CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Nota Kaderstelling 2025-2028

Informatiebijeenkomst 5 juni 2024, gemeente BorneBij agendapunt: Nota Kaderstelling 202514.608 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Nota Kaderstelling 2025-2028

Voorwoord Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u de Nota Kaderstelling 2025 - 2028 aan. Op basis van deze nota stelt u de kaders voor de begroting van 2025 en het meerjarenperspectief voor 2026 tot en met 2028 vast. Het raadsakkoord 2022 – 2026 en de programmabegroting 2024-2027 bevatten uitgangspunten voor deze nota Kaderstelling. Deze nota kaderstelling bieden wij u aan in een tijd van onzekerheid. Onzekerheid door internationale spanningen en oorlogen. Hoewel er nu een hoofdlijnenakkoord 2024 – 2028 “Hoop, lef en trots” is, is er onzekerheid over de formatie van een kabinet. En onzekerheid over de financiële kaders die het Rijk gemeenten oplegt. Dit akkoord op hoofdlijnen biedt geen oplossing voor de zogenoemde ‘ravijnmaatregelen’. Op dit moment moeten we ervan uitgaan dat het Rijk ons vanaf 2026 confronteert met een aantal ‘ravijnmaatregelen’. Deze maatregelen leiden, met de kennis die we nu hebben, tot een structureel tekort van afgerond € 2 miljoen in 2028. Extra zuur is dat ons financieel perspectief zonder deze ‘ravijnmaatregelen’ door het Rijk, positief zou zijn geweest. De Voorjaarsnota van het Rijk brengt daarbij enige verlichting voor gemeenten door de voor gemeenten onrechtvaardige opschalingskorting te schrappen.

Hier tegenover staat echter wel een eenmalige uitname uit het gemeentefonds in 2025 en een nieuwe systematiek van indexatie die niet gekoppeld is aan de feitelijke indexatie waar de gemeente mee te maken heeft. Per saldo levert de Voorjaarsnota een voordeel op. Hierover wordt nader ingegaan in hoofdstuk 2 van deze nota. Ondanks de onzekere (financiële) toekomst blijft het college de door de gemeenteraad en het college uitgezette koers volgen. Het college kiest er daarom voor om bestaand beleid en reeds in gang gezette projecten zo goed mogelijk uit te voeren en een stevige pas op de plaats te maken als het gaat om nieuw beleid, ook als dit nieuwe beleid voortvloeit uit het raadsakkoord. We werken door aan een duurzame woon- en leefomgeving. Hiervoor ontwikkelen we de omgevingsvisie, maken we wijken klimaatadaptief, werken we aan de herinrichting van de N743 en N744 en zorgen we voor het realiseren van (tijdelijke) woningen. We voeren de vastgestelde Visie vrijetijdseconomie uit, evenals het programma duurzaamheid, waarvan de energietransitie een belangrijk onderdeel uitmaakt. Binnen het sociaal domein leggen we de focus op de Hervormingsagenda jeugd, bestaanszekerheid, de woonzorg-opgave en het asielbeleid. We werken verder aan de uitvoering van de visie Sociaal Domein en we realiseren sportcentrum Borne-West en een kindcentrum op de locatie Jan Ligthart.

Voor een participatief en transparant bestuur geven we vorm aan de voortgaande digitalisering, gaan we ondermijning tegen en ontwikkelen we participatie en communicatie verder in de praktijk. We verhuizen naar het Huis van Borne. Hierbij willen we in samenwerking met maatschappelijke partners in het Huis van Borne nog beter inhoud geven aan de dienstverlening aan onze inwoners en werken we aan een stevige organisatie die is voorbereid op de uitdagingen van de toekomst. Naast het uitvoeren van bestaand beleid zullen we ons, in verband met de mogelijke ‘ravijnmaatregelen’, moeten voorbereiden op keuzes die stevige gevolgen kunnen hebben voor de Bornse samenleving. Nu al harde keuzes maken is te vroeg en onzorgvuldig. Te vroeg omdat onzeker is hoe groot het tekort uiteindelijk zal zijn. Onzorgvuldig omdat inwoners en partners niet betrokken kunnen worden. En nogmaals, het hoofdlijnenakkoord en het nog uit te werken regeerakkoord dragen bij aan die onzekerheid. We stellen u in deze nota Kaderstelling voor om samen te komen tot keuzes die goed zijn voor onze inwoners en de opgaven waar we voor staan. Hiervoor willen we met u een zorgvuldig en haalbaar proces afspreken zodat uw raad volgend jaar weloverwogen keuzes kan maken als dat op dat moment inderdaad nodig blijkt. College van burgemeester en wethouders

Pagina 2

Nota Kaderstelling 2025-2028

Inhoudsopgave Inhoud Leeswijzer .................................................................................................................................................... 5 1

Ontwikkelingen en trends ..................................................................................................................... 6 1.1 Vooraf ................................................................................................................................................... 6 1.2 Demografie en verstedelijking ............................................................................................................... 6 1.3 Economie en arbeidsmarkt .................................................................................................................... 6 1.4 Klimaat en energie ................................................................................................................................. 7 1.5 Verwevenheid en vertrouwen ............................................................................................................... 8 1.6 Afsluiting ................................................................................................................................................ 8

2

Financieel vooruitzicht .......................................................................................................................... 9 2.1 Perspectief 2024 .................................................................................................................................... 9 2.2 Autonome ontwikkelingen ..................................................................................................................... 9 2.3 Ontwikkelingen gemeentefonds .......................................................................................................... 10 2.4 Overige ontwikkelingen ....................................................................................................................... 11 2.5 Meerjarig saldo .................................................................................................................................... 12

3

Koers 2025-2028 .................................................................................................................................. 14 3.1 Lobby.................................................................................................................................................... 14 3.2 Pas op de plaats ................................................................................................................................... 15 3.3 Proces ombuigingen............................................................................................................................. 16

4

Programma's ....................................................................................................................................... 18 4.1 Programma Wonen en Leven .............................................................................................................. 18 4.1.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 18 4.1.2 Overige ontwikkelingen .................................................................................................................... 18 4.1.3 Wat doen we nog meer? .................................................................................................................. 18 4.1.4 Wat mag het kosten? ........................................................................................................................ 19 4.2 Programma Duurzame toekomst ......................................................................................................... 20 4.2.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 20 4.2.2 Overige ontwikkelingen ....................................................................................................................

20 4.2.3 Wat doen we nog meer? .................................................................................................................. 20 4.2.4 Wat mag het kosten? ........................................................................................................................ 22 4.3 Programma Inclusieve samenleving .................................................................................................... 23 4.3.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 23 4.3.2 Overige ontwikkelingen .................................................................................................................... 23 4.3.3 Wat doen we nog meer? .................................................................................................................. 24 4.3.4 Wat mag het kosten? ........................................................................................................................ 26 4.4 Programma Bestuur en samenleving ................................................................................................... 27 4.4.1 Inleiding ............................................................................................................................................

