CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Programmabegroting 2025-2028

Raadsvergadering 5 november 2024, gemeente BorneBij agendapunt: Programmabegroting 2025-202835.044 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2025-2028

Pagina 1

Programmabegroting 2025-2028

Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 3 2 Leeswijzer...................................................................................................................................................... 7 3 Financiële hoofdlijnen .................................................................................................................................. 8 3.1 Uitgangspunten begroting ..................................................................................................................... 9 3.2 Financiële hoofdlijnen .......................................................................................................................... 11 Deel A: Beleidsbegroting ................................................................................................................................ 15 1 Programma's .............................................................................................................................................. 16 1.1 Wonen en leven ...................................................................................................................................

17 1.2 Duurzame toekomst ............................................................................................................................ 25 1.3 Inclusieve samenleving ........................................................................................................................ 31 1.4 Bestuur en samenleving ....................................................................................................................... 38 1.5 Financieel gezond ..................................................................................................................................... 44 2 Paragrafen .................................................................................................................................................. 47 2.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................... 48 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................................................... 56 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 64 2.4 Financiering ..........................................................................................................................................

68 2.5 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................... 71 2.6 Verbonden partijen .............................................................................................................................. 73 2.7 Grondbeleid ......................................................................................................................................... 80 1 Overzicht van baten en lasten per programma ............................................................................................ 84 2 Uiteenzetting van de financiële positie........................................................................................................ 86 2.1 Prognose meerjarenbalans .................................................................................................................. 87 2.2 EMU-saldo ............................................................................................................................................ 88 2.3 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen......................................................................................... 90 2.4 Investerings- en financieringsoverzicht ...............................................................................................

91 2.5 Reserves en voorzieningen .................................................................................................................. 93 2.6 Structurele reservemutaties ................................................................................................................ 95 2.7 Incidentele baten en lasten ................................................................................................................. 96 3 Baten en lasten per taakveld ....................................................................................................................... 97 Deel C: Bijlagen .............................................................................................................................................. 99 Bijlage 1 Verplichte beleidsindicatoren ........................................................................................................ 100 Bijlage 2 Lijst van afkortingen....................................................................................................................... 102

Pagina 2

Programmabegroting 2025-2028

1 Inleiding De kracht van Borne Borne is centraal gelegen in het groene hart van Twente. Wij zijn een bloeiende gemeenschap waar inwoners naar elkaar omzien. Onze gemeenschap kent een sprankelend verenigingsleven waarin vele vrijwilligers hun steentje bijdragen om dit zo te houden. Bedrijven in Borne zijn robuust en betrokken bij de samenleving. Wij kennen een rijk cultureel verleden. Door het jaar heen worden diverse culturele evenementen georganiseerd die ook over de regiogrenzen heen publiek trekken. De voorzieningen op het gebied van sport, onderwijs, welzijn en zorg zijn goed te noemen. Borne is gunstig gelegen. Borne heeft een eigen spoorverbinding en ligt aan diverse rijkswegen. Waar nodig ondersteunen wij inwoners die dat nodig hebben. Hierbij geldt dat uitgegaan wordt van de zelfredzaamheid van de inwoner. Borne is een aantrekkelijke woongemeente met een diversiteit aan dorpen en wijken, elk met een eigen identiteit. De gemeente groeit en levert daarbij een belangrijke bijdrage aan de opgave op het gebied van wonen. Ondanks deze groei blijft Borne overzichtelijk en zijn de lijnen kort tussen inwoners onderling en tussen inwoners en lokale overheid. Wij zijn een vitale gemeenschap die mogelijkheden heeft om in te spelen op veranderingen. Daarbij werkt Borne samen met inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en Twentse gemeenten en andere partners.

Dat is de kracht van Borne. De gemeente als nabije overheid, de overheid die het dichtst bij de burger staat, is er voor de inwoners van Borne. Om de inwoners in staat te stellen te participeren in de samenleving en in staat te stellen om zo zelfstandig mogelijk regie te voeren over hun eigen leven. Om een zinvolle invulling te geven aan hun leven. Daartoe heeft de gemeente diverse mogelijkheden. De opgave die Borne heeft is, om Borne klaar te maken voor de toekomst, gebruik te maken van de kracht van Borne. De veerkracht van Borne Hierbij bieden wij uw gemeenteraad de Programmabegroting 2025 – 2028 aan. Meer nog dan de vorige programmabegroting staat deze programmabegroting in het teken van het financiële perspectief. Net als voor vele andere gemeenten zijn deze voor Borne niet gunstig. Voor het jaar 2025 geldt dit nog niet. Echter, voor de jaren daarop, vanaf 2026, worden we geconfronteerd met oplopende tekorten. Met de kennis die we nu hebben is dat in 2028 een tekort van ongeveer 2 miljoen euro. Er is geen aanleiding te veronderstellen dat het jaar daarop, 2029 en volgende jaren, dat perspectief zal verbeteren. Daarvoor zijn er gewoon te veel onzekere factoren die van invloed zijn op onze begroting. Toch willen wij op termijn een reëel en structureel sluitende gezonde begroting. Dit om Borne gereed te maken voor de toekomst.

Los van de wettelijke verplichting om een sluitende begroting te hebben, is dat ook solide financieel beleid. Maar belangrijker nog: een financieel gezonde gemeente is immers beter in staat de opgaven van de toekomst aan te kunnen. Maar ook omdat we verwachten dat Borne wordt geconfronteerd met autonome ontwikkelingen die het hierboven vermelde tekort doen toenemen. Wij denken hierbij aan de noodzakelijke investeringen in de openbare ruimte en de huisvesting in het onderwijs. Ook kan gedacht worden aan investeringen om bij te blijven op het gebied van informatisering en automatisering. Daarnaast zullen investeringen in het maatschappelijk vastgoed en op het gebied van de hervormingsagenda jeugd noodzakelijk zijn. Het kan niet anders dat met zo’n tekort maatregelen moeten worden genomen. Maatregelen die gevoeld gaan worden in de samenleving. Daarbij kunnen wij het niet iedere inwoner naar de zin maken. Daarom zal de gemeenteraad ook afgewogen keuzes moeten maken. We moeten een keuze maken in de aanwending van schaarse middelen: de te verdelen koek wordt kleiner. We bereiden ons nu voor op de toekomst door een proces in gang te zetten dat als resultaat heeft om voldoende maatregelen aan de gemeenteraad voor te leggen, maatregelen die gericht zijn om op termijn een reëel en structureel sluitende gezonde begroting te hebben.

Wij treffen deze maatregelen in het besef dat Borne geen eiland op zich is. Borne is een open gemeenschap en wordt, net als de rest van Nederland, geraakt door nationale en mondiale ontwikkelingen. De meest indringende is op dit moment de afhankelijkheid van de gemeente van de inkomsten van het rijk. Deze lopen fors terug. De te ontwerpen maatregelen zijn gericht op het verlagen van kosten, het verlagen van het kwaliteitsniveau van de dienstverlening, het verhogen van

Pagina 3

Programmabegroting 2025-2028 inkomsten en het stoppen van taken. Pijnlijke keuzes zijn onontkoombaar maar ook dat hoort bij het voorbereiden op de toekomst. Bij dit proces betrekken we ook onze samenleving. Immers: we zetten ons in voor onze inwoners. Ook omdat inwoners en onze partners kunnen bijdragen aan deze opgave. Maar ook omdat wij geloven in de kracht van Borne. Inwoners en onze partners kunnen een bijdrage leveren daar waar wij een stap terug moeten doen. Of dat uit solidariteitsoverwegingen inwoners meer bijdragen. In dit proces heeft uw gemeenteraad bij de nota Kaderstelling 2025 – 2028 het standpunt ingenomen dat alles bespreekbaar is: er zijn geen taboes. Wij geloven dat vanuit de vitaliteit en robuustheid van de Bornse samenleving er voldoende veerkracht is om op een volwassen manier om te gaan met de te maken pijnlijke keuzes. Ook dat is Borne. De daadkracht van Borne Zoals gezegd: de koek wordt kleiner. Maar we blijven ons inzetten voor onze inwoners. Daarom maken we af waar we mee begonnen zijn. We blijven omgevingsvergunningen verstrekken. We zijn er voor ondersteuningsvraagstukken voor ouderen en jeugdigen. We blijven paspoorten uitgeven. Ondanks dat de te verdelen koek kleiner wordt, is de eerste jaarschijf van deze begroting sluitend. Daarmee is een basis gelegd voor onze ambities.

