Bijlage: Jaarstukken 2024 inclusief erratum
Tekst van het document
Caroline Louise Willems 2025.06.30 14:20:33 +02'00'
Jaarstukken 2024
Het erratum bij de jaarrekening 2024, d.d. 1 juli 2025 Uit de controlewerkzaamheden op de jaarrekening 2024 zijn nog een aantal aanvullingen en kleine wijzigingen voort gekomen. Het gaat hierbij om de volgende aanvullingen:
Jaarverslag, hoofdstuk 3.5 Paragraaf bedrijfsvoering (blz. 67) Rechtmatigheidsverantwoording In de paragraaf bedrijfsvoering staat de verantwoordingsgrens voor begrotingsonrechtmatigheden foutief. De juiste verantwoordingsgrens is € 3.059.000. Frauderisico In de paragraaf bedrijfsvoering ontbreekt een toelichting rondom fraude: De organisatie heeft een verantwoordelijkheid voor signaleren en voorkomen van fraude. Jaarlijks vindt onder meer een herziening plaats van de beheersmaatregelen die nodig zijn om frauderisico’s te voorkomen. Fraude kan plaatsvinden bij verschillende activiteiten. Per activiteit is het frauderisico bepaald en is risico-inschatting gemaakt. Per activiteit zijn ook de beheersmaatregelen opgesteld. Bij de interne controle wordt getoetst of deze beheersmaatregelen correct worden toegepast, en of er sprake is geweest van fraude. De uitkomsten van de toetsing worden gerapporteerd aan het managementteam. Jaarrekening, hoofdstuk 2.1 Grondslagen voor de waardering en de bepaling van het resultaat (blz. 108) Bij de algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening (blz. 108) wordt toegevoegd dat de jaarrekening is opgesteld op basis van continuïteitsveronderstelling. De continuïteit van gemeenten is op grond van artikel 12 van de financiële-verhoudingswet verankerd. Om die reden is de continuïteit van gemeente Borne in voldoende mate gewaarborgd.
Dit leidt er toe dat gemeente Borne onder repressief toezicht van Provincie Overijssel staat. Jaarrekening, hoofdstuk 2.3.2 Vlottende activa (blz. 122) Het volgende kan worden toegevoegd aan de tekst over de Bornsche Maten: Binnen de Bornsche Maten hebben twee ontwikkelaars een bouwclaim. Deze bouwclaims kunnen ingelost worden met de nog te realiseren woningbouw. Bij de jaarrekening van 2023 zijn in overleg met de accountant winstafslagen overeengekomen voor de fasen Eschwonen de Maten I en II. Voorzichtigheidshalve zijn deze berekeningen voor de winstafslagen opnieuw berekend voor de jaarrekening van 2024. In fase Eschwonen de Maten I is in 2024 een overeenkomst gesloten met een ontwikkelaar die zelf wil realiseren. De grondruil ten behoeve van deze zelfrealisatie en het afmaken van fase 3A heeft inmiddels plaatsgevonden. Na de zomer zal gestart worden met de bouw van de laatste woningen in fase Eschwonen de Maten I.
Pagina 2
Jaarstukken 2024 Jaarrekening, hoofdstuk 2.3.2 Vlotende activa (blz. 125) In de tabel Schatkistbankieren is het drempelbedrag onjuist berekend. Hieronder de juiste tabel: Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar (1)
Drempelbedrag
2024 Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
19
14
53
9
(3a) = (1) > (2)
Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Ruimte onder het drempelbedrag
2.005
2.010
1.971
2.015
(3b) = (2) > (1)
Overschrijding van het drempelbedrag
-
-
-
-
(2)
(1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a)
Begrotingstotaal verslagjaar Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat
(4b) (4c)
90.096 90.096
(1) = (4b)*0,02 + (4c)*0,002 met een minimum van €1.000.000 als het begrotingstotaal kleiner of gelijk is aan 500 mln. En als begrotingstotaal groter dan € 500 miljoen is is het Drempelbedrag drempelbedrag gelijk aan € 10 miljoen, vermeerderd met 0,2% van het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat. (2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen
1801,92
Kwartaal 1 Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) Dagen in het kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen
(5a) (5b) (2) - (5a) / (5b)
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
1.723
1.242
4.869
845
91
91
92
92
19
14
53
9
Jaarrekening, hoofdstuk 2.3.4 Vlottende passiva (blz. 137) Op pagina 137 staan de langlopende financiële verplichtingen in een tabel vermeld. In deze tabel is de einddatum van contractnr. 2 met Staffing Management Services gewijzigd van 30-10-2024 naar 30-05-2025. De inhuurbroker dienstverlening is in 2024 Europees aanbesteed. De gegunde partij voor de inhuurbroker dienstverlening is een nieuwe crediteur: Flextender. Dit nieuwe contract is op 1 april 2025 in werking getreden en heeft een maximale looptijd van 6 jaar tot en met uiterlijk 31 maart 2031. Deze langlopende verplichting is toegevoegd als contract nr. 32 aan de tabel “langlopende financiële verplichtingen” op pag. 137. Hieronder staan de twee aanpassingen: Nr.
Cred.nr.
Naam crediteur
Omschrijving overeenkomst
Startdat um contract
Einddatum contract
Contractw aarde 2024 incl. BTW
Contractw aarde 2024 excl. BTW
2
407448
Staffing Management Services
Dienstenovereenkom st Inhuurdesk met Dynamisch Aankoop Systeem voor Twentse Gemeenten. Betreft de inhuur vanaf schaal 9.
1-112021
30-05-2025
-€ 3.341.513
-€ 2.761.581
32
Nieuw
Flextender B.V.
Inhuurbroker dienstverlening
1-4-2025
31-03-2031
€ 0,00
€ 0,00
Pagina 3
Jaarstukken 2024
Jaarrekening, hoofdstuk 2.3.4 Vlottende passiva (blz. 139) Op blz. 139 had een tabel moeten staan, waarin de onrechtmatigheden EU-aanbestedingen waren opgenomen. Deze tabel was niet toegevoegd. Hieronder is deze tabel alsnog toegevoegd: Nr.
Cred.nr.
Naam crediteur
Omschrijving overeenkomst
Startdatu m contract
Einddatum contract
Contractw aarde 2024 incl. BTW
Contractw aarde 2024 excl. BTW
1
403281
BCT B.V.
Corsa Nxt en Corsa Cloud
1-1-2024
31-12-2027
-€ 99.251
-€ 82.026
Totale waarde van dit contract (de gehele looptijd) is € 360.000. Dit overschrijdt de Europese drempelwaarde voor leveringen van € 221.000, waardoor deze opdracht Europees had moeten worden aanbesteed. Hierdoor wordt de totale contractwaarde is 4*90.000=€ 360.000 als onrechtmatigheid opgenomen in de jaarrekening 2024. Jaarrekening, hoofdstuk 3 Rechtmatigheidsverantwoording (blz. 140) Door aanpassingen in de rechtmatigheidsverantwoording komt het totaal aan onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens met een overschrijding van € 336.000. Op basis van de vernieuwde inventarisatie van achterstallig onderhoud (nota kapitaalgoederen) is een dotatie van de voorziening onderhoud kapitaalgoederen gedaan, waardoor een overschrijding van de lasten ontstaat binnen programma Wonen en leven. Echter, op basis van artikel 44 lid 1a BBV wordt deze voorziening verplicht gevormd. Ook zijn de algemene grondslagen voor de Rechtmatigheidsverantwoording iets uitgebreider dan is aangegeven in de jaarstukken. Hoofdstuk 3 dient daarom te worden vervangen door bijgaande tekst: De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium.