27 4.4.2 Overige ontwikkelingen .................................................................................................................... 27 4.4.3 Wat doen we nog meer? .................................................................................................................. 28 4.4.4 Wat mag het kosten? ........................................................................................................................ 30

Pagina 3

Nota Kaderstelling 2025-2028 4.5 Programma Financieel gezond ............................................................................................................. 31 4.5.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 31 4.5.2 Overige ontwikkelingen .................................................................................................................... 31 4.5.3 Wat doen we nog meer? .................................................................................................................. 31 4.5.4 Wat mag het kosten? ........................................................................................................................ 32 5

Proces.................................................................................................................................................. 33

Pagina 4

Nota Kaderstelling 2025-2028 Leeswijzer De nota Kaderstelling bestaat uit vijf hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk (Ontwikkelingen en trends) zijn (inter-)nationale trends op hoofdlijnen beschreven. Deze trends zijn de achtergrond waartegen het Bornse bestuur keuzes maakt of op zijn minst rekening mee dient te houden. Het tweede hoofdstuk (Financieel vooruitzicht) geeft het financiële perspectief van de gemeente voor de komende vier jaar weer. Hierin wordt op financieel terrein een aantal ontwikkelingen geschetst die van invloed zijn op de uiteindelijke saldi van de meerjarenbegroting 2025 – 2028. De saldi van de meerjarenbegroting van de programmabegroting 2024 – 2027 zijn hierbij vertrekpunt. Deze saldi kunnen bij de opstelling van de programmabegroting 2025 – 2028 wijzigen als gevolg van diverse factoren zoals het hoofdlijnenakkoord dat nog moet worden uitgewerkt door een nieuw te installeren kabinet. In hoofdstuk 3 (Koers 2025-2028) zijn de bestuurlijke keuzes opgenomen. Deze keuzes bevatten geen voorstellen voor nieuw beleid. Deze zijn niet ontwikkeld. Daarom bevat deze nota Kaderstelling ook geen opsomming van voorstellen van nieuw beleid die in de afweging van ons college zijn afgevallen.

Het betreft hier alleen bestuurlijke voorstellen om wettelijke taken efficiënt en effectief te kunnen (blijven) uitvoeren en bestaand beleid ook in de toekomst te kunnen blijven handhaven. Deze keuzes zijn uitgangspunt voor de meerjarenbegroting 2025-2028. Deze keuzes zijn financieel vertaald in hoofdstuk 2 en worden per onderdeel nader toegelicht in hoofdstuk 4, de programma’s. Ook wordt in dit hoofdstuk nader in gegaan op een proces om te komen tot een reëel en structureel sluitende begroting 2026 – 2029. Hoofdstuk 4 (Programma’s) gaat op hoofdlijnen, overeenkomstig de notitie Werkwijze sturen en verantwoorden 2024, in wat de programma’s omvatten. In dit hoofdstuk wordt eerst ingegaan, indien van toepassing, op zogenoemde overige ontwikkelingen, die leiden tot een uitzetting van de begroting. Daarna wordt per programma ingegaan op beleidsthema’s en projecten die al zijn ingezet en die we de komende jaren willen afmaken. Deze worden beschreven omdat deze onderwerpen ook middelen (financiën en capaciteit) vragen, middelen die schaars zijn. Tot slot wordt per programma aangegeven wat de baten en lasten zijn. Het laatste hoofdstuk gaat kort in op het proces van deze nota Kaderstelling tot aan de programmabegroting 2025 – 2028.

Pagina 5

Nota Kaderstelling 2025-2028

1

Ontwikkelingen en trends

1.1 Vooraf De gemeente Borne is niet het Gallische dorpje met een hek er om heen. Ontwikkelingen van buitenaf hebben invloed op de keuzes die de gemeente maakt en op de uitvoering van die keuzes. Die ontwikkelingen worden niet tegen gehouden door een hek, ook al zouden we dat soms willen. Ook Borne heeft te maken met de veranderingen die zich voordoen op het gebied van demografie, het klimaat, ICT en ga zo maar door. Hieronder wordt kort weergegeven wat naar het idee van ons college de belangrijkste ontwikkelingen en trends zijn en welke invloed deze kunnen hebben op Borne.

1.2 Demografie en verstedelijking De bevolking van Nederland blijft in de toekomst groeien, vooral door immigratie. Naar verwachting zullen we in 2035 met 18,9 miljoen mensen zijn en 19,6 miljoen in 2050 (Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022 PBL/CBS). In 2022 kwamen 400.000 personen naar ons land, dat is 61% meer dan het jaar ervoor. Hiervan kwamen ruim 108.000 vluchtelingen uit Oekraïne. 11% Van de totale migratie naar Nederland is asielmigratie. In de afgelopen jaren kwam ruim 80% hier om te werken of studeren, of vanwege de liefde (De staat van migratie 2023). Bijna drie kwart van de nationale groei met 1 miljoen mensen komt volgens de prognose terecht in de grote en middelgrote steden (gemeenten met ten minste 100.000 inwoners). In de komende decennia krijgen de meeste gemeenten te maken met bevolkingsgroei. Toch krijgt 15 % van de gemeenten te maken met bevolkingskrimp. Deze gemeenten liggen vaak aan de randen van Nederland. Borne kent echter een bevolkingstoename, ook omdat de Bornsche Maten nieuwe inwoners aantrekt. Vergrijzing is één van de belangrijke ontwikkelingen in Nederland die de toekomst van onze leefomgeving zal beïnvloeden. Nu is nog één op de zes Nederlanders ouder dan 65 jaar, in 2050 geldt dat voor één op de vier. Dubbele vergrijzing, dat wil zeggen het aantal ouderen ouder dan 75 jaar, zorgt voor een toenemende zorgvraag.

Het woningtekort in Nederland blijft stijgen. Vorig jaar concludeerde ABF-research dat tot en met 2030 in totaal 981.000 woningen nodig zijn. De contourennotitie Nota ruimte (2023) geeft een overzicht van de eerste inhoudelijke richtingen van de nieuwe Nota Ruimte. De positionering van Twente in de landelijke verstedelijkingsopgave is een combinatie van binnenstedelijke verdichting en nieuwe woon- en werklocaties aan de randen van het stedelijk gebied. Wat betekent dit voor Borne? Voor Borne brengen deze ontwikkelingen een forse woningbouwopgave met zich mee. Dit naast de al bestaande urgente situatie die we nu al kennen op de woningmarkt. We dienen hierbij rekening te houden met starters op de woningmarkt, spoedzoekers, ouderen en het voldoen aan de taakstellingen rond migratie. Hierbij is het de vraag of Borne het dorpse karakter wenst te behouden of meegaat in de verdergaande verstedelijking. Het handhaven en verbeteren van de openbare ruimte en de leefbaarheid vraagt om forse investeringen in bestaande wijken (wijkenaanpak). Vergrijzing en verdere groei van het aantal inwoners vereisen passende voorzieningen. Hierbij dient gedacht te worden aan voorzieningen op het gebied van gezondheidszorg (onder andere huisartsenzorg en fysiotherapie).

Maar ook dient aandacht te zijn in verandering van de vraag naar voorzieningen als gevolg van de (dubbele) vergrijzing op het gebied van welzijn, ontspanning maar ook mantelzorg. Vooral de toenemende zorgvraag is daarbij een uitdaging waarbij we ook de stijging van de zorgkosten, die hiermee gepaard gaan, in overeenstemming moeten zien te krijgen met het beschikbare budget.

1.3 Economie en arbeidsmarkt De gemiddelde mondiale economische groei zal de komende tien jaar ongeveer 3% per jaar bedragen. Na een periode van stagnatie keert de Nederlandse economie terug naar een gematigd groeipad. De overheidsfinanciën verslechteren op de korte termijn vooral door stijgende uitgaven. Zo nemen de uitgaven in 2024 toe door militaire steun voor Oekraïne en kosten voor de opvang van Oekraïners. De uitgaven aan sociale zekerheid stijgen, met name door hogere lonen, vergrijzing en een lichte toename van de werkloze beroepsbevolking. Ook de zorguitgaven lopen op, als gevolg van de vergrijzing en door hogere lonen en prijzen.