Ambities die we in 2025 willen waarmaken om de kracht van Borne verder te versterken. Deze ambities zijn niet nieuw. Dat zou ook niet passend zijn in het licht van het financiële perspectief van 2026 en verder. Wij zetten daarmee de koers van uw gemeenteraad voort die u heeft vastgesteld bij de nota Kaderstelling 2025 – 2028. De realisatie van deze ambities vergen middelen en inzet. Inzet van u als gemeenteraad, ons als college en onze organisatie maar zeker ook van onze samenleving. Zonder de samenwerking met onze partners realiseren wij deze ambities niet. Met deze samenwerking boren wij de daadkracht van Borne aan: in samenwerking bouwen wij verder een vitale gemeenschap die mogelijkheden heeft om in te spelen op veranderingen. Veranderingen die zich in een steeds hoger tempo aan ons opdringen, in een toenemende mate van complexiteit en onderlinge samenhang. We maken dus af waar we mee begonnen zijn. Ondanks de vele onzekerheden. Per programma geven wij hieronder aan welke ambities wij in 2025 gerealiseerd willen zien. Programma wonen en leven 1.

We gaan door met het bouwen van woningen. Hierbij kan gedacht worden aan de woningbouw op de Bornsche Maten en de voorbereidingen voor woningbouw op de locatie aan de Bornerbroeksestraat.

2.

Met de aanstaande verhuizing van de ambtelijke organisatie komt op korte termijn het huidige gemeentehuis aan het Rheineplein 1 te Borne vrij. Samen met de gemeenteraad willen wij in 2025 duidelijkheid geven over de herbestemming van dit perceel.

3.

In 2025 willen wij uw gemeenteraad de Omgevingsvisie ter vaststelling voorleggen. Met dit document worden de ruimtelijke kaders voor de inrichting van de openbare ruimte voor de komende 20 jaar van de gehele gemeente vorm gegeven. Het is daarmee een afwegingskader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen.

4.

Ook willen wij het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) aan uw gemeenteraad ter vaststelling voorleggen. Dit beleidsplan heeft als doel kaders voor een kwalitatief goede openbare ruimte te behouden. Het beleidsplan geeft onder meer richting aan de klimaat adaptieve herinrichting van bestaande wijken en de grote vervangingsopgave in de openbare ruimte waar we voor staan.

Programma duurzaamheid 1.

Bestaanszekerheid is een landelijk issue. Borne zet op dit thema onder meer in op de bestrijding van energiearmoede. Immers, uit onderzoek blijkt dat met name bevolkingsgroepen met lage inkomens de meeste moeite hebben om de kosten van hun energierekening omlaag te brengen.

2.

In het verlengde van het vorige punt zijn eind 2025 gedragen wijkkeuzes uitgewerkt in een WUP (Wijkuitvoeringsplan) voor Wensink-Zuid, dat de basis vormt voor de juridische verankering van de wijkkeuzes in het Omgevingsplan. Daarmee wordt meer duidelijkheid gegeven over het proces hoe de wijk Wensink Zuid ‘van het gas af gaat’. Nu al duidelijkheid geven biedt perspectief.

Pagina 4

Programmabegroting 2025-2028 Programma inclusieve samenleving 1.

We blijven ons inzetten voor onze inwoners die ondersteuning nodig hebben. Wij trachten daarbij te voorkomen dat inwoners onnodig dure en complexe hup nodig hebben. We zetten daarom in op voorliggende voorzieningen binnen het Sociaal Hus. Samen wonen in het Huis van Borne zal de klantgerichtheid naar onze inwoners versterken.

2.

Na een lang en intensief traject wordt in 2025 het kindcentrum Borne West opgeleverd. Een lang gekoesterde wens van ouders, school, gemeente, maar zeker ook van onze jonge inwoners gaat daarmee in vervulling.

3.

In 2025 wordt het Integraal HuisvestingsPlan geactualiseerd zodat we toekomstbestendig investeren in onze onderwijshuisvesting.

4.

In 2025 starten de daadwerkelijke werkzaamheden die leiden tot de realisatie van het sportcentrum Borne West. Met deze realisatie beschikt Borne over een modern geoutilleerd sportcomplex dat klimaatadaptief gebouwd is. Het voorziet daarmee in een duidelijke behoefte van de sportminnende Bornenaren. Maar dat niet alleen, integendeel. Zo is met deze ontwikkeling het bewegingsonderwijs beter toegerust en zijn de voorwaarden voor sportstimulering ter bevordering van de algehele gezondheid verbeterd.

5.

Tot slot willen we in 2025 duidelijkheid scheppen over de koers die wij willen inzetten over de opgave in relatie tot asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders. Het spreekt voor zich dat ook op dit onderdeel wij willen samenwerken met andere Twentse gemeenten.

Programma bestuur en samenleving 1.

Goede en tijdige communicatie is onmisbaar voor een goed functionerende samenleving. Zeker in een samenleving waarin de burger mondiger en misschien ook wel assertiever wordt. Op basis hiervan is een goede en tijdige communicatie van de gemeente naar de samenleving over wat de gemeente wil en doet van groot belang. Ook het tijdig betrekken op de juiste wijze van inwoners bij beleidsontwikkeling (inwonerparticipatie) kan helpen om beter beleid te ontwikkelen en draagvlak te vergroten. Hiermee gaan we onverminderd door.

2.

Borne werkt op vele terreinen samen met andere gemeenten. Denk hierbij aan samenwerking op het gebied van veiligheid, zorg en jeugd. Dit doen we niet zo maar. Samen met andere gemeenten optrekken betekent dat je meer kunt bereiken voor de inwoners. Omdat Twente een belangrijke bijdrage kan leveren aan de landelijke opgaven zoals bijvoorbeeld woningbouw. Daarom werken we in regionaal verband samen aan een Ruimtelijke Ontwikkelstrategie Twente (ROS Twente) om, samen met de provincie Overijssel en het Rijk, te verkennen hoe Twente zich als sterke regio ook na 2030 kan ontwikkelen. We onderzoeken hoe de regionale ambities en landelijke opgaven samen kunnen komen. Maar we werken op meer belangrijke thema's in regionaal verband samen. Zo wordt in Twents verband gezamenlijk opgetrokken op de kansenagenda "Elke regio telt". Getracht wordt Twente beter onder de aandacht te krijgen bij het kabinet en de Europese Commissie. Doel is om meer middelen binnen te halen voor Twente. Het achterliggende doel is een stevige en brede impuls te geven aan de sociaal-economische ontwikkeling van Twente.

Programma financieel gezond 1.

Met de navolgende ambitie is de cirkel rond: we eindigen waar we mee begonnen. Bij de nota Kaderstelling 2026 – 2029 leggen we een pallet aan ombuigingsvoorstellen aan uw gemeenteraad voor met als doel een reëel en structureel sluitende begroting. Met als achterliggend doel: een financieel gezonde gemeente die in staat is antwoorden te formuleren en in te voeren op de opgaven van de toekomst.