In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de raad op 28 januari 2025 vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 3.059.000. De grondslag voor deze verantwoording is de Kadernota Rechtmatigheid 2024 van de Commissie BBV van oktober 2024. Bevindingen Het college stelt vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen bedrag € 3.395.000 bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van € 3.059.000.
Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college overigens een bedrag van € 3.035.000 acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken.
Pagina 4
Jaarstukken 2024 Begrotingscriterium 1A. Overschrijding lasten programma's 1B. Overschrijding investeringsbudgetten 2.
Bedragen * € 1.000) 2.935 100
Ongeautoriseerde reservemutaties
0
3.
Overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld Totaal begrotingsonrechtmatigheden 4. Totaal van de begrotingsonrechtmatigheden dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid 5.
0
3.035 3.035
Resterend saldo aan begrotingsonrechtmatigheden (zie ook de toelichting in de paragraaf Bedrijfsvoering)
0
Voorwaardencriterium Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed
360
M&O criterium
0 Totaal onrechtmatigheden
3.395
In de paragraaf bedrijfsvoering is op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en op basis van de afspraken met de raad aanvullende informatie opgenomen over de financiële rechtmatigheid. In deze paragraaf heeft het college ook beschreven welke actie hij onderneemt om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
Pagina 5
Jaarstukken 2024
Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................................... 7 Deel A: Jaarverslag ........................................................................................................................................... 8 1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen .......................................................................................................... 9 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ....................................................................................................................... 10 1.2 Financiële hoofdlijnen .......................................................................................................................... 12 2 Programma's .............................................................................................................................................. 14 2.1 Wonen en leven ................................................................................................................................... 15 2.2 Duurzame toekomst ............................................................................................................................
20 2.3 Inclusieve samenleving ........................................................................................................................ 27 2.4 Bestuur en samenleving ....................................................................................................................... 38 2.5 Financieel gezond ................................................................................................................................ 44 3 Paragrafen .................................................................................................................................................. 47 3.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................... 48 3.2 Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ....................................................................... 56 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 61 3.4 Financiering .......................................................................................................................................... 66 3.5 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................
68 3.6 Verbonden partijen .............................................................................................................................. 72 3.7 Grondbeleid ......................................................................................................................................... 79 Deel B: Jaarrekening....................................................................................................................................... 85 1 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting ....................................................... 86 1.1 Overzicht van baten en lasten 2024 .................................................................................................... 87 1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten 2024 ....................................................................... 89 1.3 Incidentele baten en lasten ............................................................................................................... 107 1.4 Structurele en incidentele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ......................................... 109 1.5 Informatie Wet normering topinkomens...........................................................................................
110 2 De balans en de toelichting ....................................................................................................................... 111 2.1 Grondslagen voor de waardering en de bepaling van het resultaat.................................................. 112 2.2 Balans per 31 december 2024 ........................................................................................................... 117 2.3 Toelichting op de balans per 31 december 2024 ............................................................................... 119 3 Rechtmatigheidsverantwoording .............................................................................................................. 144 4 Bijlagen..................................................................................................................................................... 145 4.1 SiSa bijlage bij de jaarrekening .......................................................................................................... 146 4.2 Overzicht baten en lasten per taakveld ............................................................................................. 151 5 Controleverklaring.....................................................................................................................................
153 Deel C: Overig .............................................................................................................................................. 154 1 Verplichte beleidsindicatoren.................................................................................................................... 155 2 Lijst van afkortingen .................................................................................................................................. 158
Pagina 6
Jaarstukken 2024
Inleiding Het jaarverslag beschrijft wat de gemeente in 2024 heeft bereikt en wat de gemeente daar het afgelopen jaar voor heeft gedaan. De jaarrekening laat zien welke inkomsten en uitgaven daarbij horen. Samen vormen het jaarverslag en de jaarrekening de jaarstukken. Hiermee legt het college verantwoording af aan de gemeenteraad en aan de samenleving. Het jaarverslag kijkt terug op de gestelde doelen uit de programmabegroting 2024-2027. Net als de begroting is het jaarverslag 2024 opgebouwd rond vijf programma’s; Wonen en leven, Duurzame toekomst, Inclusieve samenleving, Bestuur en samenleving, en Financieel gezond. De bestuurlijke en financiële hoofdlijnen worden per programma toegelicht. Een infographic geeft in één oogopslag inzicht in de behaalde resultaten voor het jaar 2024.
Pagina 7
Deel A: Jaarverslag
Jaarstukken 2024
1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen
Pagina 9
Jaarstukken 2024
1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Vooruitkijken en doorpakken 2024 stond in het teken van voorbereiding op een financieel lastige periode. Het zogenoemde ‘ravijnjaar’ tekende zich steeds duidelijker af, hoewel de gevolgen uiteindelijk minder groot zijn dan vooraf verwacht. Ondanks dit sombere perspectief zijn lopende projecten voortgezet en hebben we toegezegde nota's aan de raad aangeboden. We hebben geen nieuw beleid ontwikkeld, zoals eerder afgesproken. De gemeente hield rekening met (inter)nationale ontwikkelingen en bleef investeren in de kracht van de Bornse samenleving. De focus bleef gericht op het neerzetten van resultaten en afmaken waar we aan begonnen waren. Daardoor blijft Borne een gemeente waar het goed wonen is met voorzieningen die van het niveau zijn wat van Borne verwacht mag worden. De dienstverlening aan de inwoners bleef centraal staan. Investeren in voorzieningen voor de samenleving We zijn in 2024 goed uit de startblokken gekomen met het geven van het startsignaal voor de verbouwing van het zwembad. De aanbestedingsprocedure voor sportcentrum Borne West was in 2024 volop gaande. Het pand van basisschool Jan Ligthart is gesloopt en de bouw van het kindcentrum in Borne-West is begonnen. De F35 is binnen de bebouwde kom volledig opengesteld voor fietsverkeer.
Investeren in onze inwoners In 2024 heeft het Sociaal Hus gewerkt aan betere zichtbaarheid en toegankelijkheid. Inwoners konden gebruikmaken van verschillende regelingen, zoals de witgoedregeling, het Jongeren Perspectief Fonds en het zomerpakket. Voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is in 2024 een doorstart gemaakt met het project Borne Werkt. Daarnaast is de cultuurnota 'Meedoen is de kunst! 2024+' ter versterking van het thema cultuur in gemeente Borne vastgesteld. Investeren in duurzaamheid en klimaatadaptatie Op het gebied van duurzaamheid is voor onze inwoners het Energieloket beschikbaar, gevestigd aan de Bakkersteeg, met inzet van energiecoaches. Met de isolatiesubsidie, de Duurzaam Wonen Lening en het Energiefonds is een divers aanbod geboden. De eerste klimaatadaptieve parkeerplaats van gemeente Borne is opgeleverd aan de Azelosestraat. Ook is Zonneveld Elhorst-Vloedbelt gerealiseerd. De Provinciale Staten (PS) hebben het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) voor een nieuwe provinciale rondweg, de Vloedbeltverbinding, in maart 2024 vastgesteld. Deze provinciale rondweg is nodig om de barrière van de N743 te verminderen. Investeren in veiligheid Op het gebied van veiligheid is een ondermijningsmarkt georganiseerd voor ondernemers en inwoners. Ook is het geactualiseerde Bibob-beleid vastgesteld.
Investeren in betrokkenheid en communicatie Om inwoners beter te betrekken bij plannen en projecten, zijn in 2024 de communicatievisie en participatieleidraad vastgesteld. Deze helpen het bestuur en de organisatie om goed samen te werken met inwoners. De samenwerking met wijkorganisaties kreeg verder vorm via afspraken in convenanten. Voor de betrokkenheid van jonge inwoners in de gemeente Borne was de installatie van de kinderburgemeester een heel mooi moment. Ook is geïnvesteerd in Democracity-lessen voor kinderen, waarin zij op speelse manier leren hoe een lokale democratie werkt.
