Bijlage: Integraal beleidsplan openbare ruimte 2025 - 2028
Tekst van het document
Integraal Beleid Openbare Ruimte 2025 - 2028
1 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Samenvatting........................................................................................................................................... 4 Inleiding ................................................................................................................................................... 5 Klimaat................................................................................................................................................. 5 Ondergrondse ruimte .......................................................................................................................... 5 Meervoudig ruimtegebruik ................................................................................................................. 5 Ontmoeting ......................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 7 Andere kijk op inrichting en beheer ....................................................................................................
7 Het IBOR en de Omgevingsvisie .......................................................................................................... 7 Afbakening IBOR .................................................................................................................................. 7 Nieuwe besluiten in het IBOR.............................................................................................................. 8 De openbare ruimte in Borne.................................................................................................................. 9 Inrichten en onderhoud ...................................................................................................................... 9 Vormen van onderhoud .................................................................................................................... 10 Beheerdomeinen ............................................................................................................................... 11 Beheersystemen ................................................................................................................................ 12 Autonome ontwikkelingen ................................................................................................................
13 Onderhoud ........................................................................................................................................ 13 Huidige situatie...................................................................................................................................... 14 Beeldkwaliteitsniveau ....................................................................................................................... 14 Technische kwaliteit .......................................................................................................................... 14 Beheerbudget .................................................................................................................................... 16 Onderhoud ........................................................................................................................................ 17 Afschrijvingstermijn........................................................................................................................... 18 Vernieuwingsopgave (MJIP) .............................................................................................................. 18 Gewenste situatie 2025 en verder ........................................................................................................
20 Beheerkwaliteitsniveau ..................................................................................................................... 20 Technische kwaliteit .......................................................................................................................... 21 Beheerbudget .................................................................................................................................... 22 Onderhoud ........................................................................................................................................ 22 Afschrijvingstermijn........................................................................................................................... 24 Vernieuwingsopgave (MJIP) .............................................................................................................. 24 Wat kost dit? ......................................................................................................................................... 27 Verzorgend onderhoud ..................................................................................................................... 27 Technisch onderhoud en vervanging ................................................................................................ 27 2 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Vernieuwing (MJIP) ........................................................................................................................... 28 Strategie ................................................................................................................................................ 32 Bestaande openbare ruimte ............................................................................................................. 32 Vernieuwen van openbare ruimte .................................................................................................... 33 Strategie bij uitbreiden openbare ruimte ......................................................................................... 35 Participatie ........................................................................................................................................ 35 Ambities, leidende principes en uitgangspunten .................................................................................. 36 Ambitie: Duurzaam en biodivers ....................................................................................................... 36 Ambitie: Verbonden en toegankelijk.................................................................................................
36 Ambitie: Gezond, inclusief en veilig .................................................................................................. 36 Ambitie: Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving ....................................................................... 37 Ambitie: Ondernemend en gastvrij ................................................................................................... 37 Uitgangspunten inrichting Openbare Ruimte ................................................................................... 37 Evaluatie en bijsturing ........................................................................................................................... 42 Bijlage 1: Beheerdomeinen ................................................................................................................... 43 Bijlage 2: Beeldkwaliteitsniveau ............................................................................................................ 44 Bijlage 3: Ingevuld Prioriteringskader ................................................................................................... 51 Bijlage 4: Uitgangspunten berekening vernieuwingsopgave ................................................................ 52
3 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Samenvatting De gemeente Borne werkt met dit integraal beleidsplan openbare ruimte (IBOR) aan een strategische en integrale aanpak voor de inrichting en het onderhouden van de openbare ruimte. Door een focus op duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie, gecombineerd met een solide financiële planning en betrokkenheid van de gemeenschap, zorgen we voor een toekomstbestendige en aantrekkelijke leefomgeving. Het gebruik van geavanceerde beheersystemen en een goed gecoördineerde aanpak voor onderhoud en vernieuwing waarborgt de kwaliteit en functionaliteit van de openbare ruimte op lange termijn. We streven naar een openbare ruimte die op een duurzame en toekomstbestendige manier onderhouden en ingericht wordt, met een duidelijke focus op het behouden en verbeteren van de kwaliteit van de verschillende beheerdomeinen (assets). Deze kwaliteit van de openbare ruimte wordt bewaakt door het gebruik van geüniformeerde kwaliteitsnormen. De assets worden regelmatig geïnspecteerd, en de openbare ruimte wordt beheerd volgens vastgestelde kwaliteitsniveaus. De beheerdomeinen omvatten onder andere, bomen, civiele kunstwerken, groen, riolering en speeltoestellen. Elk van deze domeinen heeft specifieke eisen en onderhoudsstrategieën, deze plannen worden in 2026 vastgesteld en zijn gebaseerd op de uitgangspunten uit dit IBOR.
De gemeente Borne hanteert een gestructureerde aanpak voor het onderhouden en vernieuwen van de openbare ruimte, met als doel het waarborgen van veiligheid, leefbaarheid en beheersbare kosten op lange termijn. Voor het uitvoeren van de vernieuwingsopgave is het door de gemeenteraad vastgestelde prioriteringskader van belang. Gekoppeld aan de P&C cyclus wordt het bestuur halfjaarlijkse volledig geïnformeerd over het benodigde en geplande onderhoud. Zo blijft er inzicht in de voortgang en benodigde middelen in een meerjarig financieel perspectief. De uitgangspunten voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte zijn nauw verbonden met de contourennota van de omgevingsvisie. Deze visie bevat vijf ambities: duurzaamheid en biodiversiteit, verbondenheid en toegankelijkheid, gezondheid en veiligheid, aantrekkelijke woonomgevingen, en ondernemerschap. Deze ambities vormen de basis voor de uitgangspunten bij de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte. Er zijn verschillende financiële maatregelen en middelen benodigd om de kwaliteit van de openbare ruimte te waarborgen.
4 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Inleiding De openbare ruimte vormt het kloppende hart van onze leefomgeving. Het is de plek waar mensen samenkomen, zich verplaatsen, ontspannen en deelnemen aan het maatschappelijk leven. Een goed ontworpen en beheerde openbare ruimte draagt bij aan de leefbaarheid, gezondheid en sociale cohesie van Borne. Tegelijkertijd staat deze ruimte onder druk door diverse opgaven zoals waterbeheer, hittestress, het gebruik van de ondergrondse en bovengrondse ruimte, mobiliteit en bijvoorbeeld bij het faciliteren van ontmoetingen. Het is essentieel om deze uitdagingen integraal aan te pakken om een toekomstbestendige en aangename leefomgeving te waarborgen.
Klimaat Klimaatverandering leidt tot extremere weersomstandigheden, met zowel hevige neerslag als langere droogteperiodes. Een effectieve inrichting van de openbare ruimte kan helpen om wateroverlast te beperken en waterschaarste te voorkomen. We werken daarom aan een klimaatadaptieve openbare ruimte richting 2050. Bebouwde gebieden zijn daarbij gevoelig voor hittestress, vooral tijdens warme zomers. Strategische geplaatste bomen en groenvoorzieningen bieden schaduw en kunnen de (gevoels)temperatuur aanzienlijk verlagen. Het is daarom belangrijk om bij de inrichting van de openbare ruimte aandacht te besteden aan het planten van bomen en het uitbreiden van het groenareaal.
Ondergrondse ruimte De ondergrondse ruimte herbergt een complex netwerk van kabels, leidingen, riolering en bijvoorbeeld wortels van bomen. Met de energietransitie en andere stedelijke ontwikkelingen neemt de druk op deze ruimte toe. Het is daarom noodzakelijk om bij projecten in de openbare ruimte al in een vroegtijdig stadium na te denken over het (toekomstige) ruimtegebruik en de ordening van de ondergrond. Een efficiënte en duurzame omgang met de beschikbare ondergrondse ruimte is essentieel om conflicten te voorkomen en de functionaliteit van vitale systemen te waarborgen.
