Bijlage: Benchmark sociale basis zes Twentse gemeenten
Tekst van het document
Benchmark Sociale Basis 6 Twentse gemeenten Borne Haaksbergen Hellendoorn Hof van Twente Losser Wierden LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 2 Colofon Opdrachtgever Gemeente Borne Auteur(s) Harm Eskes Lennart Homan Alyssa Wegman Kenmerk LH/26/0180/sbbrn Publicatiedatum 31 januari 2026 ' Bureau HHM Inhoud 1. | Deze benchmark ............................................................................... 4 | 7. | Wierden ........................................................................................... 77 1.1 | Doel van de benchmark ........................................................................... 4 | 7.1 | Beeld van de gemeente .......................................................................... 77 1.2 | Methode ..................................................................................................... 4 | 7.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ................................................................... 78 1.3 | Leeswijzer ................................................................................................... 5 | 7.3 | Ontvangen documenten ........................................................................ 78 2. | Borne ................................................................................................. 6 | 8.
| Conclusies en aanbevelingen ........................................................ 90 2.1 | Beeld van de gemeente Borne ................................................................ 6 | 8.1 | Conclusies en aanbevelingen per bouwsteen ..................................... 90 2.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ..................................................................... 7 | 1. Bestaanszekerheid .................................................................................... 90 2.3 | Ontvangen documenten .......................................................................... 8 | 2. Financiering................................................................................................ 91 3. | Haaksbergen ................................................................................... 20 | 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid ................................................ 92 3.1 | Beeld van de gemeente Haaksbergen .................................................. 20 | 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie ...................................................... 93 3.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ................................................................... 21 | 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken ..................................................
94 3.3 | Ontvangen documenten ........................................................................ 22 | 6. Responsiviteit ............................................................................................. 95 7. (Onder)steunen van mantelzorg .............................................................. 96 4. | Hellendoorn .................................................................................... 33 | 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet ....................................................... 97 4.1 | Beeld van de gemeente Hellendoorn ................................................... 33 | 9. Versterken inclusie .................................................................................... 98 4.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ................................................................... 35 | 10. Mensen vragen & uitnodigen ................................................................. 99 4.3 | Ontvangen documenten ........................................................................ 35 | 8.2 | Beschouwende conclusie ..................................................................... 100 5. | Hof van Twente ............................................................................... 49 5.1 | Beeld van de gemeente Hof van Twente ............................................. 49 | Bijlage 1.
| Overzichtstabel Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein ........... 101 5.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ................................................................... 50 5.3 | Ontvangen documenten ........................................................................ 51 6. | Losser .............................................................................................. 63 6.1 | Beeld van de gemeente Losser ............................................................. 63 6.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen ................................................................... 64 6.3 | Ontvangen documenten ........................................................................ 65 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 3 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 4 1. Deze benchmark In dit hoofdstuk wordt de benchmark beschreven die is uitgevoerd als onderdeel van het onderzoek naar een toekomstbestendige sociale basis in Twente. De benchmark is gebaseerd op een documentstudie van relevante (beleids)documenten van zes gemeenten: Borne, Haaksbergen, Hellendoorn, Hof van Twente, Losser en Wierden. Deze gemeenten zijn geselecteerd op basis van vergelijkbare schaalgrootte, sociaal- demografische kenmerken en regionale context.
1.1 Doel van de benchmark Het doel van deze benchmark is om inzicht te krijgen in de sociale basis van alle deelnemende gemeenten en deze met elkaar te vergelijken. Door deze vergelijking worden relatieve sterktes en zwaktes zichtbaar en kunnen best practices worden geïdentificeerd die toepasbaar zijn in meerdere gemeenten. 1.2 Methode De benchmark is uitgevoerd op basis van een inhoudelijke analyse van beschikbare documenten per gemeente. Hierbij is gekeken naar hoe de sociale basis in beleid en praktijk wordt vormgegeven. De documenten zijn beoordeeld op de aanwezigheid en uitwerking van tien bouwstenen van een sterke sociale basis: 1. Bestaanszekerheid 2. Financiering 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken 6. Responsiviteit 7. (onder)Steunen van mantelzorg 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet 9. Versterken inclusie 10. Mensen vragen & uitnodigen Per bouwsteen is per gemeente beschreven in welke de mate de bouwsteen zichtbaar en uitgewerkt is in beleid en praktijk. De beoordeling is gebaseerd op een kwalitatieve lezing van de documenten, waarbij is gelet op concrete beleidsmaatregelen, ambities, voorbeelden en mate van uitwerking.
LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 5 De beschrijving van de bevindingen per gemeente begint met het opstellen van een meer kwantitatief beeld per gemeente. Dit doen om we om de lokale context en uitgangspositie per gemeente helder te maken. Dit biedt direct inzicht in de unieke kenmerken, uitdagingen en kansen van elke gemeente. Het schetsen van dit beeld is belangrijk omdat: • Lokale verschillen zichtbaar worden Elke gemeente heeft een eigen sociaal-demografisch profiel, beleidsaanpak en netwerk van voorzieningen. Door deze verschillen expliciet te maken, wordt duidelijk waarom bepaalde bouwstenen sterker of zwakker zijn uitgewerkt. • Vergelijkbaarheid en duiding Een helder beeld per gemeente maakt het mogelijk om de uitkomsten van de benchmark in perspectief te plaatsen en te begrijpen waarom scores verschillen. 1.3 Leeswijzer Dit rapport vergelijkt de sociale basis van zes Twentse gemeenten. De opbouw is als volgt: • Hoofdstuk 1 gaf uitleg over het doel, de methode en de beoordelingscriteria van de benchmark. • Gemeentehoofdstuk start met een korte schets van de lokale context, gevolgd door een beoordeling op tien bouwstenen van de sociale basis. • Conclusies en aanbevelingen geeft een overzicht van de belangrijkste inzichten uit de benchmark.
• Bijlage 1 geeft de tabellen met kerncijfers uit de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein. LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 6 2. Borne Dit hoofdstuk beschrijft de beoordeling van de gemeente Borne op de 10 thema’s van de sociale basis. 2.1 Beeld van de gemeente Borne De informatie in deze paragraaf is afkomstig van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein van Waarstaatjegemeente.nl. Uitgangspositie De gemeente Borne telt per 1 januari 2025 24.639 inwoners en 10.340 huishoudens. De leeftijdsopbouw laat een relatief groot aandeel ouderen zien, met een stijgende groep 65-plussers. De grijze druk bedraagt 42,7 procent. Eenpersoonshuishoudens vormen een substantiºle categorie (320 per 1.000 huishoudens), gevolgd door samenwonende paren met kinderen. Sociaaleconomisch bevindt Borne zich boven het landelijk gemiddelde, met een SES-WOA-score van 0,160 in 2023. Tegelijkertijd heeft 6,1 procent van de huishoudens problematische schulden en leeft 0,4 procent langdurig onder de lage-inkomensgrens. Op gezondheidsgebied spelen langdurige aandoeningen, fysieke beperkingen, valongevallen onder ouderen en een relatief hoge mate van eenzaamheid (38,8 procent in 2024). Onder jongeren zijn kwetsbaarheden zichtbaar in HALT- meldingen, meldingen van kindermishandeling en het aandeel leerlingen in het speciaal basisonderwijs (21 per 1.000 leerlingen).
