met bloemenweides, sinusmaaien en ruimte voor natuurlijke processen. De Basiskwaliteit Natuur vormt daarbij een uitgangspunt: groen moet ook functioneel zijn als leefgebied voor planten en dieren. Bij herinrichtingen en het terugbrengen van wegen van 50 naar 30 km/u ontstaat bovendien meer ruimte voor groen. Zo groeit het openbaar groen uit tot een krachtig instrument voor een gezonde, leefbare en klimaatbestendige leefomgeving.
2.3.5 Gebouwen Beleidskader In 2025 actualiseerde de raad de kaders voor gemeentelijk vastgoedbeleid. De gemeente beheert alle gemeentelijke vastgoedobjecten die in eigen gebruik, voor verhuur of tijdelijk voor strategische doeleinden in eigendom zijn. Om de diverse objecten de waarde te laten behouden en de veiligheid te garanderen, is planmatig onderhoud noodzakelijk. Het meerjarenonderhoudsplan actualiseert de gemeente periodiek conform de NEN 2767. Het onderhoud voert de gemeente uit op basis van de in 2025 geactualiseerde meerjarenonderhoudsplannen MJOP's. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor alle gebouwen wordt in principe uitgegaan van het plegen van sober, duurzaam en vooral doelmatig onderhoud. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld redelijk (conditie 3 conform NEN 2767). Naast het plegen van planmatig onderhoud is er een omvangrijke duurzaamheidsopgave voor het gemeentelijke vastgoed die forse investeringen met zich meebrengt. De lopende nieuwbouw projecten (sportcentrum Borne en Huis van Borne) zorgen voor een impuls van de energietransitie van het gemeentelijk vastgoed.
Pagina 60
Programmabegroting 2026-2029 Trends en ontwikkelingen De overheid wil energiebesparing een impuls geven. Zo geldt voor alle bedrijven en instellingen dat maatregelen met een terugverdientijd korter dan vijf jaar genomen moeten worden. Deze terugverdientijd gaat in 2027 waarschijnlijk naar zeven jaar. De zogenaamde energiebesparingsplicht. Voor kantoorgebouwen geldt daarnaast dat zij dienen te beschikken over een energielabel C of hoger. De Omgevingsdienst Twente houdt hier namens de gemeente toezicht op. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. Bovendien is uit de sectortafel Gebouwde omgeving de ambitie voor gemeenten vastgelegd om in 2050 een energie neutrale vastgoedportefeuille te bezitten. Iedere gemeente moet in het kader van het Klimaatakkoord een portefeuilleroutekaart opstellen voor de verduurzaming van het eigen maatschappelijk vastgoed. Deze portefeuilleroutekaart actualiseren we in 2026. De nieuwbouwprojecten zorgen voor een grote stap in energiebesparing en CO2-reductie.
Pagina 61
Programmabegroting 2026-2029
2.4 Financiering In deze paragraaf staan de verwachtingen en het beleid over financieringsrisico's. De paragraaf geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte.
2.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) sluit aan bij de ontwikkelingen op de financiële markten en de financieringsbehoefte van decentrale overheden. In deze wet worden de kaders aangegeven waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Op grond van deze wet zijn gemeenten verplicht een treasurystatuut vast te stellen en in de begroting en de jaarrekening een paragraaf Financiering op te nemen.