Meervoudig ruimtegebruik Bovengronds moeten diverse functies worden gecombineerd: verkeersstromen, parkeervoorzieningen, groen, speelplekken en ruimte voor ontmoeting. Een integrale benadering is noodzakelijk om deze functies samen te brengen. Het verminderen van verharding ten gunste van groen en water draagt niet alleen bij aan klimaatadaptatie, maar ook aan de esthetiek en het welzijn van bewoners. Daarnaast creëren we ruimte voor voetgangers en fietsers, wat bijdraagt aan een gezonde en actieve levensstijl.
Ontmoeting De openbare ruimte speelt een cruciale rol in het faciliteren van sociale interactie. Goed ingerichte pleinen, parken en straten nodigen uit tot ontmoeting, wat de sociale cohesie versterkt. Een aantrekkelijke en goed ingerichte leefomgeving stimuleert ook een gezonde leefstijl met voldoende beweging. Wie in een groene omgeving leeft, voelt zich gezonder en bezoekt minder vaak de huisarts. Het is daarom essentieel om bij de inrichting van de openbare ruimte aandacht te besteden aan elementen die ontmoeting en activiteit stimuleren, zoals bankjes, groen, speelplekken en sportfaciliteiten. De ruimte dient daarbij zo ingericht te zijn dat deze voor iedereen toegankelijk is. Al deze opgaven komen samen in de openbare ruimte en vragen om integrale kaders voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Daarnaast staat de gemeente Borne, net als veel andere gemeenten, voor een grote vervangingsopgave van de openbare ruimte in de naoorlogse wijken. Deze opgave is in dit plan in beeld gebracht net als de raakvlakken met de 5 Integraal Beleid Openbare Ruimte
onderhoudsopgaven in andere wijken. Want uitgestelde vervanging, vraagt namelijk om meer incidenteel onderhoud, wat resulteert in kosten inefficiënt werk. Daarom bekijken we de openbare ruimte vanuit een integrale blik en niet vanuit een beheerdiscipline.
6 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Leeswijzer Het Integraal Beleid Openbare Ruimte biedt een handvat voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Dit plan sluit aan op bestaand beleid, zoals de Contourennota, mobiliteitsvisie, het groenambitieplan, etc. en vormt het kader voor toekomstige plannen, waaronder de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. De onderlinge relatie tussen deze plannen worden weergeven in figuur 1.
Andere kijk op inrichting en beheer Maatschappelijke ontwikkelingen als klimaatverandering, achteruitgang van biodiversiteit, woningtekort, veranderende inzichten qua mobiliteit en de energietransitie hebben gevolgen voor hoe we de openbare ruimte inrichten en beheren. Daarom zijn in dit document uitgangspunten opgenomen voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte, waarmee een antwoord gegeven kan worden op de uitdagingen van deze tijd. Hiermee geeft dit IBOR kaders voor een integrale aanpak voor onderhoud, vervanging en vernieuwing van de openbare ruimte.
Het IBOR en de Omgevingsvisie De contouren van de omgevingsvisie voor Borne zijn vastgelegd in de Contourennota. Daarin staan vijf ambities met leidende principes waarmee de visie voor Borne is vormgegeven: 1. 2. 3. 4. 5.
Duurzaam en biodivers Verbonden en toegankelijk Gezond, inclusief en veilig Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving Ondernemend en gastvrij
Deze leidende principes zijn het vertrekpunt voor de uitgangspunten geformuleerd voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Deze staan in het hoofdstuk ambities, leidende principes en uitgangspunten.
Afbakening IBOR Het IBOR omvat kaders voor het beheer en de inrichting van de openbare ruimte. Ook is in de bijlage een beschrijving van de verschillende beheerdomeinen en assets toegevoegd. Hier staat, wanneer bekend, welke onderhouds- en vervangingsopgave er de komende jaren te verwachten is voor Borne. Vervolg is dat de omvang van het dagelijks verzorgend onderhoud, technisch onderhoud, levensduur verlengend onderhoud en vervanging in beeld wordt gebracht. Dit wordt vastgelegd in uitvoeringsen beheerplannen. Ook zal op basis van dit IBOR de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte worden opgesteld.
7 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Figuur 1: samenhang IBOR en ander beleid
Nieuwe besluiten in het IBOR Middels dit plan worden de volgende besluiten voorgelegd: 1. De afschrijvingstermijnen in de Financiële verordening artikel 212 GW Gemeente Borne 2023 versie 3 (bijlage 1) per 1 januari 2026 als volgt aan te passen: 15 jaar voor spelen, 30 jaar voor groen en bomen en 60 jaar voor wegen en riool. 2. In 2025 en 2026 een krediet van € 370.000 per jaar (totaal € 740.000) beschikbaar te stellen voor noodzakelijk technische onderhoud en de vervanging van bomen, wegen en speelvoorzieningen. 3. De kapitaalslasten van dit krediet (in 2026 € 29.500 en vanaf 2027 € 59.000 per jaar) te dekken uit de stelpost Vervangingsinvesteringen. 4. In 2025 eenmalig € 75.000 beschikbaar te stellen voor actualisatie van de beheerdata en een theoretische beheerkostenberekening. 5. Voor dekking van deze eenmalige uitgave € 75.000 te onttrekken aan de reserve Beleidsontwikkeling.
8 Integraal Beleid Openbare Ruimte
De openbare ruimte in Borne Een goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte is essentieel voor een veilige, functionele en aantrekkelijke leefomgeving. Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende vormen van onderhoud en beheer, evenals de systemen en processen die bijdragen aan een duurzaam en kostenefficiënt beheer van de openbare ruimte in Borne. De openbare ruimte wordt in dit plan als volgt gedefinieerd: - Openbaar toegankelijke buitenruimte Boven- en ondergronds, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. - Assets in beheer en onderhoud van de gemeente Borne De gemeente neemt hier maatregelen om het asset in stand te houden en heeft hiervoor middelen beschikbaar
Inrichten en onderhoud De beheercyclus (figuur 2) van de openbare ruimte begint bij de aanleg van een asset, waarbij een hoog kwaliteitsniveau wordt bereikt (A+). Vanaf dat moment neemt de kwaliteit geleidelijk af door gebruik, slijtage en externe factoren. Om deze afname te beheersen en de levensduur te verlengen, wordt regelmatig klein onderhoud uitgevoerd. Wanneer de kwaliteit verder verslechtert, wordt groot onderhoud noodzakelijk om een structurele kwaliteitsimpuls te geven. Uiteindelijk bereikt een asset het einde van zijn technische of economische levensduur, waarna vervanging de enige logische stap is. Hierbij wordt opnieuw een hoog kwaliteitsniveau nagestreefd, waarmee de cyclus opnieuw begint. Door klein onderhoud, groot onderhoud en vervanging strategisch te plannen, blijft de openbare ruimte veilig, functioneel en duurzaam, terwijl kapitaalvernietiging wordt voorkomen en middelen efficiënt worden ingezet.