Pagina 10
Jaarstukken 2024 Investeren in de woongemeente van Twente Als woongemeente hebben wij diverse stappen gezet. De aanpassingen in de bestaande Spanjaardswijk waren volop in uitvoering, in nauw contact met de bewonerswerkgroep. In de Bornsche Maten bouwen wij doorlopend nieuwe woningen. In 2024 is het bestemmingsplan voor De Horsten vastgesteld en is gestart met de bouw van 44 appartementen rondom De Veste. Aan de Tichelkampweg hebben we 24 tijdelijke sociale woningbouweenheden gerealiseerd. Tenslotte hebben wij de gemeenteraad regelmatig geïnformeerd over de drie opgaven en ontwikkelingen rond Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders op de korte termijn (2024/2025) en vanaf 2026. Investeren in de kracht van de organisatie Het vergadermodel van de gemeenteraad is aangepast volgens het BOB-model: beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. Op basis van de zwaarte van de voorstellen wordt een passende route voor de besluitvorming gekozen. De start van de bouw van het Huis van Borne betekende een mooi voortgangsmoment voor de organisatie, vooral toen de contouren zichtbaar werden en in december het hoogste punt werd bereikt. Gesprekken met de gemeente Hengelo zijn gestart om ook de ICT-voorzieningen in het Huis van Borne goed vorm te kunnen geven. Op 1 mei 2024 is het nieuwe organisatiemodel ingevoerd.
Er is gebouwd aan het een stevig fundament voor onze nieuwe organisatie, met een nieuwe gemeentesecretaris, afdelingsmanagers en teamleiders. Dat doen we om de maatschappelijke opgaven verder vorm en inhoud te kunnen - onder het motto: ‘Samen Verder op de weg vooruit!
Pagina 11
Jaarstukken 2024
1.2 Financiële hoofdlijnen Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt € 275.000 (V). In onderstaande tabellen is de samenstelling van dit resultaat per programma weergegeven. De primitieve begroting laat inclusief amendementen een positief begrotingssaldo zien van € 1.110.000 en sluit de actuele begroting op € 0. Dit is het gevolg van de consequente werkwijze om gedurende het jaar bij tussentijdse rapportages tekorten en overschotten te storten of te onttrekken in/aan de algemene reserves. De wijzigingen tussen de primitieve begroting en de actuele begroting zijn het afgelopen jaar uitgelegd in de halfjaarrapportage (€ 848.000 positief) en in de financiële eindejaarwijzigingen (€ 716.000 positief). Deze laatste betekenden wel een wijziging van de begroting, maar hadden geen gevolgen voor het beleid. De actuele begroting is dus de begroting na verwerking van de financiële eindejaarswijzigingen. Dit betekent ook dat er per saldo, exclusief het jaarrekening resultaat, € 2.674.000 in onze reserves is gestort. De omvang van de actuele begroting is ten opzichte van de primitieve begroting met € 20 miljoen gestegen. De lasten (van € 79,9 miljoen naar € 99,9) € 1,2 miljoen meer dan de baten. Zoals hierboven beschreven ontstaat dit verschil van € 1,2 miljoen door de werkwijze om overschotten te storten in de reserve beleidsontwikkeling.
De uitzetting van de resterende € 19 miljoen wordt veroorzaakt door alle besluitvorming door de gemeenteraad is genomen. Deze besluitvorming is budgetneutraal, maar zorgt wel voor administratieve uitzettingen aan baten en lastenkant. Deze uitzettingen bestaan uit:
Halfjaarrapportage (voornamelijk het begroten van inkomsten en uitgaven voor Oekraïne ontheemden): € 9,3 miljoen
Het openen van grondexploitatie De Horsten: € 4,7 miljoen
De financiële eindejaarswijzigingen en budgetoverhevelingen van 2023 naar 2024: € 2,0 miljoen
De resultaatbestemming bij de jaarstukken 2023: € 1,2 miljoen
Versnelde woningbouw Tichelkampweg: € 0,3 miljoen
In deze jaarstukken worden de wijzigingen uitgelegd tussen de actuele begroting enerzijds en het jaarrekeningresultaat anderzijds. In dit hoofdstuk wordt echter eerst ingegaan op het verloop van het saldo door het jaar heen. We laten eerst zien hoe we van de primitieve begroting tot de actuele begroting kwamen. Daarna lichten we de verschillen toe. Jaarrekening 2024 ( x € 1.000) Lasten: PR1 Wonen en leven PR2 Duurzame toekomst PR3 Inclusieve samenleving PR4 Bestuur en samenleving PR5 Financieel gezond
Primitief begroot
Actueel begroot
Realisatie
Verschil
8.355 4.583 38.662 14.284 13.973
9.247 5.227 48.389 16.933 20.102
10.000 5.221 49.031 16.081 21.643
753 -6 642 -851 1.541
N V N V N
Totaal lasten
79.857
99.898
101.976
2.078
N
Baten: PR1 Wonen en leven PR2 Duurzame toekomst PR3 Inclusieve samenleving PR4 Bestuur en samenleving PR5 Financieel gezond
2.785 3.346 8.447 507 65.946
3.336 3.803 17.010 620 75.129
4.529 3.785 17.192 1.098 75.648
1.193 -18 181 477 520
V N V V V
Totaal baten
81.030
99.898
102.252
2.353
V
Saldo
1.172
-
275
275
V
Pagina 12
Jaarstukken 2024 1.2.1 Verloop van primitieve naar actuele begroting De primitieve begroting 2024 sloot met een voordelig saldo van € 1.172.000. Na vaststelling van de eerste wijziging daalde dit voordeel licht naar € 1.110.000 positief. Deze geringe negatieve bijstelling was het gevolg van de verwerking van een tweetal amendementen bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024 ter grootte van € 62.000 (extra middelen 'Borne boeit' (€ 37.000) en extra middelen voor evenementensubsidies (€ 25.000). Deze extra incidentele middelen worden gedekt uit de reserve beleidsontwikkeling. Het saldo van de halfjaarrapportage 2024 bedroeg € 848.000. Dit positieve saldo ontstond vooral door incidentele voordelen zoals een positieve meicirculaire (€ 700.000), hogere ozb inkomsten (€ 400.000) en vrijvallende rente en afschrijvingslasten (€ 300.000). Hier tegenover stonden een aantal nadelen, zoals nabetalingen vanuit de VRT voor de FLO afkoop (€ 203.000), Swim2Play (€ 140.000) en het beschikbaar stellen van budget voor het proces ombuigingsmaatregelen (€ 80.000). In de financiële eindejaarswijzigingen is een aantal budgetneutrale technische wijzigingen verwerkt, daarnaast is de septembercirculaire verwerkt. Dit heeft geleid tot een aanvullend voordeel van € 716.000.
Deze verschillende stappen hebben tot de volgende begroting-saldomutaties geleid: Stappen (bedragen x € 1.000) Primitieve begroting 1e Begrotingswijziging bij begroting Gestort in reserves Saldo begroting na 1e wijziging
Saldo begroting 2024 1.172 -62 -1.110 0
Halfjaarrapportage
848
Financiële eindejaarswijzigingen
716
Gestort in reserves
-1.564
Actuele begroting
0
Tekorten en overschotten worden gestort in de algemene reserves of onttrokken uit de algemene reserves. Dit betekent dat ten opzichte van de vastgestelde begroting na eerste wijziging het begrotingssaldo met € 1.564.000 is verbeterd en er op begrotingsbasis (exclusief het jaarrekeningresultaat) per saldo € 2.674.000 is toegevoegd aan het eigen vermogen.
