Bijlage: Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
Inhoudsopgave Deel A: Jaarverslag ........................................................................................................................................... 4 1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen ........................................................................................................... 5 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ......................................................................................................................... 6 1.2 Financiële hoofdlijnen ............................................................................................................................ 8 2 Programma's .............................................................................................................................................. 10 2.1 Wonen en leven ................................................................................................................................... 11 2.2 Duurzame toekomst ............................................................................................................................ 14 2.3 Inclusieve samenleving ........................................................................................................................ 18 2.4 Bestuur en samenleving .......................................................................................................................
26 2.5 Financieel gezond ................................................................................................................................ 30 3 Paragrafen .................................................................................................................................................. 32 3.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................... 33 3.2 Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ....................................................................... 42 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 48 3.4 Financiering .......................................................................................................................................... 53 3.5 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................... 55 3.6 Verbonden partijen .............................................................................................................................. 61 3.7 Grondbeleid .........................................................................................................................................
69 Deel B: Jaarrekening....................................................................................................................................... 75 1 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting ....................................................... 76 1.1 Overzicht van baten en lasten 2023 .................................................................................................... 77 1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten 2023 ....................................................................... 79 1.3 Incidentele baten en lasten ................................................................................................................. 89 1.4 Structurele en incidentele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ........................................... 90 1.5 Informatie Wet normering topinkomens............................................................................................. 91 2 De balans en de toelichting ......................................................................................................................... 93 2.1 Grondslagen voor de waardering en de bepaling van het resultaat.................................................... 94 2.2 Balans per 31 december 2023 .............................................................................................................
98 2.3 Toelichting op de balans per 31 december 2023 ............................................................................... 100 3 Rechtmatigheidsverantwoording .............................................................................................................. 122 4 Bijlagen ..................................................................................................................................................... 123 4.1 SiSa bijlage bij de jaarrekening .......................................................................................................... 124 4.2 Overzicht baten en lasten per taakveld ............................................................................................. 130 5 Controleverklaring..................................................................................................................................... 132 Deel C: Overig .............................................................................................................................................. 133 1 Basisgegevens Verbonden partijen ............................................................................................................ 134 2 Verplichte beleidsindicatoren.................................................................................................................... 143 3 B&L Programma/thema 2023 o.b.v.
indeling 2024 .................................................................................... 145
Pagina 2
Jaarstukken 2023
Inleiding De jaarrekening geeft een beeld van wat de gemeente het afgelopen jaar heeft gedaan en wat er is bereikt. Er wordt een beeld geschetst van de inkomsten en uitgaven van de gemeente over het afgelopen jaar. Hiermee legt het college verantwoording af aan de Raad en daarnaast ook aan de samenleving. De jaarrekening kijkt terug op de gestelde doelen in de programmabegroting 2023-2026. Net als in de begroting is de jaarrekening 2023 opgebouwd volgens vijf programma’s; Wonen en Leven, Duurzame toekomst, Inclusieve Samenleving, Bestuur en samenleving en ten slotte Financieel gezond. De hoofdlijnen worden op bestuurlijk en financieel vlak beschreven. Via een infographic wordt in één oogopslag inzicht gegeven in de resultaten voor het jaar 2023.
Pagina 3
Deel A: Jaarverslag
Jaarstukken 2023
1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen
Pagina 5
Jaarstukken 2023
1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Als gemeente zijn we in 2023 op een verbindende manier onderdeel van diverse ontwikkelingen. Het noaberschap binnen onze Bornse samenleving maakt dat we nog steeds kunnen rekenen op organiserend vermogen en zorg voor de Oekraïense vluchtelingen in Maria Mediatrix. Er zijn daarnaast onderhoudswerkzaamheden op locatie uitgevoerd om de opvang te kunnen blijven uitvoeren en garanderen en er is extra inzet op de maatschappelijke ondersteuning. Een deel van het positieve saldo van deze jaarrekening is een gevolg van de bijdrage van het Rijk voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De Bornse samenleving Deze verbindende rol is ook van belang bij het waarborgen van bestaanszekerheid door middel van sociale voorzieningen, armoedebestrijding, bevordering van werkgelegenheid, ondersteuning van gezondheidszorg en welzijn, en het bieden van toegang tot kwalitatief onderwijs en kinderopvang. Er is in 2023 dan ook brede aandacht geweest voor de (uitgebreide) ondersteuningsmogelijkheden ten aanzien van bestaanszekerheid vanuit het Sociaal Hus. Via verschillende opdrachten is aan de brede bezuinigingsopgaven binnen het sociaal domein gewerkt en het resultaat is dat deze taakstelling is afgerond in 2023. Veiligheid en een gezond leefklimaat moeten gegarandeerd kunnen worden, waarin criminelen geen kans hebben.
Het programma Aanpak ondermijning is volop in uitvoering waardoor de weerbaarheid van de gemeentelijke organisatie toegenomen is. Er is ingezet op versterking van de handhavingscapaciteit (Boa) en om de overlast rondom het arrestantencomplex te beperken zijn praktische maatregelen genomen. De dienstverlening Vanuit het huidige gemeentehuis zijn alvast belangrijke stappen gezet om met maatschappelijke partners een laagdrempelig ‘Sociaal Hus’ te zijn voor inwoners. Dit als voorbereiding op 2024, om de gezamenlijke dienstverlening verder te optimaliseren vanuit het nieuwe Huis van Borne, met het Kulturhus. Door de inzet in 2023 ligt het nieuwe gemeentehuis als project op koers, met grip op de risico’s. De toegepaste hybride manier van werken levert daarbij een belangrijke bijdrage aan de mogelijkheden in de onderlinge samenwerking. Onze dienstverlening blijft zich ontwikkelen voor onze inwoners. De krappe arbeidsmarkt maakt het echter moeilijk om de juiste mensen te vinden. Mede hierdoor zijn niet alle begrote onderwerpen uitgevoerd of zijn projecten vertraagd. Er is wel een belangrijke stap gezet na de evaluatie van de besturingsfilosofie van de gemeentelijke organisatie, die in 2024 geëffectueerd wordt. Er is een nieuwe opzet van de organisatie gekozen, waarin de maatschappelijke opgaven centraal staan en er sprake is van verbeterde sturing op de beleidsprocessen.
Daarnaast is via een jaarverslag inzicht gegeven in ons handelen, in 2023 zijn de klachten zeer gering gebleken en kunnen we stellen dat onze inwoners over het algemeen tevreden zijn. Onze ambitie om de inwoners centraal te stellen maakt ook dat we een duidelijke visie op communicatie hebben. Er is in 2023 gewerkt aan de communicatie- en participatievisie. Met participatie, als onderdeel van onze communicatie, sluiten plannen en ontwikkelingen beter aan op wat de samenleving nodig heeft. Een voorbeeld van deze aanpak zien we terug bij de werkzaamheden in de Spanjaardswijk, waar het ontwerp integraal en participatief is opgezet, waardoor in de uitvoering rekening wordt gehouden met de voorstellen en wensen van de bewoners. De verbindende rol is ook in het buitengebied (de Groene Poort) van belang. Ook hier geldt dat we afstemming zoeken met onze inwoners; er wordt gewerkt aan een gebiedsagenda, een visie voor het buitengebied en samen met de provincie aan het opstellen van het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). Bouwen aan de toekomst De vraag naar woningen is een grote maatschappelijke opgave die vraagt om een versnelling in de realisatie. Het voorliggende huisvestingsvraagstuk is complex, onder andere door de vraag vanuit uiteenlopende doelgroepen. Er is aandacht voor het bouwen in alle prijssegmenten voor al deze doelgroepen.
Samen met onze partners, waaronder de woningcorporatie Welbions, faciliteren we deze toenemende behoefte zo goed mogelijk.