Figuur 2: visualisatie beheercyclus wegen
9 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Vormen van onderhoud We kennen in Borne de volgende vormen van beheer en onderhoud: Dagelijks verzorgend onderhoud
Technisch onderhoud
Levensduur verlengend onderhoud
Vervanging
Achterstallig onderhoud
Vernieuwing
Dit kan curatief of preventief worden uitgevoerd. Bij curatief betreft dit het acteren op meldingen. Bij preventief onderhoud gaat het om reparaties die noodzakelijk zijn om het asset in goed werkende en veilige staat te houden tegen een van tevoren vastgesteld kwaliteitsniveau. Dit is onderhoud dat te plannen is en in contracten is weggezet. Hierbij moet worden gedacht aan herstel van omhoogstaande tegels, gaten of scheuren in het asfalt (<25m2) of het maaien van het gras en onkruidbeheersing in plantvakken. Dit is de uitvoering van correctieve maatregelen, als gevolg van slijtage na een langere periode van gebruik, om een asset in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Groot onderhoud dient zich in de regel ver van tevoren aan, is daarom vaak gepland, is veelal ingrijpend van aard en betreft onderhoud aan een groot of belangrijk deel van het asset. Het betreft dus grootschalige werkzaamheden waarbij het materiaal niet vervangen wordt en de inrichting gelijk blijft. Dit onderhoud is geen vervanging van het asset omdat er geen werkzaamheden aan bijvoorbeeld de fundering van de weg plaatsvinden, het aanwezige materiaal hergebruikt wordt en ook de functie van het asset onveranderd blijft. Het betreft onderhoud om ervoor te zorgen dat het asset einde technische levensduur kan halen. Denk ook aan snoeien van bomen, bosplantsoen en hagen.
Wanneer er onderhoud wordt uitgevoerd aan een asset waarbij de levensduur verlengd spreken we van levensduur verlengend onderhoud. In tegenstelling tot onderhoud is dit een investering, omdat nieuwe waarde toegevoegd wordt aan het bestaande kapitaalgoed. Daarmee wordt (opnieuw, aanvullend) geïnvesteerd en daarom gekapitaliseerd en afgeschreven. Dit betreffen maatregelen waarbij bijvoorbeeld een weg geheel vervangen wordt en als nieuw neergelegd wordt omdat deze zoveel gesleten is of de wensen en eisen aan inrichting zodanig veranderd zijn, dat deze niet meer voldoet aan de gewenste functionaliteit dat groot onderhoud economisch niet meer toereikend is en de weg einde levensduur is. Hierin worden nieuwe materialen verwerkt omdat deze materialen door langdurig gebruik versleten zijn. Bij vervanging spreken van 1 op 1 vervanging. Dit is onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet meer wordt voldaan aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud kan leiden tot schade en/of onveilige situaties, hetgeen vaak leidt tot hogere herstelkosten. Een groot deel van onze woonwijken en de bijbehorende openbare ruimte stamt uit de jaren 60, 70 en 80 en staat de komende jaren voor een ingrijpende renovatie.
Dit biedt een unieke kans om de inrichting van de openbare ruimte te verbeteren, met meer ruimte voor wandelaars en fietsers, water, groen, informele ontmoetingen en sociale binding. In deze situatie spreken we van vernieuwing, omdat we integraal naar de openbare ruimte kijken en alle beheerdomeinen daarin zijn vertegenwoordigd.
10 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Nieuwe aanleg
Dit betreft nieuw in beheer te nemen (vaak grote) gebieden. Dit betreft bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk waar eerder een andere type gebied was (bijvoorbeeld Bornsche Maten). Het gaat bij nieuwe aanleg om een investering. Dit leidt eveneens tot areaaluitbreiding en daarmee tot hogere kosten voor beheer.
Beheerdomeinen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Borne is georganiseerd rond de volgende beheerdomeinen (assets): 1. Bomen 2. Civiele kunstwerken 3. Groen 4. Openbare verlichting 5. Riool 6. Spelen 7. Straatmeubilair 8. Verkeersvoorzieningen 9. Watergangen 10. Wegen Een paar kengetallen: In totaal beheren we 460 kilometer aan wegen, 11.110 bomen, 114 speelplekken met 437 speeltoestellen. Verder staan er in Borne bij benadering 284 bankjes en 193 afvalbakken. Dit areaal is vastgelegd in beheersystemen. In de bijlage toelichting beheerdomeinen (25bij03315) staat een uitgebreide beschrijving van de beheerdomeinen. Bomen
•
Bomen
Civiele kunstwerken
• • • • •
Betonnen, houten, stalen en duikerbruggen Keerwanden, kademuren, damwanden Steigers en visplaatsen Beschoeiingen Tunnelbaken
Groen
• • • • • • • • • •
Hagen Natuurlijke beplanting (bosplantsoen) Cultuurbeplanting Vaste planten Gazon intensief Gazon extensief Sinusbeheer gazon Bloemenweides Bloembollen Bermen
Openbare verlichting
• • •
Lichtmasten Armaturen Assetverlichting 11
Integraal Beleid Openbare Ruimte
• •
Tunnelverlichting OVL-aansturingskasten
Riool
• • • • • •
Drainage Bergbezinkbassins Persleidingen Gemalen Kolken Rioolbuizen
Spelen
• • • •
Speeltoestellen Sporttoestellen in de openbare ruimte Speelondergronden Speelaanleidingen
Straatmeubilair
• • • • • • • • • • •
Afvalbakken Afsluitpalen Banken Beelden (kunst) Betonnen poefen Containers (textiel, plastic, papier, glas, rest) Elementen (zoals schampblokken en biggenruggen) Fietsbeugels, - rekken en -nietjes Hekwerk Picknicktafels Vlaggenmasten
Verkeersvoorzieningen
• • •
VRI’s Flespalen en dragers Straatnaam- en verkeersborden
Water
• • •
Duikers Vijvers (pompen en fonteinen) Sloten
Wegen
• • • • •
Asfalt Elementenverharding Halfverharding Onverharde paden Kolken
Beheersystemen Een beheersysteem voor de openbare ruimte is essentieel voor gemeenten om effectief en efficiënt beheer van hun infrastructuur en voorzieningen te waarborgen. Met een dergelijk systeem kunnen beheerders actuele, betrouwbare en complete data vastleggen en onderhouden over assets zoals wegen en groenvoorzieningen. Dit datagedreven beheer stelt ons in staat om onderhoudsactiviteiten nauwkeurig te plannen, kosten te beheersen en de levensduur van assets te verlengen. 12 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Gemeente Borne werkt voor groen en wegen met het beheersysteem GBI. In 2025 wordt de koppeling met de BGT gemaakt, waardoor de actuele geometrieën ook verwerkt kunnen worden in het beheersysteem. Dit is van belang voor vastlegging van inspecties en genomen maatregelen, maar ook voor het aansturen van aannemers bij de uit te voeren werkzaamheden. Ook wordt beheerdata uitgebreid met andere beheerdomeinen. Kikker is het beheersysteem voor rioleringsobjecten, waarin naast kengetallen en revisiegegevens van riolering en gemalen ook rioolinspecties worden uitgelezen en gekoppeld, zodat per rioolstreng de staat van de buis inzichtelijk is en de verwachte jaarlijkse onderhouds- en vervangingskosten berekend kunnen worden.
Autonome ontwikkelingen Jaarlijks worden autonome ontwikkelingen verwerkt. Onder autonome ontwikkelingen verstaan we de veranderingen in de openbare ruimte over een vaste periode. Deze veranderingen worden in beeld gebracht middels de luchtfoto. De veranderingen worden vervolgens in de BGT verwerkt en worden doorgezet naar het beheersysteem van de gemeente. Daar worden wijzigingen in areaal opgewerkt. Dit kan een verschuiving zijn tussen bijvoorbeeld grijs en groen, maar ook een uitbreiding van de openbare ruimte door de oplevering van bijvoorbeeld een deelproject in de Bornsche Maten. Deze autonome ontwikkelingen hebben invloed op de omvang van het te beheren areaal en op de contracten die er zijn met onderhoudspartijen als bijvoorbeeld Twente Milieu.