Pagina 13
Jaarstukken 2024
2 Programma's
Pagina 14
Jaarstukken 2024
2.1 Wonen en leven Inleiding In het programma Wonen en Leven komen verschillende (beleids)vakgebieden bij elkaar in relatie tot de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, mobiliteit en ruimtelijke ordening.
2.1.1 Wat hebben we bereikt? De ambitie van gemeente Borne is het bieden van ruimte voor een groeiende en leefbare gemeente. Wonen en Bouwen Het woon en leefklimaat in Borne wordt in hoge mate gewaardeerd. Dit blijkt ook uit landelijk onderzoek. Dat willen we zo houden en waar mogelijk verbeteren. De situatie op de woningmarkt vraagt om meer woningen, waarbij de behoefte aan betaalbare woningen onverminderd groot is. De urgente vraag naar woningen vraagt om een versnelling in de realisatie. Ruimtelijke ontwikkeling De Omgevingswet vraagt op meerdere sporen onze inzet. De voorbereiding voor de Omgevingsvisie is volop bezig, er wordt geoefend met een Omgevingsplan, en de verlening van omgevingsvergunning verloopt volgens de nieuwe systematiek. Mobiliteit en infrastructuur Inwoners kunnen zich veilig en makkelijk in Borne verplaatsen. Het proces loopt voor de realisatie van de Vloedbeltverbinding, de nieuwe provinciale rondweg. En de voorbereiding is gestart om tot planvorming te komen voor de gevolgen van de Vloedbeltverbinding op de N743 en N744. Openbare ruimte De openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gebruiksvriendelijk, functioneel en aantrekkelijk ingericht. Bij vernieuwing of vervanging worden klimaatadaptieve maatregelen genomen en wordt sterk ingezet op groenvoorzieningen.
2.1.2 Wat hebben we daarvoor gedaan?
Wonen en bouwen De druk op de woningmarkt blijft onverminderd hoog. Forse prijsontwikkelingen hebben een effect op de bereikbaarheid van woningen voor verschillende doelgroepen. Daarentegen zetten we sterk in op de verdeling 30% sociale huur, 40% middensegment en 30% vrije sector. In 2024 zijn 96 woningen opgeleverd in de Bornsche Maten, Tichelkampweg en Grotestraat. Versneld bouwen In 2024 is het afwegingskader versnelde sociale woningbouw vastgesteld. Er zijn is voor de tijdelijke sociale woningbouw aan de Tichelkampweg vergund en gebouwd en in december heeft de oplevering plaatsgevonden. Met Stichting Twickel is er gewerkt aan een woningbouwplan voor de ontwikkellocatie Bornerbroeksestraat. Bornsche Maten In de Bornsche Maten worden doorlopen nieuwe woningen gebouwd. In 2024 zijn hier 56 woningen opgeleverd en is gestart met de bouw van 44 appartementen rondom De Veste. Ook is het bestemmingsplan voor De Horsten vastgesteld. Woonzorgvisie De woonzorgvisie is een nadere uitwerking van de Omgevingsvisie. In 2024 is daarom een plan van aanpak opgesteld hoe vorm te geven aan de woonzorgvisie. Eind 2024 is begonnen met het analyseren van het aanbod
Pagina 15
Jaarstukken 2024 van zorgvoorzieningen op wijkniveau, zoals langdurig en kort verblijf en dagbesteding. De volgende stap is het vaststellen van de behoefte aan verschillende vormen van wonen met zorg en waar een eventuele mismatch zit tussen aanbod en behoefte. De uitkomsten vormen de basis voor de woonzorgvisie, die in 2025 wordt opgeleverd. Overige ontwikkelingen Het bestemmingsplan voor Roskam Landen 2 is in 2024 vastgesteld. Voor het terrein Jonge Poerink is een nieuw besluit genomen. Na het vertrek van het bedrijf is het perceel vergroot. In het nieuwe plan is speciale aandacht voor betaalbaarheid en levensloopbestendigheid van het woonprogramma. Ruimtelijke ontwikkeling Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Er is gewerkt aan de invoering van de wet en de aanpassingen in bijbehorende werkprocessen. Ook is verder gebouwd aan het Omgevingsplan. Omgevingsvisie Daarnaast hebben wij verder gewerkt aan de Omgevingsvisie, die de langetermijnvisie voor de gemeente beschrijft en de fysieke leefomgeving integraal met elkaar in verband brengt. De focus lag onder andere op de Contourennota, die de kaders stelt en richting geeft voor het verder uitwerken van de Omgevingsvisie. Beleidsthema’s en input van inwoners, zoals tijdens de Bornse Dromen Dagen, zijn hierin verwerkt. In het kader hiervan is ook een aantal nieuwe beleidsdocumenten opgesteld.
Rheineplein 1 We zijn gestart met het opstellen van een afwegingskader voor de herbestemming/herontwikkeling voor het Rheineplein 1. Hiervoor is integraal afstemming gevoerd met diverse interne vakdisciplines, daarnaast worden ideeën opgehaald bij de samenleving. Dit afwegingskader zal worden gebruikt om een aantal ter plaatse mogelijke scenario's te toetsen, om zodoende te komen tot een ontwikkelrichting voor het Rheineplein 1. Leefbaar Zenderen Wij zijn in het belang van de leefbaarheid, de vitaliteit en de toekomstbestendigheid van de kern Zenderen, onder meer samen met de Dorpsraad van Zenderen, gestart met een traject om te komen tot een Koersdocument Leefbaar Zenderen. Dit is erop gericht om via een gefaseerde aanpak en in samenwerking met de dorpsraad van Zenderen en stakeholders te komen tot inzichten en (ruimtelijke) ontwikkelingen die het dorp leefbaar houden. Mobiliteit en infrastructuur In Borne zijn twee grote barrières, te weten de bestaande provinciale weg N743 en het spoor. Vloedbeltverbinding Om de barrière van de N743 te verminderen is een nieuwe provinciale rondweg nodig, de Vloedbeltverbinding. Samen met de provincie en SWECO is het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) voor deze weg opgesteld en op 27 maart 2024 heeft Provinciale Staten (PS) dit vastgesteld. Er zijn 11 beroepen bij de Raad van State ingediend, wanneer deze behandeld worden is onbekend.
Onderdoorgangen Voor de onderdoorgangen Oonksweg en Bornerbroeksestraat is samen met Movaris en ProRail een technisch ontwerp gemaakt. Begin 2025 zijn op basis van dit ontwerp de kosten geraamd en is de gemeenteraad hierover geïnformeerd. N743-N744 Voor de planvorming 'herinrichting N743 en N744' zijn wij gestart met het voorbereiden van een plan van aanpak. Wij hebben niet alleen naar de weg gekeken, maar ook de directe omgeving is meegenomen in de
Pagina 16
Jaarstukken 2024 planvorming. Hiervoor is het rapport ‘Kansen om barrières in Borne te slechten’ opgesteld, waarmee we het huidige tracé straks beter in Borne kunnen inpassen. Het plan van aanpak wordt in 2025 vastgesteld. F35 Het laatste onderdeel binnen de bebouwde kom van de fietssnelweg F35 is afgerond, behalve de onderdoorgang. In aansluiting daarop is het westelijke deel van de Bornerbroeksestraat binnen de bebouwde kom als fietsstraat ingericht. FlexRRReis In 2024 is de buurtbus omgezet naar het FlexRRReis-concept, waardoor de dekkingsgraad in de hele gemeente Borne sterk verbeterd is. Schoolomgevingen Rondom 't Oldhof zijn zogenaamde 'schoolstraten' ingericht, ouders kunnen hierdoor niet dicht bij school parkeren, waardoor de schoolomgeving voor voetgangers en fietsers als veiliger wordt ervaren. Daarnaast stimuleert het om meer te gaan lopen en fietsen. Bij de Veste zijn de verschillende verkeersstromen beter gescheiden waardoor de objectieve veiligheid van fietsers en voetgangers toegenomen is. Ook is de opstelplaats voor wachtenden vergroot. Rotonde Azelosestraat Wij hebben het ontwerp voor de rotonde Azelosestraat - Twickelerblokweg afgerond. In verband met de kabels en leidingen die aangepast moeten worden heeft de aanleg niet in 2024 plaatsgevonden.