Pagina 6
Jaarstukken 2023
De duurzaamheid van onder andere de woningen binnen onze gemeente heeft de aandacht. We werken volgens een vastgestelde programmabegroting duurzaamheid. Er zijn stappen gezet binnen het programma Energietransitie. Met de uitvoering van het Energieloket, inzet van de energiecoaches en het uitvoeren van wijkgerichte collectieve inkoopacties is in 2023 verder gewerkt aan energiebesparing. Juist bij huishoudens met een lage financiële armslag is aandacht voor het besparen op energieverbruik. Daarnaast is de lokale Duurzaam Wonen Lening beschikbaar voor verduurzamingsmaatregelen aan woningen. We participeren in de Duurzaamheidsroute A35 en daarnaast is het plan van de F35 Noord opgesteld. Ten slotte is er in 2023 duidelijkheid gekomen over het nieuwe sportcomplex, doordat gekozen is voor het voorkeursscenario voor sport en onderwijs op twee afzonderlijke locaties in Borne West. We kunnen met de blik vooruit werken aan het nieuwe sportcomplex op de huidige locatie, het zwembad ervan losgekoppeld. Voor het onderwijs wordt uitgekeken naar de nieuwbouw op de huidige locatie van Jan Ligthart.
Pagina 7
Jaarstukken 2023
1.2 Financiële hoofdlijnen Het gerealiseerde resultaat in 2023 bedraagt € 6.062.000 (V). In onderstaande tabel is dit resultaat weergegeven. In dit boekwerk sluiten de primitieve en actuele begroting steeds op € 0. Tekorten en overschotten worden gestort in de algemene reserves of onttrokken uit de algemene reserves. De wijzigingen tussen de primitieve begroting en de actuele begroting zijn het afgelopen jaar uitgelegd in de halfjaarrapportage en in de financiële eindejaarwijzigingen. Deze laatste betrof wel een wijziging van de begroting, maar geen beleidsinhoudelijke wijziging. De actuele begroting is dus de begroting na de financiële eindejaarswijzigingen. In deze jaarstukken worden de wijzigingen uitgelegd tussen de actuele begroting enerzijds en het jaarrekeningresultaat anderzijds. In dit hoofdstuk wordt echter eerst ingegaan op het verloop van het saldo door het jaar heen. Hoe we van de primitieve begroting tot de actuele begroting gekomen zijn alvorens de verschillen in de jaarstukken worden toegelicht. Jaarrekening 2023
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot Realisatie
Verschil
Lasten: PR1 Wonen en leven
7.948
8.474
8.820
-346 N
PR2 Duurzame toekomst
3.945
4.016
4.597
-581 N
PR3 Inclusieve samenleving
34.806
40.055
41.735
-1.680 N
PR4 Bestuur en samenleving
4.631
5.218
5.517
-300 N
PR5 Financieel gezond
17.192
37.462
31.753
5.709
V
Totaal lasten
68.523
95.225
92.424
2.802
V
PR1 Wonen en leven
2.516
3.014
3.602
588
V
PR2 Duurzame toekomst
2.893
2.893
3.247
353
V
PR3 Inclusieve samenleving
7.475
9.465
8.975
-490 N
PR4 Bestuur en samenleving
364
364
612
249
V
PR5 Financieel gezond
55.282
79.490
82.050
2.560
V
Totaal baten
68.530
95.225
98.485
3.260
V
7
-
6.062
6.062 V
Baten:
Saldo
1.2.1 Verloop van primitieve naar actuele begroting De primitieve begroting sloot met een voordelig saldo van € 7.000. Na vaststelling van de eerste wijziging werd dit €7.157.000 negatief. Deze negatieve bijstelling werd vooral veroorzaakt door een aantal incidentele zaken die worden gedekt uit de reserve beleidsontwikkeling. Het ging hierbij o.a. om de bijdrage aan de Vloedbeltverbinding voor € 5 miljoen en € 1,7 miljoen aan eenmalige inflatie o.a. op het gebied van energie. Het saldo van de halfjaarrapportage bedroeg een voordeel van € 1.409.000. Dit voordeel ontstond vooral door onderuitputting op de stelposten, hogere inkomsten aan dividend en bouwvergunning. Er stonden ook een aantal nadelen tegenover, zoals de afkoop van het FLO overgangsrecht van onze brandweermedewerkers. In de financiële eindejaarswijzigingen zijn een aantal budgetneutrale technische wijzigingen verwerkt, daarnaast is de septembercirculaire verwerkt. Dit heeft geleid tot een aanvullend voordeel van € 936.000.
Pagina 8
Jaarstukken 2023 Deze verschillende stappen hebben tot de volgende begroting-saldomutaties geleidt: Stappen (bedragen x € 1.000) Primitieve begroting
Saldo begroting 2023 7
1e Begrotingswijziging bij begroting
-7.157
Onttrokken uit reserves
7.150
Saldo begroting na 1e wijziging Halfjaarrapportage Financiële eindejaarswijzigingen
0 1.409 936
Gestort in reserves
-2.345
Actuele begroting
0
Tekorten en overschotten worden gestort in de algemene reserves of onttrokken uit de algemene reserves. Dit betekent dat ten opzichte van de vastgestelde begroting na 1e wijziging het begrotingssaldo met € 2.345.000 is verbeterd en er op begrotingsbasis per saldo € 4.805.000 dient te worden onttrokken aan het eigen vermogen.
1.2.2 Analyse op hoofdlijnen Ten opzichte van de actuele verbetert het saldo met € 6.062.000. In dit hoofdstuk wordt op hoofdlijnen uitgelegd waar het verschil door ontstaat. Een gedetailleerde analyse staat in de jaarrekening. Per programma wordt aangegeven waar de grootste wijzigingen zich hebben voorgedaan. Het grootste financiële voordeel ontstaat binnen het programma Financieel gezond. Hier ontstaan voor € 8,1 miljoen aan voordelen. Grotendeels veroorzaakt doordat er een financieel voordeel van € 4,6 miljoen vanuit de Oekraïne middelen ontstaat. Ook op de stelposten als prijsindexaties en taakmutaties ontstaat een voordeel van bijna € 2 miljoen. Hier staan echter nadelen aan de lastenkant door de programma’s heen tegenover. Ongeveer € 800.000 overschot ontstaat door groei van de organisatie, personele mutaties en het niet tijdig (kunnen) invullen van vacatures. Ook is de impact van HR21 op het jaar 2023 gering, waardoor er een voordeel van € 320.000 ontstaat. Vanwege capaciteitsgebrek ontstaat er op het gebied van overhead een aanvullend voordeel van € 500.000, doordat niet alles tegelijkertijd kan worden opgepakt. De grondexploitaties laten voorzichtigheidshalve een nadeel zien in verband met een winstafslag van €1,2 Al deze voor- en nadelen zijn incidenteel. Daarnaast is er één financieel voordeel structureel Borne is harder gegroeid dan verwacht.
Dit levert € 400.000 meer aan OZB op dan geraamd. Tegenover deze € 8,1 miljoen aan voordeel staan ruim € 2 miljoen aan nadelen. Deze ontstaan voor het merendeel vanwege indexaties en administratieve handelingen: dit wil zeggen de uitgaven zijn gedaan binnen alle programma’s. Het budget is echter achter gebleven op de stelposten binnen het programma Financieel gezond. Daarnaast zien we overschrijdingen bijvoorbeeld binnen het programma Inclusieve samenleving doordat we meer vervoersbewegingen zien in het onderwijs en doordat de aantallen binnen jeugdzorg op onderdelen stijgen. Deze stijgingen lijken structureel. Binnen het programma Duurzame toekomst zien we dat we met een aantal onverwachte incidentele bodemsaneringen te maken hebben gehad. Door deze incidentele vooral incidentele voordelen en het uitlopen van een aantal projecten zien we dat nagenoeg alle kengetallen verbeteren ten opzichte van de begroting. Zo halveert bijvoorbeeld de Netto schuldquote bijna van 151% naar 78% ten opzichte van de begroting en stijgt de solvabiliteitsratio van 21% naar 32%.