Onderhoud Gemeente Borne vervult de rol van regiegemeente als het gaat om het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dat betekent dat wij verantwoordelijk zijn voor de regie, de samenhang en de kwaliteitsborging, terwijl de uitvoering is uitbesteed aan meerdere opdrachtnemers via dienstverleningsovereenkomsten en raamcontracten. De komende jaren richten we ons op: • het verbeteren van de kwaliteit van de beheerdata; • het optimaliseren van de staat van de assets in de openbare ruimte; • en het verkrijgen van beter inzicht in de bijbehorende onderhoudskosten; • het implementeren van een integrale werkwijze in de organisatie.
13 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Huidige situatie In dit hoofdstuk brengen we de huidige situatie in beeld. Hoeveel openbare ruimte hebben we in beheer, wat is de kwaliteit van die openbare ruimte en hoeveel budget is er beschikbaar voor beheer en onderhoud?
Beeldkwaliteitsniveau In Borne werken we met de landelijk geüniformeerde CROW-beeldmaatlatten. Deze systematiek hanteert 5 niveaus ( A+, A, B, C en D) van beeldkwaliteit. Hierbij geldt dat A+ het hoogste niveau en D het laagste is. Voor de sturing op beeldkwaliteit gaan we ervan uit dat tenminste 90% van de openbare ruimte voldoet aan het vastgestelde niveau. Wij onderhouden de openbare ruimte op verschillende niveaus, zie tabel 1. In het beheerkwaliteitsplan uit 2018-2023 is bepaald dat het Centrum, Stationsgebied en groene parels op A niveau beheerd worden, de reiniging ook op A niveau gebeurt en verhardingen op C niveau. Gevolg van beheren op niveau C maakt dat de openbare ruimte niet toegankelijk is voor bijvoorbeeld mindervaliden. Vanuit het kantorenpark wordt een bijdrage gedaan zodat B niveau naar A niveau kan worden geüpgraded en de begraafplaats gebeurt op B+ niveau. Dit is geen officieel CROW kwaliteitsniveau waardoor beeldmeetlatten ontbreken. Zie bijlage 2 voor een toelichting en een aantal beeldmeetlatten. Tabel 1: beheerkwaliteit Groen Verharding Water Riolering Civiele kunstwerken Meubilair Kolken
Centrum A C A A A
Stationsgebied A C A A A
Parels A C B B B
Begraafplaats B+ C B+ B+ B
Bedrijventerrein B C B B B
Kantorenpark B C B B B
Woonwijk B C B B B
Buitengebied B C B B B
A A
A A
A A
B+ A
B A
B A
B A
B A
Technische kwaliteit Per beheerdomein sturen we naast beeldkwaliteit ook op technische kwaliteit. Dat doen we aan de hand van inspecties. Iedere 2 jaar voeren we een weginspectie uit en bomen worden iedere 3 jaar geïnspecteerd, met uitzondering van de hoog risico bomen. Die worden jaarlijks geïnspecteerd. Op basis van inspectiegegevens brengen we de kwaliteit van de assets in beeld. In deze paragraaf lees je een samenvatting, in de bijlage toelichting beheerdomeinen (25bij03315) staat de kwaliteit van de assets uitgebreid beschreven. Bomen Het bomenbestand in Borne bestaat uit een diverse samenstelling van soorten en leeftijden. Uit inspecties blijkt dat 29% van het areaal een matige tot slechte conditie heeft of reeds is afgestorven. Daarnaast kennen we een relatief oud bomenbestand. Dit is positief qua bijdrage aan reductie hittestress en ecosysteemdiensten, maar maakt ook dat er een verhoogde kans is op gebreken, zoals instabiliteit en wortelopdruk. De staat van de bomen wordt periodiek beoordeeld op veiligheid, gezondheid en toekomstverwachting op basis van die inspecties worden werkzaamheden voorgesteld die worden uitgevoerd vanuit de DVO met Twente Milieu. 14 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Civiele Kunstwerken De civiele kunstwerken in Borne bestaan uit bruggen, steigers, tunnels en duikers die de infrastructuur ondersteunen. Deze kunstwerken worden jaarlijks technisch geïnspecteerd. Er is een basisniveau van onderhoud, waarbij constructieve veiligheid en functionaliteit worden bewaakt. Groen Het groenareaal in Borne omvat hagen, gras, natuurlijke en cultuur beplanting. De technische kwaliteit wordt o.a. gemeten aan de hand van het sluitingspercentage van de beplanting, dit heeft invloed op de mate van onkruidgroei en onderhoudsbehoefte. De inspectieresultaten laten zien dat een deel van de groenvakken in afnemende staat verkeert en op termijn niet meer voldoet aan het gewenste kwaliteitsniveau. De restlevensduur van delen van het areaal is beperkt, waardoor regulier onderhoud niet altijd toereikend is. Het voldoen aan het gewenste beeldkwaliteitsniveau is daarmee niet altijd haalbaar. Openbare Verlichting De openbare verlichting in Borne is in 2020 vernieuwd en bestaat grotendeels uit energiezuinige Ledverlichting. De huidige staat van de verlichting is goed, met een gemiddelde levensduur van 20 jaar voor armaturen en 40 jaar voor masten. Er is geen sprake van een directe vervangingsbehoefte. Riool De riolering in Borne wordt onderhouden conform het Watertakenplan (2022-2026). Om de 15 jaar wordt de riolering geïnspecteerd en om de 7 jaar gereinigd.
Bij klachten en (urgente) meldingen wordt extra gecontroleerd. Spelen De kwaliteit van het speelareaal in Borne is over het algemeen redelijk tot goed te noemen. De gemeente beschikt over 114 formele speelplekken verspreid over acht wijken en dorpskernen, aangevuld met schoolpleinen en sportvoorzieningen. Het speelaanbod richt zich vooral op kinderen van 4 tot 12 jaar, maar biedt weinig uitdaging voor oudere jeugd en is beperkt toegankelijk voor mindervaliden. Natuurlijke inrichting is vaak aanwezig, maar variatie in toestellen ontbreekt. Daarnaast zorgen slechte drainage en wateroverlast op sommige locaties voor verminderde bruikbaarheid, vooral in natte periodes. Ook is er in versteende gebieden weinig ruimte voor informeel spel door geparkeerde auto's en smalle straten. Straatmeubilair De kwaliteit van het straatmeubilair is onvoldoende in beeld. In de periode 2025-2028 wordt daarom een inventarisatie en inspectie uitgevoerd op kwaliteit. Verkeersvoorzieningen De verkeersborden, wegmarkeringen en verkeersregelinstallaties in Borne worden periodiek gecontroleerd op functionaliteit en zichtbaarheid. Op sommige locaties is sprake van verouderde borden of onduidelijke markeringen. Ten behoeve van de Data top 15 zijn alle borden geïnventariseerd. Deze gegevens komen in 2025 beschikbaar. Op basis daarvan kan een analyse worden uitgevoerd op ligging, noodzaak en kwaliteit.
Daarnaast zijn er vier verkeersregelinstallaties die op dit moment in goede staat verkeren en regulier worden onderhouden.