Het fietspad / fietsstraat Twickelerblokweg is ontworpen en wordt aangelegd nadat de werkzaamheden van Sportcomplex Borne West zijn afgerond. Prins Bernhardlaan Het voorlopig ontwerp van de upgrade Prins Bernhardlaan van 50 naar 30 km/uur is afgerond en aan de bewoners voorgelegd voor opmerkingen. Het definitief ontwerp wordt in 2025 afgerond. Weerselosestraat Het voorstel is de Weerselosestraat van 50 naar 30km/h te upgraden, de asfaltdeklaag te vervangen, kruispunten te verhogen en in klinkerverharding te maken en een schoolzone in te richten. Bijkomend voordeel is dat door het opwaarderen van de weg naar 30km/h extra ruimte ontstaat voor groen. Deze werkzaamheden aan de Weerselosestraat zouden reeds zijn uitgevoerd, de planning van Enexis zorgde voor vertraging. Openbare ruimte IBOR Wij zijn in 2024 gestart met de ontwikkeling van een integraal beleidsplan openbare ruimte (IBOR). Dit plan wordt in het tweede kwartaal van 2025 aangeboden ter vaststelling. Dit plan omvat het onderhoud, vervanging en vernieuwing van de openbare ruimte. Het onderhoudsniveau van de openbare ruimte is conform het door de gemeenteraad vastgestelde beleid uitgevoerd. Spelen en bewegen in de openbare ruimte In samenspraak met bewoners van de Enk en Dreef zijn de twee speellocaties in die betreffende straten vernieuwd. Eén locatie is geschikt voor oudere jeugd en de andere voor jongere kinderen.
De locaties zijn ingericht met avontuurlijke en natuurlijke speeltoestellen. Ook zijn er bomen en planten aangeplant. Daarnaast is er een samenspeelplek gerealiseerd in het Eschpark. Hier zijn meerdere archeologische vondsten gedaan en op basis van deze vondsten zijn een klimboerderij, drie spiekers en stappalen in de plattegrond van een boerderij geplaatst. Ook is er een rolstoelwipwap en zandspeelplek gemaakt. Ook is er gewerkt aan de visie op spelen, bewegen en sporten in de openbare ruimte.
Pagina 17
Jaarstukken 2024 Groen Wij hebben in 2024 de 'zinloze' verharding in kaart gebracht. Verharding is aangemerkt als zinloos wanneer deze qua oppervlakte meer bestrijkt dan wettelijk is vastgelegd. Deze inzichten worden meegenomen in de aanpak van oude wijken. Op basis van deze analyse zijn tegels gewipt aan de Azelosestraat/Parallelweg. De vrijgekomen ruimte van ruim 2000 vierkante meter is gebruikt voor de aanplant van bomen en blokhagen. Ook hebben wij een analyse uitgevoerd voor de aanplant van extra bomen in de Stroom Esch. Op basis van beschikbare ondergrondse en bovengrondse ruimte kunnen hier naar verwachting ruim honderd bomen worden aangeplant. Met inwoners is hierover gesproken, op basis van deze gesprekken zijn de plannen verder gefinetuned. De volgende stap is de daadwerkelijke aanplant. Spanjaardswijk Het project Spanjaardswijk is een project waarin participatie centraal staat. In 2024 is met de bewonerswerkgroep gewerkt aan het ontwerp van het Spanjaardsplein, het groen in de straten en de speeltuinen aan de Textielstraat en Julianastraat. De oude speeltoestellen zijn gerenoveerd en teruggeplaatst op de speellocatie aan de Julianastraat. Verder zijn de hemelwaterriolen en vuilwaterriolen voor 90% aangelegd. Dit zal eind maart 2025 afgerond zijn. Op dit moment is 70% van de verhardingen aangelegd. Dit bestaat uit voetpaden, rijbanen en parkeervakken.
En 35% van het groen is aangebracht in het najaar van 2024. De rest volgt in het voorjaar van 2025. In deze wijk is 40% extra groen gerealiseerd. Daarnaast zijn er diverse klimaatadaptieve maatregelen toegepast die passen binnen de drieluik-strategie ‘vasthouden, bergen en afvoeren’ rondom hemelwater. Meerdere huishoudens in de Spanjaardswijk hebben hun hemelwaterafvoer afgekoppeld. Revitalisering en klimaatbestendig Wensink-Zuid De voorbereidings- en planvormingstraject is gestart om de buitenruimte duurzaam te vernieuwen en de wijk klimaatbestendig in te richten. In verschillende bijeenkomsten in 2024 - waaronder de eilandraad, wijkwandelingen en themamiddagen - is met inwoners en partners besproken wat belangrijke aandachtspunten zijn voor de herinrichting. Dit is samengebracht in een (digitale) kansen – en opgavenkaart. Deze kaart vormt de basis is voor het verdere herinrichtingsplan. Deze was eind 2024 gereed en is onlangs aan de wijk teruggekoppeld. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het door het college van B en W vastgestelde plan van aanpak. Klimaatadaptatie In de ontwikkelingen van Wensink-zuid / Prins Bernhardlaan (en overige kleinschalige projecten op buurtniveau) is klimaatadaptatie één van de speerpunten.
Samen met inwoners, maatschappelijke partners en collega’s proberen we ons zo goed mogelijk voor te bereiden op de klimaatveranderingen en een toekomstbestendige inrichting. Hemelwater meer ruimte bieden en niet afwentelen naar benedenstroomse gebieden. Kansen bieden aan het lokaal vasthouden en bergen op locatie. Inwoners worden zich hierdoor steeds meer bewust van vergroening in de wijk. Samen met een adviesbureau is voor Borne een kaart samengesteld met zinloze verharding. In 2024 hebben wij de parkeerplaats aan de Azelosestraat klimaatadaptief ingericht. Hier zijn de opgaven van het parkeren, vergroening en de waterberging gecombineerd gerealiseerd.
Pagina 18
Jaarstukken 2024 2.1.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR1 Wonen en leven
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot
Realisatie
1.248
1.832
2.097
265 N
Ruimtelijke ontwikkeling
363
396
413
17 N
Mobiliteit en infrastructuur
2.933
3.079
3.656
577 N
Openbare ruimte
3.811
3.940
3.834
-106
Totaal lasten
8.355
9.247
10.000
753 N
Verschil
Lasten: Wonen en bouwen
Baten:
V
0
Wonen en bouwen
450
975
1.644
670
V
Ruimtelijke ontwikkeling
28
28
63
35
V
Mobiliteit en infrastructuur
26
26
324
298
V
Openbare ruimte
2.281
2.307
2.498
190
V
Totaal baten
2.785
3.336
4.529
1.193
V
Saldo PR1 Wonen en leven
-5.570
-5.911
-5.471
440 V
Pagina 19
Jaarstukken 2024
2.2 Duurzame toekomst Inleiding In het programma Duurzame toekomst komen verschillende (beleids-)vakgebieden bij elkaar in relatie tot het verduurzamen van onze leefomgeving. Zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en dergelijke. Ook bedrijvigheid, het landelijk gebied, erfgoed en (vrije-) tijdseconomie maken onderdeel uit van dit programma.