Deze factoren samen vormen een uitgangspositie waarin een brede en diverse vraag naar ondersteuning bestaat. Wmo In het tweede halfjaar van 2024 maakten 1.845 unieke inwoners gebruik van een Wmo-maatwerkvoorziening. Het gebruik concentreert zich vooral in de categorieºn hulp bij het huishouden, ondersteuning thuis en hulpmiddelen en diensten. Per 1.000 inwoners gaat het om 41 cliºnten met huishoudelijke hulp, 15 cliºnten met ondersteuning thuis en 20 cliºnten met hulpmiddelen en diensten. Ouderen vormen de grootste
gebruikersgroep. Veel voorkomende combinaties zijn hulp bij het | komt in kleinere aantallen voor. De meest voorkomende combinaties zijn huishouden met vervoersvoorzieningen en rolstoelen met | Jeugdwet en Wmo (143 per 1.000 huishoudens) en Wmo en Participatiewet vervoersvoorzieningen. De Wmo-uitgaven bedroegen in 2024 in totaal 6,8 | (11 per 1.000). Deze stapeling wijst op meervoudige problematiek en miljoen euro, waarbij vooral hulpmiddelen en diensten hoger uitvielen dan | benadrukt de noodzaak van integrale ondersteuning. begroot. 2.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen Jeugdwet | Uit de analyse blijkt dat Borne op alle bouwstenen van de sociale basis In het eerste halfjaar van 2025 werden 685 jeugdzorgtrajecten ingezet bij | actief beleid voert en een breed scala aan initiatieven kent. Met name op 605 unieke jongeren. Het merendeel betreft jeugdhulp zonder verblijf (89,1 | de bouwstenen Financiering, Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid, procent). Jeugdhulp met verblijf, jeugdbescherming en jeugdreclassering | Steun & ruimte voor vrijwillige inzet en Mensen vragen & uitnodigen scoort vormen kleinere, stabiele categorieºn. In het tweede halfjaar van 2024 | Borne sterk: deze thema’s zijn stevig verankerd in zowel beleid als praktijk. werden 255 trajecten beºindigd, waarvan het grootste deel volgens plan.
| De gemeente werkt intensief samen met inwoners, vrijwilligers en De uitgaven aan jeugdzorg bedroegen in 2023 in totaal 7,2 miljoen euro, | partners, onder meer via het Sociaal Hus en casustafels en stimuleert met het grootste aandeel in jeugdhulp zonder verblijf. | eigenaarschap, participatie en co-creatie. De toegang tot ondersteuning is laagdrempelig georganiseerd, met veel aandacht voor maatwerk en het Participatiewet | snel oppakken van signalen uit de samenleving. Borne kent 9,6 re-integratievoorzieningen per 1.000 inwoners van 15 tot 74 jaar, lager dan het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten. Het aandeel | Op andere bouwstenen, zoals Bestaanszekerheid, Versterken inclusie, huishoudens met bijstand bedraagt 2,8 procent. Het aantal | Responsiviteit en (onder)Steunen van mantelzorg, zijn duidelijke stappen bijstandsontvangers ligt op 20 per 1.000 inwoners, vergelijkbaar met | gezet en lopen diverse projecten, maar blijft voortdurende aandacht nodig eerdere jaren. Instrumenten zoals jobcoaching, coaching naar werk, | om alle doelgroepen te bereiken en knelpunten (zoals het gebruik van opleidingen en vrijwilligerswerk worden ingezet, waarbij vrijwilligerswerk | minimaregelingen, respijtzorg en het bereiken van kwetsbare groepen) het meest voorkomt (4,0 per 1.000 inwoners). Het | verder te verkleinen.
De sociale basis in Borne is breed en integraal werkloosheidspercentage bedraagt 2,9 procent in 2024. | opgezet, met veel aandacht voor preventie, het versterken van basisvaardigheden en het bevorderen van meedoen voor iedereen. Borne Stapeling van voorzieningen | laat daarmee zien dat de sociale basis een stevige pijler is onder het In het tweede halfjaar van 2024 had 22,1 procent van de huishoudens ØØn | gemeentelijk beleid, maar blijft alert op nieuwe uitdagingen zoals of meer voorzieningen in het sociaal domein. Per 1.000 huishoudens gaat | vergrijzing, toenemende druk op vrijwilligers, financiºle toegankelijkheid en het om 119 huishoudens met ØØn voorziening, 59 met twee voorzieningen | het vergroten van inclusie. en 24 met drie voorzieningen.
Stapeling van vier of meer voorzieningen LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 7 2.3 | Ontvangen documenten | • | Monitor Kansrijke Start 2024 We hebben van de gemeente Borne de volgende (beleids)documenten | • | ontwerp-omgevingsvisie-samen-borne ontvangen: | • | Organisatieplan 2024 definitief • | 221022 KS Armoede is zoveel meer dan een lege portemonnee DEF | • | Over het Sociaal Hus • | 20240611_Plan_Borne_Werkt_2.0 (1) | • | Plan van aanpak GALA verbinding en inzet Twentse Koers (mei 23_ • | 20240802 Uitvoeringsplan bestaanszekerheid versie 2.0 | definitief) • | 20250512 uitvoeringsagenda Meedoen is de kunst | • | Praatplaat Dementievriendelijk wonen • | 20250910 Collegevoorstel Mentaal Gezond Twente overeenkomst | • | Programma wonen welzijn zorg 2025 concept SPUK en penvoerder | • | Programmaplan Sociaal Domein • | aanvraag zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met | • | projectplan clientondersteuning gemeente Borne dementie | • | publieksamenvatting • | Ambitiedocument 2026-2029 Taalhus concept | • | Regioplan-Twente • | Behoefteanalyse - gemeente Borne | • | SOEK rapportage 2023 Borne • | Behoefteanalyse mensen met dementie - gemeente Borne 2022 | • | SPUK GALA Borne Gezond • | Bijlage 2.
Rapportage TB Woonzorganalyse Borne def 2.1 | • | TG - 20211163 Herziening Borne 2030 • | BORNS AKKOORD 2022-2026 def | • | Transformatieplan_Mentaal_Gezond_Twente_v1.1 • | brochure-ontmoeten-sporten-en-bewegen-voor-senioren-in-borne - | • | Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 (002) 2023-2024 | • | Uitvoeringsplan programma Sociaal Domein jaarschijf 2023 • | concept cultuurnota gemeente Borne- Meedoen is de kunst! | • | Visie Ontmoeten in Het Dijkhuis • | Dementiescan Borne en bijlagen | • | Visie Sociaal Domein definitief • | Dorpsambitieplan-Hertme | • | Werkproces Steunpunt Relatie en Scheiding - 13 mei • | DS Borne incl spinnenwegdiagram 23-05-2024 | • | Wijkgezondheidsprofiel Borne juni 2023 • | Evaluatie Sociaal Hus 2022-2024 • | Evaluatieverslag inwonersparticipatie SD • | Factsheet_Meedoen_Borne_2024 • | Handreiking-Huisvesting-huisartsen-en-gezondheidscentra • | Inclusieagenda gemeente Borne • | Infografic Businesscase dementievriendelijk wonen • | Leefbaar zenderen - koersdocument aanpak vastgestelde versie Ontwikkelteam LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 8 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 9 1. Bestaanszekerheid Beoordeling Borne heeft een breed netwerk van voorzieningen en initiatieven gericht op het vergroten van bestaanszekerheid.