2.4.2 Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelast van gemeenten. Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rente typische looptijd vanaf één jaar). Dit kan door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor de gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Renterisiconorm
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Begrotingstotaal
96.101
97.019
91.206
88.020
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
19.220
19.404
18.241
17.604
0
0
0
0
Betaalde aflossingen
8.268
8.268
11.268
10.920
Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
8.268
8.268
11.268
10.920
10.952
11.136
6.973
6.684
Renteherzieningen op leningen
2.4.3 Kasgeldlimiet Voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan korte financiering (rente typische looptijd tot één jaar) is de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (voor gemeenten 8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar. In de Wet fido wordt de gemiddelde korte financiering (de netto vlottende schuld) per kwartaal getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet mag drie kwartalen worden overschreden, na overschrijding van het derde kwartaal dient een plan met maatregelen opgesteld te worden en te worden voorgelegd aan de toezichthouder. Kasgeldlimiet Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten Kasgeldlimiet in bedrag
Pagina 62
Begroting 2026 96.101 8,5% 8.169
MJR 2027 97.019 8,5% 8.247
MJR 2028 91.206 8,5% 7.753
MJR 2029 88.020 8,5% 7.482
Programmabegroting 2026-2029
2.4.4 Financiering en rente Borne hanteert het principe van totaalfinanciering. Periodiek wordt gekeken naar de planning van alle liquide uitgaven en inkomsten. Aan de hand daarvan wordt bepaald wanneer en hoeveel lang geld er aangetrokken dient te worden, met inachtneming van de renterisiconorm en kasgeldlimiet. In deze paragraaf wordt ingegaan op de verplichtingen die het BBV meegeeft. Dat wil zeggen dat de som van de aangegane langlopende geldleningen en aflossingen voor de komende jaren in tabel 1 zijn weergegeven. In tabel 2, het renteschema wordt weergegeven wat de rentelast in 2026 is en hoe rente wordt toegerekend aan de grondexploitaties en taakvelden. Een prognose over het volume van onze langlopende leningen blijkt uit de meerjarenbalans, hoofdstuk 2.1 van de financiële begroting. Hier wordt ook de relatie gelegd tussen langlopende leningen, eigen vermogen en de activazijde van de balans. 1. Financieringsoverzicht per 1-1 boekjaar 2026
2027
2028
2029
Saldo langlopende geldleningen
44.344
36.076
27.808
16.540
Aflossingen langlopende geldleningen
8.268
8.268
11.268
10.920
2. Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Begroting 2026 1.665
De externe rentebaten (idem)
77
Saldo rentelasten en rentebaten
1.588
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
251 -
251 1.337
Rente over eigen vermogen
17
Rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.354
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 2,0%)
1.638
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-284
Pagina 63
Programmabegroting 2026-2029
Conform het BBV wordt er geen afzonderlijk omslagrentepercentage meer gehanteerd voor de grondexploitaties, maar de toe te rekenen rente wordt wel afzonderlijk gepresenteerd. De boekwaarde van de activa (incl. grondexploitaties) die integraal zijn gefinancierd per 1 januari 2026 bedraagt € 94,4 miljoen. Bij een renteomslagpercentage van 2% kan de totale rentelast worden doorbelast, waardoor er een positief renteresultaat wordt verwacht van € 284.000. Bij eventuele nieuwe beleidswensen die leiden tot een investering en een begrotingswijziging wordt voorzichtigheidshalve gerekend met een rentepercentage van 3%.
Pagina 64
Programmabegroting 2026-2029
2.5 Bedrijfsvoering In deze paragraaf Bedrijfsvoering beschrijven we hoe de gemeente haar organisatie en ondersteunende processen inricht om de doelen uit de programmabegroting te kunnen bereiken. Het gaat hierbij om zaken als onze medewerkers, de manier waarop we met informatie en digitalisering omgaan, hoe we geld en middelen beheren, hoe we inkopen doen en hoe we onze gebouwen en voorzieningen gebruiken. We leggen uit welke ontwikkelingen van invloed zijn op de bedrijfsvoering, welke keuzes we maken en hoe we zorgen dat de organisatie goed kan meebewegen met veranderingen. Met deze paragraaf geven we de raad inzicht in hoe we onze organisatie op orde houden, zodat we de ambities van de gemeente efficiënt, zorgvuldig en toekomstgericht kunnen uitvoeren.