2.2.1 Wat hebben we bereikt? Duurzaamheid In het Klimaatakkoord staan afspraken met vijf sectoren over de maatregelen die deze sectoren tot 2030 en in de jaren daarna gaan nemen om de klimaatdoelen te halen. Deze sectoren zijn gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, elektriciteit, industrie en mobiliteit. Het programmaplan Duurzaamheid geeft weer hoe de gemeente Borne uitvoering geeft aan de afspraken uit het nationaal Klimaatakkoord. Het meerjarig programmaplan Duurzaamheid, met daarin opgenomen de ambitie, de doelen op deelthema’s en uitgangspunten loopt van 2024 tot en met 2027. Het meerjarig programmaplan wordt jaarlijks uitgewerkt in een uitvoeringsplan waarin uitgebreid de beoogde acties en middelen beschreven zijn. Energietransitie Alle gebruikte energie in 2050 is 100 % duurzaam en iedereen is zich ervan bewust dat hier zuinig mee omgegaan moet worden. Dit wordt gedaan langs drie strategische pijlers: energiebesparing, transitievisie warmte (het warmteprogramma) en opwekking van hernieuwbare elektriciteit uit zon. Circulaire economie Wij willen onze wereld goed doorgeven aan volgende generaties. Echter, grondstoffen raken op, de zeespiegel stijgt en het leefklimaat staat onder druk. Wij moeten samen met onze inwoners verantwoordelijkheid nemen.
Daarom zetten wij in op het voorkomen van afval, goed scheiden ervan, het minimaliseren van het gebruik van grondstoffen en hergebruik van afvalstromen in plaats van het verbranden of storten. Natuur, milieu en landschap Borne is in 2050 klimaatbestendig en werkt op langere termijn aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. De wijken en dorpen zijn voldoende beschermd tegen overvloedige neerslag, droogte en hitte. De gemeenteraad heeft in het raadsakkoord opgenomen de biodiversiteit te willen verbeteren. We zetten in op een economisch sterk buitengebied. Daarbij is een goede balans belangrijk tussen agrarisch landgebruik, de kwaliteit van natuur en landschap, de groei van toerisme, ruimte voor economische activiteiten en een fijne leef- en werkomgeving voor inwoners. Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Borne zet in op een goede samenwerking met de BBO, evenementenorganisatoren, bedrijven en met inwoners. Een bloeiend economisch klimaat trekt ook weer nieuwe bedrijvigheid aan. Dit laatste is ook in Borne te zien. Kijkend naar de middenstand, vooral in het centrum, zien we ook veel bezoekers uit de omgeving die afkomen op het compacte centrum en het gevarieerde (winkel-)aanbod.
Vrijetijdseconomie Door het groene karakter van de gemeente en de vele culturele activiteiten die hier plaatsvinden komen ieder jaar meer toeristen naar Borne, de kerkdorpen en het karakteristieke buitengebied. Op 18 april 2023 is de visie ‘Vrijetijdseconomie 2022-2032’ vastgesteld. Met deze visie wordt gestreefd naar een waardevolle vrijetijdseconomie die een optimale bijdrage levert aan de vitaliteit van Borne en het welzijn van de inwoners. Deze visie sluit aan op de regionale visie van Marketing Twente (Perspectief vrijetijdseconomie Twente 2030).
Pagina 20
Jaarstukken 2024 2.2.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Duurzaamheid Programmaplan Duurzaamheid Om een meerjarig perspectief op de uitvoering van de ambities voor duurzaamheid te geven is in november 2023 een Programmaplan Duurzaamheid voor de periode 2024-2027 vastgesteld. In 2024 stelden we voor het eerst een jaarlijks uitvoeringsplan op. Ook stond 2024 in het teken van het versterken van de ambtelijke organisatie op dit thema. Hiervoor zijn middelen van het Rijk ontvangen via Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Omdat het aantrekken van ambtelijke capaciteit minder snel is verlopen, zijn ook de uitgaven in 2024 achtergebleven, zoals gepland in het uitvoeringsplan duurzaamheid 2024. De resterende middelen zijn gevoegd aan de reserve duurzaamheid, zodat de beoogde uitgaven en middelen later alsnog ingezet kunnen worden. Energiebesparing Inwoners van Borne hebben in vergelijking met andere plaatsen meer elektriciteit en aardgas bespaard. Dit komt deels doordat de prijzen voor elektriciteit en aardgas zijn gestegen, waardoor mensen zelf meer energie willen besparen. Ook helpt de gemeente Borne hierbij met maatregelen zoals het Energieloket, energiecoaches, isolatiesubsidie, Duurzaam Wonen Lening en het Energiefonds. Er is in 2024 een plek waar inwoners gratis energieadvies kunnen krijgen.
Deze plek is verhuisd van de Hofstraat naar de Bakkersteeg en wordt goed gebruikt. Energiecoaches hebben in 2024 bijna 200 huishoudens geholpen met advies aan huis. De FIX-brigade heeft ongeveer 100 huishoudens geholpen in 2024, vooral huishoudens met lage inkomens. 147 huishoudens in Borne hebben in 2024 subsidie gekregen voor isolatie via het Nationaal Isolatie Programma. Deze subsidie is specifiek bedoeld voor huizen met een lage waarde en slecht energielabel. Vanaf juni 2023 tot 1 januari 2025 zijn 148 Duurzaam Wonen Leningen verstrekt. In 2024 is geen aanvraag gedaan voor het Energiefonds. Warmtetransitie De gemeenteraad heeft in 2024 het Warmteprogramma vastgesteld. Hierin staat wanneer wijken en dorpen in de gemeente Borne aardgasvrij kunnen worden. En welke duurzame warmtebronnen daarvoor het beste zijn. De wijk Wensink-Zuid was één van de eerste wijken waar het warmteprogramma is vertaald naar een wijkuitvoeringsplan. In 2024 is dit proces geëvalueerd. Die evaluatie heeft geleid tot een hernieuwde start. De gemeente gebruikt de lessen uit Wensink-Zuid om na 2025 sneller aan de slag te kunnen met wijkuitvoeringsplannen in andere wijken. In 2024 hebben wij met Enschede en Hengelo gewerkt aan een koersdocument voor een publiek warmtebedrijf. Hiervoor wordt onderzocht op welke wijze de drie gemeenten samen met andere partijen een publiek warmtebedrijf kunnen oprichten.
Dit warmtebedrijf zou duurzame en betaalbare warmte moeten leveren aan daarvoor geschikte wijken. Grootschalige duurzame opwekking De provincie heeft in 2024 regels vastgesteld voor het plaatsen van zonnevelden. De gemeente Borne beoordeelt vergunningsaanvragen voor zonnevelden volgens deze regels. Door de netcongestie is het in 2024 nog niet tot concrete aanvragen gekomen. Het zonnepark Elhorst Vloedbelt is in 2024 gerealiseerd. Participatie in het eigendom van het zonnepark is niet tot stand gekomen, ondanks dat dit wel geprobeerd is. Wel vult de exploitant (Twence) jaarlijks een omgevingsfonds voor de leefbaarheid.