Er is veel inzet op armoedebestrijding, maar niet alle kwetsbare groepen worden bereikt. Informatievoorziening en toegankelijkheid van regelingen kunnen beter. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis In Borne zijn veel vrijwilligers en lokale initiatieven actief, zoals de voedselbank, Stichting Leergeld, het noodfonds en de Verjaardagsbox. Zij bieden praktische hulp en ondersteuning aan inwoners met financiºle zorgen, bijvoorbeeld door het verstrekken van voedselpakketten, het mogelijk maken van sport- en cultuurdeelname voor kinderen, en het bieden van noodhulp bij acute geldproblemen. De gemeenschap is betrokken: inwoners helpen elkaar via informele netwerken, bijvoorbeeld met boodschappen, ruilsystemen of buurtmoestuinen. Er zijn laagdrempelige ontmoetingsplekken waar signalen van armoede en uitsluiting snel worden opgepikt. Toch blijkt uit onderzoek dat niet iedereen de weg naar deze hulp weet te vinden, mede door onbekendheid, schaamte of complexiteit van het aanbod. Institutionele sociale basis De gemeente Borne biedt schuldhulpverlening, minimaregelingen en werkt met vroegsignalering van schulden (zoals het proactief benaderen bij betalingsachterstanden). Het Sociaal Hus fungeert als centraal loket waar inwoners terechtkunnen voor hulpvragen, advies en ondersteuning.
Er zijn veel regelingen, zoals energietoeslag, bijzondere bijstand en het Jeugdfonds Sport & Cultuur, maar het aanvraagproces wordt als versnipperd en ingewikkeld ervaren. Monitoring laat zien dat het bereik van sommige regelingen (zoals energietoeslag) hoog is, maar andere (zoals minimaregelingen) achterblijven. De gemeente werkt aan het vereenvoudigen van procedures, betere communicatie en het vergroten van de bekendheid van het aanbod, zodat meer mensen gebruikmaken van hun rechten. Er is aandacht voor het afstemmen van beleid op regionale initiatieven (zoals GALA gezond leven en Regioplan Twente). Hoewel Borne beschikt over een breed palet aan regelingen en een integrale toegang via het Sociaal Hus, blijkt het daadwerkelijke bereik van met name minimaregelingen beperkt. In 2023 maakte slechts circa 16% van de rechthebbenden gebruik van deze regelingen. Onbekendheid, ingewikkelde procedures en versnipperde informatie vormen belangrijke drempels.
Bronnen • | 221022 KS Armoede is zoveel meer dan een lege portemonnee | • | Evaluatie Sociaal Hus 2022–2024 • | 20240802 Uitvoeringsplan bestaanszekerheid versie 2.0 | • | Over het Sociaal Hus • | Factsheet_Meedoen_Borne_2024 | • | Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 (bereik • | Behoefteanalyse – gemeente Borne | kwetsbare groepen) • | Behoefteanalyse mensen met dementie – gemeente Borne 2022 | • | Monitor Kansrijke Start 2024 (jonge gezinnen, financiºle kwetsbaarheid) (indirect, doelgroepinformatie) | • | Regioplan-Twente (regionale afstemming) LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 10 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 11 2. Financiering Beoordeling De financiering van de sociale basis in Borne is divers en structureel, met ruimte voor innovatie. Er zijn structurele subsidies, maar ook uitdagingen rond flexibiliteit en maatwerk. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, verenigingen en vrijwilligersorganisaties organiseren zelf fondsenwerving en crowdfunding voor buurtprojecten. Dit versterkt de financiºle basis van onderop en maakt het mogelijk om snel in te spelen op lokale behoeften. Voorbeelden zijn gezamenlijke kas voor buurtactiviteiten, crowdfunding voor speelplekken en lokale sponsoring van evenementen.
Institutionele sociale basis De gemeente verstrekt structurele subsidies aan welzijnsorganisaties, sportverenigingen en culturele instellingen. Er is aandacht voor cofinanciering (bijvoorbeeld bij cultuureducatie op basisscholen) en het optimaliseren van het subsidieproces. Professionals en vrijwilligers geven aan dat bestaande regels soms te rigide zijn; daarom wordt gewerkt aan meer maatwerkbudgetten en flexibele inzet van middelen. Regionale samenwerking (zoals Twentse Koers) zorgt voor bundeling van middelen en gezamenlijke preventieprojecten. De gemeente monitort de effectiviteit van de inzet van middelen en stuurt bij waar nodig, bijvoorbeeld door het evalueren van subsidiepartners en het stimuleren van innovatie via incidentele impulsen. Bronnen • 20240611_Plan_Borne_Werkt_2.0 (koppeling participatie & financiering) • Programmaplan Sociaal Domein • Uitvoeringsplan programma Sociaal Domein jaarschijf 2023 • SPUK GALA Borne Gezond • Plan van aanpak GALA verbinding en inzet Twentse Koers • Regioplan-Twente (regionale financiering en samenwerking) • Organisatieplan 2024 definitief (structuren & begroting) LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 12 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid Beoordeling De gemeenschappelijke sociale basis in Borne wordt gekenmerkt door veel informele initiatieven en onderlinge betrokkenheid.
De samenwerking tussen vrijwilligersinitiatieven en andere partijen is echter beperkt expliciet uitgewerkt in beleidsdocumenten en sterk afhankelijk van informele netwerken. Een belangrijk aandachtspunt blijft het bereiken van inwoners die ondersteuning nodig hebben, maar de weg naar het bestaande aanbod niet vanzelf vinden. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Buurtbewoners, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen werken samen aan activiteiten en ondersteuning. Co-creatie is vanzelfsprekend: inwoners worden actief betrokken bij het ontwikkelen en uitvoeren van plannen, bijvoorbeeld via buurtprojecten, lotgenotengroepen en informele netwerken. Ervaringsdeskundigen worden ingezet om beleid en uitvoering te verbeteren, bijvoorbeeld als lotgenotencoach of in beleidsontwikkeling. Informele netwerken zorgen ervoor dat signalen uit de samenleving snel worden opgepakt en dat er een cultuur van vertrouwen en gezamenlijkheid ontstaat. Institutionele sociale basis Binnen de institutionele sociale basis is samenwerking expliciet vormgegeven via het Sociaal Hus. Hier werken gemeente, Wijkracht, GGD, Kulturhus en andere partners gelijkwaardig samen. De verdeeltafel fungeert als instrument voor gezamenlijke casusbespreking, wat in evaluaties wordt gewaardeerd vanwege de korte lijnen, gedeelde verantwoordelijkheid en het loslaten van organisatiebelangen.
Bronnen • Over het Sociaal Hus • Evaluatie Sociaal Hus 2022–2024 • Evaluatieverslag inwonersparticipatie SD • Dementiescan Borne en bijlagen (netwerksamenwerking) • Programmaplan Sociaal Domein • Plan van aanpak GALA verbinding en inzet Twentse Koers • Regioplan-Twente • Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 (co-creatiepraktijk) LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 13 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie Beoordeling Borne stimuleert eigenaarschap en zelfredzaamheid, maar dit vraagt om een cultuuromslag bij inwoners en professionals. De gemeente faciliteert initiatieven en participatie. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners nemen initiatief via buurtprojecten, bewonersplatforms en burgerinitiatieven. Voorbeelden zijn het samen beheren van speeltuinen, buurtmoestuinen of het organiseren van activiteiten. Er is aandacht voor het versterken van samenredzaamheid en het stimuleren van eigen regie, zodat inwoners meer grip krijgen op hun eigen situatie en leefomgeving. Projecten als Senioren Op Eigen Kracht (SOEK) en jongerenwerk zijn gericht op het vergroten van zelfredzaamheid en het voorkomen van afhankelijkheid. Institutionele sociale basis Een belangrijk uitgangspunt binnen de institutionele sociale basis is het versterken van eigen regie en normaliseren.