En nog meer Daarnaast doen we nog veel meer. Dat varieert van het nadenken over een antwoord op de vraag hoe de N743 en N744 en haar omgeving in de nabije toekomst een andere functie kunnen krijgen tot de aanpak van de Spanjaardswijk. Ook op het gebied van duurzaamheid blijven we stappen zetten. We streven naar 50 kg restafval per inwoner per jaar in 2030. Er wordt een gebiedsagenda opgesteld voor Borne, waar overzichtelijk

Pagina 5

Programmabegroting 2025-2028 wordt gemaakt wat er aan opgaven speelt binnen het landelijk gebied van Borne in het kader van verduurzaming. Binnen het onderdeel jeugd wordt stevig ingezet op de wettelijke verplichting van de Hervormingsagenda jeugd. Ingezet wordt op diverse projecten. Daarnaast worden de volgende projecten verder doorgezet in 2025: bestaanszekerheid, positieve gezondheid, kwetsbare jongeren tussen 16 en 27 jaar, Sociaal Hus, jonge kind en samenwerken in en met de wijk. 2025 is ook een bijzonder jaar omdat dan de 80jarige bevrijding wordt gevierd. Dit zijn zo maar wat voorbeelden van onderwerpen die onze aandacht blijven verdienen. Going concern Maar ook werkzaamheden die standaard tot de taken van de gemeente behoren. Zeg maar de ‘going concern’taken. Dit zijn werkzaamheden variërend van het groenbeheer tot het uitgeven van identiteitsbewijzen, van het uitgeven van bouwkavels tot het verlenen van jeugdzorg, van het verlenen van omgevingsvergunningen tot de controles op overlast van bijvoorbeeld illegale feestpartijen. Maar ook activiteiten op het gebied van bedrijfsvoering, zonder welke al die voornoemde activiteiten niet gedaan kunnen worden gaan gewoon door. Van factuurverwerking tot het opstellen van een begroting, van ondersteuning op het gebied van HR tot advisering op het gebied van inkoop.

Met deze daadkracht willen we ons blijven inzetten voor onze inwoners en maken we af waar we mee begonnen zijn. Dit is in lijn met de voorgaande programmabegroting. We zijn er immers voor de Bornse inwoners. De uitvoeringskracht van Borne Er is veel werk dat verricht moet worden. De maatschappelijke en bestuurlijke opgaven zijn complex. De arbeidsmarkt is volop in beweging. Hoewel wij er tot nu toe in geslaagd zijn vacatures te kunnen vervullen, bestaat het risico dat dit niet altijd het geval zal zijn. Tevens is de organisatiestructuur per 1 mei jl. gewijzigd en is de positie van gemeentesecretaris net opnieuw ingevuld. Het lijkt, gezien de vele onzekerheden, bijna onvermijdelijk dat niet alles kan zoals gepland. Daarnaast zal het ombuigingsproces om te komen tot besluitvorming om de begroting op termijn gezond te maken, veel van de organisatie vergen. Ook kan de uitkomst ervan impact hebben op de uitvoeringskracht van de organisatie. Daar rekening mee houden, bijsturen en meeveren tekent de uitvoeringskracht van de gemeente. Het vraagt daarbij bestuurlijke moed om op de geëigende en niet geëigende momenten de gemeenteraad in kennis te stellen als zaken niet volgens onze ideeën verlopen. De gemeenteraad zal deze verantwoording dienen af te zetten tegen de onzekere tijden. Ook dat is de kracht van Borne. De kern van 2025 Borne is een krachtige gemeente.

Met krachtige inwoners, verenigingen en bedrijven. Deze kracht willen wij in 2025 verder versterken door onze ambities in 2025 te realiseren. Tegelijkertijd wordt de veerkracht van Borne op de proef gesteld door het slechte financiële perspectief voor de jaren 2026 en daarna. Samen met de samenleving en uw gemeenteraad ambiëren wij een financieel gezonde gemeente die in staat is antwoorden te formuleren en in te voeren op de opgaven van de toekomst. Dit doen wij door een ombuigingstraject samen met inwoners en uw gemeenteraad. We willen gebruik maken van de kracht van Borne.

Pagina 6

Programmabegroting 2025-2028

2 Leeswijzer Overeenkomstig artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college de gemeenteraad een meerjarenbegroting aan. Voor de gemeenteraad dient de begroting als kader om beleidskeuzes te maken en te sturen op prioriteiten voor deze raadsperiode. Deze begroting is ook bedoeld om de gemeenteraad en de Bornse samenleving inzicht te geven in de verwachte inkomsten en uitgaven van de gemeente. Hiermee kunnen zij zich een oordeel vormen over de financiële positie en de beleidskeuzes van de gemeente. Voor het college is de begroting het beleidsmatig en financieel kader voor de jaarschijf 2025. De begroting die hier voorligt is gebaseerd op de nota Kaderstelling 2025 – 2028. In hoofdstuk 3 volgt een toelichting op de financiële hoofdlijnen. In hoofdstuk 4 worden de programma's beschreven. De begrotingsindeling bestaat uit vijf programma’s en verschillende programmaonderdelen; deze worden thema’s genoemd. De beschrijving per programma en thema is telkens opgebouwd vanuit de drie w- vragen: 1.

Wat willen we bereiken?

2.

Wat gaan we daarvoor doen?

3.

Wat gaat het kosten?

Bij het derde onderdeel worden alle verschillen groter dan € 100.000 op themaniveau ten opzichte van de begroting 2024 verklaard. Voor de vergelijking hebben wij de jaarrekeningcijfers van 2023 opgenomen in de meerjarenoverzichten met baten en lasten per programmaonderdeel. In hoofdstuk 5 zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Het doel van de paragrafen is om onderwerpen die programma-overstijgend zijn inzichtelijk te maken. Hoofdstuk 6 gaat in op de financiële begroting. Dit betreffen veelal financiële overzichten. Dit zijn onder andere de verplichte overzichten overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording waar wij over moeten rapporteren. Tot slot komen in hoofdstuk 7 de bijlagen aan bod. Hierin staan onder andere de uitgangspunten van deze begroting, de verdeling van baten en lasten per taakveld en een overzicht van alle verbonden partijen.

Pagina 7

Programmabegroting 2025-2028

3 Financiële hoofdlijnen

Pagina 8

Programmabegroting 2025-2028

3.1 Uitgangspunten begroting Voor de begroting 2025 worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1.

Peildatum voor de meerjarenbegroting 2025-2028 is 9 juli 2024 (na vaststelling Nota Kaderstelling 2025-2028).

2.

Uitgangspunt voor het opstellen van een begroting is het door de raad vastgestelde beleid in de Nota Kaderstelling 2025-2028 met daarbij autonome ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden in de periode tussen de peildatum van de Nota Kaderstelling 1 april 2024 en de peildatum van de Programmabegroting op 9 juli. Te denken valt aan ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden als gevolg van de Meerjarenprognose Grondexploitaties, de jaarstukken en de meicirculaire van het Rijk.

3.

Uitgangspunt voor de batenkant is de meicirculaire 2024.

4.

Budgetaanpassing vinden alleen plaats als er sprake is van autonome ontwikkelingen en door de raad genomen besluiten.

5.

Verschillen groter dan € 100.000 worden op themaniveau ten opzichte van de begroting 2024 verklaard.

6.

Structurele dekking vindt plaats uit de structurele ruimte bij de begroting of uit de stelpost Beleidsontwikkeling.

7.

De reserve beleidsontwikkeling wordt niet ingezet voor nieuw beleid. Technisch gezien is er ruimte voor nieuw beleid zolang de weerstandsratio boven de 1,4 blijft. De afspraak ‘pas op de plaats’ zoals gemaakt bij de nota Kaderstelling 2025-2028 blijft van toepassing.

8.

De Algemene reserve en de Algemene reserve grondexploitatie zijn weerstandsreserves en worden niet gebruikt als dekkingreserves.

9.

Bestemmingsreserves zijn ook dekkingsreserves en worden daarmee niet ingezet voor nieuw beleid.