Watergangen 15 Integraal Beleid Openbare Ruimte
De primaire stedelijke watergangen vallen onder het beheer van het waterschap Vechtstromen, terwijl de gemeente verantwoordelijk is voor diverse vijvers en secundaire watergangen. In vijvers wordt een onderhoudsmethode toegepast die de ecologische balans ondersteunt. In het buitengebied is op dit moment onvoldoende zicht op het netwerk van watergangen met wateroverlast op een aantal locaties tot gevolg. Wegen De gemeente Borne beschikt over een gevarieerd wegenareaal, bestaande uit asfaltwegen, klinkerwegen en fietspaden. Een aanzienlijk deel van de wegen heeft onbekende aanlegjaren, waardoor een langetermijnplanning op basis van levensduur niet overal mogelijk is. Wel tonen inspecties aan dat op meerdere locaties sprake is van slijtage, verzakkingen of bijvoorbeeld wortelopdruk. Voor de achterstanden in het areaal is in de Nota Kapitaalgoederen 2021-2024 een voorziening ingesteld van € 2 miljoen. In de afgelopen jaren is deze beperkt aangesproken, en zijn de achterstanden in het areaal niet ingelopen. Dit vanwege het ontbreken van een meerjarenplanning voor de vervanging van het areaal in oude wijken.
Beheerbudget Tabel 2 geeft het budgetoverzicht weer van de verschillende assets die de gemeente beheert. Hierin zijn alle voor de asset te maken kosten opgenomen, en voor riolering en water tevens de inkomsten uit de rioolheffing op basis van het kostendekkingsmodel. Tabel 2: budgetoverzicht assets
In het algemene budgetoverzicht zitten alle kosten opgenomen, waaronder bijvoorbeeld de energiekosten, waterschapslasten, verzekering en kapitaallasten. In tabel 3 zijn enkel de directe onderhoudskosten opgenomen, te weten de toegerekende loonkosten van personeel en de uitvoerings- en onderhoudskosten. Daarbij is aangegeven welk aandeel van het totaal ondergebracht is in de DVO met Twente Milieu. In tabel 2 is uitgegaan van de huidige begroting (2025), waarin de wijziging omtrent de indexatie van de DVO nog niet verwerkt zit. 1
*De budgetten voor riolering en water zijn onderbouwd in het Watertakeplan.
16 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Tabel 3: Directe onderhoudskosten assets
Onderhoudsbudgetten Begraafplaatsen Waarvan DVO Twente Milieu Groen Waarvan DVO Twente Milieu Bomen Waarvan DVO Twente Milieu Civiele kunstwerken Waarvan DVO Twente Milieu Riolering en water Waarvan DVO Twente Milieu Openbare verlichting Waarvan DVO Twente Milieu Speelplaatsen Waarvan DVO Twente Milieu Straatmeubilair Waarvan DVO Twente Milieu Wegen Waarvan DVO Twente Milieu
2025 € 166.800 € 157.500 € 1.761.836 € 1.487.500 € 126.600 € 114.500 € 152.150 € € 1.197.809 € 651.500 € 62.700 € € 84.100 € 65.000 € 32.200 € 21.200 € 1.234.900 € 523.500
Totaal Waarvan DVO Twente Milieu2
€ €
4.819.095 3.020.700
Daarnaast draagt de gemeente kapitaallasten van reguliere gedane investeringen in de openbare ruimte. Figuur 3 geeft deze weer. De investeringen die in 2023 en 2024 gedaan zijn in met name kunstwerken en groen zijn vanaf 2026 opgenomen in de kapitaallasten. Hiermee groeit gemeente Borne in tot ca. € 1,8 miljoen in 2027 op basis van investeringen die in het verleden gedaan zijn.
Onderhoud De gemeenteraad heeft in 2021 ingestemd met de Nota Kapitaalgoederen 2021-2024. In tabel 4 zie je een overzicht van de beschikbaar gestelde middelen. In deze nota is ook opgenomen dat er voor het wegwerken van achterstand onderhoud van wegen een voorziening is ingesteld van € 1.700.000 in het boekjaar Figuur 2: 3: kapitaallasten gedane investeringen 2020. Deze voorziening is nog niet aangewend, vanwege het ontbreken van een meerjarig investeringsplan. Met het vaststellen van dit IBOR, wordt ook het meerjarig investeringsplan vastgesteld.
2
Onder voorbehoud van wijzigingen i.v.m. indexatie DVO.
17 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Investeringen Wegen Bermen Verkeers- en straatnaamborden NBd Borden Bomen Speeltoestellen Totale investering
2021 2022 2023 2024 100.000 100.000 100.000 100.000 70.000 70.000 280.000 42.000 562.000
240.000 42.000 382.000
70.000 220.000 42.000
220.000 42.000
432.000
362.000
Tabel 4: Middelen uit Nota Kapitaalgoederen 2021-2024
In de verschillende jaarverslagen is over de besteding verantwoording afgelegd.
Afschrijvingstermijn In de huidige situatie wordt het areaal voor wegen, riool en bomen afgeschreven in 30 jaar, speeltoestellen in 15 jaar. Tot voor kort werd zelfs 90% van het riool ineens afgeschreven en het restant over 30 jaar. De technische levensduur voor riool en wegen is echter langer. Dit leidt tot een hogere jaarlijkse druk op de kapitaallasten, terwijl het asset technisch nog lang niet aan vervanging toe is.
Vernieuwingsopgave (MJIP) De gemeente Borne beschikt over een groot areaal aan openbare ruimte. Als gemeente zijn wij verantwoordelijk voor de instandhouding. De afgelopen decennia is met name door het uitvoeren van (groot) onderhoud geprobeerd deze openbare ruimte zo goed mogelijk in stand te houden. Bepaalde wijken zijn nu echter zodanig verouder of versleten dat onderhoud niet meer toereikend en effectief is. In deze wijken dient de openbare ruimte vernieuwd te worden. Het gaat hierbij om de wijken: Deze zogenoemde ouden wijken zijn: 1. t Wensink Zuid fase 2- 4 2. t Wensink Noord 3. Vogelbuurt (Spechtstraat - spoor) 4. Refined (Ververstraat e.o) 5. t Oldhof 6. Oude Almeloseweg (Vogelbuurt Noord 7. Letterveld | 8. Letterveld || (Hazelaarstraat e.o.) 9. Het Hulscher Zenderen In totaal gaat het om de volgende oppervlakten: Tabel 5: areaal oude wijken
Riolering
Wegen
Groen
Bomen
Speeltoestellen
m1
m2
m2
st
st
Het Hulscher
1.062
20.536
6.980
77
9
Letterveld I
2.481
22.774
29.888
453
20
Letterveld II
6.332
62.515
54.405
545
26
18 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Oldhof
2.613
17.205
26.525
337
14
Oude Almeloseweg
2.415
20.536
19.925
684
-
Refined
1.473
17.869
23.880
126
16
Vogelbuurt
1.088
8.383
3.398
187
4
Wensink Noord
4.659
33.743
10.192
216
3
Wensink Zuid
4.405
65.341
74.108
480
32
26.528
268.902
249.301
3.105
124
Ten behoeve van deze vernieuwingsopgave is in de Nota Kapitaalgoederen het kapitaalgoederenfonds ingericht. In tabel 6 is de opbouw van dit fonds weergeven. Tabel 6: Opbouw kapitaalgoederenfonds
RESERVE 2023 KAPITAALGOEDEREN TOEVOEGING 100.000 ONTREKKING SPANJAARDSWIJK SALDO (CUMULATIEF) 100.0000
2024
2025
2026
2027
2028
200.000
300.000
400.000
500.000
500.000
124.000
124.000
124.000
876.000
1.252.000
1.628.000
300.000
600.000
Ten aanzien van de omvang en de opbouw van dit fonds zijn nieuwe inzichten. Deze worden in het hoofdstuk ‘wat kost dit?’ beschreven.
19 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Gewenste situatie 2025 en verder In dit hoofdstuk wordt de gewenste situatie geschetst ten aanzien van het verzorgend & technisch onderhoud van de openbare ruimte, de vervanging van het areaal en de integrale vernieuwingsopgave van de oude wijken (MJIP).