Pagina 6

Nota Kaderstelling 2025-2028 Naar verwachting lopen ook de zorguitgaven op als gevolg van de voorgenomen halvering van het eigen risico zoals opgenomen in het hoofdlijnenakkoord. In Nederland is het gemiddelde koopkrachtherstel in 2024 sterker dan eerder verwacht, omdat de inflatie sneller daalt. In 2025 wordt een beperktere stijging van de reële lonen verwacht, de koopkracht stijgt niet verder. Er zijn echter grote verschillen tussen inkomensgroepen te zien: vooral hogere middeninkomens zien hun koopkracht toenemen daar waar lage inkomens erop zijn vooruitgegaan door een aantal structurele beleidsmaatregelen: een hoger minimumloon, hogere huurtoeslag en meer kindgebonden budget. Energieprijzen zijn nog steeds hoger dan voor de inflatiegolf, maar wel veel lager dan eind 2022. De koopkracht neemt op de middellange termijn met gemiddeld 0,8% per jaar toe. Ook de armoede komt lager uit door lagere inflatie, hogere loonstijging en gericht beleid. Dit jaar daalt het aantal personen en het aantal kinderen in armoede door het koopkrachtondersteunend beleid gericht op lagere inkomens. In 2025 loopt de armoede weer licht op naar 4,9% van de volwassenen en 5,3% van de kinderen, omdat de huurtoeslag, het kindgebonden budget en de bijstand weer wat afgebouwd worden. Zonder aanvullend beleid neemt de armoede onder Nederlandse huishoudens na 2025 licht toe.

Het aantal banen nam in 2023 minder snel toe dan de twee jaren daarvoor. De arbeidsmarkt blijft krap, maar vanwege de hoge inflatie groeit de economie minder sterk. Dat heeft gevolgen voor het aantal vacatures. Het aantal banen groeit met 0,5% (61.000). Door de lagere economische groei en de aanhoudende personeelskrapte staat de arbeidsmarkt onder druk. Naar verwachting wordt dit de komende jaren niet veel minder. Bedrijven zijn genoodzaakt andere oplossingen te vinden om de productie toch te laten groeien, bijvoorbeeld door meer automatisering. Gemeenten plaatsten in het derde en vierde kwartaal van 2023 een historisch hoog aantal vacatures. Mogelijke verklaringen zijn onder meer de stijgende vraag naar voorzieningen die gemeenten aanbieden onder andere op het gebied van jeugdzorg en de Wmo, de woningbouwopgave, de duurzaamheidsopgave, verzwaring van de administratieve lastendruk (denk hierbij aan de Woo) en de grotere uitstroom van 60-plussers in verband met pensionering. Wat betekent dit voor Borne? Voor Borne leiden deze ontwikkelingen tot verschillende opgaven. De bestaanszekerheid van onze inwoners blijft, ondanks de afgenomen armoede, een belangrijke opgave voor de gemeente. De tekorten op de arbeidsmarkt hebben niet alleen gevolgen voor organisaties in onze gemeente en ondernemers, maar ook voor de gemeente zelf.

Het gebeurt ook nu al dat door krapte aan menskracht de gemeente niet alle opgaven en projecten tijdig kan oppakken maar daarin moet prioriteren en faseren. Dit zal de komende tijd zo blijven. Dit geldt ook voor de onderwijs- en zorgsector in Borne. Voor de onderwijssector is dit probleem nu nog relatief beperkt maar in de zorgsector is personeelskrapte op het gebied van de huishoudelijke ondersteuning een blijvend punt van aandacht.

1.4 Klimaat en energie

De Nederlandse klimaatdoelen zijn vastgelegd in de nationale Klimaatwet. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) geeft met de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2023 aan dat het doel van 55% minder broeikasuitstoot in 2030 binnen bereik is, maar nog niet met voldoende zekerheid gerealiseerd wordt. Nederland ligt nog niet op koers om in 2030 de Europese doelen voor energiebesparing te halen. Het aangescherpte doel voor hernieuwbare energie komt wel in zicht. Waar de Europese Green Deal bij de presentatie in 2019 nog op brede steun kon rekenen, is het draagvlak nu kleiner. Ook in Nederland staat het stikstofbeleid ter discussie, vooral door de nadelige gevolgen voor (woning)bouw, landbouw en mobiliteit. Wat betekent dit voor Borne? Voor Borne zijn de opgaven op het gebied van klimaat en duurzaamheid groot. De omgeving moet klimaatadaptief worden ingericht om hittestress te verminderen, grote hoeveelheden water te kunnen vasthouden en in droge perioden voldoende (drink-)water beschikbaar te hebben. Met name in de oudere wijken betekent dit forse investeringen in de openbare ruimte. Het betekent ook dat meer ‘grijs’ ingeruild kan worden voor ‘groen’. Wij vragen een gedragsverandering bij bedrijven en inwoners. Het voldoen aan de doelstelling om in 2050 klimaat- en broeikasgas-neutraal te zijn vraagt forse inspanningen. Dit vraagt ook inzet

Pagina 7

Nota Kaderstelling 2025-2028 op de onderdelen circulaire economie en energietransitie. Bij dat laatste kan gedacht worden aan het verder isoleren van (oude) woningen en dat de bestaande woningvoorraad van het gas af gaat. Ook dient te worden ingezet op verduurzaming in het kader van mobiliteit. En dit betekent gedragsverandering van onze inwoners. Bijvoorbeeld hoe krijgen we onze inwoners meer op de fiets, waarop nu wordt ingezet bij de aanleg van de F35. Ook de inrichting van onze infrastructuur van 50 km/uur naar 30/km kan van invloed zijn. Tot slot betekent dit voor het platteland van Borne dat de landbouw een transitie dient door te maken naar een toekomstbestendig en leefbaar platteland. De in het hoofdlijnenakkoord geschetste maatregelen roepen vragen op over de haalbaarheid van deze transitie.

1.5 Verwevenheid en vertrouwen Het Sociaal en cultureel planbureau schetst in Koersen op kwaliteit van de samenleving (2024) de stand van Nederland. Vergeleken met andere EU-landen staat de Nederlandse samenleving er goed voor. Veel mensen beschikken over de financiële middelen voor een prettig leven en een opleiding die een goede startpositie biedt. De koopkracht is in Nederland hoog, het aandeel mensen in armoede relatief laag. Veel Nederlanders zijn dan ook tevreden met hun leven. Binnen dit algemeen positieve beeld bestaat ongelijkheid tussen bepaalde groepen binnen de samenleving op elk aspect van de kwaliteit van leven. De afgelopen jaren deed zich daarbij een aantal ongunstige ontwikkelingen voor, waarmee ongelijkheden soms ook scherper werden. Zo werd de inkomenskloof verder vergroot en daarmee samenhangend ook de kansen op participatie. Deels lag dat aan de gevolgen van de coronapandemie voor de kwaliteit van samenleven, maar dat is niet het hele verhaal. De Sociaal Economische Raad (SER) concludeert in Perspectief op brede welvaart 2040 dat de brede welvaartsontwikkeling een gemengd beeld laat zien. Positieve ontwikkelingen in de periode 2015-2022 zijn de stijging van het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden, de daling van het aantal slachtoffers van misdaden en de toename van de tevredenheid van werknemers met hun werk.

Tegelijkertijd gaat de overwegend hoge brede welvaart samen met psychische vermoeidheid door werk, groeiende zorgen over de eigen financiële toekomst en minder tevredenheid met de hoeveelheid vrije tijd. Verder wordt wonen, mede door de achterblijvende productie, steeds duurder. Veel mensen ervaren een verlies aan grip op hun leven. In delen van de samenleving heerst een gevoel van onbehagen. In het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) laat het Sociaal en Cultureel Planbureau zien dat het vertrouwen tussen mensen relatief stabiel is. De meerderheid vindt anderen te vertrouwen – en dat was twintig jaar geleden ook zo. Een meerderheid is tevreden met de democratie en er is groot vertrouwen in politie en rechtspraak. Daarentegen ligt het aandeel dat vindt dat Nederland de verkeerde kant opgaat en het aandeel dat weinig vertrouwen heeft in de Tweede Kamer en regering in 2022 en 2023 hoog, in vergelijking met de eerdere COB-metingen. Het vertrouwen in de politiek in het algemeen is de afgelopen periode gedaald. Wat betekent dit voor Borne? Borne is een betrokken en actieve gemeenschap. Het is een opgave om dit zo te houden. Hiervoor zullen de leefwerelden van verschillende groepen niet te ver uit elkaar mogen drijven. Het gesprek tussen en met inwoners faciliteren, tegengaan van desinformatie en handelen als een betrouwbare en transparante overheid vragen continu aandacht.