10. Deze begroting voorziet, anders dan een inflatiecorrectie en een verandering van proceskosten, geen lastenverhoging, anders dan reeds besloten door de raad, om de kostendekkendheid van leges te behouden. Voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing geldt dat de hoogte van deze heffingen gerelateerd is aan de te verwachten uitgaven (gesloten systeem). 11. De begroting voldoet aan de door de toezichthouder vastgestelde kaders en leidt tot een begroting met repressief toezicht. 12. Ramingen worden gesplitst in incidentele ramingen en structurele ramingen. 13. De loon- en prijsontwikkelingen 2025-2028 worden op concernniveau geraamd op een stelpost (bron: indicator “loonvoet sector overheid” en “index over de materiële overheidsconsumptie (IMOC)”). De indices zijn als volgt: Opbouw stelposten loon en prijs

Omvang betreffende begrotingsposten

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Loonontwikkeling

€ 16 miljoen

5,3%

1,9%

1,5%

1,5%

Prijsontwikkeling

€ 52,2 miljoen

1,9%

1,9%

1,5%

1,5%

14. De areaalontwikkelingen en vervangingsinvesteringen worden op concernniveau geraamd op een stelpost. 15. Bij herfinanciering van langlopende leningen stemmen we de rente-typische looptijd en het renteniveau van de betreffende lening/uitzetting zo veel mogelijk af op de actuele rentestand en de rentevisie (conform treasurystatuut). 16. Bedragen worden afgerond op eenheden van € 1.000, tenzij anders vermeld. 17. Conform de BBV-voorschriften zal de meerjarenbegroting uiteindelijk structureel sluitend moeten zijn. 18. Aantallen woonruimten en inwoners: Voor woonruimte- en inwoneraantallen gelden de aannames in onderstaande tabel (peildatum 1-1-2024):

Pagina 9

Programmabegroting 2025-2028

Jaar 1-1-2024 1-1-2025 1-1-2026 1-1-2027 1-1-2028

Pagina 10

Aantal woonruimten Aantal inwoners Gemiddelde woningbezetting 10.570 24.524 2,32 10.735 24.800 2,31 10.910 25.217 2,30 10.777 25.446 2,29 10.819 25.950 2,28

Programmabegroting 2025-2028

3.2 Financiële hoofdlijnen Het vertrekpunt in dit financieel perspectief is het huidige, door de gemeenteraad vastgestelde, meerjarig perspectief zoals vastgelegd in de nota Kaderstelling 2025-2028. Dit perspectief is als volgt (tabel 6 uit de nota Kaderstelling 2025-2028): Verschillenverklaring (* 1.000) Saldo Kaderstelling Taakstellingen Saldo inclusief taakstellingen

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

1.114 V

-1.406 N

-1.631 N

-1.731 N

-50 N

-315 N

-315 N

-315 N

1.064 V

-1.721 N

-1.946 N

-2.046 N

De peildatum van de nota Kaderstelling lag op 1 april 2024. De peildatum van deze meerjarenbegroting ligt op 9 juli 2024. De dag na vaststelling van de nota Kaderstelling. Dat betekent dat in het perspectief van deze meerjarenbegroting ook de autonome ontwikkelingen in de tussenliggende periode zijn meegenomen. Bijvoorbeeld de ontwikkelingen zoals gemeld in de door het college aangeboden halfjaarrapportage, de effecten van de Meerjarenprognose Grondexploitaties, de jaarstukken 2023 en de meicirculaire 2024. De autonome ontwikkelingen zijn in te delen in een aantal onderwerpen. Deze onderwerpen komen terug in de onderstaande tabel. In deze tabel wordt begonnen met het Saldo Kaderstelling exclusief de taakstellingen, vervolgens komen de autonome ontwikkelingen gegroepeerd aan bod en tot slot het saldo exclusief en inclusief taakstellingen. Verschillenverklaring (* 1.000)

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

1. Saldo Kaderstelling

1.114 V

-1.406 N

-1.631 N

-1.731 N

2. Gemeentefonds

576 V

42 V

23 V

1.625 V

3. Indexatie loon en prijs

-497 N

-264 N

-319 N

-1.579 N

4. Afschrijvingen en rente

248 V

387 V

188 V

-35 N

5. Ontwikkelingen halfjaarrapportage

-190 N

-50 N

-50 N

-50 N

6. Ontwikkelingen na halfjaarrapportage

-55 N

-55 N

-55 N

-55 N

1.196 V

-1.347 N

-1.844 N

-1.825 N

0

-265 N

-265 N

-265 N

1.196 V

-1.612 N

-2.109 N

-2.090 N

Eindtotaal exclusief taakstelling Taakstelling Eindtotaal inclusief taakstelling

De begroting 2025 laat een overschot van ongeveer € 1,2 miljoen zien, € 1,1 miljoen hiervan is structureel. Dit voordeel slaat om in een nadeel van € 1,3 miljoen in 2026. Oplopend tot € 1,8 miljoen in 2028. Dit kan oplopen tot € 2,1 miljoen afhankelijk of de taakstelling kan worden ingevuld. Ondanks onder andere het beschikbaar komen in de meicirculaire van de jaarschijf 2028, verandert het beeld ten opzichte van de Nota Kaderstelling niet en blijven de ravijnjaren bestaan. Gemeentefonds: meicirculaire De meicirculaire laat voor 2025 (+ € 576.000) en 2028 (+1.625.000) een positief beeld zien, in de tussenliggende jaren verandert er nagenoeg niets. Half september 2024 zijn het regeerprogramma en de septembercirculaire verschenen. Beide stukken zijn binnengekomen na de peildatum van 9 juli 2024 en daarom niet verwerkt in deze begroting. Vandaar dat de meicirculaire 2024 samen met het hoofdlijnenakkoord de belangrijkste input zijn voor de raming van de middelen die Borne ontvangt vanuit het Rijk in 2025 en verder.

Pagina 11

Programmabegroting 2025-2028 Gemeentefonds: ravijn en accressen Het hoofdlijnenakkoord geeft aan dat het ‘ravijn’ blijft. Het “samen trap op samen trap af” is in 2024 versneld afgebouwd en de meicirculaire bouwt voort op dit bestaande budgettaire kader. Het prijsaccres van het gemeentefonds wordt nu bepaald aan de hand van de voorjaarsraming van het lopende jaar. Uit onderzoek blijkt dat het bruto binnenlands product over het algemeen hoger is dan de CPB-raming daarvan in het voorjaar. Het prijsaccres dreigt hiermee structureel te laag te worden. Daarnaast zorgt het loslaten van deze systematiek voor een scheefheid tussen taken en middelen. Vanuit de VNG wordt druk gezet op het Rijk om dit aan te passen. Het te lage prijsaccres over de laatste jaren heeft voor Borne geleid tot een structureel lagere uitkering gemeentefonds van ruim één miljoen. Dit werkt eveneens cumulatief door in de komende begrotingsjaren, meer hierover is te vinden op pagina 39. Gemeentefonds: jeugd De Hervormingsagenda Jeugd wordt doorgezet. Het kabinet wil zich in het bijzonder inzetten op het versneld afbouwen van de gesloten jeugdzorg. In eerdere meicirculaires zijn er voor de jaren 2022 t/m 2025 aanvullende incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds.

Het beschikbaar stellen van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover. De provincie geeft (in overleg met Rijk, VNG en het IPO) aan dat deze middelen structureel en reëel mogen worden geraamd. Voor Borne is dit een structurele toevoeging van ongeveer € 1,2 miljoen. Tot nu toe is voorzichtigheidshalve rekening gehouden met € 900.000 structureel. Dit is gebaseerd op 75% van het totaal. Landelijk is er met de Hervormingsagenda Jeugd overeenstemming bereikt over een bezuinigingsopgave van € 1 miljard. Het Bornse aandeel hierin bedraagt ruim € 1,1 miljoen. Het eerste gedeelte van deze bezuiniging van € 700.000 (landelijk € 650 miljoen)is reeds verwerkt in ons meerjarig perspectief. Ook het tweede gedeelte van € 425.000 is structureel verwerkt in ons meerjarig perspectief. Per saldo betekent dit een uitzetting van structureel € 900.000 en een korting van €1,1 miljoen. Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW) heeft het kabinet besloten tot het realiseren van een aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen. Voor Borne betekent dit structureel een nadeel van € 550.000. In ons meerjarig perspectief is rekening gehouden met dit nadeel. De provincie geeft hiervan aan dat deze middelen budgettair neutraal opgenomen mogen worden in de begroting.