Pagina 9
Jaarstukken 2023
2 Programma's
Pagina 10
Jaarstukken 2023
2.1 Wonen en leven 2.1.1 Wat willen we bereiken? Wonen en bouwen Het woon- en leefklimaat in Borne wordt in hoge mate gewaardeerd. Dat willen we zo houden. De vraag naar woningen neemt momenteel overal, dus ook in Borne, toe. Dat geldt voor alle segmenten, maar vooral voor de goedkope huur- en koopwoningen. Door de toegenomen behoefte is het vrijwel onmogelijk om een betaalbare, eigen koop- dan wel huurwoning te vinden. Wij zien dan ook het belang in van bouwen in alle prijssegmenten voor alle doelgroepen en willen, samen met onze partners, waaronder de woningcorporatie Welbions, deze toenemende behoefte zo goed mogelijk faciliteren. In het kader van de ‘Regionale Woonagenda Twente’ leveren wij, met onze ambitie, een bijdrage aan het oplossen van de woningbouwproblematiek in Borne, maar ook in de regio Twente. Ruimtelijke ontwikkeling We gaan aan de slag met de voorbereidingen voor de Omgevingsvisie. Elke gemeente moet in 2027 een omgevingsvisie gereed hebben. Mobiliteit en infrastructuur Inwoners kunnen zich veilig en makkelijk in Borne verplaatsen. We hebben de provincie ondersteund in de realisatie van de provinciale Vloedbeltverbinding. Samen met de raad worden de uitgangspunten voor de N743 en de N744 na aanleg van de Vloedbeltverbinding bepaald. Openbare ruimte We streven naar een openbare ruimte die gebruiksvriendelijk, functioneel en aantrekkelijk inrichten.
Hierbij nemen wij bij nieuwe en vervangende inrichting klimaat-adaptieve en hittebestendige maatregelen. Hierbij wordt sterk ingezet op groenvoorzieningen.
2.1.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Wonen en bouwen De Woonvisie Borne 2018-2028 is in 2023 geactualiseerd. Met de nieuwe ‘Woonvisie gemeente Borne 2022+’ werpen we een blik in de toekomst van het wonen in Borne en bieden we een basis voor de afwegingen die we op het gebied van wonen in de komende jaren zullen maken. We streven hierin naar passende woningen voor iedereen. Het accent in de nieuwe ontwikkelingen ligt op betaalbare woningen. Ten behoeve van deze toegenomen en voor een deel tijdelijke behoefte aan goedkope sociale huurwoningen is de eerste locatie voor het ontwikkelen van 24 tijdelijke woningen (Tichelkampweg) vastgesteld. Met de woningcorporatie Welbions zijn in 2023 voor de periode 2024 en 2025 nieuwe Prestatieafspraken gemaakt. Ruimtelijke ontwikkeling Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Gedurende 2023 is er stevig ingezet op het voldoen aan de wettelijk verplichtingen inzake deze wet. Bijvoorbeeld door het ontwikkelen van participatiebeleid voor omgevingsvergunningen en de implementatie van de benodigde softwarepakketten, inclusief bijbehorende werkprocessen. Daarnaast is gestart met het opstellen van een Omgevingsvisie. Hier is een participatieproces met de inwoners voor georganiseerd, De Bornse Dromendagen, welke in het voorjaar van 2023 hebben plaatsgevonden.
De Omgevingsvisie beschrijft de langetermijnvisie voor de gemeente Borne en brengt de fysieke leefomgeving en ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie, energietransitie en gezondheid integraal met elkaar in verband. De gemeentelijke Omgevingsvisie moet uiterlijk op 1 januari 2027 zijn vastgesteld.
Pagina 11
Jaarstukken 2023
Mobiliteit en infrastructuur Spooronderdoorgangen Borne Voor de spooronderdoorgangen Oonksweg en Bornerbroeksestraat stond 2023 in het teken van het uitvoeren van onderzoeken en het maken van de ontwerpen. Dit heeft er toe geleid dat er eind 2023 de eerste onderwerpen gereed waren en gedeeld zijn met bewoners en ondernemers. In de ontwerpen wordt rekening gehouden met de fietssnelweg F35 en de reconstructie van de Oonksweg. Met bedrijven die rondom de Oonksweg gesitueerd zijn hebben we gesprekken gevoerd over de bereikbaarheid en eventuele aankoop. Vloedbeltverbinding Samen met de provincie en Movaris is het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) gemaakt. Het PIP heeft ter inzage gelegen en de beantwoording van de vragen is door de provincie en Movaris gedaan. Inmiddels hebben GS en PS een positief besluit genomen over de aanleg van de Vloedbeltverbinding. Huidige en toekomstig N743 en N744 In het Masterplan Bornsche Maten is aangegeven dat de N743 en N744 afgewaardeerd worden. De gemeente heeft samen met een ingenieursbureau onderzoek gedaan naar de effecten van enerzijds het knippen van deze weg en anderzijds het inpassen van de weg. Ten aanzien van dit onderzoek en de afweging krijgt de raad de mogelijkheid om haar visie hierover te geven in het proces voor de omgevingsvisie. F35 De aanleg van de F35 binnen de bebouwde kom vanaf de Parallelweg is gestart.
Er is geen ruimte om een separaat fietspad aan te leggen, daardoor wordt de F35 vormgegeven als een fietsstraat met dezelfde uitgangspunten als de rest van het traject. Het kruispunt Azelosestraat, de Molenstraat, Bornerbroeksestraat, Röringstraat en Beerninksweg tot aan de Oonksweg worden als fietsstraat ingericht en er is veel ruimte voor groen en klimaatadaptatie gekomen. Hiervan zijn in 2023 de civiele werkzaamheden voor ongeveer 70% afgerond. Tijdens de werkzaamheden zijn grondsaneringen uitgevoerd in de Bornerbroeksestraat en in de Beerninksweg. Openbare ruimte Het onderhoudsniveau van de openbare ruimte is conform vastgestelde CROW standaard uitgevoerd. Waar mogelijk zijn kleinschalige lokale bewonersinitiatieven toegepast. In 2023 zijn de eerste plannen gevormd voor een grootschalige wijkenaanpak waarbij onderhoud, revitalisering, sociale vraagstukken gezamenlijk worden opgepakt om zo met werk werk te maken en kosten efficiënt te investeren. Spanjaardswijk Het project in de Spanjaardswijk is integraal en participatief. Participatie gebeurt door de Werkgroep Bewoners, die gegroeid is van 20 mensen naar 35 personen. Het definitieve ontwerp is woensdag 13 december 2023 aan de wijk gepresenteerd. Hierbij is aangegeven dat de invulling van het Spanjaardsplein, speelplaatsen en het groen nog verder uitgewerkt moeten worden samen met de diverse werkgroepen.
In 2023 zijn de voorbereidende werkzaamheden gestart en is ook het ontwerp verder uitgewerkt. Revitalisering en klimaatbestendig Wensink-Zuid In september van 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met het vaststellen van het voorbereidingskrediet voor het project Wensink-Zuid fase 2-4. Met deze middelen kan het voorbereiding –en planvormingstraject worden gestart. Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld dat het college van B&W op 5 december heeft vastgesteld. Het doel is om de buitenruimte duurzaam te vernieuwen en de wijk klimaatbestendig in te richten, zodat bewoners nu en in de toekomst prettig in hun wijk kunnen wonen. Pilot Maaibeheer Tijdens de Pilot maaibeheer is op 6 locaties een andere manier van maaien toegepast; sinusbeheer, extensief maaien en bloemenweides. Deze manier van maaien draagt bij aan de biodiversiteit en klimaatadaptatie. De in 2023 behaalde resultaten van de pilot kenden een wisselend succes.