Pagina 21
Jaarstukken 2024 De provincie heeft in 2024 beleid vastgesteld voor windenergie. Hierin stond dat de provincie samen met gemeenten programmeringsafspraken wilde maken over het aantal windturbines en wanneer er plannen gestart kunnen worden. Gemeente Borne heeft geen afspraken gemaakt. Eind 2024 heeft de provincie daarom eenzijdig het grondgebied van Borne aangewezen voor het indienen van voorstellen voor twee tot drie windturbines. Het project Wind voor Buren, in de gemeente Hof van Twente, is in 2024 door de provincie in procedure gebracht. Wij zijn aangehaakt om onze bewonersbelangen te ondersteunen. De Duurzaamheidsroute A35 is een plan voor zonnevelden langs de rijksweg. Dit is in 2024 in procedure gebracht. Op Borns grondgebied is één perceel ingebracht. Dit plan wordt in 2025 definitief gemaakt door de provincie. Circulaire economie Samenwerking In de tweede helft van 2024 hebben wij het koersdocument Circulaire Economie voor Twentse Gemeenten goedgekeurd. De gesprekken tussen de VNG en Verpact, voorheen Nedvang, over de vergoeding voor plastic en metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) zijn in 2024 nog niet afgerond. De tijdelijke afspraken zijn verlengd tot eind 2025. Circulair bouwen In november 2024 heeft de gemeenteraad de motie circulair bouwen aangenomen. Dit is verwerkt in het Uitvoeringsplan Duurzaamheid 2025.
Grondstoffen In maart 2024 heeft de gemeenteraad de motie invoering Ja-stickers voor reclamedrukwerk (opt-in systeem) aangenomen. Het doel is om de hoeveelheid onnodig papier te verminderen. De invoering van de Ja-stickers is in 2024 voorbereid. In 2024 hebben wij de PMD-verzamelcontainers weggehaald. Bij hoogbouw wordt PMD nu ingezameld in doorzichtige plastic zakken. Daardoor is de kwaliteit van PMD verbeterd. Illegale bijplaatsing Het blijft een probleem dat mensen afval naast de afvalcontainers plaatsen. Op één plek waar dit vaak gebeurt, hebben wij een bord geplaatst met informatie. Door het gewijzigde inzamelsysteem voor PMD is dit probleem zichtbaarder geworden. Dit komt omdat de plastic zakken niet meer ondergronds ingezameld worden. Ook restafval dat voorheen ongewenst in PMD-containers werd gestort is daardoor beter zichtbaar. In 2024 zijn kleine verbeteringen doorgevoerd. Zoals gewijzigde routes, extra opschoonrondes en meer voorlichting. Natuur, milieu en landschap Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG): Begin 2024 was er nog sprake van een Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) met een transitiefonds van € 24 miljard. De provincie Overijssel had dit rijksbeleid vertaald naar een (ontwerp)Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG).
Hierin werd ingezet op drie hoofddoelen: het versterken van de natuur, het versterken van het sociaaleconomische perspectief voor het platteland en het bieden van duurzame verdienmodellen voor de agrarische sector. Voor de realisatie van deze doelen had de provincie € 5 miljard gevraagd uit het landelijke transitiefonds. Op basis van het ontwerp-PPLG is er begin 2024 door ons, samen met de gemeenten Hengelo, Enschede, Haaksbergen, Hof van Twente en de diverse gebiedspartners (onder andere waterschap, natuurorganisaties, landgoederen en LTO) eerst nog gewerkt aan een gezamenlijk gebiedsprogramma voor Zuidoost Twente (ZOT).
Pagina 22
Jaarstukken 2024 Nadat er door het nieuwe kabinet een streep werd gezet door het NPLG (en het bijbehorende Transitiefonds), is ook het PPLG komen te vervallen. Desondanks is er zowel bij de provincie als bij alle gebiedspartners in ZOT nog steeds draagvlak voor het vervolgen van de (gebieds-)samenwerking. Om deze samenwerking te kunnen voortzetten is er in het najaar van 2024 gewerkt aan een gezamenlijke visie en ambitie. Dit proces zal in 2025 worden vervolgd met als doel om toe te werken naar een gebiedsagenda voor ZOT. Groene Poort Verder is de pilot ‘gebiedstransitie Groene Poort Borne’ in 2024 geoormerkt als één van de 36 ‘koploperprojecten in Overijssel. Door deze status kon er eind 2024 een subsidieaanvraag worden ingediend voor de verdere (voor)verkenning van een gebiedsproces. Doel van deze (voor-)verkenning is enerzijds om een beter beeld te krijgen van de huidige situatie op het gebied van stikstof, water en natuur (via onder andere kennissessies) en anderzijds om toe te werken naar een concrete (Bornse) gebiedsagenda. Begin 2024 is er ook een start gemaakt met een lokale gebiedsorganisatie (onder andere werkgroep landbouw) en dit proces zal in 2025 worden vervolgd. Overige ontwikkelingen Landgoedversterkingsplan Weleveld: er is een ruimtelijke procedure doorlopen gericht op de omvorming van agrarische percelen naar bos/natuur.
(Concept)landschappelijke inrichting Zenderen West: In relatie tot de plannen voor de Vloedbeltverbinding hebben grondeigenaren in 2023 een schetsplan opgesteld voor een landschappelijke inrichting van het gebied ten zuidwesten van Zenderen (globaal: tussen de ijsbaan en Twence). In samenwerking met de provincie Overijssel (initiatiefnemer Vloedbeltverbinding) is dit schetsplan in 2024 uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. In 2025 zal het plan verder worden uitgewerkt tot een uitvoerbaar inrichtingsplan (inclusief kostenraming). Daadwerkelijke uitvoering hangt af van beschikbare (subsidie)middelen vanuit de provincie en/of andere gebiedspartijen. Ook dit zal in 2025 verder in beeld worden gebracht. Project Herenboeren, locatie Vaaltweg: voor de realisatie van dit initiatief zal een ruimtelijke procedure noodzakelijk zijn. Hierover hebben wij in 2024 verschillende gesprekken gevoerd en het particulier initiatief wordt momenteel verder uitgewerkt. Realisatie nieuw landgoed Retraitehuisweg: wij hebben in 2024 een principebesluit genomen voor de realisatie van een nieuw landgoed aan de Retraitehuisweg. Ook dit particuliere initiatief wordt momenteel verder uitgewerkt (onder andere natuurlijke inrichting gebied Azelerbeek en beeldkwaliteitsplan nieuw landhuis).
Milieu Binnen de ODT (Omgevingsdienst Twente) is er in 2024 voor het eerst gewerkt met een nieuwe, meer reële begrotingssystematiek. Deze is tot stand gekomen na een intensief herijkingstraject. Hiermee wordt voldaan aan één van de regionale beleidsdoelen van de ODT (draagvlak benodigde middelen) en wordt een goede stap gezet richting het voldoen aan de landelijke robuustheidscriteria waar Omgevingsdiensten mee te maken hebben. Met de nieuwe begrotingssystematiek wordt er gekeken naar de daadwerkelijk gerealiseerde uren. Voor Gemeente Borne heeft dit in 2024 geresulteerd in een overschrijding aangezien er meer uren gespendeerd zijn dan voorzien was. Dit wordt veroorzaakt door meerdere factoren. Op basis van voorgaande jaren is de bijdrage voor Gemeente Borne naar beneden bijgesteld terwijl er juist steeds meer werk is uitgevoerd door de ODT. De nieuwe begrotingssystematiek kwam hierdoor op een ongunstig moment voor de gemeente. De bijdrage van de Gemeente Borne is naar beneden bijgesteld op basis van het aanwezige bedrijvenbestand. Tegelijkertijd zijn de uren toegenomen door onder andere de beoordeling van de bodemenergiesystemen voor woningen. Bodem Bij de herinrichting van de Spanjaardswijk is een bodemverontreiniging met PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) ontdekt die ter plaatse is gesaneerd.