2.5.1 Algemeen Bedrijfscontinuïteitsmanagement De ambtelijke organisatie heeft geen bedrijfscontinuïteitsmanagement. Dat kan de bedrijfsvoering en dienstverlening (langere tijd) onmogelijk maken. Met een tijdelijk projectleider en/of deskundige bedrijfscontinuïteitsmanagement (bouwsteen A.28) gaan we in de komende jaren op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau komen. Bedrijfscontinuïteitsmanagement versterkt de maatschappelijke weerbaarheid en de gemeentelijke paraatheid om adequaat te kunnen reageren op crises, rampen en verstoringen. Hiervoor werken we ook nadrukkelijk samen in veiligheidsregio-verband. Doeltreffendheid/doelmatigheid In de artikel 213a van de Gemeentewet is bepaald dat het college periodiek onderzoek verricht naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het door hem gevoerde bestuur. In de verordening Onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid bestuur (art 213a Gemeentewet) van gemeente Borne is nader geduid hoe het onderzoek wordt verricht; minimaal één onderzoek per jaar naar de doelmatigheid dan wel doeltreffendheid van (een onderdeel van) een organisatie-eenheid van de gemeente of de uitvoering van een taak door de gemeente. In de periode september 2025 tot en met februari 2026 wordt een onderzoek uitgevoerd naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het verstrekken van arrangementssubsidies tot een bedrag van € 25.000 per subsidiënt.
De uitkomsten van dit onderzoek en een eventueel plan voor verbeteringen wordt in het tweede kwartaal 2026 met de gemeenteraad gedeeld. Later in 2026 wordt een onderzoek uitgevoerd naar het gevoerde beleid rondom leerplicht en voortijdige schoolverlating. Servicemanagement op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau We gaan in 2026 starten met samenwerking (1) met gemeente Hengelo op het gebied van automatiseringsmanagement en (2) met medebewoners van het Huis van Borne op het gebied van facilitair management. Daarvoor is een informatiesysteem, een zogenaamd servicemanagementsysteem, een voorwaarde. Dat informatiesysteem gaat aangeschaft en geïmplementeerd worden. De implementatie bestaat in deze fase uit een minimale implementatie (bouwsteen A.20).
2.5.2 Personeelsmanagement Een toekomstbestendige organisatie begint bij goed personeelsmanagement. In de komende jaren staat de organisatie voor grote uitdagingen op het gebied van arbeidsmarktontwikkeling, krapte op de arbeidsmarkt, vergrijzing en veranderende verwachtingen van medewerkers. Om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden, is het noodzakelijk om personeelsmanagement structureel te versterken en te professionaliseren. Dat versterken verloopt langs zeven verschillende invalshoeken voor organisatieontwikkeling. In de begrotingsperiode 2026–2029 richten wij ons op het realiseren van een personeelsbeleid dat gericht is op kwaliteit, continuïteit en duurzame inzetbaarheid. Dit betekent concreet:
Pagina 65
Programmabegroting 2026-2029 1.
Versterken van strategische personeelsplanning, zodat tijdig kan worden geanticipeerd op toekomstige personeelsbehoeften.
2.
Investeren in opleiding en ontwikkeling, met aandacht voor zowel vakinhoudelijke groei als leiderschap en persoonlijke ontwikkeling.
3.
Bevorderen van duurzame inzetbaarheid, door het stimuleren van vitaliteit, werkplezier en loopbaanontwikkeling.
4.
Aantrekkelijk werkgeverschap, met moderne arbeidsvoorwaarden, aandacht voor diversiteit en inclusie, en een veilige en stimulerende werkomgeving.
5.
Verbeteren van HR-processen, door digitalisering, standaardisering en het versterken van de rol van HR als strategisch partner.
Ons doel is een organisatie waar medewerkers met plezier en toewijding werken, waar talent wordt herkend en benut, en waar ruimte is voor ontwikkeling en vernieuwing. Alleen zo kunnen we ook in de toekomst goed inspelen op maatschappelijke opgaven en verwachtingen van inwoners, bedrijven en samenwerkingspartners.
2.5.3 Juridische ondersteuning De kwaliteit en toegankelijkheid van juridische ondersteuning binnen onze organisatie staan hoog op de agenda. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat de druk op juridische capaciteit toeneemt, mede door de groeiende complexiteit van regelgeving, maatschappelijke opgaven en de behoefte aan zorgvuldig bestuurlijk handelen. Tegelijkertijd wordt van de juridische functie verwacht dat zij wendbaar is, risico’s tijdig signaleert en oplossingsgericht meedenkt met beleidsmakers en uitvoerders. In de begrotingsperiode 2026–2029 zetten we in op het verder structureel versterken van de juridische ondersteuning, met name in termen van kwaliteit . Dat versterken verloopt langs zeven verschillende invalshoeken voor organisatieontwikkeling. Dit betekent onder meer: 1.