Pagina 12
Jaarstukken 2023 Eko baggeren In 2023 is bij de Bongerd Eko baggeren toegepast. Eko baggeren wordt ingezet voor het tegengaan van slib vorming. Dit ondersteunt de kringlopen en bevordert de groei van planten en het afbreken van slib om zo de ecologische balans in het water te stabiliseren. Door deze manier van baggeren heb je geen afval dat afgevoerd moet worden en verstoring in het ecosysteem. Deze methode wordt in 2024 op meerdere locaties toegepast. Spelen en bewegen in de openbare ruimte In 2023 is gestart met het opstellen van de visie op spelen en bewegen in de openbare ruimte. Daartoe is ook onderzoek uitgevoerd naar de speelruimte en de kwaliteit daarvan. Klimaatadaptieve ontwikkelingen Tijdens de Bornse Dromen Dagen zijn op thema klimaat (groen-blauw) een aantal mooie nieuwe ideeën en wensen opgehaald. Meer groen en daarmee minder verstening werd vaak benoemd. Om de openbare ruimte functioneel, leefbaarder en klimaatbestendig in te richten werken de medewerkers van groen/blauw intensief samen. Een voorbeeld hiervan is de aanpak van de vernieuwing op het binnenhofje bij de Pellenhof, waarbij in 2023 de inrichting van groen, wadi's en biodiversiteit in samenhang met de buurt is opgepakt.
2.1.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR1 Wonen en leven
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot Realisatie
Verschil
Lasten: Wonen en bouwen
1.338
1.807
2.216
-409 N
Ruimtelijke ontwikkeling
362
362
380
-18 N
Mobiliteit en infrastructuur
2.636
2.709
2.826
-117 N
Openbare ruimte
3.612
3.596
3.398
198
Totaal lasten
7.948
8.474
8.820
-346 N
Wonen en bouwen
452
950
1.370
420
Ruimtelijke ontwikkeling
28
28
27
-1 N
Mobiliteit en infrastructuur
26
26
85
59
V
Openbare ruimte
2.010
2.010
2.120
110
V
Totaal baten
2.516
3.014
3.602
588
V
Saldo PR1 Wonen en leven
-5.432
-5.460
-5.218
242 V
V
Baten: V
Pagina 13
Jaarstukken 2023
2.2 Duurzame toekomst 2.2.1 Wat willen we bereiken? In het Klimaatakkoord staan afspraken met 5 sectoren over de maatregelen die deze sectoren tot 2030 en in de jaren daarna gaan nemen om de klimaatdoelen te halen. Deze sectoren zijn gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, elektriciteit, industrie en mobiliteit. Het programmaplan Duurzaamheid geeft weer hoe de gemeente Borne uitvoering geeft aan de afspraken uit het nationaal Klimaatakkoord. Het meerjarig programmaplan Duurzaamheid, met daarin opgenomen de ambitie, de doelen op deelthema’s en uitgangspunten loopt van 2024 t/m 2027. Het programmaplan Duurzaamheid gaat niet alleen over de energietransitie, maar schets de integrale opgave op de verduurzaming via meerdere beleidsthema’s zoals duurzame mobiliteit, natuur en landbouw, klimaatadaptatie en beheer van de openbare ruimte, circulaire economie en de voorbeeldfunctie van de gemeente. Tot op heden zijn de documenten in de P&C-cyclus ingevuld voor het onderdeel energietransitie, maar vanaf 2024 wordt dit vanuit het programmaplan Duurzaamheid ingevuld. De visie Vrijetijdseconomie is op 18 april 2023 door de raad vastgesteld. Met deze visie wordt gestreefd naar een waardevolle vrijetijdseconomie die een optimale bijdrage levert aan de vitaliteit van Borne en het welzijn van de inwoners. In de visie zijn de ambities en doelen voor de komende periode opgenomen.
Om deze waar te kunnen maken is er een uitvoeringsprogramma opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma is op 30 mei 2023 door het college vastgesteld en vormt momenteel de basis voor de uitvoering van het vastgestelde beleid.
2.2.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Energietransitie Hoofddoel CO2-uitstoot reductie De meest recente cijfers (2021) in de Klimaatmonitor geven aan dat in Borne sprake is van een reductie van ca. 23% t.o.v. het referentiejaar 1990. Energiebesparing Met de uitvoering van het digitale en het fysieke Energieloket (eind 2023 verplaatst van het Kulturhus naar de Hofstraat), de inzet van de Energiecoaches en het uitvoeren van wijkgerichte collectieve inkoopacties voor zonnepanelen, isolatiemaatregelen en warmtepompen is in 2023 verder aan de energiebesparing gewerkt. In samenwerking met het Sociale Domein is in 2023 extra nadruk gelegd op het besparen van energiegebruik bij huishoudens met de minste financiële armslag. Een team van Energiefixers is daar specifiek voor ingericht. De gemeente is in 2023 gestart met een lokale Duurzaam Wonen Lening. Daarmee kunnen Bornse huishoudens aantrekkelijke leningen aanvragen voor het financieren van verduurzamingsmaatregelen aan hun woning. De resultaten waren zo goed dat het fonds voor deze lening inmiddels uitgebreid is. Het zakelijke Energiefonds daarentegen kende een tegenvallend resultaat. Warmtetransitie In 2023 is aan de actualisatie van de Transitie Visie Warmte naar een Warmteprogramma gewerkt.
De belangrijkste aanvullingen die in het Warmteprogramma opgenomen zijn betreffen de concrete bijdragen die de duurzame warmte-opties leveren aan de CO2-reductie en wat de verwachte bewonerskosten voor elk van de opties zijn. Voor elk type woning en elke leeftijdscategorie van de woning is per duurzame warmte-optie een benadering gemaakt welke investeringen nodig zijn in het energiezuinig maken van de woning, welke aanpassingskosten aan de woning de opties vragen en wat de jaarlijkse verbruikskosten zijn in vergelijking met de huidige aardgasverbruikskosten.
Pagina 14
Jaarstukken 2023 Grootschalige Duurzame Opwekking De raad heeft in 2023 een besluit genomen om geen windbeleid en geen zoekgebieden voor wind vast te stellen. De provincie wil voorkeursgebieden voor de ontwikkeling van wind aanwijzen. Voor Borne zou een voorkeursgebied langs de A35 gaan gelden. Ontwerp beleidsregels voor zonneparken in het buitengebied van Borne zijn in 2023 opgesteld. De vaststelling daarvan is uitgesteld, omdat de provincie in oktober voorgenomen zonnebeleid heeft aangekondigd waarbij flinke beperkingen opgelegd gaan worden aan de ontwikkeling van zonneparken op natuur- en landbouwgronden. De ontwikkeling van de Duurzaamheidsroute A35 waarin Borne participeert past wel in het voorgenomen beleid van de provincie. CDOKE Voor 2023, 2024 en 2025 heeft de gemeente middelen ontvangen vanuit de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid. Een deel van deze middelen is in 2023 ingezet. Dashboard doelrealisatie Energietransitie In 2023 is het dashboard doelrealisatie geactualiseerd. De bron voor de cijfers is de Nationale Klimaatmonitor. De meting van de cijfers kent een vertraging van 1 tot 2 jaar. Maar geeft wel het beste beeld van de ontwikkeling in de doelrealisatie. In deze toelichting op de Energietransitie wordt verwezen naar de metingen.