Deze kosten waren niet voorzien tijdens de start van de werkzaamheden. Deze kosten worden gedekt vanuit de bij de Jaarstukken 2023 opgerichte reserve voor
Pagina 23
Jaarstukken 2024 bodemsaneringskosten. Er zijn geen overige onvoorziene saneringen afgerond. Bij de sloop van het pand aan de Leemweg 2 is wel een bodemverontreiniging aangetroffen. Deze wordt in 2025 wordt afgerond. Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Bedrijvigheid Er zijn in 2024 veel nieuwe ondernemers gestart, zowel in ons centrum maar ook op de bedrijventerreinen. Bedrijven weten Borne goed te vinden. Dit is terug te zien in de leegstandscijfers die in Borne laag zijn in verhouding tot omliggende gemeenten. Op bedrijventerrein Westermaat/De Veldkamp hebben wij in 2024 de laatste kavels uitgegeven. In 2025 wordt de grondexploitatie hiervoor afgesloten. In 2024 is de voorbereiding van het liquidatieproces gestart voor de ontvlechting van de gemeenschappelijke regeling het Regionaal Bedrijventerrein Twente (Businesspark XL). Dit proces heeft vertraging opgelopen. Dit komt doordat overnemende partijen meer tijd nodig hebben om inzicht te verkrijgen wat dat voor hen betekent. Midden 2025 wordt de gemeenteraad over een nieuwe planning geïnformeerd. Ondernemersklimaat Wij zetten in op goede samenwerking met de Bundeling Bornse Ondernemers (BBO), evenementenorganisatoren, VisitBorne, bedrijven en onze inwoners. Hierdoor zijn er uiteenlopende activiteiten die een gevoel van saamhorigheid oproepen in onze dorpen. We zijn in 2024 gestart met de actualisatie van evenementenbeleid.
Evenementen zorgen voor veel bezoekers aan onze gemeente (30.000 bezoekers Borne op z'n Best, 50.000 bezoekers Koningsdag, 3.500 spelers Slag om Borne). De Innovatiehub Borne is gestart en is een goed voorbeeld van kennisintensieve en innovatieve bedrijvigheid. Netwerkbijeenkomsten zowel binnen als buiten de gemeentegrenzen hebben (bijna) wekelijks plaatsgevonden. Vrijetijdseconomie Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie Om de ambities en doelen uit de in 2023 vastgestelde visie vrijetijdseconomie waar te kunnen maken, heeft het college van B en W een uitvoeringsprogramma vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma is de basis voor het toeristisch-recreatieve beleid voor de periode tot 2032 en bevat verschillende acties waarop in 2024 is ingezet. Versterken en professionaliseren van VisitBorne Eén van de speerpunten van het uitvoeringsprogramma is het versterken en professionaliseren van VisitBorne. In de begroting voor 2024 en volgende zijn hiertoe ook extra middelen beschikbaar gesteld. Onder andere via de invoering van toeristenbelasting per 1 januari 2025, waardoor de arrangementssubsidie voor VisitBorne kon worden verhoogd. In de prestatieafspraken met VisitBorne zijn diverse uitvoeringstaken vastgelegd.
Genoemd kunnen worden: online gastheerschap (website www.visitborne.nl), social media en advertising, het onderhouden van contacten met de lokale VTE-ondernemers en samenwerkingspartners (onder andere Marketing Twente en Marketing Oost), het organiseren van netwerk- en ondernemersbijeenkomsten, het delen van toeristische informatie, het bijhouden van kleinschalige fysieke informatiepunten, de (door)ontwikkeling van de podwalks door Borne en de 'offline communicatie'. Overige zaken die zijn uitgevoerd (deels vanuit het uitvoeringsprogramma) Door een plaatselijke ondernemer zijn de zitbanken in Oud Borne vernieuwd. Wij zijn gestart met de ontwikkeling van nieuwe informatieborden op de rijksmonumenten in Oud Borne (vervanging in 2025).
Pagina 24
Jaarstukken 2024 In samenspraak met de BBO hebben wij een verkennend onderzoek uitgevoerd naar een nieuwe uitvoeringsorganisatie voor de marketing en promotie van Borne (verder uit te werken in 2025). Recreatieschap Twente In 2024 is ingestemd met de nieuwe visie ‘Ontwikkeling Recreatieparken Twente’. Als ontwikkelrichting is hierbij gekozen voor het ambitieniveau 'fundament op orde' met als uitgangspunt vooral het fysieke behoud van de parken. Verder is er ingestemd met het 'koersdocument Recreatieschap Twente', een visiedocument dat richting geeft aan de werkzaamheden van deze gemeenschappelijke regeling (GR). Daarnaast is de discussie gestart over een uittredingsregeling. Borne heeft zich hierbij op het standpunt gesteld dat het niet wenselijk is dat partijen uittreden vanwege het doorbreken van de ruimtelijke samenhang op de uitvoeringsonderdelen van deze GR (zoals de routestructuren). In samenhang hiermee is er ook een discussie gestart over de financieringssystematiek. Deze is nu nog gebaseerd op het aantal inwoners (ieder gemeente betaalt naar rato van het aantal inwoners). Onderzocht wordt of deze systematiek nog wenselijk is en recht doet aan de werkelijke lusten en lasten per gemeente. Tenslotte hebben wij, op basis van een actie- en investeringsplan voor de marketing en promotie van Twente, een subsidie verleend aan de organisatie Marketing Oost.
Pagina 25
Jaarstukken 2024 2.2.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR2 Duurzame toekomst
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot
Realisatie
Verschil
902
1.139
895
-244
2.233
2.353
2.370
17 N
Natuur, milieu en landschap
833
1.057
1.147
90 N
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
324
341
444
103 N
Vrijetijdseconomie
292
337
365
28 N
4.583
5.227
5.221
-6
430
887
672
-215 N
2.870
2.870
2.920
51
V
Natuur, milieu en landschap
0
0
134
134
V
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
46
46
35
-12 N
Vrijetijdseconomie
0
0
24
24
Totaal baten
3.346
3.803
3.785
-18 N
Saldo PR2 Duurzame toekomst
-1.238
-1.424
-1.436
-12 N
Lasten: Duurzaamheid Circulaire economie
Totaal lasten
V
V
Baten: Duurzaamheid Circulaire economie
Pagina 26
V
Jaarstukken 2024
2.3 Inclusieve samenleving Inleiding In het programma Inclusieve samenleving komen verschillende (beleids)vakgebieden bij elkaar in relatie tot een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Hierbij zijn de onderdelen maatschappelijke ondersteuning, jeugd, werk en inkomen (Participatiewet), gezondheid, sport en bewegen, inburgering en vluchtelingen, onderwijs, en cultuur belangrijke pijlers.
2.3.1 Wat hebben we bereikt? Binnen het Sociaal Domein zien we verschillende sociaal- demografische autonome ontwikkelingen. Er is sprake van dubbele vergrijzing, het aantal inwoners met een ondersteuningsvraag neemt toe evenals de complexiteit van de ondersteuningsvragen en de krapte op de arbeidsmarkt maken dat de (financiële) druk op het Sociaal Domein toeneemt. Dit betekent dat we ondersteuning anders vorm moeten geven. Vanuit de Visie Sociaal Domein en het programma Sociaal Domein 2023-2026 werken we aan de transformatie van het Sociaal Domein. Vanuit het programma Sociaal Domein hebben we onder andere uitvoering gegeven aan verschillende projecten: Jonge Kind, Jongerencoaches, Procesmanager, orthopedagoog, BSO+, Valpreventie, Sociaal Hus, Welzijn op Recept, Jongeren met Schulden en voorliggende dagbesteding voor mensen met dementie. De voortgang van deze projecten staat beschreven in de Monitor Sociaal Domein welke als bijlage aan het jaarverslag is toegevoegd. Ook hebben wij deel genomen aan verschillende regionale en lokale projecten met samenwerkingspartners zoals het Startpunt Jeugd (voorheen Jeugdhuis), PACT scheiden zonder schade, Aanpak wachttijden, Interprofessioneel werken basisonderwijs en Jeugdhulpteams.