Investeren in vakinhoudelijke ontwikkeling van juridisch personeel, met gerichte opleidingen en kennisdeling.
2.
Optimaliseren van juridische processen, waaronder het actualiseren van werkprocessen, standaarden en templates.
3.
Tijdig betrekken van juristen bij beleidsontwikkeling en projectvoorbereiding, om juridische risico’s vroegtijdig te onderkennen en beheersen.
4.
Versterken van samenwerking tussen juridische afdelingen en andere onderdelen van de organisatie, met een duidelijke rolverdeling en heldere verwachtingen.
5.
Monitoring van de werklast en prestaties, zodat tijdig kan worden bijgestuurd waar nodig.
Doel is een juridisch functionerende organisatie die slagvaardig, betrouwbaar en dienstverlenend is, en zo bijdraagt aan rechtmatige, uitvoerbare en maatschappelijk gedragen besluiten. Door verder te investeren in een robuust juridisch fundament, versterken we het vertrouwen in de overheid en beperken we juridische risico’s en kosten op de lange termijn.
2.5.4 Informatievoorziening Informatievoorziening algemeen Om de informatievoorziening verder te versterken, wordt de formatie uitgebreid met een informatiearchitect en een Information Security Officer (ISO) (bouwsteen A.19). De informatiearchitect speelt een belangrijke rol in het op orde brengen van de informatiehuishouding. Door vooral ook de samenhang tussen processen, systemen en gegevens te versterken ontstaat een stevig fundament voor een toekomstbestendige informatievoorziening. Met de inzet van de ISO wordt daarnaast een volgende stap gezet in het versterken van de digitale weerbaarheid. Voldoen aan de toenemende eisen op het gebied van informatiebeveiliging vraagt om een structurele en langdurige inspanning.
Pagina 66
Programmabegroting 2026-2029 Informatie- en archiefbeheer Een betrouwbare en transparante overheid kan niet zonder een goed functionerend informatiebeheer en een goed geordend archief. De komende jaren wordt gericht ingezet op het verbeteren en optimaliseren van het beheer, de (digitale) beschikbaarheid en de duurzaamheid van onze informatie en archiefbescheiden. Daarbij ligt de nadruk op zowel het digitale als het fysieke archief, dat vindbaar, toegankelijk, volledig, betrouwbaar en veilig moet worden bewaard gedurende de gehele levenscyclus van documenten en gegevens. Door te investeren in professioneel informatiebeheer wordt de efficiency, verantwoording en transparantie van onze organisatie verbeterd. Deze inspanningen zijn onmisbaar voor een moderne overheid die grip wil houden op haar informatie en die haar archief als bron van inzicht, geheugen en publieke verantwoording serieus neemt. Informatisering en automatisering De komende jaren wordt verder gewerkt aan een toekomstbestendige informatiehuishouding die bijdraagt aan publieke waarden zoals privacy, transparantie en toegankelijkheid. Er wordt gestuurd via project- en portfoliomanagement op initiatieven die bijdragen aan strategische doelen en maatschappelijke opgaven, met als doel meer samenhang, prioritering en grip op uitvoering.