Voor een totaalbeeld wordt verwezen naar https://www.energievanborne.nl/dashboard-doelrealisatie/. Circulaire economie Wij willen onze wereld goed doorgeven aan volgende generaties. Echter grondstoffen raken op, de zeespiegel stijgt en het leefklimaat staat onder druk. Samen met onze inwoners neemt de gemeente Borne haar verantwoordelijkheid. Daarom wordt ingezet op het voorkomen van afval, goed scheiden ervan, het minimaliseren van het gebruik van grondstoffen en hergebruik van afvalstromen in plaats van het verbranden of storten. Het beleid van de afgelopen jaren heeft gezorgd voor een duidelijke afname van de volumes restafval. En daardoor voor relatief lage kosten voor onze inwoners. Wel zien wij op een aantal plekken in de gemeente bijplaatsingen van afval. Wij zijn samen met de andere Twentse gemeenten bezig om de tijdelijke afspraken met Nedvang (huidige nieuwe naam Verpact) over de kwaliteit en de vergoedingenstructuur van het ingezamelde plastic en metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) een structureel karakter te geven. In de tijdelijke situatie voeren gemeenten verbeterplannen uit en ontvangen wij een lagere vergoeding voor PMD met 15-35% vervuiling. Onze insteek is zoveel mogelijk PMD te recyclen tegen zo laag mogelijke kosten. Daarnaast hebben we ingezet op communicatie.
Natuur, milieu en landschap Met betrekking tot het buitengebied ('de Groene Poort') is er in de eerste plaats aangesloten bij de processen die zich richten op de transitieopgaven voor het landelijk gebied. Zo is er in relatie tot het (ontwerp)Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) in samenwerking met de andere 4 gemeenten in Zuidoost Twente (Enschede, Hengelo, Hof van Twente en Haaksbergen) en de diverse gebiedspartners (o.a. waterschap, natuurorganisaties, landgoederen en LTO) gewerkt aan een gebiedsagenda voor Zuidoost Twente (ZOT). Vanuit deze samenwerking is er vanuit de 5 gemeenten een gezamenlijk aanbod (bod van ZOT) opgesteld met als uitgangspunt perspectief en ruimte voor de landbouw, de natuur én de mensen. Dit aanbod is uiteindelijk opgenomen in het (ontwerp)PPLG welke door de Provincie Overijssel is ingediend bij het Rijk. Daarnaast is er, in relatie tot deze processen, gewerkt aan de IBP-pilot (IBP = Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland: voorloper PPLG). In het kader van deze pilot zijn er vorig jaar diverse keukentafelgesprekken gevoerd en zijn er een tweetal informatiebijeenkomsten georganiseerd. Enerzijds met als doel om agrariërs te informeren en anderzijds bedoeld om meer inzicht te krijgen in de problematiek en de opgaven voor de landbouw in Borne.
Tenslotte is er nog gewerkt aan diverse kleinschalige projecten die bijdragen aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van het buitengebied (o.a. afstemming Kloostergaarde, afronding LEADER-
Pagina 15
Jaarstukken 2023 project Spanjaardsgemaal, enkele Rood voor Rood ontwikkelingen en het behoud/versterking van routenetwerken en voorzieningen/informatieborden). Bedrijvigheid en ondernemersklimaat De economische visie is in 2023 afgerond. Deze wordt meegenomen in de omgevingsvisie. Contact tussen BBO en gemeente Borne is goed. Vrijetijdseconomie Op 18 april 2023 heeft de raad ingestemd met de visie Vrijetijdseconomie en op 30 mei 2023 heeft het college een uitvoeringsprogramma vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma geeft de gemeente houvast voor de uitvoering van het toeristisch-recreatieve beleid voor de komende periode tot 2032. Het uitvoeringsprogramma bevat verschillende projecten en acties op het gebied van de verschillende doelen en actielijnen uit de vastgestelde visie ‘Vrijetijdseconomie 2022-2032’. De belangrijkste partner voor de uitvoering is VisitBorne (Stichting Beleef Boeiend Borne) en hiermee is, op basis van de subsidierelatie, ook het afgelopen jaar weer nauw samengewerkt. Dit heeft geleid tot diverse acties, activiteiten en producten die zijn samengevat in het jaarverslag van VisitBorne (24ink01459). Daarnaast heeft er op Twents niveau afstemming plaatsgevonden met het 'Recreatieschap Twente', de nieuwe uitvoeringsorganisatie (tot 2022 onderdeel van de Regio Twente) van en voor de 14 Twentse gemeenten.
In opdracht van deze gemeenten verricht het Recreatieschap de volgende taken welke nauw verbonden zijn met de Vrijetijdseconomie: Exploitatie van de Twentse recreatieparken (Hulsbeek, Rutbeek en Lageveld), het onderhoud van recreatieve fietspaden (in Borne o.a. fietspad Berg/baken), ontwikkeling, beheer en onderhoud van recreatieve routes in Twente (fiets- en wandelknooppunten) en het budgetbeheer voor de toeristische promotie en Marketing van Twente (Twente Marketing/Marketing Oost).
Pagina 16
Jaarstukken 2023 2.2.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR2 Duurzame toekomst
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot Realisatie
Verschil
Lasten: Energietransitie
240
456
496
-40 N
2.203
2.203
2.177
26
Natuur, milieu en landschap
745
789
1.237
-449 N
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
349
317
382
-66 N
Vrijetijdseconomie
408
252
304
-52 N
3.945
4.016
4.597
-581 N
0
0
208
208
2.847
2.847
2.794
Natuur, milieu en landschap
0
0
172
172
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
46
46
11
-35 N
Vrijetijdseconomie
0
0
62
62
V
Totaal baten
2.893
2.893
3.247
353
V
Saldo PR2 Duurzame toekomst
-1.052
-1.123
-1.351
-228 N
Circulaire economie
Totaal lasten
V
Baten: Energietransitie Circulaire economie
V
-53 N V
Pagina 17
Jaarstukken 2023
2.3 Inclusieve samenleving 2.3.1 Wat willen we bereiken? Een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven. Lukt dat niet? Dan bieden we passende hulp en ondersteuning. Het Sociaal Hus vormt hiervoor een laagdrempelige toegang. We werken vanuit de uitgangspunten van de Visie Sociaal Domein aan de thema’s zelfredzaam- en samenredzaamheid, normaliseren en accepteren, betekenisvol meedoen en maatschappelijke verbondenheid. Door integraal te werken zijn we effectiever. Daarnaast zetten we in op een aanpak waarin preventie een grote rol speelt. Onze inzet is om de inwoners van Borne gebruik te laten maken van eigentijdse voorzieningen met een goed kwaliteitsniveau. Dit zien we terug in ontwikkelingen zoals ’t Wooldrik en de onderwijshuisvesting in de Bornsche Maten. Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning •
Een ieder kan zijn of haar eigen (noaber)kracht inzetten of waar het niet kan, kunnen de gemeente en de partners op een passende manier ondersteunen.
•
Het geven van zorg op maat, zodat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en gezond en waardig ouder worden in hun eigen of passende omgeving. Inwoners (jong en oud en mensen met een beperking) kunnen mee (blijven) doen aan onze samenleving.
•
We gaan door met de transformatie in het sociaal domein, waarbij de Visie Sociaal Domein onze richting weergeeft.
•
In de nog vast te stellen woonvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda voor de woonzorgvisie brengen we de ontwikkelingen in Borne op het gebied van wonen en zorg in beeld. De woonzorgvisie is een belangrijke basis om te werken aan concrete acties om de groeiende groep ouderen, maar ook mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen, voldoende te faciliteren in hun woon- en zorgbehoeften. Dit doen we samen met onze partners in de zorg.
Algemene voorzieningen •
In samenspraak met de samenleving realiseren we een inclusie-agenda, waarmee we voldoen aan het VN verdrag handicap.
•
Er wordt de komende jaren gewerkt aan meer nabijheid, vanuit het uitgangspunt ‘de mens centraal’. Door mensen beter en sneller te bereiken en toe te leiden naar het (preventieve) algemene aanbod binnen de gemeente Borne kunnen mensen blijven meedoen en problemen in een vroeg(er) stadium opgepakt en of voorkomen worden.
