CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2023 -2026

Informatiebijeenkomst 11 oktober 2022, gemeente BorneBij agendapunt: Presentatie conceptbegroting 2023-202627.192 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Beleidsontwikkeling Het structureel begroten van de stelpost structurele beleidsontwikkelingen zorgt voor ruimte in de begroting om gedurende het jaar kapitaallasten te dekken die horen bij investeringen waarover bij de begrotingsbehandeling geen besluit is genomen. De hoogte van de stelpost hangt daardoor samen met de vraag “Hoeveel ruimte voor nieuwe investeringen willen we in het komende begrotingsjaar of jaren?" en bedroeg € 200.000 structureel per jaar (cumulatief). In 2021 is besloten om deze stelpost t/m 2024 te schrappen en vanaf 2025 weer terug te laten komen in stappen van € 200.000 per jaar. Ombuigingen De volgende ombuigingen staan structureel in de begroting:

Pagina 27

Naar verwachting worden de ombuigingen op het gebied van Cultuur en Maatschappelijke participatie gerealiseerd. De taakstelling sport hangt samen met de invoering van het sportbedrijf en is nog onzeker. Conform de kaderbrief 2023-2026 blijft deze ombuiging staan. Mocht er in de toekomst een noodzaak zijn om nieuwe ombuigingen op te nemen in de begroting dan wordt dit alleen voorgesteld op het moment dat er een concreet plan onder de ombuiging ligt.

4.5.2.2 Thema Vastgoed Creëren van een maatschappelijke vastgoedportefeuille welke aansluit bij de maatschappelijke vragen die spelen in Borne. De gemeente exploiteert een kostendekkende vastgoedportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag. Daarnaast zal de gemeente haar voorbeeldrol dienen in te vullen als het gaat om verduurzaming van de portefeuille om te voldoen aan de afspraken uit het klimaatakkoord.

4.5.2.3 Thema Grondzaken Zie paragraaf 5.7

4.5.3 Wat gaat het kosten? PR5 Financieel gezond (* €1.000) Baten Financiën Vastgoed Grondzaken Totaal Baten Lasten Financiën Vastgoed Grondzaken Totaal Lasten Saldo

Jaarrek. 2021

Actuele begroting 2022

Begroting 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

55.078 1.101 20.591 76.770

52.417 646 12.480 65.543

51.101 646 3.536 55.282

52.970 1.194 2.373 56.537

54.569 674 3.188 58.430

52.047 674 2.290 55.011

15.523 1.916 10.096 27.535 49.235 V

13.140 2.167 12.480 27.787 37.756 V

11.301 11.224 11.073 11.484 2.356 2.089 1.473 1.392 3.536 2.373 3.188 2.290 17.192 15.686 15.734 15.166 38.090 V 40.851 V 42.697 V 39.845 V

Pagina 28

5 Paragrafen

Pagina 29

5.1 paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt van haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De definitieve vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vindt plaats in december 2022. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, welke vooral door de burgers dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is. Ongebonden lokale heffingen (zoals de OZB) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat zij niet aan een inhoudelijk begrotingsprogramma zijn gerelateerd. De besteding is niet gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, worden verantwoord op het betreffende programma en worden niet tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend. Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten.

De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven. Het beleid is er op gericht deze kosten zoveel mogelijk te beperken en daar waar mogelijk rechtvaardiger te verdelen. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording dient de paragraaf betreffende de lokale heffingen tenminste te bevatten: •

de geraamde inkomsten;

•

het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;

•

een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de tariefstelling worden gehanteerd;

•

een aanduiding van de lokale lastendruk;

•

een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne.

Pagina 30

5.1.1 Inkomsten Van elke euro die huishoudens en bedrijven in Nederland aan belastingen en sociale premies betalen gaat in 2023 3,7% naar de gemeenten. De decentrale overheden nemen samen 4,7% voor hun rekening, de rijksoverheid 95,3%. Het aandeel van de gemeente Borne aan ontvangen belastingen en retributies bedraagt in dit geheel € 12,3 miljoen.