Dit vraagt wat van hoe de gemeente verder vorm geeft aan haar communicatie en participatietrajecten. Om het vertrouwen van de lokale overheid te vergroten is het belangrijk dat ‘we doen wat we zeggen en zeggen wat we doen’. Verwachtingen bij inwoners in participatietrajecten vooraf goed managen is belangrijk. Het betekent ook dat de dienstverlening hierop ingericht moet zijn: meevoelende en inlevende ambtenaren die oplossingsgericht zijn, staan onze inwoners te woord. Dit vraagt passende competenties van onze medewerkers en blijvend aanpassen aan de steeds weer veranderende behoeften van de samenleving. Dit is een transitie van onze organisatie die blijvend van aard is. De visie op communicatie en participatie speelt hierin een belangrijke rol.

1.6 Afsluiting Alle beschreven ontwikkelingen en trends en de beschreven impact (op hoofdlijnen) die deze ontwikkelingen en trends hebben, zullen van invloed zijn op de weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente. Kan de gemeente inspelen op deze ontwikkelingen tegen de achtergrond van het ravijnjaar? De beschreven trends en ontwikkelingen en de invloed daarvan op onze samenleving zullen meegewogen moeten worden bij de te maken keuzes om onze begroting op termijn reëel en structureel sluitend te maken.

Pagina 8

Nota Kaderstelling 2025-2028

2

Financieel vooruitzicht

2.1 Perspectief 2024 Het vertrekpunt in dit financieel perspectief is het huidige, door de gemeenteraad vastgestelde, meerjarige begrotingssaldo per 1 april 2024. In dit perspectief kijken we één jaar verder dan in de meerjarenbegroting 2024-2027. Dus tot en met 2028. Voor 2028 wordt de bestendige lijn gehanteerd dat het laatste jaar identiek is aan de laatste jaarschijf van het jaar ervoor. Tenzij er aparte besluiten op onderdelen zijn genomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de stelpost nieuw beleid, hier wordt jaarlijks het budget structureel met € 100.000 opgevuld. Het meerjarig perspectief laat voor de jaren 2025-2028 het volgende vertrekpunt zien (tabel 1). Tabel 1, Stap 1: Stap 1 Begrotingssaldo (*€ 1.000)

2025

2026

2027

2028

Begroting 2024-2027 Septembercirculaire Decembercirculaire Overige raadsbesluiten Vertrekpunt nota Kaderstelling 2025-2028

1.934 544 0 0 2.478

-2.953 921 0 0 -2.032

-3.017 885 0 0 -2.132

-3.117 885 0 0 -2.232

De uitkomsten van de meicirculaire 2024 zijn één van de basisingrediënten voor het bepalen van het perspectief van de kaderstelling 2025-2028. Deze meicirculaire verschijnt naar verwachting pas in de eerste week van juni. Op deze circulaire kan voor de kaderstelling 2025-2028 nu niet worden gebouwd. Momenteel is het huidige kabinet nog demissionair. Wel is de voorjaarsnota 15 april jongsleden beschikbaar gekomen. Over de meeste zaken geeft de voorjaarsnota echter geen duidelijkheid. Dit betekent dat het financiële beeld dat wordt geschetst hoogst onzeker is. Zeer recent is wel een hoofdlijnenakkoord verschenen. De hierin geschetste hoofdlijnen en welke betekenis deze hebben voor deze kadernota zijn hierin niet meegenomen. Deze dienen door een nog te formeren kabinet uitgewerkt te worden in een meer gedetailleerd regeerakkoord. Daar waar relevant is, in beschrijvende zin, rekening gehouden met de uitkomsten van het hoofdlijnenakkoord.

2.2 Autonome ontwikkelingen Ontwikkelingen buiten de invloedsfeer van de gemeente zijn autonome ontwikkelingen. De keuzevrijheid om deze ontwikkelingen wel of niet door te voeren ontbreekt. Een aantal van deze ontwikkelingen is (nog) niet financieel te vertalen naar effect op het budget, omdat het daarvoor nog te vroeg is. In een aantal gevallen kan dit al wel. In ieder geval komen de financiële effecten op ons af van de volgende autonome ontwikkelingen: Looncompensatie De uitgangspunten bij loon- en prijscompensatie zijn, gezamenlijk met de andere Twentse gemeenten. Dat is een technische exercitie. Voor het berekenen van looncompensatie is de “Loonvoet sector overheid”, volgens de Macro Economische Verkenningen, het uitgangspunt. Voor prijscompensatie gaan we uit van de IMOC (netto materiele overheidsconsumpties). Door de internationale ontwikkelingen, zoals geschetst in hoofdstuk 1, zijn de percentages die uit deze berekeningen komen ook nog voor 2024 hoog. Zo is de CAO gemeenten voor 2024 hoger dan waar wij rekening mee hielden. Dit leidt tot een structureel nadeel van € 350.000. Voor 2024 komen wij bij de halfjaarrapportage hierop terug. Inkoop Jeugd Er is, zoals regionaal afgesproken, onderzoek geweest naar de inkoop van de jeugdzorg. Het eerste gedeelte van deze effecten is vertaald in de financiële eindejaarswijzigingen 2023.

Nu de uitkomsten van dit onderzoek helemaal gereed zijn zien we dat er, aanvullend op middelen die hiervoor vanuit de stelpost prijscompensatie voor zijn geraamd, € 250.000 extra beschikbaar moet worden gesteld. OZB Gemeente Borne is de afgelopen tijd harder gegroeid dan geraamd. Dit leidt tot een structureel voordeel aan OZB-inkomsten van € 400.000.

Pagina 9

Nota Kaderstelling 2025-2028

Door deze autonome ontwikkelingen (looncompensatie, inkoop jeugd en OZB) ontstaat het volgende beeld van het begrotingssaldo (tabel 2): Tabel 2, stap 2: Begrotingssaldo (*€ 1.000)

2025

2026

2027

2028

Vertrekpunt nota Kaderstelling 2025-2028 (tabel 1)

2.478

-2.032

-2.132

-2.232

Looncompensatie

-100

-225

-350

-350

Jeugdtarieven

-250

-250

-250

-250

OZB

400

400

400

400

2.528

-2.107

-2.332

-2.432

Stap 2 Saldo na autonome ontwikkelingen

Bovenstaande ontwikkelingen zijn de autonome ontwikkelingen die momenteel zichtbaar zijn. Het is mogelijk dat er tussen kaderstelling en begroting nog onontkoombare autonome ontwikkelingen op ons af komen bijvoorbeeld in de vorm van renteontwikkelingen, jaarstukken, circulaires gemeentefonds en het nog op te stellen regeerakkoord als nadere uitwerking van het hoofdlijnenakkoord. Hier is momenteel nog geen zicht op. Indien deze zich voordoen, worden deze ontwikkelingen in de begroting meegenomen.

2.3 Ontwikkelingen gemeentefonds In het perspectief dat voorligt, ontstaat het structurele nadeel vanaf 2026 door de greep die het Rijk doet van ongeveer € 3 miljard uit het gemeentefonds. Het effect voor Borne door deze maatregelen is ongeveer € 4,5 miljoen nadelig. Deze ravijnmaatregelen vanuit het Rijk betreft de opschalingskorting (€ 1,1 miljoen), accreskorting ( € 1,8 miljoen), Hervormingsagenda jeugd, extra bezuinigingen op jeugd (€ 925.000) en overige maatregelen van ca € 0,6 miljoen. Zonder deze nadelen zou ons tekort geen € 2,8 miljoen zijn, maar een structureel voordeel van ongeveer € 1,3 miljoen. Het advies dat de VNG geeft bij deze ontwikkeling is om maatregelen, die bijdragen aan een structureel evenwicht tussen inkomsten en uitgaven, voor te gaan bereiden, maar deze nog niet in gang te zetten. Het financiële beeld wordt omschreven als ‘prepare for the worst, hope for the best’. Het is verstandig om na te denken over maatregelen, maar er moet voorkomen worden dat gemeenten te vroeg onnodige en onomkeerbare bijstellingen in gang zetten. We kunnen naar verwachting meer duidelijkheid verwachten op het moment wanneer het nieuwe missionaire kabinet het regeerakkoord heeft opgesteld. In de voorliggende nota Kaderstelling 2025-2028 wordt deze lijn van de VNG vertaald.