Gezondheid •
Uit onderzoek van de GGD blijkt dat de inwoners van Twente minder gezond zijn dan de inwoners van de rest van Nederland en korter leven. Hierbij gaan we uit van positieve gezondheid, waarbij het betekenisvol leven van mensen centraal staat. De nadruk ligt op veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen of ziekte zelf.
•
De coronapandemie heeft laten zien dat een goede gezondheid en preventie van essentieel belang zijn. Op het gebied van mentale gezondheid gaan we uit van onze lokale aanpak voor mensen met zorgwekkend gedrag.
•
In de Omgevingsvisie speelt gezondheid ook een rol. Een stip op de horizon is dat de leefomgeving in Nederland inwoners verleidt tot een gezonde leefstijl. Dat kan door voldoende ruimte te creëren om te bewegen, te fietsen en te wandelen.
Pagina 18
Jaarstukken 2023 Onderwijs •
Kinderen en jongeren kunnen zich ontwikkelen en veilig (op)groeien naar zelfstandigheid.
•
Met de schoolbesturen in Borne realiseren wij gefaseerd passende schoolgebouwen vanuit de instroompunten.
Cultuur •
Inwoners kunnen zich ontspannen en ontplooien door toegankelijke cultuur- en vrijetijdsvoorzieningen.
•
Initiatieven faciliteren om onze kinderen al op jonge leeftijd kennis te laten maken met kunst en cultuur. Iedereen moet toegang krijgen tot culturele vorming, kunst en cultuur.
•
Betekenisvol meedoen en maatschappelijke verbondenheid, dit kan onder andere door cultuur te beleven of iets met cultuur te doen.
•
Het Kulturhus bereikbaar en toegankelijk houden voor jong en oud, waarbij we de betaalbaarheid voor verenigingen niet uit het oog verliezen.
•
Behoud van Cultureel erfgoed.
Inburgering en vluchtelingen •
We leveren op een humane wijze een bijdrage aan de huisvesting van nieuwe inwoners van Borne (statushouders) en de opvang vluchtelingen uit de Oekraïne.
•
We ondersteunen, informeren en faciliteren inburgeraars, zodat ze kunnen deelnemen aan onze samenleving. Participatie van statushouders behoeft blijvende aandacht, waarbij kennis van normen en waarden en vooral het leren van de Nederlandse taal in combinatie met (vrijwilligers)werk uitgangspunten van beleid moeten zijn.
Jeugd •
Jongeren kunnen gezond en veilig opgroeien en kunnen zich ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen.
•
Voor jongeren en ouders/verzorgers die tegen problemen aanlopen bij het opgroeien en opvoeden is dichtbij huis tijdig en passende ondersteuning aanwezig.
Sport •
Een leven lang sporten en bewegen voor alle inwoners van Borne en daarmee een gezonde leefstijl, ontmoeting, verbinding en participatie stimuleren.
•
Inwoners kunnen sporten en bewegen door toegankelijke sportvoorzieningen.
Werk en Inkomen •
Iedereen doet mee door middel van betaald werk en als dit niet mogelijk is, vindt participatie naar vermogen plaats.
•
Inwoners beschikken over voldoende financiële middelen om volwaardig deel te nemen aan onze samenleving.
•
We bezien de wijze waarop we invulling geven aan armoedepreventie.
Pagina 19
Jaarstukken 2023
2.3.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Huishoudelijke ondersteuning Medio 2023 is de inkoop voor huishoudelijke ondersteuning afgerond, waarna het implementatietraject is gestart. De nieuwe raamovereenkomsten zijn vanaf 1 januari 2024 van kracht. Wmo individuele begeleiding en dagbesteding In 2023 is het inkooptraject gestart voor Wmo individuele begeleiding en dagbesteding , samen met 12 andere Twentse gemeenten. De huidige contracten voor Wmo individuele begeleiding en dagbesteding lopen af per 1 januari 2025. In 2023 hebben alle 14 Twentse gemeenten het Kwaliteit- en Integriteitsinstrument Twente vastgesteld (KIT). Dit instrument is een aanscherping van het tot nu toe toegepaste barrièremodel. De beoordeling van zorgaanbieders wordt vóór definitieve gunning uitgevoerd om vast te stellen of de desbetreffende aanbieders voldoen aan de gestelde kwaliteit- en integriteitseisen. Scootmobieldag De scootmobieldag die in het voorjaar was georganiseerd is goed bezocht door inwoners. Er was aandacht voor veiligheid, maar ook voor vitaliteit. Project samenwerken met én in de wijk Het beoogde resultaat van dit project is in een projectontwerp omschreven. Aandacht wordt besteed aan een versterkte sociale cohesie in de wijk, waardoor inwoners minder afhankelijk worden van formele ondersteuning.
Het aanjagen van inwonersinitiatieven en het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners middels het principe ‘reablement’ raken hier ook nauw aan. Een efficiënte samenwerking met diverse partners in de wijk, ten behoeve van de inwoner, staat voorop. Hiertoe hebben diverse verkennende gesprekken plaatsgevonden en is inspiratie opgedaan bij omliggende gemeenten die al pilots hebben georganiseerd. In de loop van 2024 wordt verdere uitwerking aan dit project gegeven. Algemene voorzieningen Ontmoetingsgroepen Vanuit het programma Sociaal Domein zijn twee ontmoetingsgroepen (bij de Letterbak en Stichting Kulturhoes) voor een zinvolle daginvulling gerealiseerd. Bij "De Letterbak" is een gemêleerde groep ontstaan van 15 mensen, zowel dames als heren. Voor deze deelnemers biedt de ontmoetingsgroep een tussenaanbod, waardoor geïndiceerde zorg wordt uitgesteld of voorkomen. Zij beoordelen hun deelname als goed tot zeer goed. Binnen deze pilot is de toeleiding van deelnemers en het begeleiden van vrijwilligers van cruciaal belang gebleken. Wijkracht heeft hiervoor de kennis in huis, heeft brede kennis van de sociale kaart en beschikt over netwerk met verwijzers en vrijwilligersorganisaties. Belangrijk daarbij is dat er bij de toeleiding nauw wordt samengewerkt en afgestemd met mantelzorgers.
Per september 2023 is Stichting Kunsthoes verhuisd van de Oude Almeloseweg naar Wijkgebouw de Letterbak. Hiermee komt de sfeer van een atelier te vervallen, echter biedt het voor de deelnemers meerdere voordelen, o.a. de toegang, beter sanitair, meer ruimte. Bij Stichting Kunsthoes is in april 2023 besloten om geen uitbreiding naar een extra dagdeel te ontwikkelen maar aan te sluiten bij het aanbod dat zij al vele jaren bieden op de vrijdag. Het werken in een kleine groep (max 5 tot 6 deelnemers) blijft een uitgangspunt van Stichting Kunsthoes om daadwerkelijke betekenisvol te zijn. Vrijwillige vervoersdienst AutoMaatje AutoMaatje voorziet in een behoefte. In 2023 zijn er 1188 ritten uitgevoerd en waren er 172 deelnemers. In totaal waren er 23 vrijwilliger chauffeurs.