Het nadeel van € 511 miljoen vanaf 2026 is nog wel opgenomen in de gemeentefondsbegroting. Het nieuw te vormen kabinet heeft het voornemen om deze korting vanaf 2026 te schrappen. Dit is echter nog niet vertaald in de meicirculaire 2024 en daarom niet opgenomen in deze begroting. Indexaties De berekening van de stelposten baseren we op gegevens vanuit de Macro Economische Verkenningen (MEV) van het Rijk. In de uitgangspunten bij de begroting staan de omvang en percentages hiervan weergegeven. Hierbij kijken we ook terug naar de werkelijke inflatie van de afgelopen jaren. Op basis van de meest recente gegevens vanuit de MEV zien we dat we de stelposten voor loon en prijs iets naar boven moeten bijstellen. Stelposten worden net als het gemeentefonds cumulatief geraamd. Dit betekent dat het voordeel dat in het gemeentefonds in 2028 ontstaat wordt geparkeerd op de stelposten. Afschrijvingen en rente We beginnen met afschrijven in het jaar na ingebruikname van een investering. Doordat in een paar gevallen de ingebruikname later plaatsvindt dan gepland heeft dit een incidenteel voordelig effect op onze begroting. De kapitaallasten van deze vertraagde investeringen beginnen dan namelijk ook later te lopen.

Daarnaast ontstaan er incidenteel rentevoordelen door de gewijzigde regelgeving over het doorbelasten van rente aan grondexploitaties en de vastgestelde jaarstukken 2023 (met daarin de verwerking van de Meerjarenprognose grondexploitaties). Het gaat hierbij om ongeveer € 250.000 voordeel in 2025. Deze incidentele voordelen lopen tot en met 2027.

Pagina 12

Programmabegroting 2025-2028 Ontwikkelingen halfjaarrapportage Met de halfjaarrapportage 2024 bleek dat de taakstelling op Kulturhus is behaald en dat deze ten onrechte nog in de begroting staat. Dit is gecorrigeerd in de begroting 2025-2028. Waardoor een structureel nadeel van € 50.000 ontstaat. Met de halfjaarrapportage is ook Swim2Play incidenteel verwerkt. Het afsluiten van dit contract heeft een incidenteel nadelig effect van € 140.000 in 2025. Autonome ontwikkelingen sinds halfjaarrapportage Twente Milieu het huurcontract voor de Bieffel opgezegd. Dit leidt tot een structureel nadeel van € 55.000. Op programmaniveau leiden alle bovenstaande aanpassingen tot de volgende meerjarenbegroting: Meerjarenbegroting (* €1.000)

Jaarrekening 2023

Begroting (act.) 2024

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

PR1 Wonen en leven

3.602

3.036

2.678

2.662

2.662

2.662

PR2 Duurzame toekomst

3.247

3.803

3.393

3.400

3.403

3.403

PR3 Inclusieve samenleving

8.975

16.918

8.195

8.184

8.060

8.060

PR4 Bestuur en samenleving

884

620

507

507

507

507

PR5 Financieel gezond

81.779

69.755

66.127

63.816

65.695

65.942

Totaal baten

98.485

94.133

80.899

78.567

80.327

80.573

8.820

9.093

8.220

8.068

8.085

8.070

Baten:

Lasten: PR1 Wonen en leven PR2 Duurzame toekomst

4.597

5.159

4.392

4.523

4.457

4.457

PR3 Inclusieve samenleving

41.735

49.914

42.031

41.176

42.207

41.895

PR4 Bestuur en samenleving

14.538

16.985

15.916

15.913

15.779

15.745

PR5 Financieel gezond

22.733

12.982

9.144

10.235

11.641

12.232

Totaal lasten

92.424

94.133

79.704

79.914

82.170

82.398

Saldo

6.062 V

1.196 V

-1.347 N

-1.844 N

-1.825 N

0 -

Pagina 13

Programmabegroting 2025-2028 Algemene reserves De algemene reserve en de algemene reserve grondexploitatie zijn reserves voor het weerstandsvermogen. De benodigde weerstandscapaciteit stijgt van € 5,4 miljoen naar € 5,7 miljoen. De afspraak is dat de weerstandsratio op 1,4 moet liggen. Dit maakt dat er € 8,0 miljoen achter de hand dient te worden gehouden in onze algemene reserves. Dit is een ophoging van € 700.000. Deze middelen worden onttrokken aan de reserve beleidsontwikkeling. Hierdoor zit er inde reserve beleidsontwikkeling in 2025 € 6,8 miljoen. In de onderstaande tabel worden de middelen in de algemene reserves de komende jaren weergegeven. Hierbij wordt het geprognosticeerde saldo verrekend met de reserve beleidsontwikkeling. Stand algemene reserves per 31-12 (* € 1.000)

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Algemene reserve

5.600

5.600

5.600

5.600

Algemene reserve Grondexploitatie

2.400

2.400

2.400

2.400

Reserve Beleidsontwikkeling

6.832

8.028

6.681

4.837

Eindtotaal

14.832

16.028

14.681

12.837

De reservepositie komt door het meerjarige negatieve saldo onder druk te staan. Daarom wordt de reserve beleidsontwikkeling niet ingezet voor nieuw beleid. Technisch gezien is er ruimte voor nieuw beleid zolang de weerstandsratio boven de 1,4 blijft. De afspraak ‘pas op de plaats’ zoals gemaakt bij de nota Kaderstelling 2025-2028 blijft echter van toepassing.

Pagina 14

Programmabegroting 2025-2028

Deel A: Beleidsbegroting

Pagina 15

Programmabegroting 2025-2028

1 Programma's

Pagina 16

Programmabegroting 2025-2028

1.1 Wonen en leven Inleiding In het programma Wonen en Leven komen verschillende (beleids)vakgebieden bij elkaar in relatie tot de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, mobiliteit en ruimtelijke ordening.

1.1.1 Wat willen we bereiken? De ambitie van gemeente Borne is het bieden van ruimte voor een groeiende en leefbare gemeente. Het woon- en leefklimaat in Borne wordt in hoge mate gewaardeerd. Dit blijkt ook uit landelijk onderzoek. Dat willen we zo houden. Op het terrein van woningbouw, energietransitie, mobiliteit en openbare ruimte willen we dat waar mogelijk verbeteren. We werken daarnaast verder aan het opstellen van een Omgevingsvisie voor de lange termijn (2024+) voor de gehele fysieke leefomgeving. We doen dat niet alleen. Samen willen we ruimte maken: met inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties. De Omgevingsvisie beschrijft beelden van de gewenste toekomst van de fysieke leefomgeving (waaronder ruimte, water, milieu, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed), en brengt ontwikkelingen (zoals klimaatadaptatie, energietransitie en gezondheid) met elkaar in verband. Wonen en Bouwen In het licht van de dynamiek op de woningmarkt is in mei 2023 de geactualiseerde 'Woonvisie Borne 2022+' door de gemeenteraad vastgesteld. Met deze woonvisie kijken we naar de toekomst van het wonen in Borne en bieden we een basis voor de afwegingen die we in de komende jaren maken. Zo zorgen we er voor dat Borne ook de komende tien jaar voldoende passende woningen kan blijven bieden voor haar inwoners.