De gemeente stuurt bewust op ‘zorgen dat’ in plaats van ‘zorgen voor’, met als doel inwoners zo veel mogelijk zelf de regie te laten voeren en onnodige afhankelijkheid van professionele ondersteuning te voorkomen. Bronnen • Dorpsambitieplan-Hertme • concept cultuurnota gemeente Borne – Meedoen is de kunst! • Evaluatieverslag inwonersparticipatie SD • Programmaplan Sociaal Domein • projectplan cliºntondersteuning gemeente Borne • Programma wonen welzijn zorg 2025 concept • Visie Sociaal Domein definitief LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 14 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken Beoordeling Borne beschikt over een breed aanbod aan ontmoetingsplekken, maar er zijn nog witte vlekken, vooral voor jongeren en in nieuwe wijken. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Buurthuizen, dorpshuizen en informele ontmoetingsplekken worden soms beheerd door inwoners en vrijwilligers. Activiteiten als koffie-inlopen, samen eten en sportgroepen zijn laagdrempelig en vinden plaats in de buurt. Voor jongeren zijn er minder vaste plekken; zij ontmoeten elkaar vooral via sport, school en cultuur. Initiatieven als AutoMaatje en aanvullend vervoer vergroten de bereikbaarheid van voorzieningen. Er zijn pilots om samen met jongeren en omwonenden nieuwe ontmoetingsplekken te creºren.
Institutionele sociale basis De gemeente investeert in uitbreiding en aanpassing van voorzieningen, met aandacht voor toegankelijkheid (zoals drempelvrije locaties en aangepast sanitair) en bereikbaarheid. Het Sociaal Hus verhuist naar een centrale locatie, waardoor publieke diensten beter vindbaar zijn. Er wordt gewerkt aan het creºren van nieuwe ontmoetingsplekken, vooral in wijken waar deze ontbreken, zoals Bornsche Maten. De gemeente monitort het gebruik van voorzieningen en stuurt bij waar nodig. Bronnen • brochure-ontmoeten-sporten-en-bewegen-voor-senioren-in-borne • Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 • Visie Ontmoeten in Het Dijkhuis • ontwerp-omgevingsvisie-samen-borne • Wijkgezondheidsprofiel Borne juni 2023 (inrichting & voorzieningen) • Programma wonen welzijn zorg 2025 concept LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 15 6. Responsiviteit Beoordeling De gemeente en partners zijn responsief, met snelle hulp via het Sociaal Hus. Verbetering is mogelijk in communicatie en het verlagen van bureaucratische drempels. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers en lokale netwerken signaleren behoeften en knelpunten in hun omgeving en geven deze door aan de gemeente of welzijnsorganisaties.
Informele hulp bij acute problemen is vanzelfsprekend, bijvoorbeeld via burenhulp of maatjesprojecten. Er is aandacht voor het delen van ervaringen en het snel oppakken van signalen uit de samenleving. De responsiviteit binnen de gemeenschappelijke sociale basis wordt in Borne sterk gedragen door noaberschap. De kleinschaligheid en onderlinge bekendheid maken dat signalen snel worden opgepakt. Dit kwam onder meer tot uiting tijdens de coronaperiode, waarin informele netwerken snel ondersteuning organiseerden voor kwetsbare inwoners. Institutionele sociale basis Het Sociaal Hus biedt ØØn loket waar inwoners snel terechtkunnen voor hulp. Consulenten houden spreekuur op laagdrempelige vindplaatsen, zoals huisartsenpraktijken en bibliotheken. De gemeente werkt aan betere communicatie (zoals een gezamenlijke agenda en duidelijke informatie) en vereenvoudiging van procedures. Monitoring en klanttevredenheidsonderzoeken worden gebruikt om beleid bij te sturen. Er is aandacht voor het anticiperen op toekomstige vragen en het betrekken van inwoners bij beleidsvorming.
Bronnen • Over het Sociaal Hus • Evaluatie Sociaal Hus 2022–2024 • Factsheet_Meedoen_Borne_2024 • Wijkgezondheidsprofiel Borne 2023 • Monitor Kansrijke Start 2024 • Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 • projectplan cliºntondersteuning gemeente Borne LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 16 7. (onder)Steunen van mantelzorg Beoordeling Mantelzorgers krijgen structurele aandacht en ondersteuning, maar respijtzorg is een knelpunt. Er is waardering en begeleiding, maar de druk neemt toe. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Lotgenotengroepen, burenhulp en informele respijtzorg zijn aanwezig. Mantelzorgers kunnen ervaringen delen en elkaar ondersteunen via bijeenkomsten als het MantelzorgcafØ. Vrijwilligers en familieleden bieden praktische hulp en emotionele steun. Er is aandacht voor het combineren van mantelzorg met werk en het voorkomen van overbelasting. Binnen de gemeenschappelijke sociale basis is mantelzorg in beleidsdocumenten beperkt uitgewerkt. De ondersteuning van mantelzorgers vindt vooral plaats via informele netwerken en vrijwilligersorganisaties (zoals de Zonnebloem) en via specifieke initiatieven zoals het Zelfregieteam voor naasten. Een samenhangende beschrijving van mantelzorg binnen de gemeenschappelijke basis ontbreekt grotendeels.
Institutionele sociale basis Het Sociaal Hus en Stichting Informele Zorg bieden ondersteuning, advies en begeleiding aan mantelzorgers. Er zijn waarderingsacties (zoals een jaarlijkse cadeaubon) en cursussen. De gemeente werkt samen met regionale partners aan uitbreiding van respijtzorg, maar het aanbod blijft achter bij de groeiende vraag. Bronnen • Dementiescan Borne + bijlagen • Praatplaat Dementievriendelijk wonen • Infografic Businesscase dementievriendelijk wonen • aanvraag zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie • Handreiking–Huisvesting–huisartsen–en–gezondheidscentra • Programma wonen welzijn zorg 2025 concept LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 17 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Beoordeling Vrijwilligerswerk is stevig verankerd in Borne, maar de druk op vrijwilligers neemt toe. Er is aandacht voor ondersteuning, scholing en matching. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Vrijwilligers organiseren zelf activiteiten, ondersteunen kwetsbare inwoners en zorgen voor verbinding in de buurt. Er is een sterke cultuur van noaberschap en informele hulp. Vrijwilligers zijn actief op terreinen als sport, cultuur, zorg en buurtactiviteiten. Nieuwe vormen van vrijwilligerswerk, zoals maatjesprojecten en buurtinitiatieven, worden gestimuleerd.