Pagina 20
Jaarstukken 2023 Sociaal Hus Het Sociaal Hus krijgt steeds meer bekendheid. We zien dat het aantal mensen dat er gebruik van maakt is toegenomen. In 2022 maakten 184 inwoners gebruik van de inloop (maart - december 2022) en in 2023 397 mensen. De meeste vragen gaan over financiën, gevolgd door wonen, vervoer en huishouden. In het najaar zijn twee vaste consulenten Sociaal Hus aangesteld die het aanspreekpunt en de gezichten zijn van het Sociaal Hus. Naast dat zij de inloop bemensen gaan ze ook naar de zogenaamde vindplekken (voedselbank, markt, wijkbijeenkomsten etc) en zoeken zij de inwoners op. Het convenant gegevensdeling is op 18 juli 2023 door het college van B&W vastgesteld. Het doel is een integrale en efficiënte samenwerking tussen de partners zodat inwoners, indien nodig, passende ondersteuning krijgen: zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig, waarbij gegevens op een zorgvuldige, rechtmatige en transparante manier gedeeld worden. In 2023 stonden er drie thema's centraal namelijk bestaanszekerheid, positieve gezondheid en inclusie. Samen met partners werden er netwerkbijeenkomsten en diverse activiteiten over georganiseerd. Er zijn twee partners toegetreden tot de 1e schil partner namelijk Welbions en VluchtelingenWerk. Samen met Wijkracht, Kulturhus, GGD, Borne Sport en de gemeente vormen zij de 1e schil partners van het Sociaal Hus.
Mantelzorg In juni 2023 is Stichting Informele Zorg failliet gegaan. Zij verzorgden voor de gemeente de ondersteuning aan mantelzorgers. Deze activiteiten, ondersteuning en de medewerkers zijn overgenomen door Wijkkracht. Inclusie-agenda Omdat inclusie een breed begrip is, heeft de gemeenteraad met het vaststellen van de startnotitie in het voorjaar van 2023 besloten om in de inclusieagenda focus te leggen op inwoners die fysieke, zintuiglijke en auditieve beperkingen, chronische ziekte of psychische kwetsbaarheid ervaren en op inwoners die moeite hebben met lees-, schrijf- en digitale vaardigheden. Ook geeft de inclusieagenda aandacht aan het voorkómen van discriminatie. Inwoners en ervaringsdeskundigen hebben geparticipeerd bij het tot stand komen van de inclusieagenda. Bestuurlijke besluitvorming heeft plaats gevonden in februari 2024. Versterken basisvaardigheden (taal-, reken- en digitale vaardigheden) In 2023 is het Taalhus gecertificeerd. Deze externe audit maakt de sterke en minder sterke kanten van het Taalhus zichtbaar, is toekomstgericht en helpt bij verdere doorontwikkeling. De gemeente Borne heeft in 2023 meegedaan aan het Maatwerktraject integrale aanpak laaggeletterdheid van Stichting Lezen en schrijven. Samen is bekeken wat een integrale effectieve aanpak is en zijn verbeteracties opgesteld.
Er zijn bewustwordingsessies georganiseerd binnen de gemeente, het thema wordt bespreekbaar gemaakt bij de keukentafelgesprekken van de consulenten en de consulenten Sociaal Hus werken nauw samen met consulent Taalhus. Ook is er samen met de gemeenten Hengelo en Haaksbergen een regionale bijeenkomst georganiseerd onder professionals over bewustwording rond het thema. Subsidiebeleid In 2023 is gewerkt aan een beleidskader subsidie en een nieuwe algemene subsidieverordening voor de gemeente Borne. Bestuurlijke besluitvorming heeft plaats gevonden in februari 2024. Gezondheid In 2023 is een integraal plan geschreven voor de aanvraag van de spuk GALA (speciale uitkering Gezond en actief leven akkoord): Borne Gezond! Hiervoor is een integraal wijkgezondheidsprofiel opgezet vanuit diverse data: lokale data vanuit jeugd en Wmo, gezondheidsmonitors van de GGD, luchtkwaliteit en wonen en zorg, cultuur en sport. Er is een start gemaakt met de projecten vanuit GALA voor de thema's ketenaanpak Valpreventie, Welzijn op recept en Kansrijk Opgroeien/Nu niet Zwanger.De thema's vanuit GALA zijn uitgewerkt met lokale ketenpartners en samenwerkingspartners.
Pagina 21
Jaarstukken 2023
Er zijn theateravonden georganiseerd voor ouders/opvoeders rondom het thema pubers en verleidingen (roken, alcohol, drugs) samen met JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst), Bureau Halt, Tactus, Skillz jongerenwerk en Loes (website voor opgroei- en opvoedondersteuning). De aanpak JOGG heeft zich doorontwikkeld met dit jaar aandacht voor een gezonde (les)dag en meer bewegen, water drinken en fruit eten. Gezondheid is/wordt als een integraal thema meegenomen in de Omgevingsvisie, waar het gaat om een gezonde leefomgeving. De regionale strategische samenwerking op het gebied van gezondheid en preventie is belegd bij Twentse Koers. Twentse Koers is een samenwerkingsverband tussen de 14 Twentse gemeenten, Menzis, GGD Twente en provincie Overijssel. Gekoerst wordt op een integraal, passend en houdbaar aanbod van zorg en ondersteuning in Twente. Daarmee wordt de gezondheid, de kwaliteit van leven en het welzijn van de inwoners vergroot. Vanuit het Rijk heeft Twentse Koers de spuk IZA (speciale uitkering Integraal Zorgakkoord) ontvangen. Daarvoor is een Regiobeeld en een Regioplan opgesteld. Vanuit de opvanglocaties voor de mensen uit Oekraïne zijn koppelingen gemaakt met de huisartsen en er zijn Wmo- en jeugdconsulenten aanspreekpunt geworden voor de zorg. Inburgering en vluchtelingen In 2023 verbleven in totaal 320 Oekraïense vluchtelingen in Borne.
Het aantal opgevangen Oekraïense vluchtelingen is in 2023 redelijk constant geweest. Circa 95% van de vluchtelingen die in 2023 in Maria Mediatrix werden opgevangen (210) is daar het hele jaar gebleven. Op locatie "de Zwanenhof" zijn 90 Oekraïense vluchtelingen opgevangen in 2023, ook hier geldt dat er nauwelijks roulatie heeft plaatsgevonden onder de populatie. Tot slot zijn 20 Oekraïense vluchtelingen gehuisvest bij particulieren. Het Tweesporen-koers huisvesting is uitgevoerd waarbij ingezet wordt op de huisvesting van ontheemden en op het behalen van de taakstelling statushouders. Maria Mediatrix werd als doorstroomlocatie/tussenvoorziening voor het tijdelijk huisvesten van statushouders ingezet. Op deze doorstroomlocatie verbleven in 2023, 33 statushouders in afwachting van een beschikbare woning in Borne. Deze aantallen tellen mee voor de taakstelling. Op het gebied van huisvesting statushouders heeft Borne met 43 statushouders in 2023 voldaan aan de taakstelling, die door het Rijk was gesteld op 30 statushouders. De extra 13 wordt in mindering gebracht op de taakstelling van het eerste half jaar 2024. Jeugd In 2023 is de samenwerking met het onderwijs en de kinderopvangorganisaties verder verstevigd. Jeugdconsulenten zijn gekoppeld aan alle basisscholen in Borne en alle speciaal onderwijs scholen in Hengelo.
De orthopedagoog is gekoppeld aan de diverse kinderopvangorganisaties en er is een start gemaakt met de opzet van een doorgaande lijn (zorg voor 0-12 jarigen). De pilot voor ondersteuning binnen het speciaal onderwijs (Jeugdhulpteams, zorgintensief) is verlengd tot en met 2025. Doel hiervan is om de borging verder vorm te geven. BSO+ heeft laten zien stabiel te zijn. Er is een vaste groep jeugdigen die hier gebruik van maken. Het is niet gelukt om ondersteuning op verenigingen verder vorm te geven. Het is gebleken dat de vraag eerst verhelderd moet worden. Hoeveel jongeren kunnen nu niet deelnemen? Waar ligt hun behoefte? Dit wordt meegenomen in de transformatieopgaven voor de sociale basis/toegang welke terug komen in de opgestelde (regionale) samenwerkingsagenda Jeugd en de (landelijke) hervormingsagenda jeugd. In november is de samenwerkingsagenda Jeugd vastgesteld. Hierin zijn 5 lijnen opgesteld om het zorgveld te transformeren. Deze heeft vertraging opgelopen omdat de hervormingsagenda jeugd in juni 2023 door het Rijk is vastgesteld. Met de samenwerkingsagenda wordt beoogd om de gewenste transformatie aan te laten sluiten op de hervormingsagenda.