Beheerkwaliteitsniveau In het vorige hoofdstuk is de huidige situatie rondom het beheerkwaliteitsniveau beschreven. Het advies is om de bestaande beheerkwaliteit te continueren en in het geval van nieuwe aanleg bij wegen ook beeldkwaliteitsniveau B aan te houden. Dit voorkomt kapitaalvernietiging en zorgt ervoor dat wordt voldaan aan de richtlijnen. Voorbeelden van recent aangelegde wegen zijn de Spanjaardswijk, Europastraat, F35 en het Centrum. Beeldkwaliteit B sluit aan bij het gemeentelijke streven naar sober en doelmatig beheer en voorkomt veiligheidsrisico’s, met name op wegen. Een van de uitgangspunten van het IBOR is dat er géén onderscheid wordt gemaakt in beheerkwaliteit op basis van financiële bijdragen van derden. Dit voorkomt ongelijkheid. Daarom wordt voorgesteld om het kantorenpark op hetzelfde beheer- en onderhoudsniveau te onderhouden als een bedrijventerrein. Indien ondernemers hier een plus op wensen, dient er parkmanagement te worden opgezet. In de CROW-richtlijnen 2023 zijn er geen officiële B+ beeldmeetlatten opgenomen. Daarom is het voorstel om de begraafplaats op hetzelfde niveau te beheren als het centrum en het stationsgebied. De begraafplaats krijgt beheerkwaliteitsniveau A vanwege de emotionele en maatschappelijke waarde ervan.
Dit past bij het karakter van de plek als een respectvolle en verzorgde omgeving, vergelijkbaar met andere representatieve gebieden. Ook zijn de beeldmeetlatten voor riolering en kolken samengevoegd onder de categorie ‘riolering’, waaronder aspecten als kolk-belemmering inlaat, kolk vullingsgraad en lijngoot vullingsgraad vallen. Vanwege het belang van goed functionerende kolken voor waterafvoer en de toenemende invloed van klimaatverandering is gekozen voor beheerkwaliteitsniveau A voor riolering. Er wordt onderscheid gemaakt in beheerkwaliteitsniveaus per gebiedstype om aan te sluiten bij de functie en zichtbaarheid van een gebied. Centrum, stationsgebied en andere publiek intensief gebruikte locaties worden op niveau A beheerd, terwijl woonwijken, bedrijventerreinen en het buitengebied, een doelmatig maar acceptabel niveau B krijgen. Deze beheerkwaliteitsniveaus gaan in per 2027, nadat ook de uitvoerings- en beheerplannen zijn vastgesteld. Bij nieuwe inrichting worden de kwaliteitsniveaus vanaf vaststelling van het IBOR meegenomen. Tabel 7: gewenste beheerkwaliteitsniveau ‘s Groen Verharding Water Riolering Civiele kunstwerken Meubilair
Centrum A B A A A
Stationsgebied A B A A A
Parels3 A B B A B
Begraafplaats A B A A A
Bedrijventerrein B B B A B
Woonwijk B B B A B
Buitengebied B B B A B
A
A
A
A
B
B
B
Onder de parels vallen: Zenderen: Rotonde en toegangsweg Hoofdstraat en de Roggemaaier. Hertme: Veegerplein. Borne: Rotonde bij KIR, Rotonde Bonte Koe, Kruispunt Royal Dragons / Grotestraat (bij Jasmin Garden).
3
20 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Kaart 1: overzicht gebieden irt beheerkwaliteit
Technische kwaliteit In het hoofdstuk de huidige situatie is de beschreven dat de technische staat van de assets in de openbare ruimte (kapitaalgoederen) is vergelijkbaar zijn met het rapportcijfer 6. Dit basisniveau betekent instandhouding op zodanige wijze dat de assets in de openbare ruimte tegen minimale kosten, veilig hun functie vervullen, en dat voldaan wordt aan wettelijke eisen. Het basisniveau is daarmee te beschouwen als een minimaal niveau. Maar kwaliteit heeft ook betrekking op materiaalkeuze. Bij de uitgangspunten staat onder andere dat we streven naar het gebruik van duurzame en circulaire materialen, mits de kosten in verhouding staan tot die van de niet duurzame/circulaire oplossingen. Daarbij wordt ook gekeken naar de investering vs. levensduur. Een product kan in aanschaf wellicht duurder zijn, maar door een langere technische levensduur en hogere restwaarde kan de exploitatie toch voordeliger uitvallen. Het voornemen om wegen op te waarderen naar 30 km/u wegen, betekent een afname in asfalt en een toename in elementenverharding (conform voorschriften CROW). Daarbij is de keuze te maken om voor beton of gebakken materialen te kiezen. Betonnen materiaal neemt in de loop der jaren af in kwaliteit en uitstraling en gebakken materiaal blijft kwaliteit en restwaarde houden. Uit onderzoek blijkt dat 90% van het gebakken materiaal her te gebruiken is.
De aanschafwaarde en verwerkingskosten van gebakken materiaal is echter hoger t.o.v. beton (ongeveer factor 1,5 a 2). Hoewel de initiële investering voor gebakken klinkers hoger is, bieden ze door hun langere levensduur en hogere restwaarde een duurzamere en uiteindelijk kostenefficiëntere oplossing voor weg- en tuinbestrating. Bovendien kiezen we voor materialen en ontwerpen die meerdere vraagstukken tegelijkertijd aanpakken binnen dezelfde ruimte. Denk hierbij aan waterdoorlatende bestrating in combinatie met groeiplaatsverbetering voor bomen of waterinfiltratie in plantvakken zodat ook natuurwaarde kan 21 Integraal Beleid Openbare Ruimte
worden gecreëerd. De afwegingen rondom materiaalkeuzes worden per situatie beoordeeld op basis van uitdaging, uitgangspunten, budget en toekomstige beheerbaarheid.
Beheerbudget In 2025 en 2026 worden de areaalgegevens in het beheersysteem geactualiseerd en gecomplementeerd. Ook wordt, na vaststelling van dit IBOR, gestart met het actualiseren van de productbladen in samenwerking met Twente Milieu. Dit, samen met de nieuwe beeldkwaliteitsniveaus per gebied maakt dat de DVO opnieuw moet worden opgebouwd. Nadat deze exercitie is uitgevoerd kan de opdracht verstrekt worden om een theoretische beheerkostenberekening uit te voeren zodat ook de onderhoudsbudgetten voor verzorgend & technisch onderhoud kunnen worden getoetst op basis van kengetallen. Deze financiële impact wordt in beeld gebracht bij de kaderstelling in 2027.
Onderhoud Het technisch onderhoud is onder te verdelen in klein en groot onderhoud. Wanneer de ondergrens van het beheerkwaliteitsniveau is bereikt is klein of groot onderhoud nodig. Dit kan cyclisch worden ingepland op basis van beheerdata. Daarbij wordt ook rekening gehouden bij de gebruiksintensiteit. Als voorbeeld: bij gebiedsontsluitingswegen waar een hogere gebruiker intensiteit is, is zal er sneller onderhoud nodig zijn dan bij de erftoegangswegen. Waar mogelijk (afhankelijk van beschikbare data) wordt in de beheerkostenberekening concreet geraamd wat de benodigde onderhoudsbudgetten op het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau moeten zijn. Daarnaast worden de lang cyclische kosten, wat gemiddeld genomen aan onderhoud op het areaal in Borne gedaan zou moeten worden, in beeld gebracht. In bijlage toelichting beheerdomeinen (25bij03315) lees je een uitgebreide toelichting op de gewenste ontwikkelingen met betrekking tot het areaal. Een samenvatting per asset wordt hier gepresenteerd met de belangrijkste aandachtspunten. Een aantal van de voorgestelde maatregelen worden financieel uitgewerkt in dit IBOR. Dat betreffen vervangings- en vernieuwingsmaatregelen. Maatregelen die betrekken hebben op verzorgend en technisch onderhoud worden op een later moment uitgewerkt.