Institutionele sociale basis De gemeente ondersteunt via vrijwilligersbeleid, trainingen en netwerken. Er zijn projecten voor deskundigheidsbevordering, matching en waardering van vrijwilligers. Vrijwilligerscoördinatoren organiseren workshops en inspiratiesessies. De gemeente faciliteert initiatieven van bewoners(groepen) via wijkbudgetten of ondersteuning en werkt samen met lokale organisaties aan het vergroten van de participatie. Bronnen • brochure-ontmoeten-sporten-en-bewegen-voor-senioren-in-borne • Programmaplan Sociaal Domein • SPUK GALA Borne Gezond • Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 • Dorpsambitieplan-Hertme • Leefbaar Zenderen – koersdocument LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 18 9. Versterken inclusie Beoordeling Borne werkt actief aan inclusie, met aandacht voor toegankelijkheid, diversiteit en het tegengaan van uitsluiting. Niet alle groepen worden bereikt. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Initiatieven als maatjesprojecten, vriendenkringen en buurtactiviteiten zijn gericht op het betrekken van iedereen, ook mensen met een beperking of een migratieachtergrond. Informele netwerken zorgen voor verbinding tussen jong en oud. Er zijn activiteiten gericht op het bespreekbaar maken van diversiteit en het tegengaan van uitsluiting.
Institutionele sociale basis De gemeente voert een inclusieagenda uit, verbetert fysieke toegankelijkheid van gebouwen en werkt samen met partners aan bewustwording en anti- discriminatie. Er zijn projecten voor eenzaamheid, LHBTI+ beleid en samenwerking met regionale platforms. De gemeente organiseert activiteiten om sociale uitsluiting tegen te gaan en monitort de betrokkenheid van doelgroepen. Bronnen • Inclusieagenda gemeente Borne • concept cultuurnota – Meedoen is de kunst! • Infografic Businesscase dementievriendelijk wonen • Praatplaat Dementievriendelijk wonen • Programmaplan Sociaal Domein • Regioplan-Twente • Transformatieplan Mentaal Gezond Twente v1.1 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 19 10. Mensen vragen & uitnodigen Beoordeling De gemeente stimuleert actieve deelname en betrekt inwoners via persoonlijke benadering en uitnodigende communicatie. Er is aandacht voor moeilijk bereikbare groepen Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden via campagnes, buurtactiviteiten en persoonlijke uitnodigingen betrokken bij het sociale leven. Vrijwilligers en sleutelfiguren spelen een belangrijke rol in het bereiken van mensen die anders buiten beeld blijven. Er zijn maatjesprojecten, vriendenkringen en sport- en cultuuractiviteiten die inwoners uitnodigen en activeren.
Institutionele sociale basis De gemeente organiseert bewustwordingscampagnes, outreach-activiteiten en laagdrempelige participatiebijeenkomsten. Er is aandacht voor het benutten van talenten en het stimuleren van betrokkenheid, met speciale aandacht voor het bereiken van moeilijk bereikbare groepen. De gemeente blijft investeren in het uitbreiden en verbeteren van deze uitnodigende werkwijze. Bronnen • Factsheet_Meedoen_Borne_2024 • Monitor Kansrijke Start 2024 • brochure-ontmoeten-sporten-en-bewegen-voor-senioren-in-borne • Tussenevaluatie pilots ontmoetingsplekken en RESET074 • concept cultuurnota – Meedoen is de kunst! • Programmaplan Sociaal Domein LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 20 3. Haaksbergen Dit hoofdstuk beschrijft de beoordeling van de gemeente Haaksbergen op de 10 thema’s van de sociale basis. 3.1 Beeld van de gemeente Haaksbergen De informatie in deze paragraaf is afkomstig van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein van Waarstaatjegemeente.nl. Uitgangspositie De gemeente Haaksbergen telt per 1 januari 2025 in totaal 24.359 inwoners en 10.420 huishoudens. De leeftijdsopbouw laat een relatief groot aandeel ouderen zien, met een verder stijgende groep 65-plussers. De grijze druk bedraagt 48,1 procent, hoger dan in vergelijkbare gemeenten.
Haaksbergen kent een substantieel aandeel eenpersoonshuishoudens (307 per 1.000 huishoudens), een groep die relatief vaak een hulpvraag heeft. Sociaaleconomisch bevindt de gemeente zich rond het landelijk gemiddelde, met een SES-WOA score van 0,124 in 2023. Tegelijkertijd heeft 6,2 procent van de huishoudens problematische schulden en leeft 2,5 procent langdurig onder de lage-inkomensgrens. Op gezondheidsgebied spelen fysieke beperkingen, langdurige aandoeningen en een relatief hoge mate van eenzaamheid (39 procent in 2024) een rol. Ook jeugdigen kennen kwetsbaarheden, zichtbaar in HALT-meldingen, meldingen van kindermishandeling en het aandeel leerlingen in het speciaal basisonderwijs. Deze factoren samen zorgen voor een brede en diverse ondersteuningsvraag binnen het sociaal domein. Wmo In het tweede halfjaar van 2024 maakten 1.535 unieke inwoners gebruik van een Wmo-maatwerkvoorziening. Het gebruik concentreert zich vooral in ondersteuning thuis, hulp bij het huishouden en hulpmiddelen en diensten. Per 1.000 inwoners gaat het om 33 cliºnten met hulp bij het huishouden en 33 cliºnten met ondersteuning thuis. Ouderen vormen de grootste gebruikersgroep. Binnen Haaksbergen komen combinaties zoals
hulp bij het huishouden met vervoersdiensten en hulp bij het huishouden | betreffen Jeugdwet en Wmo en Wmo en Participatiewet, die beide met begeleiding het meest voor. De Wmo-uitgaven bedroegen in 2024 | voorkomen bij meer dan honderd huishoudens per 1.000. De stapeling ruim 5,2 miljoen euro, met de grootste financiºle inzet in huishoudelijke | wijst op meervoudige problematiek en onderstreept de noodzaak van hulp en ondersteuning thuis. | integrale ondersteuning. Jeugdwet | 3.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen In het eerste halfjaar van 2025 werden 475 jeugdzorgtrajecten ingezet bij | Uit de analyse blijkt dat Haaksbergen op vrijwel alle bouwstenen van de 440 unieke jongeren. Het grootste deel, circa 85 procent, betreft jeugdhulp | sociale basis actief beleid voert en concrete initiatieven heeft ontwikkeld. zonder verblijf. Jeugdhulp met verblijf, jeugdbescherming en | Met name op de bouwstenen Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid, jeugdreclassering vormen kleinere en relatief stabiele categorieºn. In het | Eigenaarschap, zeggenschap & regie, Responsiviteit en (onder)Steunen van tweede halfjaar van 2024 werden 235 trajecten beºindigd. De uitgaven aan | mantelzorg scoort Haaksbergen sterk: deze thema’s zijn stevig verankerd jeugdzorg bedroegen in 2023 in totaal 6,6 miljoen euro, waarbij jeugdhulp | in beleid en praktijk.