Maar ook dat Borne een belangrijke woonfunctie blijft vervullen voor de regio Twente. In navolging van deze woonvisie is in mei 2024 door het college de ‘Woningbouwprognose gemeente Borne 2024-2038’ vastgesteld. Deze prognose wordt met regelmaat geactualiseerd en stemt vraag en aanbod binnen de Bornse woningmarkt zo goed mogelijk op elkaar af. We werken aan een evenwichtige en toekomstbestendige woningvoorraad. Specifieke doelgroepen als jongeren, ouderen en statushouders verliezen we daarbij niet uit het oog. Het moet voor de inwoners mogelijk en aantrekkelijk zijn om op een natuurlijke manier een wooncarrière te maken die past bij hun levensloop. Het gaat dan niet alleen om levensloopbestendig bouwen, maar bijvoorbeeld ook om aandacht binnen woonomgevingen voor kwetsbaren. Uiteindelijk betekent dit het realiseren van de juiste woningen op de juiste plek. De urgente vraag naar woningen vraagt om snel en meer bouwen. Het huisvestingsvraagstuk is daarbij complex. Naast de eigen reguliere opgave vangt de gemeente Borne ook een deel van de regionale woningbehoefte op in de Bornsche Maten. En ook aan de taakstellingen voor statushouders en andere aandachtsgroepen moet worden voldaan. We voorzien binnen onze gemeente in deze woningbehoefte door het bouwen van zowel permanente als tijdelijke woningen.

De afgelopen periode is geconcludeerd dat de inzet op de versnelde woningbouw geïntensiveerd moet worden, waarbij getracht wordt om alle mogelijke versnellingen in te zetten die zich voor doen. Daarom worden er continue mogelijkheden verkend om versneld en meer (sociale) woningbouw te realiseren. Te denken valt hierbij aan meer locaties voor (tijdelijke) flexwoningen, andere woonvormen die modulair gebouwd kunnen worden en mogelijkheden voor hergebruik van bestaand vastgoed. In 2024 is gestart met de eerste ontwikkellocaties voor versneld bouwen aan de Tichelkampweg. Ook zijn we begonnen met de (plan)ontwikkeling van nieuwe projecten voor versnelde sociale woningbouw, zowel tijdelijk als permanent. Het gaat hierbij om locaties aan de Bornerbroeksestraat, de Bornsche Maten en het Jonge Poerinkterrein

Pagina 17

Programmabegroting 2025-2028 Ruimtelijke (regionale) ontwikkeling (ROS) In de ROS Twente komen regionale ambities en landelijke opgaven samen. Want het is goed wonen, werken en recreëren in Twente. Om de economische en groene kracht te behouden en versterken, is een schaalsprong in de verstedelijking na 2030 noodzakelijk. Dit past ook in het voornemen van het Rijk, zoals verwoord in het voorontwerp van de Nota Ruimte. Het Rijk wil de ruimtelijk-economische ontwikkeling van stedelijke regio’s in het noorden, oosten en zuiden van ons land stimuleren en versterken. Deze regio's kunnen daardoor een grotere rol spelen in de nationale verstedelijkingsopgaven dan tot nu toe het geval. Denk bijvoorbeeld aan opgaven als de krapte op de woningmarkt, de bescherming van natuur, de toekomstbestendigheid van de landbouw en het versterken van de concurrentiekracht van onze economie. Mobiliteit We promoten gezonde mobiliteit volgens het STOMP-principe (Stappen-Trappen-Openbaarvervoer-MAAS (Mobility As A Service)- Prive auto) en verleiden mensen om meer te lopen, fietsen en het openbaar vervoer te gebruiken. Klimaatadaptatie Gemeente Borne heeft ambitie om de leefomgeving gezonder en klimaatadaptiever te maken. Bij elke infrastructurele verandering wordt rekening gehouden met de toekomstige scenario's in de weersextremen van de wateropgaven, hitte en droogte.

De gemeente Borne heeft de ambitie om voor 2050 een volledig duurzaam ingerichte en duurzaam beheerde openbare ruimte, waarbij inwoners voldoende beschermd zijn tegen extreme neerslag, droogte en hitte. Tot 2030 wil de gemeente Borne de volgende doelen realiseren: 1.

Gemeente breed verminderen van de effecten van wateroverlast

2.

Kwetsbaarheden bij langdurige droge perioden (droogte) beter beheersbaar maken

3.

Zorgdragen voor een aangenaam leefklimaat in Borne (hitte)

4.

Beschikken over voldoende drinkwaterreserves van goede kwaliteit

Pagina 18

Programmabegroting 2025-2028 1.1.2 Wat gaan we daarvoor doen? Wonen en bouwen Voor de totale woningbouwopgave wordt jaarlijks een woningbouwprognose gemaakt en geactualiseerd. Hierin brengen we de woningbehoefte van verschillende doelgroepen in kaart. Deze behoeften koppelen we aan het benodigde aantal woningen in de verschillende segmenten. We continueren de ingezette lijn om in de planvorming rekening te houden met de doelstellingen die vanuit het Rijk op de woningbouwopgave gelegd worden. Dit houdt in dat er in de nog te ontwikkelen bouwplannen gestreefd wordt naar meer betaalbare woningen en een grotere rol voor de woningcorporatie. In 2025 ronden we de Omgevingsvisie af, en starten we met de nadere uitwerking hiervan. Daarnaast werken we aan een aantal deelthema's, zoals hieronder genoemd. We stemmen deze af met het lopende proces van de Omgevingsvisie. Betaalbaar wonen De druk op de woningmarkt is uitzonderlijk hoog, zo ook in Borne. Dat geldt voor alle woonsegmenten, maar de spanning is het grootst in het ‘betaalbare segment’. De komende jaren spannen we ons in om meer passende woningen voor alle doelgroepen te realiseren. Dat doen we onder andere door het bouwtempo te verhogen. Tijdelijke sociale woningbouw In lijn met het landelijk woningtekort heeft ook gemeente Borne een flinke huisvestingsopgave, vooral op het gebied van de sociale huisvesting.

Naast reguliere woningbouw kan de opgave, om aan deze acute vraag te voldoen, worden gerealiseerd door te voorzien in tijdelijke woningbouw. Daartoe is inmiddels de eerste locatie voor versnelde tijdelijke woningbouw aan de Tichelkampweg eind oktober 2024 in gebruik genomen. Tevens worden, gezamenlijk met de Stichting Twickel en de corporatie Welbions, de mogelijkheden onderzocht van tijdelijke woningbouw een locatie aan de Bornerbroeksestraat. Door de aanhoudende druk op de woningmarkt moeten we voortdurend blijven zoeken naar nieuwe locaties voor snelle en extra (sociale) woningbouw. Bornsche Maten In de Bornsche Maten wordt in een continue bouwstroom woningbouw gerealiseerd. In 2025 wordt de bouw van 44 appartementen in de Veste afgerond. Daarnaast wordt in 2025 gestart met het bouwrijp maken van de Horsten. Hierin wordt niet alleen voorzien in een inhaalslag met betrekking tot sociale woningbouw, maar krijgen ook de woonwagens een plek. In 2025 wordt in de eerste helft van 2025 de 'Regionale Woonagenda Twente' herijkt. Hierin is de Bornsche Maten benoemd tot sleutelproject. Dit betekent dat er, in aanvulling op het bestaande programma, 400 woningen extra gerealiseerd worden. We versnellen en breiden het aantal woningen uit van 2.300 naar 2.700. Als het nodig is, kan dit aantal groeien tot 3.200 woningen.

Hiermee dragen we bij aan het oplossen van de woningbouwproblematiek van zowel Borne als de regio Twente. Met de versnelling en uitbreiding van 2.300 naar 2.700 en, indien noodzakelijk, naar 3.200 woningen, leveren wij een bijdrage aan het oplossen van de woningbouwproblematiek van zowel Borne als de regio Twente.

Pagina 19

Programmabegroting 2025-2028 Overige locaties Naast het sleutelproject Bornsche Maten wordt er momenteel gewerkt aan de voorbereiding van een aantal andere locaties, waaronder het Jonge Poerinkterrein, uitbreiding van Zenderen en Maria Mediatrix. Hierin heeft de gemeente Borne een faciliterende rol. Overige woningbouw thema’s: 1.