Grafiek: uit Coelo-atlas overzicht van de lokale lasten 2022 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de inkomsten gemeentelijke heffingen. Categorie

Soort belasting

Algemene belastingen

OZB

Begroting

Reclamebelasting Saldo algemene belastingen Bestemmingsbelastingen Saldo bestemmingsbelastingen Leges en rechten

2023 7.279 199 7.478

Rioolheffing

1.969

Afvalstoffenheffing

2.009 3.978

Leges burgerzaken Leges omgevingsvergunning Leges overig

189

Begraafplaatsrechten

125

Marktgelden

47

Saldo leges en rechten Totaal

436 73

870 12.326

5.1.2 Beleid Beleidskaders Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in: •

de diverse belastingverordeningen en –regelingen;

•

het coalitieakkoord 2022-2026;

•

landelijke wet- en regelgeving.

Pagina 31

Hervorming lokaal belastinggebied In 2015 kondigde het Rijk destijds een belastingherziening aan. Grote veranderingen in lokale heffingen hebben zich sinds die tijd niet voorgedaan en de richting is niet eenduidig: tegenover het verdwijnen van de macronorm voor de OZB (minder Rijksbemoeienis) staat het afschaffen van de precario op ondergrondse leidingen (verkleinen gemeentelijk belastinggebied). In het coalitieakkoord van het huidige kabinet is nu het volgende opgenomen: “Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Daarbij worden ook alternatieven voor de OZB en MRB in de beschouwing betrokken.” Daarmee is de discussie over een ruimer (lokaal) belastinggebied weer actueel. Uitbreiding kan echter in 2026 (inzet coalitieakkoord) slechts aan de orde komen als aan de geformuleerde randvoorwaarden is voldaan. Daarbij vormen met name ‘de financiële verhoudingen op orde’ en 'geen verhoging van de lastendruk’ harde ijkpunten. De Omgevingswet en leges Op 1 januari 2022 zou de nieuwe Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) in werking treden. Dit is echter voorlopig uitgesteld tot 1 januari 2023.

Dit geeft het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden. Door deze inwerkingtreding van beide wetten kan er veel veranderen. Dit is sterk afhankelijk van de lokale ambities, beleidsinvulling en inrichtingskeuzes. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen: •

Nieuwe activiteiten toegestaan om leges over te heffen;

•

(Mogelijk) minder vergunningplichten;

•

De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning;

•

Gemeentelijke kosten worden hoger of lager;

•

Gemeentelijke kosten verschuiven;

•

Meer integrale vergunningen (meerdere gezagen betrokken);

•

Planactiviteiten worden minder complex (of juist complexer).

De VNG vraagt met de notitie 'Discussie-leidraad leges en de stelselwijziging Omgevingswet' aandacht voor het onderwerp en het belang voor gemeenten om hier - op basis van de eigen keuzes - over na te gaan denken. Ook worden suggesties gedaan voor de onderwerpen. Zij vragen gemeenten om hierover met hen van gedachten te wisselen. Via de regionale implementatiecoaches (RIO's) zullen er (digitale) discussiessessies worden opgezet, om deze materie samen verder uit te diepen. Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Op dit moment is er geen bezwaar mogelijk tegen een beschikking uitstel van betaling. Tegen een beschikking kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is nu administratief beroep bij het college mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). Wanneer deze landelijke wijziging in werking treedt is nog niet bekend.

Pagina 32

5.1.3 Overzicht Gemeenten zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen, heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. De opbrengsten van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2023 in Borne zullen worden geheven zijn: 1. Ongebonden belastingen 1.1. Onroerendezaakbelastingen 1.2. Reclamebelasting 2. Gebonden belastingen 2.1. Afvalstoffenheffing 2.2. Leges en rechten 2.3. Rioolheffing

5.1.3.1 Onroerendezaakbelasting Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerende-zaakbelastingen (OZB) heffen. De OZB is een algemene belasting, er is geen relatie tussen de heffing en bepaalde taken van de gemeente. De opbrengst is onderdeel van de algemene middelen. In de meicirculaire gemeentefonds 2019 is aangekondigd dat het Rijk met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen. De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald.

Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld. De hoogte van het tarief leidt tot de opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend. De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaarste bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZB-tarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. De tariefaanpassing op basis van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt heeft voor de gemiddelde eigenaar en gebruiker geen effect op de hoogte van de OZB-heffing. Immers, een gemiddeld vastgoedobject volgt de ontwikkeling op de vastgoedmarkt.

5.1.3.2 Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen, kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering van ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van

Pagina 33

de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.

5.1.3.3 Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Sinds 1 januari 2020 werkt Borne met Diftar. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Dit houdt in dat inwoners naast een vast bedrag per keer betalen voor het ledigen van hun grijze restafvalcontainer of voor het wegbrengen van afval naar een ondergrondse restafvalcontainer. Dit volgens het principe ‘afval scheiden loont’. Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt. Afvalstoffenheffing

Begroting

(*€1.000) Lasten taakvelden Baten taakvelden exclusief heffingen Toe te rekenen kosten

2023 Afval

2.103

Inkomensregelingen

124

Afval

-732

Overhead

131

BTW

383

Totale kosten

2.009

Opbrengst heffingen

-2.009

Totale baten

-2.009

Dekkingspercentage

100%

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld afval (€ 2,1 miljoen). De kosten zitten vooral in het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het bedrijfs- en huishoudelijke afval. Ook het scheiden van afval en het recyclen ervan valt hieronder. Omdat er ook bedrijfsafval op het taakveld is opgenomen worden niet alle kosten van het taakveld meegenomen. Dit is inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken het versturen van aanslagen aan de juiste personen. Daarnaast begroten wij € 131.000 voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin.

5.1.3.4 Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. In een GRP wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel. Om deze kosten transparant te maken splitsen wij eerst uit op welke taakvelden wij deze kosten zullen maken. Vervolgens gaan wij in op de herkomst van de middelen voor het financieren van deze taken.

Pagina 34

Rioolheffing

Begroting 2023

(*€1.000) Lasten taakvelden

Baten taakvelden exclusief heffingen Toe te rekenen kosten

Riolering

1.479

Inkomensregelingen

67

Verkeer en vervoer Openbaar groen en (openlucht)recreatie

46 97

Riolering

-195

Overhead

215

BTW

170

Totale kosten

1.879

Opbrengst heffingen

-1.879

Totale baten

-1.879

Dekkingspercentage

100%

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld riolering (€ 1,4 miljoen). De kosten zitten vooral in daadwerkelijk nakomen van onze gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing. Daarnaast begroten wij € 215.000 voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die wij maken door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. Rioolaansluitrecht De wettelijke basis voor het heffen van het rioolaansluitrecht ligt in artikel 229 van de Gemeentewet. In het rioolaansluitrecht worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het maken van een verbinding tussen het hoofdriool en een nog niet aangesloten pand.

5.1.3.5 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: •

titel 1, algemene dienstverlening;

•

titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning;

•

titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.

Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt.

Pagina 35

Leges en rechten

Begroting 2023

(*€1.000) Lasten taakvelden

Baten taakvelden exclusief heffingen

Toe te rekenen kosten

Burgerzaken Verkeer en vervoer Wonen en bouwen Verkeer en vervoer Wonen en bouwen Overhead