Pagina 22
Jaarstukken 2023 In 2022 is de strategische visie voor de regionale inkoop van jeugdhulp vastgesteld. In 2023 is deze verder vorm gegeven. Er zijn gesprekken gevoerd met aanbieders en er is een koppeling gelegd met de samenwerkingsagenda en de hervormingsagenda. Onderwijs In september 2023 is Kindcentrum De Horsten in gebruik genomen. Daarmee is er extra capaciteit georganiseerd voor onderwijs in de wijk Bornsche Maten. In juli 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met de realisatie van een kindcentrum op de huidige locatie van basisschool Jan Ligthart. De basisscholen Jan Ligthart en ’t Oldhof krijgen hier als gefuseerde basisschool vervangende nieuwbouw. Binnen het kindcentrum is ook ruimte voor een kinderopvang en een samen-naar-schoolklas. Daarnaast is gewerkt aan het verbeteren van de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang en gemeente door te werken aan de actualisering van het protocol doorgaande lijn. Cultuur Nadat de gemeenteraad in april 2023 had ingestemd met de startnotitie 'Cultuuragenda en beleidsvisie cultuur', zijn er in juni 2023 drie cultuuravonden geweest met het werkveld. Tijdens deze avonden is input opgehaald voor de nieuwe cultuurnota. Op basis hiervan is een concept cultuurnota opgesteld die in november 2023 op hoofdlijnen is gedeeld met geïnteresseerden uit het werkveld. De concept cultuurnota is eind december 2023 ter inzage gelegd.
De gemeente heeft in 2023 opnieuw bijgedragen aan het cultuureducatieprogramma van de basisscholen. Ten aanzien van (het behoud van) Cultureel Erfgoed is invulling gegeven aan de reguliere taken in het kader van de Erfgoedwet (inmiddels opgenomen in de Omgevingswet). Het betreft dan met name de behandeling van omgevingsvergunningaanvragen voor Rijks- en/of gemeentelijke monumenten. In dat kader is vorig jaar ook gestart met de nieuwe "adviescommissie Omgevingskwaliteit Borne 2023". Tevens is doorgewerkt aan een kerkenvisie. Deze is eind 2023 afgerond, bestuurlijke besluitvorming vindt in 2024 plaats. Sport Project 't Wooldrik Op basis van de oorspronkelijke planning zou begin februari 2023 een aannemingsovereenkomst met de aannemer worden afgesloten, waarna de bouw van een nieuw sportcomplex en kindcentrum (onderwijs en kinderopvang) van start zou kunnen gaan. Echter op basis van definitieve prijsafgifte van de kosten en de risico's heeft de gemeenteraad besloten niet verder te gaan met het project en geen extra krediet beschikbaar te stellen. De ontstane situatie als gevolg van dit besluit heeft ertoe geleid dat er diverse denkrichtingen zijn voorgelegd aan de raad hoe verder te gaan. Besloten is het sportcomplex en het kindcentrum van elkaar los te koppelen en het kindcentrum te realiseren op de huidige locatie van basisschool Jan Ligthart.
Voor het sportcomplex heeft dit besluit geleid tot 3 deelprojecten: de tijdelijke situatie verbeteren, het zwembad autonoom maken en de ontwerpopdracht voor een nieuw project. Problemen met betrekking tot de tijdelijke situatie zijn opgepakt en opgelost. De blaashal is voorzien van een nieuwe vloer. De planvorming voor het autonoom maken van het zwembad (de entree en de aanpassingen aan het peuterbad) is afgerond en de uitvoering start in 2024. Na het vaststellen van een nieuw krediet en de keuze voor één denkrichting is in kwartaal 3 en 4 van 2023 gestart met een nieuwe architect en is samen met de gebruikers een Voorlopig Ontwerp ontwikkeld voor de nieuwbouw. Diverse ontwikkelingen Werkzaamheden in het kader van het Lokale Preventieakkoord, het Landelijke sportakkoord, Gezond en actief leven akkoord, Integraal zorgakkoord en de nieuwe ontwikkelingen waarbij sport en bewegen, gezondheid en sociale basis met elkaar worden verbonden (om o.a. gezondheidsachterstanden terug te dringen en overgewicht en obesitas aan te pakken) zijn uitgevoerd.
Pagina 23
Jaarstukken 2023 Per 1 januari 2023 zijn de buurtsportcoaches in dienst gekomen bij gemeente Borne. De oprichting van een sportbedrijf is uitgesteld. Werk en inkomen Vanaf begin 2023 zien we een lichte stijging in de ontwikkeling van het aantal bijstandsuitkeringen ten opzichte van 2022. Met name het aantal statushouders dat een uitkering ontvangt is gestegen van 27,1% in 2022 naar 32,8% in 2023. De totale instroom in 2023 ligt 11,2% hoger dan in 2022, met name in januari en oktober 2023 is een piek te zien in de instroom van het aantal uitkeringen. Tegelijkertijd is de totale uitstroom in 2023 met 26,9% lager dan in 2022. In 2023 is een gewijzigde re-integratieverordening Participatiewet opgesteld naar aanleiding van het wetsvoorstel Breed Offensief, dat in november 2022 door de Eerste Kamer is aanvaard. Het Breed Offensief bevat een pakket aan maatregelen die: •
het voor werkgevers makkelijker maken om mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen;
•
werk voor mensen met een arbeidsbeperking aantrekkelijker maakt en
•
ervoor zorgt dat werkgevers en werkzoekenden elkaar makkelijker kunnen vinden.
In 2023 is het uitvoeringsplan Sociaal Domein vastgesteld. In dit plan is onder andere aandacht besteed aan bestaanszekerheid. Om dit vorm te geven is in 2023 prioriteit gegeven aan brede communicatie over de ondersteuningsmogelijkheden ten aanzien van bestaanszekerheid. Om onder andere dit te bewerkstelligen is het Sociaal Hus uitgebreid met twee extra consulenten die de verbindingen leggen met de vindplaatsen, professionals en die tevens de inwoners ondersteunen bij allerlei vragen. Ruim 700 huishoudens hebben gebruik gemaakt van de landelijke energietoeslag 2023.
Pagina 24
Jaarstukken 2023 2.3.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR3 Inclusieve samenleving
Primitief
Actueel
( x € 1.000)
begroot
begroot Realisatie
Verschil
Lasten: Voorzieningen maatsch. ondersteuning
6.435
7.492
7.471
21
Algemene voorzieningen
1.761
1.856
1.892
-36 N
Gezondheid
1.053
1.468
1.415
53
251
344
466
-122 N
Jeugd
8.323
9.228
9.474
-246 N
Onderwijs
2.640
2.746
2.931
-185 N
Cultuur
633
750
795
-45 N
Sport
3.035
4.961
4.941
20
Werk en inkomen
10.676
11.210
12.350
-1.140 N
Totaal lasten
34.806
40.055
41.735
-1.680 N
Voorzieningen maatsch. ondersteuning
220
301
303
2
Algemene voorzieningen
40
58
54
-4 N
Gezondheid
20
246
213
-33 N
Inburgering en vluchtelingen
144
214
330
116
Jeugd
88
413
257
-156 N
Onderwijs
460
670
577
-92 N
Cultuur
11
18
14
-4 N
Sport
1.180
2.232
1.961
-271 N
Werk en inkomen
5.313
5.314
5.266
-48 N