In de kernen Hertme (Roskam Landen) en Zenderen (locatie sportterrein Zenderen Vooruit) worden ontwikkelingen voorbereid en/of gefaciliteerd ten behoeve van woningbouw.

2.

Met de woningcorporatie Welbions en de huurdersvereniging zijn prestatieafspraken gemaakt voor de periode 2024-2025. In deze afspraken staat dat aandeel sociale huurwoningen vergroot wordt. In 2025 starten we met de voorbereiding van de prestatieafspraken voor 2026 en verder.

3.

In 2025 vindt de afronding van de woonzorgvisie plaats. Hierin brengen we de ontwikkelingen in Borne op het gebied van wonen en zorg in beeld. De woonzorgvisie is een belangrijke basis om te werken aan concrete acties. Hiermee willen we de groeiende groep ouderen ondersteunen, maar ook andere kwetsbare groepen, zoals mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, dak- en thuislozen. Daarnaast richten we ons op mensen met een woonzorgvraag, zoals personen met een verstandelijke beperking, een psychiatrische aandoening en jongeren uit de jeugdzorg. Zo kunnen we hen beter faciliteren in hun woon- en zorgbehoeften. Dit doen we samen met onze partners in de zorg. De afronding van de woonzorgvisie vindt plaats in het tweede kwartaal van 2025.

Ruimtelijke ontwikkeling Omgevingsvisie De invoering van de Omgevingswet vraagt veel inzet van de gemeente Borne. We voeren dit uit aan de hand van 3 pijlers: 1.

Implementatie Omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In het kader hiervan zijn we onder meer bezig met juridische en technische aspecten als gevolg van deze wet, inclusief de verdere implementatie en inrichting van benodigde software en de bijbehorende werkprocessen. In 2025 ligt de focus onder meer op: a.

De uitvoering op deze wet (onder andere de juridische en de technische aspecten);

b.

Het opstellen van de Omgevingsvisie waar momenteel al aan gewerkt wordt (onder meer de stedenbouwkundige visie op het centrum, het buitengebied en de visievorming in brede zin);

c.

en het opstellen van de zogenaamde Regelbibliotheek (ten dienste van het uiteindelijke Omgevingsplan).

2.

Omgevingsvisie

In 2025 vindt de afronding van de Omgevingsvisie plaats. In deze visie vinden we het vergezicht waar de ontwikkelingen van Borne naar koerst. Het omvat naast ruimtelijke ontwikkelingen meerdere beleidsthema's zoals wonen, wonen in relatie tot zorg, mobiliteit, economie, landelijk gebied en ook een toekomstbeeld voor het centrum. In 2025 wordt gestart met de uitwerking op verschillende deelgebieden. Te denken valt hierbij aan de zone N743 en N744 waarbij door het nog te kiezen toekomstperspectief in de Omgevingsvisie mogelijk ruimte ontstaat voor een andere inrichting. 3.

Omgevingsplan

Voor het gemeentelijk Omgevingsplan wordt volgens de Omgevingswet 1 januari 2032 als datum gehanteerd waarop dit gereed en in werking getreden moet zijn. Dit Omgevingsplan is kortgezegd een gefaseerde ‘ombouw’ van alle bestemmingsplannen, andere ruimtelijke planfiguren en lokale verordeningen. Als eerste start van het Omgevingsplan zijn we begonnen met het opstellen van een zogenaamde Regelbibliotheek en gaan hiermee verder aan de slag. Deze wordt in de eerste helft van 2025 opgeleverd. Hiervoor vormen de bestaande bestemmingsplannen in de kern Zenderen de basis. Deze Regelbibliotheek kan de basis zijn bij het opstellen van het uiteindelijke Omgevingsplan. Het kan ook alvast in hoofdlijnen sturing geven bij het opstellen van (separate) wijzigingen in het Omgevingsplan, totdat het uiteindelijke Omgevingsplan (voor de gehele

Pagina 20

Programmabegroting 2025-2028 gemeente) gereed is. Ook wordt de komende periode onderzocht hoe het inmiddels verouderde welstandsbeleid een plek kan krijgen in het Omgevingsplan. Hiermee kunnen we de ruimtelijke kwaliteit in onze gemeente actualiseren en toetsbaar maken. Ruimtelijke ontwikkeling We blijven betrokken bij en gaan werken aan verschillende ruimtelijke procedures. Zoals de Wijziging Omgevingsplan, Omgevingsvergunningen, Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA), en omgevingsplanactiviteit (OPA). Hierbij valt in 2025 onder meer te denken aan procedures voor initiatieven zoals de Vloedbeltverbinding (provinciaal inpassingsplan), de Scholtenhof (Actolei), de locaties gelinkt aan het versneld bouwen, Roskam Landen 2 en de mogelijke uitbreiding van Zenderen. Ook kan gedacht worden aan andere reguliere initiatieven die bijvoorbeeld bijdragen aan het voorzien in de (tijdelijke) woonbehoefte, het faciliteren van bedrijfsmatige functies (in brede zin), het scheppen van nieuwe en/of extra mogelijkheden in het buitengebied (zoals nieuwe functies op bestaande locaties etc.) en initiatieven in de openbare ruimte, enzovoort. Daarnaast werken we in 2025 verder aan de herontwikkeling/herbestemming van het Rheineplein 1 in Borne (huidige gemeentehuis). Mobiliteit en infrastructuur We zetten in op het STOMP-principe.

Door meer en betere voet- en fietsverbindingen aan te leggen is de reiziger sneller te voet of met de fiets dan met de auto. Door het bestaand beleid uit te voeren, zoals het eventuele vervolg van de aanleg F35 tussen Borne (Oonksweg en Almelo), ontstaat er een snelle en veilige fietsroute. Het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) over de realisatie van de Vloedbeltverbinding is vastgesteld door Provinciale Staten. De provincie heeft de leiding bij verdere gesprekken met belanghebbenden. Bezwaren worden bij de Raad van State behandeld. Na aanleg van de Vloedbeltverbinding zal het doorgaand verkeer straks om de kernen van Zenderen en Borne heen rijden. Dit zal de leefbaarheid van beide kernen ten goede komen. Na realisatie van de Vloedbeltverbinding zullen de percelen van de N743 en de N744 aan de gemeente Borne overgedragen worden. Dit geeft mogelijkheden voor inbreiding van woningen en een andere inpassing van de weg. Dit zal zorgen voor meer voet- en fietsverbindingen. Juist inbreiding van woningen dicht bij het centrum en voorzieningen zal lopen en fietsen stimuleren. Met het beoogde voorbereidingskrediet wordt de planvorming gestart en worden onderzoeken uitgevoerd naar kabels, leidingen, grond en water en milieukundige omstandigheden die van invloed zijn op de planvorming. Ook reststroken kunnen indien nodig verworven worden.

Ten behoeve van de grondexploitatie is een stedenbouwkundig plan nodig, een bestemmingsplan, beeldkwaliteitsplan, voorlopige verkaveling en participatieplan. Hierbij hoort ook de totale toekomstige inrichting van de N743 vanaf de rotonde Vloedbeltverbinding tot aan de verkeerslichten Grotestraat en in Zenderen van de N744. Zo kan ingeschat worden welke kosten we moeten maken voor de inpassing van de wegen en wat de opbrengst zal zijn. Uiteindelijk zal dit inzicht geven in de toekomstige kosten/opbrengsten voor verdere besluitvorming in uw raad. De overwegen Oonksweg en Bornerbroeksestraat worden vervangen door onderdoorgangen. Hierdoor kunnen hulpdiensten straks ongehinderd de onderdoorgang Oonksweg gebruiken. Fietsers kunnen straks veilig en vlot de onderdoorgang Bornerbroeksestraat gebruiken. Beide onderdoorgangen zullen de verkeersveiligheid sterk bevorderen. Het herinrichten van wegen (van 50 km/uur naar 30 km/uur) past in de ambitie om onze leefomgeving meer ruimte te geven. Dit gebeurt door de bestaande verharding om te zetten in groen en water waar dat mogelijk is. In 2025 worden de Prins Bernhardlaan en de Weerselosestraat opnieuw ingericht. Openbare ruimte Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) Het IBOR bevat een analyse van het huidige areaal: : de totale omvang van de openbare ruimte die de gemeente beheert.