Bomen De gemeente Borne wil een gezond, toekomstbestendig bomenbestand met een evenwichtige leeftijdsopbouw en een divers soortenbestand. Bomen moeten voldoende groeiruimte en een kwalitatieve groeiplaats hebben om vitaal te blijven. Door middel van regelmatige inspecties en onderhoud wordt de veiligheid en stabiliteit van bomen gewaarborgd, door te investeren in de groeiplaats wordt overlast door wortelopdruk waar mogelijk beperkt. Dit betreft een continuering van bestaande werkwijze. Wel is de verwachting dat gezien de kwaliteit van het bomenbestand de komende jaren de vraag naar onderhoud toeneemt. Civiele Kunstwerken Civiele kunstwerken zoals bruggen, tunnels en viaducten moeten veilig, functioneel en in goede staat van onderhoud verkeren. Voorgesteld wordt om de huidige kwaliteit van de civiele kunstwerken in te plannen en op basis van die kwaliteitsbeoordeling de inspecties periodiek in te plannen. Dit is een efficiëntere werkwijze waarmee nog steeds aan de veiligheidscriteria kan worden voldaan. Mogelijk brengt dit een kostenbesparing met zich mee. Dit wordt in 2026 in kaart gebracht. Groen Het groenareaal in Borne moet bijdragen aan biodiversiteit, ecologische waarde en een prettige leefomgeving. Waar mogelijk wordt ecologisch beheer toegepast. Het voorstel is om op basis van vooraf gestelde criteria geschikt areaal te selecteren.
Uitgangspunten daarbij zijn de locatie, functie 22 Integraal Beleid Openbare Ruimte
en de kansen voor biodiversiteit. Areaal wordt op basis van vastgestelde criteria beoordeeld en geselecteerd. Het onderhoud en beheer kan worden uitgevoerd binnen de DVO met Twente Milieu. Op basis van inspectiegegevens worden er vervangingspieken verwacht tussen de 5 en 10 jaar. Dit geeft aan dat de kwaliteit achteruitgaat tot een punt waarop regulier onderhoud niet meer toereikend en effectief is. Bij het vervangen van het areaal worden de beleidsambities en uitgangspunten meegenomen. Openbare Verlichting In 2020 is alle openbare verlichting in Borne vernieuwd. Het reguliere onderhoud is geregeld middels een raamovereenkomst en groot onderhoud is voorlopig niet aan de orde. Riool Het rioolstelsel moet betrouwbaar en toekomstbestendig zijn, met een goede scheiding tussen afvalwater, hemelwater en grondwater om wateroverlast en vervuiling van oppervlaktewater te voorkomen. Waar mogelijk wordt hemelwater lokaal geïnfiltreerd, gebufferd en hergebruikt, zodat de druk op het rioolstelsel wordt verminderd. Riolen worden preventief onderhouden en gecontroleerd op verstoppingen, lekkages en constructieve stabiliteit. Deze uitgangspunten zijn benoemd en eveneens vastgelegd in het Watertakenplan 2022-2026. Dit watertakenplan wordt op basis van de uitgangspunten uit dit IBOR vernieuwd. Ook zal hierin de meerjarenplanning voor vernieuwing worden meegenomen.
Dit betekent dat een aantal geplande onderhoudswerkzaamheden niet worden uitgevoerd, uiteraard onder voorbehoud dat dit geen risico vormt voor de leefomgeving. De impact hiervan op de rioolheffing zal ook worden doorgerekend. Spelen De komende jaren ligt er in Borne een cyclische vervangingsopgave voor speelvoorzieningen voor het vernieuwen van het areaal buiten de oude wijken. Naarmate speelplekken het einde van hun technische levensduur bereiken, benutten we deze momenten om onze beleidsuitgangspunten mee te nemen en het speelaanbod toekomstbestendig te maken. Daarbij zetten we in op meer variatie, inclusiviteit, natuurlijke speelaanleidingen en een beter aanbod voor oudere jeugd. Ook wordt actief gewerkt aan het verbeteren van de ondergrond zodat speelplekken beter bestand zijn tegen wateroverlast en jaarrond bespeelbaar blijven. De gewenste uitwerking en uitvoering van deze opgave wordt vastgelegd in het Uitvoeringsplan Spelen, dat in 2026 wordt aangeboden. Dit plan vormt de basis om de komende jaren stapsgewijs te werken aan een divers, toegankelijk en klimaatbestendig speelnetwerk, waar kinderen veilig en gevarieerd kunnen spelen en bewegen in een groene en gezonde leefomgeving. Straatmeubilair De kwaliteit en omvang van het straatmeubilair is onvoldoende in beeld. Er ligt een uitdaging voor inventarisatie en kwaliteitsbepaling.
Op basis van de inventarisatie kan bepaald worden waar bijvoorbeeld overbodige paaltjes staan. Dit is relevant ten aanzien van de beleving en het gebruik van de openbare ruimte, maar ook wanneer de DVO wordt ingericht op eenheidsprijzen. Wanneer een asset geen functie meer heeft kan deze als overbodig worden aangemerkt. Ook wordt gestart met het analyseren van de vullingsgraad van de prullenbakken zodat de locaties van de afvalbakken beter afgestemd kunnen worden op de behoefte. Op basis van data inzichten kunnen op basis van de uitgangspunten onderbouwde keuzes worden gemaakt. De impact wordt in beeld gebracht in het uitvoeringsplan. Verkeersvoorzieningen Op basis van de inventarisatie die is uitgevoerd t.b.v. de Data top 15 kan bepaald worden welke maatregelen er gewenst zijn ten aanzien van het bordenbestand. Ook wordt het bordenbestand
23 Integraal Beleid Openbare Ruimte
getoetst op nut en noodzaak. Dit heeft mogelijk financiële gevolgen. Deze worden in 2026 in beeld gebracht. Watergangen Ten aanzien van klimaatadaptatie en ecologische ambities wordt voorgesteld de watergangen in beeld te brengen evenals de hoogte van duikers, de stroming van het water en vegetatiekwaliteit. Dit samen met de eerder gemaakte inventarisatie geeft een goed beeld van de situatie in het buitengebied. Op basis daarvan kan bepaald worden of en welke activiteiten worden uitgevoerd. Nadere uitwerking volgt in het uitvoeringsplan. In navolging op de pilots rondom Eko baggeren is het voorstel deze beheermethode toe te passen op meerdere vijvers. Dit is een preventieve en ecologische vorm van jaarlijks beheer dat qua kosten vergelijkbaar is met het periodiek op traditionele wijze baggeren van vijvers. Wegen Voor wegen bestaat een opgave om achterstanden in het onderhoud weg te werken in aansluiting op de vervanging van de oude wijken. Daarom zijn de benodigde onderhoudsbudgetten voor groot onderhoud bepaald voor de komende periode. Hierbij zijn de geplande maatregelen op basis van de inspectie afgestemd op de integrale vernieuwing van de oude wijken. Van de in totaal € 3,03 miljoen achterstand bevindt zich ca € 1,0 miljoen in de oude wijken die onder het MJIP vallen, waar deze onderhoudsachterstanden dus niet weggewerkt worden in afwachting van de integrale vernieuwing.
Er is een voorziening onderhoud kapitaalgoederen van 1,7 miljoen voor het wegwerken van deze achterstanden. Om deze voorziening op peil te brengen is daarom eenmalig een extra dotatie van 330.000 euro gedaan.