Het Rijk heeft in de voorjaarsnota meegedeeld dat per direct het gemeentefonds niet langer via de normeringssystematiek (samen trap op, samen trap af) wordt geïndexeerd. Met ingang van het jaar 2025 wordt het gemeentefonds geïndexeerd aan de hand van de volumegroei van het Bruto Binnenlands Product. Dit heeft als gevolg dat de accresontwikkeling stagneert waardoor deze per saldo als € 0 in de begroting is verwerkt, terwijl indexaties wel doorlopen. Dit leidt voor Borne uiteindelijk tot de accresskorting van structureel € 1,8 miljoen. Daarnaast doet het Rijk een incidentele greep uit het gemeentefonds in 2025 met een omvang van ongeveer € 1 miljard waarbij het effect voor Borne ongeveer € 1,1 miljoen is. Met de voorjaarsnota 2024 heeft het demissionaire kabinet ook voorgesteld om oploop van de opschalingskorting te schrappen. Hierdoor ontstaat er voor Borne vanaf 2026 een structureel voordeel van € 1,1 miljoen. Over andere stappen is het kabinet helaas minder concreet. Zo blijft de accreskorting, met een omvang voor Borne oplopend naar ongeveer € 1,8 miljoen structureel, nog overeind. Het hoofdlijnenakkoord brengt hierin geen verandering. De voorjaarsnota geeft geen duidelijkheid over de middelen op het gebied van jeugdzorg. Dat betekent op dit gebied dat wij de lijn van het afgelopen jaar hanteren.

Dit houdt in dat wij vanaf 2026 rekening houden met 75% van de aanvullende extra middelen op het gebied van jeugdzorg en deze inboeken. Het gaat hierbij om een bedrag van € 900.000 in plaats van € 1.200.000. De voorjaarsnota geeft daarnaast geen duidelijkheid over de Hervormingsagenda jeugd en de extra bezuinigingen die het Rijk heeft ingeboekt. Het effect van de Hervormingsagenda (€ 425.000 nadelig voor Borne) en de extra bezuinigingen (€ 550.000 nadelig voor Borne) zijn verwerkt in het saldo.

Pagina 10

Nota Kaderstelling 2025-2028

Deze ontwikkelingen leiden tot het volgende structurele saldo (tabel 3): Tabel 3, Stap 3: Begrotingssaldo (*€ 1.000)

2025

2026

2027

2028

Stap 2 Saldo na autonome ontwikkelingen (tabel 2)

2.528

-2.107

-2.332

-2.432

Voorjaarsnota accresontwikkeling

-1.986

-204

-164

-132

Voorjaarsnota oploop opschalingskorting

0

1.070

1.070

1.070

Voorjaarsnota incidentele compensatie

916

204

164

132

1.458

-1.037

-1.262

-1.362

Stap 3 Saldo na voorjaarsnota

De verdere uitwerkingen van deze cijfers en de voorjaarsnota volgen met de meicirculaire. Zolang de kabinetsformatie nog niet is afgerond is het echter de vraag of en wanneer deze circulaire volgt.

2.4 Overige ontwikkelingen Naast de autonome ontwikkelingen en de ontwikkelingen in het Gemeentefonds wordt er een aantal voorstellen gedaan om wettelijke taken efficiënt en effectief te kunnen (blijven) uitvoeren en bestaand beleid ook in de toekomst te kunnen blijven handhaven. Het gaat hierbij om de volgende ontwikkelingen (tabel 4): Tabel 4 (Stap 4, x 1.000):

Programma Wonen en leven Inclusieve samenleving

Bestuur en samenleving

Incidenteel Benodigd Benodigd Benodigd Benodigd Onderwerp / Structureel 2025 2026 2027 2028 Herontwikkeling N743 / 1 jaar 400 N744 Verklarende analyse

Structureel

55

55

55

Kind en gezin

3 jaar

81

81

81

Pilot waakvlam

3 jaar

178

178

178

Evenementensubsidie

Structureel

25

25

Communicatie en participatie Ondermijning Anonimiseringssoftware SSO-koppelingen

55

25

3 jaar

30

30

30

Structureel

10

10

10

10

Structureel

23

23

23

23

1 jaar

10

Projectleider I&A

Structureel

137

137

137

137

Facilitair regisseur

Structureel

119

119

119

119

Totaal

Incidenteel

699

289

289

0

Totaal

Structureel

344

369

369

369

Pagina 11

Nota Kaderstelling 2025-2028

2.5 Meerjarig saldo Alle voorgaande stappen (tabellen 1 tot en met 4) leiden tot onderstaand meerjarige saldi als vertrekpunt voor de programmabegroting 2025. Dit leidt vanaf 2026 tot negatieve saldi. Tabel 5, stap 5: Begrotingssaldo (*€ 1.000)

2025

2026

2027

2028

Stap 1: vertrekpunt nota Kaderstelling

2.478

-2.032

-2.132

-2.232

50

-75

-200

-200

-1.070

1.070

1.070

1.070

-344

-369

-369

-369

1.114

-1.406

-1.631

-1.731

Stap 2: autonome ontwikkelingen Stap 3: voorjaarsnota Stap 4: overige structurele ontwikkelingen Stap 5 Saldo Kaderstelling 2025-2028

Zonder Ravijnmaatregelen van het Rijk was het beeld meerjarig reëel en structureel sluitend (zie tabel 6), ook met inbegrip het schrappen van de 2 taakstellingen op het gebied van sport en cultuur. Waarover later meer (zie hoofdstuk 3). Wij stellen voor om met het onder hoofdstuk 3 opgenomen proces te komen tot een reële opstelling van de begroting vanaf 2026. Met de in de nota kaderstelling opgenomen financiële opstelling is de eerste jaarschijf (2025) reëel en structureel sluitend, vanaf 2026 is dat niet het geval. Dit is dus de financiële opgave vanaf 2026 met de kennis die we nu hebben. De opgave bestaat uiteindelijk vanaf 2026 naar 2028 uit een bedrag van 1,7 miljoen tot 2 miljoen euro (afgeronde bedragen, afhankelijk of de taakstellingen ingevuld kunnen worden): Tabel 6 (stap 6): Ravijnmaatregelen Rijk

2025

2026

2027

2028

Opschalen accreskorting

-300

-800

-1.300

-1.800

Hervormingsagenda jeugd

-425

-425

-425

-425

Extra bezuinigingen jeugd

-550

-550

-550

-550

25% van de aanvullende middelen SD

-300

-300

-300

-300

Subtotaal ravijnmaatregelen

-1.575

-2.075

-2.575

-3.075

Stap 5 Saldo Kaderstelling

1.114

-1.406

-1.631

-1.731

-50

-315

-315

-315

Subtotaal Saldo kaderstellingen inclusief taakstellingen

1.064

-1.721

-1.946

-2.046

Saldo exclusief ravijnmaatregelen en bestaande taakstellingen

2.639

354

629

1.029

Nog in te vullen bestaande taakstellingen

Voor wat betreft de structurele uitzetting van de begroting zoals in tabel 4 is opgenomen vindt de oplossing van deze dekking vanaf 2026 plaats door middel van de integrale afweging bij het onder hoofdstuk 3 opgenomen proces. Voor wat betreft de incidentele uitgaven zoals opgenomen in deze nota Kaderstelling stellen wij voor deze te dekken uit de reserve Beleidsontwikkeling. Het gaat hierbij om de bedragen zoals genoemd in tabel 4: 2025: € 699.000 2026: € 289.000 2027: € 289.000 De jaarstukken 2023 geven wederom een positief financieel beeld waardoor er na resultaatbestemming ongeveer € 20,3 miljoen in de algemene reserves zit, onder voorbehoud van goedkeuring door de accountant.