Het beschrijft het ambitieniveau en de strategie bij regulier onderhoud (operationeel beheer), levensverlengend onderhoud, revitalisering (wijkaanpak) en gebiedsontwikkeling. Het is de leidraad, met ontwerp-, inrichting- en beheerprincipes van de openbare ruimte in onze gemeente. De benodigde investeringen en onderhoudsbudgetten voor de komende jaren worden inzichtelijk in dit beleidsplan. Het huidige beheerkwaliteitsplan (2014 – 2023), de Nota Kapitaalgoederen (2021-2024) en het Meerjaren

Pagina 21

Programmabegroting 2025-2028 Investerings Plan (MJIP) voor revitalisering van de oude wijken (wijkaanpak) zijn onderdeel van het IBOR. En ook de inzichten opgedaan in de pilot natuurlijk maaibeheer in 2023 en 2024 worden in dit beleidsplan opgenomen. De planning is om in het tweede kwartaal van 2025 het IBOR ter besluitvorming aan te bieden aan uw raad. Dit proces wordt uitgelijnd met de afwegingen die in het kader van het ombuigingstraject aan de orde zullen komen. In het IBOR speelt de balans tussen groot onderhoud (in de Nota kapitaalgoederen) en vervanging (in het MJIP) een grote rol. In de levenscyclus van de openbare ruimte zijn er steeds grotere onderhoudsinvesteringen nodig. Ook wordt het kwaliteitsniveau steeds lager. Op een bepaald moment in deze cyclus is onderhoud niet meer toereikend en dient de gehele openbare ruimte te worden vervangen. Met het IBOR willen we tot een goede balans komen tussen enerzijds groot onderhoud en anderzijds vervangingen. Zo kan de technische en economische levensduur van bijvoorbeeld een weg of riolering zo lang mogelijk gebruikt worden en vindt er zo min mogelijk kapitaalvernietiging plaats. Dit vraagt goede integrale afstemming in de organisatie en daarbuiten. In deze schematische weergave is de samenhang tussen de verschillende beleidsplannen inzichtelijk gemaakt.

Klimaat Om op de thema’s een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting te realiseren wordt lokaal gewerkt met aantal ambities volgens het Nationaal Deltaprogramma. Deze ambities worden gerealiseerd door onder andere: 1.

Het inventariseren en oppakken van kwetsbaarheden: a.

b.

c.

In najaar 2023 en voorjaar 2024 is (bovengemiddeld) veel regenwater gevallen. Dat heeft geleid tot hogere grondwaterstanden en bij veel particulieren tot overlast van grondwater in kruipruimten en kelders. Bij structurele en terugkerende overlast zal de gemeente gebiedsgericht onderzoeken uitvoeren en eventueel maatregelen treffen; Borne kent een aantal zeer kwetsbare gebieden van wateroverlast op straat. Door afkoppeling van afvoerend verhard oppervlak en het regenwater meer ruimte te geven, bereidt gemeente Borne zich voor op de toekomst. Zo staat voor de Pr. Bernhardlaan een klimaatadaptieve reconstructie gepland. Voorbereidende werkzaamheden starten in het eerste kwartaal van 2025; de kern Hertme kampt met hoog water in het retentiegebied bij langdurige (en extreme) regenval. Met waterschap Vechtstromen wordt naar de feiten gezocht en onderzoek gedaan naar een passende oplossing. Dit onderzoek wordt opgeleverd in het tweede kwartaal van 2025.

Pagina 22

Programmabegroting 2025-2028 2.

Het opstellen van een Uitvoeringsagenda in het kader van klimaatadaptieve aanpak: a.

Regionaal samenwerkingsverband Twents waternet: Werkplaatsen drinkwaterproblematiek en klimaatadaptatie.

b.

3. 4.

Watertakenplan 2022-2026, programma zorgplichten: •

Uitvoering afvalwatertransportleiding bedrijventerrein Veldkamp;

•

Aanpak klimaatadaptieve inrichting Wensink-zuid.

Het stimuleren en faciliteren van initiatieven door het beschikbaar stellen van een gemeentelijke subsidie voor particuliere afkoppeling op het riool van hemelwaterafvoer beschikbaar. Het regelen en borgen: a. Herziening van de watertoets (weging van het waterbelang); b. Herziening (en vaststellen) van het kostendekkingsplan Watertakenplan 2022-2026. Dit maakt onderdeel uit van het IBOR. En daarna wordt de verordening rioolheffing geactualiseerd. Dit krijgt zijn beslag in de tweede helft van 2025; c. Vraagstukken hoe bijvoorbeeld een klimaatbestendig water- en bodemsysteem er uit ziet en hoe per gebied invulling wordt gegeven aan de doelen voor natuur en waterkwaliteit. We onderzoeken hoe we dit mee kunnen nemen in de omgevingsvisie cq -plan.

Groen De ambitie is het leefbaar en toekomstbestendig houden van de gemeente Borne. De leefomgeving is daarbij gezond en veilig om zo het welzijn van alle inwoners en dieren te bevorderen. Daarbij haken we in op opgaven en kansen die ons in de komende jaren te wachten staan. Denk aan het omvormen van grijs naar groen, extensief maaibeheer en de aanplant van extra bomen. In 2025 ligt de focus op de ontwikkeling van het IBOR, maar bekijken we ook of we bovenstaande ambities in lopende projecten kunnen integreren. Te denken valt aan projecten als Wensink-Zuid. Spelen Bij de inrichting van speellocaties wordt rekening gehouden met toegankelijkheid en inclusief samenspel. Zo kijken we naar ondergronden, toegang, type verharding en de speeltoestellen. Naar aanleiding van de motie over Samenspeelplekken, wordt verkend waar en op welke wijze twee samenspeelplekken gerealiseerd kunnen worden. Kindcentrum Borne West lijkt een geschikte locatie en ook de speeltuin aan het Eschpark bevat toestellen die geschikt zijn voor samenspel. Daarnaast is in het nog vast te laten stellen speelbeleid inclusief spelen één van de aandachtspunten.

Pagina 23

Programmabegroting 2025-2028 1.1.3 Wat mag het kosten? De meerjarenbegroting voor het programma Wonen en leven ziet er als volgt uit: PR1 Wonen en leven (* €1.000) Baten: Wonen en bouwen Ruimtelijke ontwikkeling Mobiliteit en infrastructuur Openbare ruimte

Jaarrekening 2023

Begroting act. 2024

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

1.370 27

675 28

450 28

450 28

450 28

450 28

85

26

26

26

26

26

2.120

2.307

2.174

2.158

2.158

2.158

3.602

3.036

2.678

2.662

2.662

2.662

2.216 380

1.832 463

1.054 668

1.054 268

1.054 268

1.054 268

2.826

2.968

2.778

3.080

3.080

3.065

3.398

3.829

3.720

3.666

3.683

3.682

Totaal lasten

8.820

9.093

8.220

8.068

8.085

8.070

Saldo

-5.218 N

-6.057 N

-5.542 N

N N N 5.406 5.423 5.408

Totaal baten Lasten: Wonen en bouwen Ruimtelijke ontwikkeling Mobiliteit en infrastructuur Openbare ruimte

In de onderstaande tabel wordt ingegaan op de afwijkingen tussen de actuele begroting 2024 en de begrotingsjaren daarna. Afwijkingen van meer dan € 100.000 worden kort toegelicht. PR1 Wonen en leven verschillen (* €1.000) Baten:

20242025

20242026

20242027

20242028

Verschillenverklaring

Wonen en bouwen

-225 N

-225 N

-225 N

De daling aan de batenkant na 2024 heeft te maken -225 N met twee incidentele subsidies.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=13996775-bf3e-44e6-9350-760275650233