De gemeente werkt intensief samen met inwoners, zonder verblijf het grootste deel vormt. | vrijwilligers en partners, en stimuleert eigen regie en participatie. Ook de toegang tot ondersteuning is laagdrempelig georganiseerd via de Participatiewet | Noaberpoort en het Huis van Haaksbergen. Op andere bouwstenen, zoals Haaksbergen kent 2,8 procent huishoudens met bijstand, vergelijkbaar | Bestaanszekerheid, Versterken inclusie en Steun & ruimte voor vrijwillige met andere kleinere gemeenten. Het aantal bijstandsontvangers ligt rond | inzet, zijn duidelijke stappen gezet en lopen diverse projecten, maar blijft de 18 tot 19 personen per 1.000 inwoners. Het werkloosheidspercentage | voortdurende aandacht nodig om alle doelen volledig te realiseren. De bedraagt 3,0 procent in 2024, na een lichte stijging ten opzichte van | sociale basis is breed en integraal opgezet, met veel aandacht voor eerdere jaren. De gemeente zet verschillende re-integratievoorzieningen | preventie, het versterken van basisvaardigheden en het bevorderen van in, waaronder coaching naar werk of participatie, jobcoaching en | meedoen voor iedereen. Haaksbergen laat daarmee zien dat de sociale opleidingen. Coaching naar werk komt uit op 0,6 per 1.000 inwoners, | basis een stevige pijler is onder het gemeentelijk beleid, maar blijft alert op vrijwilligerswerk op 4,0 per 1.000 inwoners.
| nieuwe uitdagingen zoals vergrijzing, financiºle druk en het bereiken van kwetsbare groepen. Stapeling van voorzieningen In het tweede halfjaar van 2024 had 18,7 procent van de huishoudens ØØn of meer voorzieningen in het sociaal domein. Per 1.000 huishoudens gaat het om 103 huishoudens met ØØn voorziening, 49 met twee voorzieningen en 21 met drie voorzieningen. In kleinere aantallen komt stapeling van vier of meer voorzieningen voor. De meest voorkomende combinaties LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 21 3.3 | Ontvangen documenten We hebben van de gemeente Haaksbergen de volgende (beleids)documenten ontvangen: • | 20250507_Cultuurakkoord Gemeente Haaksbergen 2025-2028 • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 • | Algemene subsidieverordening Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving • | Beleidskader minima Haaksbergen 2023 e.v.
• | Beleidsregels re-integratie Participatiewet gemeente Haaksbergen 2024 _ Lokale wet- en regelgeving • | Beleidsvisie op het sociaal domein • | Integraal plan van aanpak Brede SPUK gemeente Haaksbergen aug 2023 • | Omgevingsvisie • | Procesvoorstel voorzieningendiscussie • | Re-integratieverordening Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving • | Verordening bekostiging leerlingenvervoer Haaksbergen (5.1c) _ Lokale wet- en regelgeving • | Verordening jeugdhulp Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving • | Verordening maatschappelijke ondersteuning Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving • | Verordening Maatschappelijke Participatie Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving • | Verordening Participatieraad Haaksbergen (4.42) _ Lokale wet- en regelgeving • | Visie op de dienstverlening 2024-2030 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 22 1. Bestaanszekerheid Beoordeling Haaksbergen voert een actief armoede- en schuldenbeleid om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten. De gemeente biedt uitgebreide ondersteuning voor minima en bij financiºle problemen. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis In Haaksbergen zijn veel vrijwilligers, lokale initiatieven en maatschappelijke organisaties actief, zoals Stichting Leergeld, de Voedselbank, Budgetmaatjes, het Noodfonds en kerken.
Zij bieden praktische hulp, voorlichting en ondersteuning aan inwoners met geldzorgen. Er is veel aandacht voor het versterken van basisvaardigheden (taal, rekenen, digitale vaardigheden) via het DigiTaalhuis/Ontwikkelplein en voor het bespreekbaar maken van armoede op scholen en in de wijk. Vrijwilligers en ervaringsdeskundigen geven gastlessen over omgaan met geld en ondersteunen bij het aanvragen van regelingen. Ook zijn er projecten als Kansrijke Start, waar kwetsbare gezinnen extra ondersteuning krijgen. De Formulierenbrigade helpt inwoners bij het invullen van aanvragen voor toeslagen en minimaregelingen, en het DigiTaalhuis ondersteunt laaggeletterden en nieuwkomers bij het vergroten van hun zelfredzaamheid. Institutionele sociale basis De gemeente voert een vernieuwd minimabeleid met nadruk op preventie, maatwerk en participatie. Er zijn regelingen zoals een collectieve zorgverzekering tot 120% van het sociaal minimum, het Kindpakket, energietoeslag, minimaatwerkbudget en extra ondersteuning voor gezinnen. Schuldhulpverlening werkt volgens het principe “zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig” en volgt de gedragscodes van de NVVK. Dankzij vroegsignalering wordt snel contact gelegd met inwoners in financiºle problemen.
De Noaberpoort fungeert als integraal loket voor ondersteuning, waar inwoners terecht kunnen voor advies en praktische hulp op het gebied van welzijn, zorg, opgroeien, opvoeden, werk en inkomen. Er is regionale harmonisatie van regelgeving en samenwerking met Borne en Hengelo. De gemeente werkt samen met partners als Wijkracht, Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Voedselbank en Kledingbank om inwoners in een financieel kwetsbare positie te ondersteunen. Bronnen • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | Beleidskader minima Haaksbergen 2023 e.v. • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 • | Beleidsvisie op het sociaal domein • | Integraal plan van aanpak Brede SPUK gemeente Haaksbergen aug 2023 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 23 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 24 2. Financiering Beoordeling Haaksbergen zet duidelijke stappen richting duurzame, ontschotte financiering van het sociaal domein. De gemeente bundelt rijksbudgetten en werkt met meerjarige afspraken, maar de overgang van projectmatige naar structurele financiering vraagt blijvende aandacht.
Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Naast gemeentelijke subsidies organiseren inwoners, verenigingen en vrijwilligersorganisaties zelf fondsenwerving en crowdfunding voor buurtprojecten. Er zijn burgerinitiatieven en een lokaal fonds waarin inwoners en fondsen elkaar vinden om nieuwe ideeºn te financieren. Dit maakt het mogelijk om snel in te spelen op lokale behoeften. In de praktijk zie je dat bijvoorbeeld buurtactiviteiten, kleine sportprojecten en ontmoetingsinitiatieven in dorpshuizen deels via deze lokale fondsen en crowdfunding worden gerealiseerd. Ook zijn er voorbeelden van samenwerking tussen sportverenigingen en welzijnsorganisaties om gezamenlijk subsidie aan te vragen voor preventieprojecten. Institutionele sociale basis De gemeente bundelt rijksbudgetten (zoals de Brede SPUK) voor integrale financiering van sport, welzijn, preventie en cultuur. Er zijn meerjarige resultaatafspraken met partners, minder versnipperde projectsubsidies en sturing op maatschappelijke effecten. In het Integraal plan van aanpak Brede SPUK is vastgelegd dat middelen flexibel kunnen worden ingezet over domeinen heen, bijvoorbeeld voor gecombineerde projecten op het snijvlak van gezondheid, participatie en cultuur. Daarnaast heeft de financiering van voorzieningen continue aandacht in de gemeente.
De achterliggende discussies richt zich op het bepalen welke voorzieningen tot het basisniveau behoren en structureel gefinancierd moeten worden en welke incidenteel, afhankelijk van maatschappelijke impact en lokale behoefte. Bronnen • Integraal plan van aanpak Brede SPUK gemeente Haaksbergen aug 2023 • Procesvoorstel voorzieningendiscussie • 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • Algemene subsidieverordening Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid Beoordeling Gelijkwaardige samenwerking is stevig verankerd in Haaksbergen, maar vraagt blijvende aandacht voor cultuur en vaardigheden. De gemeente ziet inwoners, vrijwilligers, professionals en bestuurders als partners en stimuleert co-creatie en netwerksamenwerking. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers en lokale organisaties worden actief betrokken bij beleidsontwikkeling en uitvoering. Via platforms als SamenHaaksbergen.nl en dialoogsessies delen inwoners en professionals hun visie en prioriteiten. De Participatieraad levert input op conceptbeleid en zorgt dat plannen breed gedragen zijn. In de praktijk zijn er voorbeelden van co-creatie, zoals de gezamenlijke prioritering van voorzieningen in de voorzieningendiscussie en de coalitie tegen eenzaamheid, waarin Wijkracht, kerken, bedrijven en gemeente samen plannen uitvoeren.