Pagina 12

Nota Kaderstelling 2025-2028 De Reserve beleidsontwikkeling heeft na resultaatbestemming een omvang van ongeveer € 12,3 miljoen. Daarvan is ongeveer € 6,5 miljoen vrij besteedbaar. Omdat de gemeente Borne vanaf 2026 geconfronteerd wordt met een behoorlijke financiële opgave, omgeven door vele onzekerheden, is het verstandig om het onverplichte deel, met inachtneming van het dekkingsvoorstel zoals hierboven omschreven, van deze reserve aan te merken als buffer ten behoeve van het opvangen van financiële tegenvallers vanaf 2026. We maken dus een pas op de plaats en zetten een rem op extra uitgaven, zowel structurele als incidentele uitgaven. We gaan alleen dan over tot extra uitgaven indien deze passen in de lijn zoals beschreven onder hoofdstuk 3, 3.2, ‘Pas op de plaats’. Tot slot Zoals in het voorwoord is aangegeven, zou zonder de ravijnmaatregelen van het Rijk, de gemeente Borne een financieel gezonde gemeente zijn (zie tabel 6). In het hoofdstuk hierna wordt ingegaan op een procesvoorstel hoe ons college denkt te komen tot een reëel sluitende begroting.

Pagina 13

Nota Kaderstelling 2025-2028

3

Koers 2025-2028

Tegen de achtergrond van de hiervoor geschetste onzekerheden, bepalen we met deze nota Kaderstelling de koers voor de komende vier jaar. Uitgangspunt blijft het Borns Akkoord 2022-2026 met de daarin opgenomen prioriteiten: • Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente • Samen sneller verduurzamen • Noaberschap en (veer)kracht • Financiën, balans en inzicht in Borne • Bornse gemeenschap en transparant bestuur We zullen ons, overeenkomstig het advies van de VNG, moeten voorbereiden op een structureel tekort vanaf 2026 dat, zoals het er nu uitziet, oploopt tot ongeveer € 2 miljoen in 2028. We stellen voor om dit langs drie lijnen te doen: 1 Bijdragen aan de lobby om de ‘ravijnmaatregelen’ van het Rijk terug te draaien en verdere bezuinigingen op het gemeentefonds te voorkomen. 2 Een pas op de plaats maken als het gaat om ontwikkeling van nieuw beleid. 3 Een proces starten om ombuigingsmaatregelen voor te bereiden voor 2026 en verder.

3.1 Lobby Met het voornemen van het demissionaire kabinet om de oploop van de opschalingskorting te schrappen, is een eerste resultaat geboekt van de lobby die vooral via de VNG is gevoerd. Ook het per direct invoeren van de nieuwe financieringssystematiek (het accres baseren op de groei van het Bruto Binnenlands Product, BBP) is een positief resultaat omdat het zekerheid geeft over de structurele inkomsten uit het gemeentefonds. Nadeel van de nieuwe financieringssystematiek is dat de kosten voor zorg harder stijgen dan het BBP. De systematiek moet daarom aangepast worden om te voorkomen dat er een jaarlijks groeiend tekort ontstaat. In de voorjaarsnota van het Rijk is voor de Wmo-uitgaven een -nog uit te werken- indexering aangekondigd, die nog niet in het Gemeentefonds is gestort. Onduidelijk is of de formatie van een nieuw kabinet tot bezuinigingen zal leiden. De grote maatschappelijke opgaven waar gemeenten een rol in spelen (energie, wonen, klimaat, zorg) en de huidige toestand van de gemeentefinanciën, bieden geen enkele ruimte voor extra of aanvullende bezuinigingen die het Rijk gemeenten oplegt als gevolg van het nieuwe regeerakkoord. In het hoofdlijnenakkoord zijn nieuwe bezuinigingsmaatregelen aangekondigd: zo is er het voornemen om een korting van 10 % door te voeren op de Spuk-uitkeringen en een maximering op de OZB-heffing.

De Hervormingsagenda jeugd heeft als financiële doelstelling een structurele besparing van € 1 miljard vanaf 2027. Voor een deel van de maatregelen (ongeveer € 650 miljoen) zijn het Rijk en de VNG het eens over de haalbaarheid. Echter, voor de resterende € 380 miljoen zijn er meer onzekerheden voor wat betreft de verwachte opbrengst en de duurzaamheid van de maatregelen. Hiervoor moeten ofwel realistische maatregelen getroffen worden, ofwel de resterende besparingen moeten door het Rijk alsnog geschrapt worden. De totale bezuiniging voor Borne van € 425.000 is vorig jaar verwerkt in de begroting en maakt onderdeel uit van het saldo zoals gepresenteerd in hoofdstuk 2. In het coalitieakkoord Rutte IV is een aanvullende besparing in het kader van de Jeugdwet van structureel € 511 miljoen opgenomen. In de Hervormingsagenda is afgesproken dat deze voor rekening en risico van het Rijk is en buiten de Hervormingsagenda valt. Om de besparing vanaf 2026 te kunnen halen, kan een eigen bijdrage worden ingevoerd die ouders moeten gaan betalen, stelt het kabinet. De maatregelen hiervoor worden voorbereid. Inzet van de VNG is om deze bezuiniging te schrappen. Borne steunt dit initiatief. Om deze (en andere) lobbydoelen te bereiken zal Borne bijdragen aan de lobby in Twents verband en landelijk via de VNG.

Belangrijk daarbij is een goede lobbyboodschap en de durf om in onzekere tijden doortastend op te treden. Waar dat voor Borne als kleine gemeente mogelijk is zullen we bijdragen aan bovenstaande lobbydoelen. In de extra ledenvergadering van de VNG van 24 mei jl. kwamen 2 moties van Enschede en Zaanstad aan de orde om richtging Rijk actie te ondernemen voor een betere financiële ondersteuning richting gemeenten. Borne heeft deze moties ondertekend.

Pagina 14

Nota Kaderstelling 2025-2028

3.2 Pas op de plaats Het financieel perspectief is niet sluitend in de laatste drie jaren. Om het tekort niet groter te laten worden dan nodig maken we een pas op de plaats. Dit betekent dat we geen nieuw beleid ontwikkelen en ontwikkeld hebben waarvoor extra structurele middelen nodig zijn. Het voorgaande betekent dat we eventuele subsidies, die beschikbaar zijn vanuit bijvoorbeeld het Rijk, voor nieuw beleid niet zullen aanvragen. Reeds aangevraagde en verkregen subsidies waarvoor nog geen co-financiering beschikbaar is, zullen tegen het financieel perspectief van gemeente Borne eveneens ter discussie worden gesteld. Bij de aanvragen voor het verkrijgen van deze subsidies was het financieel perspectief van gemeente Borne anders. Onder het programma Wonen en leven wordt hier nader op ingegaan. Het betekent daarnaast dat we afmaken waar we aan begonnen zijn. Hierbij speelt ook dat er een balans dient te zijn tussen ambitie en capaciteit (zie ook hoofdstuk 1).

Hierop willen we wel een drietal uitzonderingen maken: • Autonome ontwikkelingen (zie hoofdstuk 2) • voor het uitvoeren van wettelijke verplichtingen (indien noodzakelijk); • indien noodzakelijk voor uitvoering van bestaand beleid op de prioriteiten van het raadsakkoord (zie hoofdstuk 2, toelichting hieronder); Herontwikkeling N743/N744 Binnen de prioriteit ‘Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente’ vraagt de ontwikkeling van de N743/N744 om een investering zodat het door de raad ingezette beleid kan worden voortgezet. Het betreft hier een voorbereidingskrediet. Hervormingsagenda jeugd De Hervormingsagenda jeugd bevat een groot pakket aan verplichte maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Drie onderdelen vereisen extra middelen om aan deze verplichting te kunnen voldoen: de werkmethode ‘Verklarende analyse’ implementeren, het uitvoeren van ‘Toekomstscenario kind en gezinsbescherming’ en het realiseren van een ‘waakvlamvoorziening’ hulpverlening. De 2 laatst genoemde voorzieningen hebben een incidenteel karakter. Voorwaarde hierbij is dat na afloop van drie jaar deze projecten zich zelf moeten kunnen bekostigen. Dit betekent dat als deze projecten succesvol zijn en tot verlenging wordt overgegaan, de daarmee gepaard gaande kosten binnen het bestaande budget moeten worden opgevangen.