Ook is blijvend aandacht voor het verbeteren van de digitale dienstverlening, het versterken van informatieveiligheid en het slimmer inzetten van data. Daarnaast krijgt het ontwikkeltraject om de informatiehuishouding op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau te brengen een concreet vervolg. In 2025 zijn hiervoor belangrijke stappen gezet, waaronder de voorbereiding op samenwerking met de gemeente Hengelo op het gebied van automatiseringsmanagement. Deze samenwerking gaat in 2026 van start. (bouwsteen A.18) Het belang van informatiemanagement blijft onverminderd groot. Het is een essentiële randvoorwaarde voor betrouwbare dienstverlening, informatiebeveiliging en transparante besluitvorming. Vanuit de gemeenteraad is aandacht gevraagd voor een verkenning naar mogelijke samenwerkingsvormen op dit terrein. Een dergelijke verkenning vraagt capaciteit. Die capaciteit is in 2026 in ieder geval nodig voor een goede opstart van de samenwerking met gemeente Hengelo op het gebied van automatiseringsmanagement en het project Huis van Borne. Een eventuele verkenning op het gebied van informatiemanagement betrekken we bij de kadernota 2027-2030. Ook het belang van digitale autonomie, open source software en data-soevereiniteit blijft bij ons onder de aandacht. We liften in ieder geval mee op landelijke en Europese ontwikkelingen.
Gemeente Borne is verder nog via regionale en landelijke samenwerkingsverbanden actief betrokken bij initiatieven op deze thema's. Volledige vervanging van bestaande technologie is op korte termijn niet haalbaar. Bij aanbestedingen wordt steeds nadrukkelijk rekening gehouden met uitgangspunten als leveranciersonafhankelijkheid, veilige dataopslag en het bevorderen van digitale autonomie. Beveiligingsmanagement Informatieveiligheid is essentieel voor een goed functionerende organisatie en voor het vertrouwen van inwoners, ondernemers en partners. Het veilig verwerken van gegevens, beschermen van persoonsgegevens en waarborgen van continuïteit blijven de komende jaren belangrijke aandachtspunten. Voor de periode 2026–2029 ligt de focus op verdere verbetering en borging van informatieveiligheid. Informatieveiligheid wordt gezien als een gedeelde verantwoordelijkheid van bestuur, management en medewerkers. In 2026-2029 wordt ingezet op een gefaseerde invoering van de nieuwe BIO-richtlijnen, de NIS2-richtlijnen en nieuwe cyberwetgeving. Daarnaast wordt onder andere de digitale weerbaarheid versterkt via de automatiseringssamenwerking met gemeente Hengelo, door het verhogen van bewustwording van medewerkers in veilig digitaal handelen en door technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen.
Privacymanagement We willen de regels uit de AVG (Algemene Verordening Personeelsgegevens) en de Wpg (Wet politiegegevens) naleven. In 2026 werken verder aan ons doel om op volwassenheidsniveau 3 te komen. Daarbij is een succesvolle werving van een Privacy Officer voorwaardelijk.
Pagina 67
Programmabegroting 2026-2029
2.5.5 Inkoop- en contractmanagement In 2026 wordt de inkoopfunctie binnen de gemeente Borne verder geprofessionaliseerd. De jaarlijkse inkoopanalyse wordt uitgebreid met meer sturing op uitgangspunten van het gemeentelijk inkoopbeleid, zoals het bevorderen van lokaal ondernemerschap en meer circulariteit toepassen in aanbestedingen. In 2026 neemt gemeente Borne op basis van het regionale inkoopconvenant deel aan de regionale aanbesteding van uitzenddiensten en payroll. Alle overeenkomsten met een looptijd van minimaal een half jaar worden geregistreerd in de contractregistratie. Dit contractbeheer is van belang vanuit controle- en verantwoordingsoogpunt en vormt de basis voor de jaarlijkse inkoopkalender. In 2026 zal ook meer aandacht worden besteed aan het contractmanagementproces. Dit proces vindt plaats gedurende de looptijd van het contract, waarbij de contractafspraken worden gemonitord en vastgelegd door de contracteigenaar.