Ook de Seniorenalliantie is een concreet voorbeeld van een burgerinitiatief dat samen met de gemeente werkt aan beleid voor ouderen. Institutionele sociale basis In de uitvoering werkt men samen in de Noaberpoort, waar consulenten, sociaal werkers, wijkverpleegkundigen en politie als ØØn team opereren. Ieders deskundigheid weegt even zwaar en besluiten worden gezamenlijk genomen. De gemeente faciliteert deze samenwerking, maar domineert niet. Haaksbergen investeert in medewerkersvaardigheden zoals partnergericht werken en stimuleert inwoners om mee te denken en te doen. In de praktijk zie je dat bijvoorbeeld bij complexe casussen rondom zorg en welzijn, het team van de Noaberpoort samen met de inwoner en diens netwerk tot een plan komt, waarbij de regie bij de inwoner blijft en de gemeente ondersteunt waar nodig. Bronnen • | Beleidsvisie op het sociaal domein • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | Procesvoorstel voorzieningendiscussie • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 25 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie Beoordeling Het vergroten van eigenaarschap en eigen regie van inwoners is een speerpunt in Haaksbergen. De gemeente gelooft dat mensen zelf de regie over hun leven moeten voeren, met de overheid als ondersteuner.
Dit is zichtbaar in beleid en praktijk. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden gestimuleerd om zelf initiatief te nemen, bijvoorbeeld via wijkbudgetten of buurtprojecten. Bewoners beslissen zelf wat nodig is in hun wijk en voeren dit uit met ondersteuning van de gemeente. Voorbeelden zijn buurtmoestuinen, gezamenlijke speelplekken en bewonersgroepen die zelf activiteiten organiseren. Vrijwilligers en buurtinitiatieven helpen inwoners om hun eigen oplossingen te kiezen en uit te voeren. De communicatie vanuit de gemeente benadrukt dat inwoners de regie behouden en dat de gemeente ondersteunt waar nodig. Institutionele sociale basis De benadering van Positieve Gezondheid is leidend: inwoners formuleren hun eigen doelen, waarna pas gekeken wordt naar aanvullende hulp. In de Noaberpoort helpen onafhankelijke cliºntondersteuners inwoners om hun eigen doelen te formuleren. Pilots zoals Eigen Kracht Huishouden stimuleren zelfstandigheid bij inwoners met een Wmo-hulpvraag. Bij re-integratie kiest Haaksbergen voor vertrouwen en maatwerk: bijstandsgerechtigden bepalen samen met hun coach het passende traject, zonder starre verplichtingen. De menselijke maat vervangt het controledenken. Door deze aanpak voelen inwoners zich gehoord en betrokken, wat zorgt voor passende oplossingen en tevreden inwoners.
Bronnen • | Beleidsvisie op het sociaal domein • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 26 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken Beoordeling Haaksbergen investeert in ontmoetingsplekken en een beweegvriendelijke leefomgeving om sociaal contact te bevorderen. Er zijn nieuwe centrale ruimtes gecreºerd en bestaande voorzieningen verbeterd, zowel binnen (Huis van Haaksbergen, dorpshuizen) als buiten (speel- en beweegplekken). Veel initiatieven zijn al gerealiseerd of in uitvoering. De ambitie is hoog en de voortgang duidelijk, maar de volledige dekking (in alle wijken en doelgroepen) is nog in ontwikkeling. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Het Huis van Haaksbergen, dorpshuizen, sportaccommodaties en vernieuwde speelplekken vormen laagdrempelige ontmoetingsplekken waar inwoners samenkomen, activiteiten organiseren en elkaar ondersteunen. Vrijwilligers en buurtbewoners zijn actief betrokken bij het beheer en de organisatie van activiteiten. Er is aandacht voor inclusieve en toegankelijke voorzieningen. In de praktijk zijn er bijvoorbeeld senioren-ontmoetingsgroepen, buurttuinen en gezamenlijke beweegactiviteiten die door inwoners zelf worden opgezet en gedragen.
Haaksbergen beschikt over opvallend veel sportzalen en -velden voor een gemeente van deze omvang. Deze worden niet alleen gebruikt voor sport, maar fungeren ook regelmatig als buurtvoorziening waar inwoners samenkomen voor activiteiten of evenementen. Institutionele sociale basis De gemeente ondersteunt de exploitatie en het onderhoud van ontmoetingsplekken en investeert in de vernieuwing van de openbare ruimte. Beweegroutes, tuinen bij park Scholtenhagen en Zorghuis Twente Scholtenhagen bevorderen ontmoeting en beweging. De voorzieningendiscussie is gericht op het bepalen van het basisniveau van voorzieningen en het maken van keuzes over spreiding, kwaliteit en financiering. De gemeente werkt samen met partners aan het realiseren van een toekomstbestendig netwerk van voorzieningen, waarbij ook gekeken wordt naar de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor alle doelgroepen. Bronnen • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | Procesvoorstel voorzieningendiscussie • | Omgevingsvisie • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 27 6. Responsiviteit Beoordeling Haaksbergen luistert actief naar signalen uit de samenleving en past beleid en uitvoering daarop aan.
Dankzij een lerende aanpak (monitoring, feedbackloops) heeft de gemeente meerdere initiatieven snel bijgestuurd of nieuw opgezet op basis van behoeften van inwoners en professionals. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers en lokale netwerken signaleren behoeften en knelpunten in hun omgeving en geven deze door aan de gemeente of welzijnsorganisaties. Via buurthuizen, sportverenigingen en informele ontmoetingen worden signalen over bijvoorbeeld eenzaamheid, armoede of behoefte aan activiteiten snel opgepikt. In de praktijk worden signalen uit de wijk besproken in wijkraden, buurtbijeenkomsten en via de coalitie tegen eenzaamheid. Inwoners worden gestimuleerd om hun ervaringen en wensen te delen tijdens bijeenkomsten of via klankbordgroepen. Institutionele sociale basis De gemeente werkt met een lerende aanpak: monitoring en feedback leiden tot bijsturing van plannen en acties. Professionals worden getraind om signalen uit de samenleving op te vangen en daarop te reageren, bijvoorbeeld via welzijnscoaches en het programma Welzijn op Recept. Er zijn korte lijnen tussen beleid en uitvoering, en de gemeente organiseert regelmatig evaluaties en gesprekken met inwoners en partners om te bepalen of het beleid aansluit bij de behoeften.
Tijdens de coronaperiode is extra ingezet op maatwerk en flexibiliteit, bijvoorbeeld in de ondersteuning van kwetsbare groepen. Toch lukt het nog niet altijd om snel en adequaat te reageren op nieuwe behoeften, mede door personele krapte en complexiteit van vraagstukken. Bronnen • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 28 7. (onder)Steunen van mantelzorg Beoordeling Haaksbergen heeft de ondersteuning van mantelzorgers goed op orde. Mantelzorgers krijgen emotionele steun, advies, respijt en waardering. De gemeente werkt samen met professionele organisaties en vrijwilligers om overbelasting te voorkomen. Naast een solide basisaanbod (steunpunt, logeerzorg) experimenteert men met nieuwe initiatieven (maatjesprojecten, specifieke steun voor GGZ-mantelzorgers). Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Mantelzorgers worden ondersteund door hun netwerk van familie, vrienden, buren en vrijwilligers. Er zijn lotgenotengroepen, informele ontmoetingen en activiteiten waar mantelzorgers ervaringen kunnen delen en elkaar kunnen steunen. Tijdens de Dag van de Mantelzorg worden mantelzorgers in het zonnetje gezet en krijgen zij waardering vanuit de gemeenschap.