Is dat niet het geval, dan vindt continuering van het betreffende project niet plaats. De drie onderdelen worden bij het programma (hoofdstuk 4) verder toegelicht. Evenementensubsidies De subsidies voor de organisaties die evenementen organiseren zijn sinds 2014 niet geïndexeerd. Om deze evenementen te kunnen blijven organiseren, is er door de raad voor 2024 en 2025 extra geld beschikbaar gesteld. De raad heeft verzocht om deze incidentele middelen structureel mee te nemen bij de nota Kaderstelling. Ons college voldoet hiermee aan dit verzoek. Communicatie en participatie De prioriteit ‘Bornse gemeenschap en transparant bestuur’ vereist adequate communicatie en participatie. Om de doorontwikkelingen mogelijk te maken is extra budget nodig voor toenemende communicatie- en participatieprocessen. Het is werkbudget voor, in eerste instantie, 3 jaren. Daarna wordt bezien of de extra impuls onderdeel geworden is van de werkroutine en -processen van gemeente Borne, waardoor aanvullend budget niet meer nodig is. Vooralsnog wordt een bedrag geraamd van € 30.000 per jaar voor voor een periode van 3 jaar (incidenteel). Ondermijning Binnen de prioriteit ‘Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente’ zijn nauwelijks middelen beschikbaar voor bewustwordingscampagnes en activiteiten op het gebied van ondermijning.

Om de ingezette ontwikkeling te kunnen continueren, is aanvullend budget noodzakelijk. Dit voorstel is het gevolg van vastgesteld beleid, namelijk het Integraal Veiligheidsbeleid. De raad heeft wel beleidslijnen uitgezet maar er zijn geen uitvoeringsmiddelen beschikbaar gesteld. Dit voorstel past dus ook in de lijn dat wat we begonnen zijn, maken we af.

Pagina 15

Nota Kaderstelling 2025-2028 Digitalisering Om aan de privacyregelgeving te kunnen voldoen is het noodzakelijk om stukken te anonimiseren. Met de invoering van de Wet open overheid is het aantal te anonimiseren stukken toegenomen en is anonimiseringssoftware noodzakelijk. Om de veiligheid van digitale werkprocessen te verbeteren zijn ‘Single Sign-On’koppelingen noodzakelijk. Hiervoor zijn eenmalig middelen nodig. Projectleider I en A en facilitair regisseur Bij de onlangs uitgevoerde analyse van de organisatie is geconstateerd dat we op een aantal terreinen geen of weinig capaciteit tot onze beschikking hebben. Het gaat daarbij om de functies van subsidieadviseur, beleidsadviseur economie, administratieve ondersteuning voor de afdelingen, een facilitair regisseur, een beleidsadviseur dienstverlening en een projectleider I&A. Dit zijn functies die we nu niet of in beperkte omvang kennen binnen Borne, maar die wel van belang zijn voor de toekomst. Gelet op de koers van een pas op de plaats, zijn we ons ervan bewust dat niet alle functies ingevuld kunnen worden door het aanvragen van extra financiële middelen. Een aantal van deze functies/taken worden niet ingevuld, een aantal wordt (deels) op een andere manier opgepakt, bijvoorbeeld door herschikking van taken binnen bestaande functies.

Twee functies zijn echter noodzakelijk, namelijk de facilitair regisseur en de projectleider I&A. De facilitair regisseur is van belang met het oog op de aanstaande verhuizing naar en het samenwonen in het Huis van Borne en de opgave op het gebied van ons vastgoed. De projectleider I&A is een noodzakelijke uitbreiding vanwege het belang van informatieveiligheid, de toename van de digitalisering op allerlei vlakken en de uitvoering en regie op het uitgebreide projectenportfolio van I&A. Daarmee is deze functie van cruciaal belang om de bedrijfsvoering op niveau te brengen en te houden. Deze functie wordt momenteel incidenteel bekostigd.

3.3 Proces ombuigingen Als derde lijn stellen we voor om noodzakelijke ombuigingen voor te bereiden. Dit is gericht op ons streven om bij de volgende nota Kaderstelling weer een sluitend meerjarenperspectief te kunnen presenteren. Gelet op alle onzekerheden gaan we hierbij vooralsnog uit van een structureel tekort van ongeveer € 2 miljoen in 2028. Hierbij hanteren we 2 uitgangspunten: 1.

2.

We willen geen taakstellende bezuinigingen opleggen. Immers, een taakstellende bezuiniging is een bezuiniging die in een begroting wordt opgenomen zonder dat vooraf bepaald is wat die bezuiniging precies inhoudt en wat die betekent voor het betreffende taakveld en daarmee voor de samenleving. Ook blijkt uit ervaringen uit het verleden dat taakstellingen niet altijd structurele besparingen opleveren. Bij het vinden van oplossingen is alles bespreekbaar. Hierbij is het wel belangrijk te beseffen dat oplossingen zowel maatschappelijke als financiële gevolgen hebben (bijvoorbeeld bij het stopzetten van een project dienen reeds gemaakte kosten te worden afgeschreven). Daarom worden op hoofdlijnen de effecten van deze mogelijke maatregelen in beeld gebracht zodat een gedegen afweging gemaakt kan worden.

Bij het eerste uitgangspunt wordt volledigheidshalve opgemerkt dat er sprake is van 2 taakstellingen, te weten een taakstelling op het gebied van sport vanaf het boekjaar 2026 ter grootte van € 265.000 en € 50.000 op het thema cultuur met ingang van 2025. Beide taakstellingen worden betrokken bij het komende proces zoals hieronder nader wordt toegelicht. Omdat deze nog niet zijn ingevuld worden deze in beeld gebracht in de totale opgave van 1,7 miljoen tot 2 miljoen. Daarnaast is er bij de begroting 2024 een amendement aangenomen waarin voor de jaren 2024 en 2025 € 25.000 aanvullend op het budget beschikbaar wordt gesteld voor evenementensubsidies. Hierbij is de afspraak gemaakt om voor 2026 en verder dit bedrag structureel op te nemen bij de nota Kaderstelling 2025. Hoe ziet het voorgestelde proces er uit? Het proces vindt plaats in drie stappen volgens de zogenoemde BOB-methodiek. Kort gezegd komt deze methodiek er op neer dat men in drie stappen effectief door een proces wordt geleid om te gaan van probleem of uitdaging naar besluit of oplossing. Deze drie stappen zijn beeldvorming (wat is het probleem en wat zijn mogelijke oplossingen), oordeelsvorming (het analyseren en evalueren van de beschikbare informatie en het vormen van meningen en voorlopig oordelen) en tot slot besluitvorming. Stap 1: beeldvorming (najaar 2024)

Pagina 16

Nota Kaderstelling 2025-2028 Het doel van beeldvorming is om een duidelijk beeld te krijgen van de opgave, de mogelijke maatregelen en de criteria om maatregelen af te wegen. De concrete resultaten van deze stap zijn: • Een aantal criteria waarop de ombuigingsmaatregelen kunnen worden beoordeeld (afwegingskader). • Een lijst met mogelijke ombuigingsmaatregelen. Het college brengt samen met de gemeenteraad, maatschappelijke partners en inwoners per begrotingsthema zoekrichtingen in beeld voor ombuigingen door: 1 verlagen van de kosten (door anders organiseren); 2 verlagen van het kwaliteitsniveau; 3 verhogen van de inkomsten of 4 stoppen met een taak. De financiële ruimte van de zoekrichting wordt aangegeven in een bandbreedte. Per zoekrichting de gevolgen voor de samenleving en de organisatie benoemd. De participatievorm worden nader uitgewerkt. Stap 2: oordeelsvorming (eind 2024 / begin 2025) Het doel van de oordeelsvorming is om de verschillende voorlopige zoekrichtingen te bespreken. Concreet resultaat van deze stap is een prioriteitenlijst van de ombuigingsmaatregelen. In een gezamenlijke werksessie van de gemeenteraad en het college (februari/maart 2025) wordt de conceptprioriteitenlijst besproken en waar wenselijk aangevuld en aangepast op basis van politieke afwegingen.