2.5.6 Financieel management Een solide financieel management is een essentiële randvoorwaarde voor goed bestuur en betrouwbare dienstverlening. De komende jaren zetten wij gericht in op het versterken van het financieel beheer, met als doel om dit structureel op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau te brengen én te houden. Dat versterken verloopt langs zeven verschillende invalshoeken voor organisatieontwikkeling. De belangrijkste speerpunten in deze begrotingsperiode zijn: 1. Beheersing en voorspelbaarheid: We verbeteren de financiële sturings- en verantwoordingsinformatie, zodat beleidskeuzes tijdig en onderbouwd kunnen worden gemaakt. 2. Versterking administratieve organisatie en interne controle (AO/IC): Door het doorontwikkelen van processen en het versterken van de controlfunctie vergroten we de betrouwbaarheid van financiële gegevens en voorkomen we fouten en risico’s. 3. Opleiding en professionalisering: We investeren in de kennis en vaardigheden op het gebied van financieel management, met specifieke aandacht voor de samenwerking tussen vakafdelingen en de financiële functie. 4. Digitalisering en datagedragen werken: Door gebruik te maken van moderne financiële systemen en dashboards verbeteren we het inzicht in budgetrealisatie en financiële risico’s. Deze inzet draagt bij aan het vertrouwen in onze financiële huishouding.
Daarmee leggen we een stevige basis voor toekomstbestendig financieel beleid en transparante verantwoording.
2.5.7 Integrale verbeteragenda Met behulp van de verbeteragenda wordt de planning, voortgang en verantwoording in kaart gebracht van verbeterpunten in de interne procesvoering en procesbeheersing. Verbeterpunten komen onder andere tot stand vanuit de aanbevelingen die de accountant doet in de managementletter naar aanleiding van de interim controle. Ook aanbevelingen vanuit eigen interne controles worden opgenomen in de verbeteragenda. Op dit moment zijn er tachtig openstaande verbetermogelijkheden. Recent opgenomen verbetermogelijkheden betreffen: een richtlijn voor het afboeken van dubieuze debiteuren, actualiseren van het kassaprotocol en het versiebeheer van applicaties. De prioritering van de verbeteracties komt terug in de jaarplannen van de verschillende afdelingen/teams.
2.5.8 Procesmanagement Effectief procesmanagement is van cruciaal belang om als organisatie wendbaar, doelgericht en betrouwbaar te functioneren. In de periode 2026-2029 zetten wij in op het versterken en professionaliseren van procesmanagement, met als doel om processen beter te beheersen, te optimaliseren en te laten aansluiten bij de strategische doelstellingen van de organisatie.
Pagina 68
Programmabegroting 2026-2029
Onze ambities voor deze periode zijn: 1.
Inzicht en eigenaarschap: We brengen de belangrijkste primaire en ondersteunende processen in kaart, maken verantwoordelijkheden expliciet en zorgen voor heldere procesafspraken.
2.
Standaardisatie en vereenvoudiging: Waar mogelijk worden processen geharmoniseerd en gestroomlijnd om efficiëntie te verhogen en foutgevoeligheid te verminderen.
3.
Resultaatgericht sturen: Door het ontwikkelen van procesindicatoren en monitoringmechanismen kunnen we beter sturen op prestaties, doorlooptijden en kwaliteit.
4.
Digitale ondersteuning: We investeren in digitale hulpmiddelen voor procesmodellering, monitoring en workflowbeheer om grip te krijgen op onze processen en deze continu te kunnen verbeteren.
5.
Cultuur en competenties: Procesgericht werken vraagt om een organisatiebrede cultuurverandering. We ondersteunen dit met training, begeleiding en kennisdeling, zodat medewerkers en teams procesmatig denken en werken.
Met deze aanpak professionaliseren we onze werkwijze, versterken we de samenhang tussen afdelingen en vergroten we de toegevoegde waarde van onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en partners. Zo brengen we procesmanagement structureel op het niveau dat past bij een moderne, lerende en transparante organisatie.
2.5.9 Interne communicatie Binnen de organisatie worden verschillende middelen gebruikt om elkaar te betrekken bij actualiteiten en te informeren over belangrijke zaken. Een van de meest gebruikte hiervan is het intranet Beezzz. We versterken op deze wijze de onderlinge betrokkenheid bij projecten en bij elkaar. Dit is een verantwoordelijkheid van iedereen. Een onderwerp dat veel aandacht krijgt is de verhuizing naar het Huis van Borne. Enkele keren per jaar worden lunchspiraties gehouden om de organisatie op een interactieve manier te informeren en inspireren over onderwerpen die voor de hele organisatie van belang zijn. Dit zijn onderwerpen als bijvoorbeeld het gebruik van social media, werken vanuit de maatschappelijke opgave of ondermijning.