Vrijwilligers spelen een rol in respijtzorg, zodat mantelzorgers af en toe kunnen worden ontlast. In het Odensehuis ontmoeten mantelzorgers elkaar en wisselen ervaringen uit. Institutionele sociale basis De gemeente werkt samen met partners als Wijkracht aan het ontlasten, waarderen en toerusten van mantelzorgers. Er is een breed aanbod aan ondersteuning: van emotionele steun en advies tot praktische hulp en respijtzorg. Jaarlijks wordt de Dag van de Mantelzorg georganiseerd en zijn er cursussen en netwerkbijeenkomsten. Specifieke aandacht is er voor jonge mantelzorgers en voor het combineren van mantelzorg met werk. De gemeente investeert in deskundigheidsbevordering en het versterken van het netwerk rondom mantelzorgers. Innovatie vindt plaats via pilots, zoals logeerzorg en GGZ-mantelzorg. In de praktijk zijn er bijvoorbeeld maatjesprojecten en extra ondersteuning voor mantelzorgers van mensen met dementie. Bronnen • | Plan van Aanpak Brede SPUK 2023–2026 • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 29 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Beoordeling Vrijwilligers zijn onmisbaar in Haaksbergen en de gemeente erkent dat volledig.
Er is een actief verenigingsleven en een vrijwilligerssteunpunt dat matching en trainingen verzorgt. De gemeente faciliteert waar mogelijk (vacaturebank, waarderingsevenementen, deskundigheidsbevordering). Tegelijk werkt men aan vernieuwing (flexibeler vrijwilligerswerk, meer jongeren betrekken). Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Het rijke verenigingsleven en de grote betrokkenheid van inwoners zorgen ervoor dat veel vrijwilligers zich inzetten voor sport, cultuur, zorg en buurtactiviteiten. Vrijwilligers organiseren zelf activiteiten, ondersteunen kwetsbare inwoners en brengen mensen samen. Tijdens de Week van de Ontmoeting worden vrijwilligers ingezet om inwoners met elkaar in contact te brengen. Ook worden nieuwe vormen van vrijwilligerswerk gestimuleerd, bijvoorbeeld via maatjesprojecten en buurtinitiatieven. In de praktijk zijn er flexibele vrijwilligersprojecten, bijvoorbeeld voor jongeren of mensen met een migratieachtergrond. Institutionele sociale basis De gemeente ondersteunt vrijwillige inzet via een vrijwilligerscentrale, trainingen en waardering. Er zijn projecten voor kwetsbare vrijwilligers en aandacht voor deskundigheidsbevordering. Vrijwilligerscoördinatoren organiseren workshops en inspiratiesessies, bijvoorbeeld over omgang met speciale doelgroepen of bestuursvaardigheden.
De gemeente faciliteert initiatieven van bewoners(groepen) via wijkbudgetten of ondersteuning en werkt samen met lokale organisaties aan het vergroten van de participatie. Vrijwilligers zijn onmisbaar in het sociaal beleid en krijgen structurele ondersteuning. In de praktijk worden vrijwilligersprijzen uitgereikt en zijn er campagnes om meer vrijwilligers te werven. Bronnen • | Lokaal Sportakkoord “Sport Versterkt Haaksbergen” 2020 • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 • | Algemene subsidieverordening Haaksbergen _ Lokale wet- en regelgeving LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 30 9. Versterken inclusie Beoordeling Inclusie staat in Haaksbergen wel op de agenda, maar deze bouwsteen is tot nu toe nog nauwelijks uitgewerkt in de praktijk. Er zijn ideeºn en plannen (een Lokale Inclusie Agenda in voorbereiding, enkele eerste initiatieven), maar concrete resultaten of structurele aanpak ontbreken grotendeels. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers en verenigingen organiseren activiteiten die gericht zijn op het betrekken van iedereen, zoals inclusieve sportevenementen, buurtactiviteiten en ontmoetingen voor mensen met een beperking.
Er zijn maatjesprojecten, vriendenkringen en klankbordgroepen waarin inwoners met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten en ondersteunen. De sociale basis draagt bij aan het bespreekbaar maken van diversiteit en het tegengaan van uitsluiting. In de praktijk zijn er bijvoorbeeld inclusieve sportdagen, ontmoetingsgroepen voor mensen met een beperking en activiteiten voor nieuwkomers. Institutionele sociale basis De gemeente werkt aan het verbeteren van toegankelijkheid, diversiteit en anti-discriminatie. Er zijn projecten voor eenzaamheid, LHBTI+ beleid en toegankelijkheid van voorzieningen. Voor inwoners met een beperking is er samenwerking met regionale platforms als Uniek Sporten Twente. De gemeente organiseert activiteiten om sociale uitsluiting tegen te gaan, zoals de Week van de Ontmoeting en maatjesprojecten. Inclusie is een speerpunt, maar de praktijk vraagt om voortdurende inzet en bijstelling. De integrale inclusie-aanpak is nog in ontwikkeling, met aandacht voor monitoring en betrokkenheid van doelgroepen. Veel initiatieven verkeren nog in de opstartfase. Zo moet de Lokale Inclusie Agenda nog worden vastgesteld en kent de inclusie-aanpak nog weinig structurele verankering in de dagelijkse uitvoeringspraktijk. Dit betekent dat – hoewel inclusie een benoemd speerpunt is – de daadwerkelijke verandering in de praktijk nog vorm moet krijgen.
Bronnen • | 2025-10-02_Beleidsplan Sociaal Domein_def_opmaak (002) • | 250623 - 550 - Aan Gemeente Haaksbergen - Eindverantwoording 2024 • | Beleidsvisie op het sociaal domein • | Cultuurakkoord Gemeente Haaksbergen 2025-2028 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 31 10. Mensen vragen & uitnodigen Beoordeling Haaksbergen stimuleert inwoners actief om mee te doen in de samenleving. Via gerichte campagnes, persoonlijke benadering en kennismakingsprogramma’s probeert men groepen te bereiken die anders aan de kant blijven. Er zijn concrete initiatieven voor jeugd, ouderen en nieuwkomers die mensen over de drempel trekken (bijvoorbeeld Sjors Sportief voor kinderen, huisbezoeken aan eenzame senioren). Hoewel al veel inwoners hierdoor geactiveerd worden, blijft het een uitdaging om werkelijk iedereen te bereiken. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden via campagnes, buurtactiviteiten en persoonlijke benadering uitgenodigd om deel te nemen aan het sociale leven. Tijdens de Week van de Ontmoeting worden inwoners persoonlijk benaderd om deel te nemen aan activiteiten. Maatjesprojecten, vriendenkringen en sport- en cultuuractiviteiten zijn voorbeelden van hoe inwoners elkaar uitnodigen en activeren. Vrijwilligers en buurtgenoten spelen een belangrijke rol in het betrekken van moeilijk bereikbare groepen.