Stap 3: besluitvorming (juni 2025) In de laatste fase van het BOB-model maakt de gemeenteraad uiteindelijk de keuze welke ombuigingen gekozen worden voor Borne. Dit ligt als resultaat voor in de vorm van de conceptnota kaderstelling 2026 – 2029. In juli 2025 wordt met besluitvorming over de kadernota 2026 – 2029 het proces afgesloten.

Pagina 17

Nota Kaderstelling 2025-2028

4

Programma's

4.1 Programma Wonen en Leven 4.1.1 Inleiding In het programma Wonen en Leven komen verschillende (beleids)vakgebieden bij elkaar in relatie tot de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, mobiliteit en ruimtelijke ordening.

4.1.2 Overige ontwikkelingen Herontwikkelingen N743 en N744. Naar aanleiding van het positieve besluit van Provinciale Staten met betrekking tot de realisatie van de Vloedbeltverbinding gaat de verkeersafhandeling binnen de gemeente Borne zich volkomen anders ontwikkelen. Veel verkeersbewegingen in Zenderen vervallen en mede hierdoor worden de huidige N743 en N744 afgewaardeerd van een provinciale 80km-weg naar een lokale 50km-weg. Dit vraagt om een andere inrichting. Het overdragen van de wegen van provincie naar de gemeente Borne brengt ook onderhoudsverplichtingen met zich mee. Op dit moment wordt nog overleg gevoerd over de staat van de wegen en toekomstige verplichtingen. Dit aanvulling op reeds door de raad beschikbaar gestelde middelen van € 100.000. Het geraamde bedrag ter grootte van € 400.000 wordt ingezet ten behoeve van de planvorming en is een voorbereidingskrediet. Deze planvorming is gericht op het geven van een antwoord op de vraag welke functies de vrijkomende weggedeelten van de N743 en N744 in de nabije toekomst kunnen krijgen. Het is belangrijk om vroegtijdig te starten gezien de kansen en mogelijkheden die dit gebied kan hebben in de urgente opgave rondom woningbouw. Voor onderstaande projecten is subsidie aangevraagd en is er nog geen cofinanciering van de raad.

Als deze projecten voor 31 december 2026 niet zijn uitgevoerd dan moet de subsidie terug gestort worden. Hierbij wordt getracht om vanuit bestaande werken aan te sluiten bij de verkregen subsidies (zie hoofdstuk 3, 3.2, Pas op de plaats).

Subsidies Strategisch Plan Verkeersveiligheid nog zonder besluitvorming (*€1.000)

Verkregen subsidies, te besteden voor 31-12-2026

50% subsidie aanleg kruispuntplateaus

138

50% subsidie afwaardering gebiedsontsluitingswegen (van 681 50 km/uur naar 30) Totaal verkregen subside

819

4.1.3 Wat doen we nog meer? De komende periode ligt de focus onder andere op de implementatie van de Omgevingswet en het vaststellen van de Omgevingsvisie. Daarnaast is aandacht voor onder meer: 1. actualisatie welstandsnota; 2. de herontwikkeling van Rheineplein 1; 3. het realiseren van tijdelijke sociale woningbouw; 4. het aanleggen van de Vloedbeltverbinding; 5. Ondertunneling spoor;

Pagina 18

Nota Kaderstelling 2025-2028 6. 7.

Aanpak Spanjaardswijk; actualisatie beheersplannen (Integraal beleidsplan inrichting en beheer openbare ruimte) ofwel IBOR: Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 8. de voorbereiding en de uitvoering van de gecombineerde wijkenaanpak en een bijbehorend MeerjarenInvesteringsPlan (MJIP) Een aantal van deze onderwerpen wordt hieronder kort toegelicht, in de kennis dat de overige onderwerpen als bekend mogen worden verondersteld. Daarnaast worden die onderwerpen toegelicht die naar ons idee een stevige impact hebben op de samenleving zoals het onderdeel wonen. Er wordt gewerkt aan een hoogwaardig woon-, werk- en leefmilieu. Dit gebeurt door middel van het opstellen van ruimtelijke plannen en visies. Deze plannen vormen de basis voor het verlenen van omgevingsvergunningen en voor de inrichting van het openbaar gebied. Binnen het programma wonen en leven is stevige aandacht voor het onderdeel wonen. De situatie op de woningmarkt is nog onverminderd urgent. Dit betekent dat we blijven inzetten op het meer en sneller realiseren van woningen. Op allerlei manieren. Vraag die we ons op de langere termijn moeten stellen is tot welke omvang Borne wil groeien. Door de realisatie van het Huis van Borne behoeft de omliggende omgeving extra aandacht. De toekomstige inrichting van De Haven en de Aak is hier een sprekend voorbeeld van.

In 2024 gaat de gemeente Borne met belangenvereniging Oud-Borne en met de inwoners in gesprek om input op te halen voor onder andere dit ontwikkelvraagstuk. In de komende jaren wordt Borne geconfronteerd met toenemende investeringen in de openbare ruimte. Dit is het gevolg van de technische levensduur van riolering en bestrating. Om werk met werk te maken en, in plaats van 1-op-1 te vervangen, tevens een actualisering door te voeren wordt een MJIP (meerjaren investeringsplan), de zogenaamde 'wijkenaanpak', opgesteld. De wijkenaanpak betreft een integrale aanpak van werkzaamheden in de openbare ruimte waarbij tevens sociale wensen worden geïnventariseerd en/of sociale problemen worden verholpen indien dit mogelijk is met aanpassingen in ontwerp of uitvoering. Zonder investeringen in met name de oudere wijken wordt de gemeente Borne met toenemende onderhoudskosten geconfronteerd. Er wordt gewerkt aan de integrale aanpak in de 10 wijken met de meeste noodzaak. De aanpak is gebaseerd op de ervaringen die worden opgedaan bij de renovatie van Spanjaardswijk en Wensink-Zuid. Op lange termijn is de gemeente Borne goedkoper uit met deze wijkenaanpak ten opzichte van niets doen en investeren op dit moment. Tot slot is bouw- en woningtoezicht, vergunningverlening en handhaving op het vlak van bouwen, ruimtelijke ordening en milieubeleid een belangrijke pijler binnen dit programma.

De verdere professionalisering van vergunningverlening, toezicht en handhaving is een belangrijke ontwikkeling, evenals de actualisatie van diverse verordeningen.

4.1.4 Wat mag het kosten? Wonen en leven

2025

2026

2027

2028

Baten

2.690

2.662

2.662

2.662

Lasten

-7.947

-7.947

-7.949

-7.949

Saldo

-5.257

-5.285

-5.287

-5.287

Pagina 19

Nota Kaderstelling 2025-2028

4.2 Programma Duurzame toekomst 4.2.1 Inleiding In het programma Duurzame toekomst komen verschillende (beleids-)vakgebieden bij elkaar in relatie tot het verduurzamen van onze leefomgeving zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en dergelijke. Ook bedrijvigheid, platteland, erfgoed en (vrije-) tijdseconomie maken onderdeel uit van dit programma.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=cda2c12c-0344-487b-acad-4e48c2163bb0