2.5.10 Begrotingsrechtmatigheid Het college van b en w legt in de jaarrekening verantwoording af over het rechtmatig handelen van de gemeente. Eén van de criteria daarbij is het begrotingscriterium. Daarbij wordt er gekeken of er lasten en investeringen zijn geweest die niet zijn begroot. De andere criteria betreffen het voorwaardencriterium (houden aan wet- en regelgeving) en misbruik/oneigenlijk gebruik. In 2025 heeft een wijziging van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) plaatsgevonden waarbij de verantwoordingsgrens is gewijzigd van 3% naar 2%. Dat betekent dat het totaal van fouten en onzekerheden niet groter mag zijn dan 2% van het totaal van de lasten exclusief toevoegingen aan reserves. In de paragraaf bedrijfsvoering worden de geconstateerde afwijkingen (fouten of onduidelijkheden) groter dan € 100.000 nader toegelicht.
Pagina 69
Programmabegroting 2026-2029
2.6 Verbonden partijen Verbonden partijen voeren een substantieel deel van de gemeentelijke taken uit. Deze paragraaf geeft een beeld van de doelstellingen van onze verbonden partijen, de te behalen resultaten en de wijze waarop deze resultaten bijdragen aan het beleid en belang van Borne.
2.6.1 Nota samenwerking De Nota samenwerking, vastgesteld in 2017, dient als houvast voor de samenwerking met partners zoals verbonden partijen en andere samenwerkingen en voor de gemeenteraad als hulpmiddel om sturing te houden op wat op afstand gebeurt. In de nota staat beschreven hoe gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie kunnen sturen op het behalen van beleidsdoelen en maatschappelijke effecten met de verbonden partijen en andere samenwerkingspartners. Alle verbonden partijen zijn gevolgd in hun bedrijfsvoering, besluitvorming en ontwikkelingen. Er kan door collegeleden invloed uitgeoefend worden in de algemene en dagelijkse besturen van de verbonden partijen of in de vergadering van aandeelhouders of leden.
2.6.2 Overzicht verbonden partijen Overeenkomstig het BBV zijn wij verplicht om in het overzicht van verbonden partijen ook stichtingen, verenigingen en overige verbonden partijen op te nemen. Bij de programmabegroting 2027 worden deze verbonden partijen aangevuld in de overzichten.
Naam verbonden partij
Juridische vorm
Vertegenwoordiging/
Verplichte
aandeelhouderschap samenw. 1. Gemeenschappelijke regelingen Openbaar Lichaam Crematoria Twente
Openbaar Lichaam
College
NEE
Gemeentelijk Belastingkantoor Twente
Openbaar Lichaam
College
NEE
Recreatieschap Twente
Openbaar Lichaam
College
NEE
Regionaal Bedrijventerrein Twente
Openbaar Lichaam
College
NEE
SamenTwente
Openbaar Lichaam
College
NEE
Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente
Openbaar Lichaam
College
NEE
Stadsbank Oost Nederland
Openbaar Lichaam
College
NEE
Twente Board
Openbaar Lichaam
College
NEE
Veiligheidsregio Twente
Openbaar Lichaam
College
JA
Omgevingsdienst Twente
Openbaar Lichaam
College
JA
COGAS
N.V.
College
NEE
Enexis
B.V.
College
NEE
Bank Nederlandse Gemeenten
N.V.
College
NEE
Twence Holding
B.V.
College
NEE
Twente Milieu
N.V.
College
NEE
Vitens
N.V.
College
NEE
Wadinko
N.V.
College
NEE
2. Vennootschappen en coöperaties
Pagina 70
Programmabegroting 2026-2029 Gemeenschappelijke regelingen Onderstaand zijn alle verbonden partijen opgenomen, verdeeld in gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en deelnemingen.
Overzicht gemeenschappelijke regelingen 2026 (in €) Bijdrage (in mln €) (in mln €) (in mln €) (in mln €) (in mln €) Naam vennootschap/coöperatie