Afschrijvingstermijn Het voorstel is om de afschrijvingstermijnen van de assets in de openbare ruimte aan te passen, zodat deze beter aansluiten bij de technische levensduur en cyclisch beheer. Dat betekent dat we gaan werken met de afschrijftermijnen 15, 30 en 60 jaar. Daarbij hanteren we: • 60 jaar voor wegen en riool • 30 jaar voor groen en bomen • 15 jaar voor spelen Met deze afschrijvingstermijnen sluiten we aan bij de ambitie om onderhoud en vernieuwing cyclisch in te plannen waarbij we integraal werken mogelijk maken, met zo min mogelijk kans op kapitaalvernietiging. Deze wijziging zorgt er bovendien voor dat de kapitaallasten op korte termijn dalen, doordat de afschrijvingen over een langere periode worden gespreid. Wel nemen de totale rentelasten toe door de langere looptijd van de lening. In hoofdstuk huidige situatie zijn de kapitaallasten voor reeds gedane investeringen in beeld gebracht (figuur 2). Conform de BBV is het mogelijk om de resterende boekwaarde over de verlengde resterende afschrijvingstermijn af te schrijven. In het uitvoeringsplan wordt dit verder uitgewerkt.
Vernieuwingsopgave (MJIP) In het hoofdstuk huidige situatie is de vernieuwingsopgave in beeld gebracht. De komende jaren wordt dit areaal planmatig vervangen. De voorgestelde werkwijze, aansluitend op de P&C cyclus van de gemeente Borne is beschreven in het hoofdstuk strategie.
24 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Om de financiële omvang van deze vervangingsopgave te bepalen zijn naast kwaliteit en afschrijvingstermijn nog een aantal factoren van belang, te weten het tempo en de prioritering Tempo Uitgaande van een verwachte technische levensduur van 60 jaar (riolering en wegen) is bepaald op welk moment het vernieuwen van de oude wijken afgerond moet zijn om veiligheidsrisico’s en kapitaalvernietiging te beperken. Dat betekent dat idealiter de vernieuwing van de eerste 9 wijken die nu in scope zijn, voor 2039 wordt afgerond op basis van de ondergrens van 60 jaar. Bij het vernieuwen van de openbare ruimte doorloop je een aantal fasen. Afhankelijk van de omvang van de wijk varieert de doorlooptijd per fase. In het hoofdstuk strategie staat deze aanpak uitgebreid beschreven. In tabel 8 zie je de doorlooptijd per fase, per categorie. Tabel 8: doorlooptijden per fase / per categorie
M2
VF
PV
TU+A
R
Projectduur in maanden
UL/N
Categorie 1
5.000 – 15.000 m2
3
9
3
18
3
36
Categorie 2
15.000 – 30.000 m2
6
12
3
30
3
54
Categorie 3
30.000 – 60.000 m2
9
15
6
36
3
69
Categorie 4
60.000 – 100.000 m2
12
18
6
42
3
81
Op basis van deze realistische doorlooptijden per fase en de verwachtte technische levensduur van het areaal wegen en riool is het voorstel om twee wijken in de verkenningsfase en/of planvormingsfase te hebben. Daarnaast kunnen, afhankelijk van de omvang van het areaal max. 2 tot 3 vernieuwingswijken in uitvoering zijn. Prioritering Op 5 november 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met het prioriteringskader. Op basis van dit prioriteringskader is de volgorde van de te vernieuwen wijken bepaald (bijlage 3): 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
Wensink Zuid fase 2-4 Wensink Noord Vogelbuurt (Spechtstraat - spoor) Refined (Ververstraat e.o) t Oldhof’ Oude Almeloseweg (Vogelbuurt Noord) Letterveld | Letterveld || (Hazelaarstraat e.o.) Het Hulscher Zenderen
25 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Op basis van deze prioritering en de doorlooptijden per fase is een planning opgesteld. Conform deze planning zal de vernieuwing van deze wijken in 2039 voltooid zijn, dit betekent dat er beperkte risico’s zijn ten aanzien van achterstallig onderhoud en er geen tot minimale kapitaalvernietiging optreedt.
26 Integraal Beleid Openbare Ruimte
Wat kost dit? Verzorgend onderhoud Ten aanzien van het verzorgend onderhoud is het van belang de basis op orde te brengen. Dat wil zeggen dat we voor de korte en lange termijn de onderhoudsbehoefte in kaart brengen, om vervolgens integrale afwegingen te kunnen maken. Het is daarbij van belang om de areaalgegevens uit te breiden met informatie over o.a. watergangen en bermen, meubilair, bebording en civiele kunstwerken. Daarnaast worden de productbladen, waarin o.a. de werkzaamheden zijn beschreven, geactualiseerd op basis van de uitgangspunten van het IBOR. Vervolgens kan een kostprijs per eenheid gemaakt worden en kan de DVO met Twente Milieu opnieuw worden opgebouwd. Om deze te toetsen voeren we vervolgens een theoretische beheerkostenberekening uit. Deze actie geeft inzicht in de benodigde budgetten voor het dagelijks verzorgend onderhoud. Het vertrekpunt daarbij is dat dit kostenneutraal kan worden uitgevoerd. De uitkomsten van deze activiteiten worden verwerkt in het uitvoeringsplan dat in 2026 wordt aangeboden aan de gemeenteraad. Om dit te kunnen uitvoeren is er budget van 75.000 euro benodigd, deze kosten zijn te dekken uit de reserve beleidsontwikkeling.
Technisch onderhoud en vervanging Om het gewenste kwaliteitsniveau te behouden is onderhoud nodig. In de bijlage toelichting beheerdomeinen (25bij03315) is de verwachte onderhoudsbehoefte per beheerdomeinen beschreven en wat de benodigde financiële middelen zouden moeten zijn. Uit de berekeningen blijkt dat er meer middelen benodigd zijn dan nu opgenomen in de begroting. Echter is dit een theoretische berekening, de daadwerkelijk benodigde middelen zijn sterk afhankelijk van bijvoorbeeld beschikbare capaciteit en het slim combineren van werkzaamheden. Deze afwegingen worden gemaakt in het uitvoeringsplan en worden bij de kaderstelling 2027 aangeboden. Mogelijk kan de benodigde dekking voor deze aanvullende incidentele en structurele lasten (zowel budget als kapitaallasten) gevonden worden in de kostenreductie van dotaties in de reserve kapitaalgoederen, van € 100.000 in 2025 en € 200.000 in 2026 e.v. Daarnaast kunnen de reeds lopende kapitaallasten ook op basis van de voorgestelde afschrijvingstermijnen herzien worden. Het BBV staat toe de resterende boekwaarde over de verlengde afschrijvingstermijn af te schrijven. Hierdoor kan in de komende planjaren een reductie van de reeds lopende kapitaallasten plaatsvinden.
Daarnaast vraagt het MJIP grootschalige investeringen in de openbare ruimte, maar biedt deze langjarige vooruitblik ook de mogelijkheid tussentijds groot onderhoud niet uit te voeren in afwachting van integrale vernieuwing. Hiermee wordt een fictieve onderhoudsomvang van ca. € 2,3 miljoen bespaard, die zonder het MJIP wel in de planning opgenomen had moeten worden. Deze opties worden uiteraard ook meegenomen in de uitvoeringsplannen. Om tot die tijd wel de huidige beleidslijn te kunnen vervolgen is het noodzakelijk dat de beschikbaar gestelde kredieten uit de Nota Kapitaalgoederen 2021 – 2024 in 2025 en 2026 worden gecontinueerd. Dat betekent concreet: - 100.000 euro voor vervanging en levensduur verlengend onderhoud aan wegen - 220.000 euro voor vervanging en levensduur verlengend onderhoud van bomen - 50.0004 euro voor vervanging en levensduur verlengend onderhoud van spelen.