Totale kosten Opbrengst heffingen

Totale baten Dekkingspercentage

927 9 932 4 2 1.785 3.658

Burgerzaken Verkeer en vervoer Wonen en bouwen

-189 -12 -450 -651 17,8%

Op grond van het bovenstaande is het mogelijk om kruissubsidiëring toe te passen. Onder kruissubsidiëring wordt verstaan: het hoger stellen van tarieven van leges voor sommige diensten om daarmee de tarieven voor andere diensten laag te kunnen houden. Daarnaast kan bij de tariefstelling uitdrukking worden gegeven aan het profijtbeginsel. Dat is een aparte beleidsmatige afweging. Onderlinge verschillen in - op zichzelf geoorloofde - kostendekkingspercentages tussen groepen van diensten zijn niet in strijd met de wet of met enig algemeen rechtsbeginsel. De mogelijkheden tot kruissubsidiëring zijn door de komst van de Europese Dienstenrichtlijn (EDR) beperkter geworden. De EDR maakt kruissubsidiëring binnen een cluster van samenhangende vergunningstelsels mogelijk. Dit betreft alleen de diensten aan dienstverrichters waarop de EDR van toepassing is (titel 3 van de Legesverordening). De wetgever heeft hierin geen aanleiding gezien om artikel 229b van de Gemeentewet te wijzigen. De EDR doorkruist daarmee de wettelijke regeling van artikel 229b Gemeentewet. Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is.

De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Wij gaan echter uit van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens.

5.1.3.6 Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie.

Pagina 36

Begraafrechten

Begroting 2023

(*€1.000) Begraafplaatsen en crematoria

Lasten taakvelden Totale kosten Baten taakvelden exclusief heffingen Opbrengst heffingen

250 250

Begraafplaatsen en crematoria Begraafplaatsen en crematoria

Totale baten

-122 -122

Dekkingspercentage

48,7%

5.1.3.7 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. In totaal verwachten we het komende jaar € 48.000 aan kosten te maken om deze zorgplichten na te komen. Om deze kosten transparant te maken splitsen wij uit op welke taakvelden wij deze kosten zullen maken. Marktgelden

Begroting 2023

(*€1.000) Lasten taakvelden Toe te rekenen kosten Totale kosten Baten taakvelden exclusief heffingen Opbrengst heffingen

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Overhead

40 8 48

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

Totale baten

-46 -46

Dekkingspercentage

96,9%

5.1.4 Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor 2023: Woonlasten

2020 2021 2022 2023

OZB Eigenaar

453 483 530 p.m.

Afvalstoffenheffing 251* 274* 177 p.m. Rioolheffing Totale woonlasten

165 167 176 p.m. 813 846 883 p.m.

Pagina 37

Het COELO berekent jaarlijks per gemeente de belastingdruk. Uit hun publicatie "Atlas van de lokale lasten 2022" blijkt dat voor de veertien Twentse gemeenten de woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden als volgt zijn weer te geven:

bruto woonlasten eigenaar-gebruiker woning Almelo

éénpersoonshuishouden

meerpersoonshuishouden

stijging in % tov 2021

2021

2022

2021

2022 1-pers meerpers

845

943

886

986 11,60%

11,20%

Borne

820

884

845

914 7,80%

8,10%

Dinkelland

773

879

797

908 13,70%

13,90%

Enschede

818

927

852

962 13,70%

12,90%

Haaksbergen

908

973

956

1.021 7,10%

6,70%

Hellendoorn

876

902

938

902 3,00%

-3,80%

Hengelo

755

860

795

901 13,90%

13,40%

Hof van Twente**

808

Losser

880

960

898

990 9,10%

10,30%

Oldenzaal

761

828

797

864 8,90%

8,40%

Rijssen-Holten

594

615

636

667 3,60%

4,90%

Tubbergen

695

784

723

813 12,70%

12,40%

Twenterand

785

916

822

957 16,70%

16,40%

Wierden

798

863

825

892 8,10%

8,10%

Overijssel

764

835

796

868 9,30%

9,00%

Nederland

737

826

811

904 12,10%

11,50%

840

** niet in COELO Atlas 2022 opgenomen

5.1.5 Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: •

Voor de ozb, riool- en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen;

•

Voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen) wordt voor de afvalstoffenheffing kwijtschelding verleend. Voor de rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500 m3.;

•

Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;

•

Ondernemers voor de privébelastingen zijn gelijkgesteld met particulieren;

•

Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit;

•

Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.

Voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid is voor 2021 uitgegaan van een totaalbedrag van € 190.000. De gederfde inkomsten voor de riool- en afvalstoffenheffing worden gecompenseerd via een verhoging van het tarief van de betreffende heffing.

Pagina 38

In dit overzicht is de rangorde voor de eigenaar-gebruiker van een woning op de woonlastenladder van Coelo vermeld. rangorde Gemeente

2021

2022

Almelo

269

260

Borne

207

174

Dinkelland

143

140

Enschede

217

236

Haaksbergen

330

290

Hellendoorn

319

161

Hengelo

137

159

Hof van Twente **

203

0

Losser

282

268

Oldenzaal

141

112

Rijssen-Holten

7

1

Tubbergen

47

56

Twenterand

174

230

Wierden

178

150

nummer 1 laagste woonlasten, nummer 370 de hoogste

nummer 1 laagste woonlasten, nummer 349 de hoogste

Pagina 39

5.2 paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Een van de factoren om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen is het in kaart brengen van het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. Uitgangspunt van deze paragraaf is de Nota risicomanagementbeleid 2009 en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2019.

5.2.1 Risicobeeld De Gemeente Borne acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van de organisatie beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risicoidentificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van maatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt het risicobeeld door middel van een risicomanagementrapportage gedeeld met de directie en het MT. Het risicobeeld wordt als één van de onderwerpen tijdens de twee keer per jaar gehouden themamiddagen inzake control gedeeld met het college. Vanwege het bedrijfsgevoelige karakter liggen de top 10 risico’s van zowel de lijnorganisatie en projecten als de grondexploitatie ter inzage bij de griffie en worden ze niet verwerkt in de openbare jaarstukken. Het geactualiseerde gemeente brede risicobeeld laat ten opzichte van de jaarrekening 2021 een stijging zien.

Er is sprake van een verschuiving van het risicobeeld tussen de lijn/ projecten enerzijds en de grondexploitaties anderzijds. Het totale maximale geldgevolg van de gekwantificeerde risico’s bedraag per 1 september 2022: Lijn en projecten

€ 20.150.000

(31/12/21: € 8.876.000)

Grondexploitaties

€ 7.452.000

(31/12/21: € 10.304.000)

Totaal

€ 27.602.000

(31/12/21: € 19.180.000)

De dalende tendens van het risicobeeld grondexploitaties die enkele jaren geleden is ingezet zet door. De risico’s bij een aantal complexen zijn vervallen doordat de gronden nagenoeg zijn verkocht of complexen op het punt staan afgesloten te worden. De investeringen in de ambities maakt dat de projecten nadrukkelijker in beeld komen bij het risicobeeld. De actualisatie van risico’s van Huis van Borne, ‘t Wooldrik, de Totaalvisie en Maria Mediatrix leiden tot een verhoogd risicobeeld bij de projecten. Met name de onzekerheid rondom economische ontwikkelingen (o.a. inflatie) als gevolg van de oorlog in de Oekraïne werken door in het risicobeeld. Een aantal risico’s werkt door met een hoge kans van optreden. In de concept begroting 2023-2026 is een voorstel opgenomen om de stelpost prijscompensatie met € 435.000 te verhogen. Dit om de verwachte effecten van de inflatie op de verschillende projecten op te vangen dan wel te mitigeren. Zodra de begroting is vastgesteld wordt het risicobeeld hier op aangepast. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaats vinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%.

Op basis van de meest recente risicoinventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 8.313.000 (31/12/21: € 4.691.000).

Pagina 40

5.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. •

Onbenutte belastingcapaciteit In de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Ten aanzien van rioolrechten, afvalstoffenheffing, geldt dat deze max 100% kostendekkend mogen zijn. Bij overige heffingen of leges die niet 100% kostendekkend zijn is een verhoging van het tarief niet reëel, waardoor ook op deze onderdelen geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit.

•

Begrotingsoverschot komende jaren Er wordt geen begrotingsoverschot verwacht de komende jaren.

Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op het te gelden niveau. •

Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Wel zijn door de raad afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van de reserve.

•

Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit.

•

Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, uitgezuiverd van verplichtingen, gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit.

Pagina 41

Weerstandsvermoge n Algemene reserve Reserve grondexploitatie Reserve beleidsontwikkeling Stille reserves

Begr Jrk 2018 2018 5.695 5.729

Begr Jrk 2019 2019 5.729 5.628

Begr Jrk 2020 2020 5.628 16.577

Begr 2021 9.090

Jrk 2021 8.944

Begr 2022 6.121

Begr 2023 6.718

5.796 6.052

6.052 5.551

5.551 1.817

1.817

3.840

3.840

2.704

2.638 3.145

3.749 2.816

2.628

0

65

2.281

2.281 16.584

4.611 3.707

4.400

0

0

0

0

0

0

0

Rekeningsaldo 7 voor bestemming Totaal 18.63 13.99 18.740 19.930 13.807 18.394 10.972 15.065 12.242 26.013 weerstandsvermogen 3 5 22.12 22.12 Bestemmingsreserves 20.961 20.987 17.787 9.721 8.598 10.892 7.882 5.732 6 6 40.75 36.12 Totaal reserves 39.701 40.917 31.594 28.115 19.570 25.957 20.124 31.745 9 1 Totaal weerstandsvermogen Risico's / weerstandscapaciteit Ratio

18.740

18.63 13.99 19.930 13.807 18.394 10.972 15.065 12.242 26.013 3 5

10.871 4.920

6.057 7.505

7.531 4.693

7.755

4.691

4.686

8.313

1,7

3,3

1,8

1,4

3,2

2,6

3,1

3,8

1,9

3,9

5.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio Weerstandsvermogen A. Beschikbare weerstandscapaciteit

€ 26.013.000

B. Benodigde weerstandscapaciteit

€

8.313.000

Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2.0

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

De ratio weerstandsvermogen is met 3,1 nog steeds uitstekend te noemen. De minimale norm die met de raad is afgesproken ligt tussen 1,0 tot 1,4 en betekent voldoende.

Pagina 42

Beschikbare weerstandscapaciteit vs benodigde weerstandscapaciteit 30.000

Bedragen * € 1.000

25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 Begr 2018

Jrk 2018

Begr 2019

Jrk 2019

Begr 2020

Jrk 2020

Begr 2021

Jrk 2021

Begr 2022

Begr 2023

Begroting en jaarrekening 2018-2023 Beschikbare weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit

5.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen.

geld

Bruto

x > €500.000

4

6

2

3

€250.000 < x < €500.000

4

4

4

1

€100.000 < x < €250.000

1

4

2

€25.000 < x < €100.000

3

2

4

1

1

4

1

4

1

10%

30%

50%

70%

x < €25.000

Geen geldgevolgen Kans

90%

Pagina 43

5.2.5 Kengetallen Onderstaand worden de financiële kengetallen toegelicht. Kengetallen

Laag risico

Neutraal risico

Hoog risico

1a. Netto schuldquote < 90% 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen < 90%

90%

130% >130%

90%

130% >130%

2. Solvabiliteitsratio

> 50%

20%

50% < 20%

3. Grondexploitatie

< 20%

20%

35% > 35%

4. Structurele exploitatieruimte

>0%

5. Belastingcapaciteit

< 95%

Kengetallen

Begroting 2023

<0% 95%

105% >105%

Jaarschijf 2024

Jaarschijf 2025

Jaarschijf 2026

1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

151%

141%

97%

92%

151%

141%

97%

92%

2. Solvabiliteitsratio

21%

23%

31%

33%

3. Grondexploitatie

51%

43%

13%

14%

4. Structurele exploitatieruimte

1%

3%

6%

3%

101%

101%

101%

101%

5. Belastingcapaciteit

Netto schuldquote Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossing op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Het eerste jaar zit de gemeente Borne boven deze maximum norm, door de in verhouding grote grondexploitaties en de hoeveelheid projecten. Binnen de kengetallen wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van de schuldquote inclusief en exclusief door verstrekte leningen. Aangezien onze gemeente geen lening door verstrekt zijn beide kengetallen gelijk. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Het solvabiliteitspercentage stijgt van 21% naar 33%. Dit wil zeggen dat het risico neutraal is. Grondexploitaties Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de totaal geraamde baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft.

Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage van de grondexploitaties ligt in Borne tot 2025 hoger dan de hierboven gestelde norm, dit houdt in dat Borne meer risico loopt op het niet verkopen van kavels waarbij de gronden al wel bouwrijp zijn gemaakt. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt aangegeven als een percentage op basis van de structurele baten en lasten. Hoe hoger het percentage, hoe meer structurele ruimte. Voor 2023 is dit percentage positief, wat

Pagina 44

inhoudt dat er structurele ruimte in de exploitatie zit. De ontwikkelingen in het meerjarenperspectief laten een structureel sluitende begroting zien. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De gemiddelde woonlasten liggen 1% boven het landelijk gemiddelde, er is relatief minder ruimte om belastingen te verhogen. De daling van de gemiddelde woonlasten wordt veroorzaakt door de verlaging van de tarieven afval en riool. Hiermee zijn we dichter bij het landelijk gemiddelde gekomen. Voorstellen voor lastendrukverhoging kunnen weer leiden tot stijging van het percentage.

Pagina 45

5.3 paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kader stellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen. In deze paragraaf gaan we in de op de belangrijkste kapitaalgoederen. Dit zijn wegen en openbare verlichting, riolering, water, groen en gebouwen. Hieronder wordt ingegaan op deze kapitaalgoederen waarbij inzicht wordt gegeven in het beleidskader, het kwaliteitsniveau, het geplande onderhoud, het achterstallige onderhoud en de trends en ontwikkelingen. Tenslotte worden in een overzicht de geplande onderhoudskosten en investeringen van de kapitaalgoederen gepresenteerd. Nota kapitaalgoederen Eens per 4 jaar wordt een Nota kapitaalgoederen uitgebracht. In 2021 is de Nota kapitaalgoederen 2021-2024 vastgesteld.

De uit deze nota voortvloeiende consequenties worden hieronder toegelicht voor het begrotingsjaar 2023. Als onderdeel van de Nota kapitaalgoederen heeft de raad besloten om een fonds in te stellen voor toekomstig groot onderhoud en vervangingen. Hiermee wordt geanticipeerd op de te verwachten onderhoudspiek als gevolg van de massale nieuwbouw in het laatste kwart van de vorige eeuw.

5.3.1 Wegen Beleidskader Borne heeft geen beleidsplan voor wegen. Voor het noodzakelijke onderhoud wordt een tweejaarlijkse inspectie uitgevoerd die resulteert in een meerjaren onderhoudsplan (MJOP). Er wordt in het MJOP onderscheid gemaakt tussen klein en groot onderhoud. Klein onderhoud is ondergebracht in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Twente Milieu, terwijl de gemeente zelf opdracht geeft voor groot onderhoud. Binnen de totaal beschikbare budgetten voor groot en klein onderhoud kan jaarlijks, in overleg tussen Twente Milieu en gemeente, worden geschoven. In de Nota kapitaalgoederen 2021- 2024 is de actuele onderhoudssituatie in beeld gebracht. Door het instellen van een voorziening kan de geconstateerde situatie van achterstallig onderhoud (niveau D) in de komende jaren worden aangepakt, waardoor de functionaliteit en veiligheid van de wegen weer op basisniveau (B) kan worden gebracht. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2023 zijn de onderhoudswerkzaamheden te verdelen in (het wegwerken van) achterstallig onderhoud, levensduur verlengend onderhoud, klein onderhoud en regulier groot onderhoud. Op basis van de laatste wegeninspectie (2021) en de beschikbare gestelde voorziening (€1.655.000) kan in 2023 verder worden gewerkt aan het herstel van achterstallig groot onderhoud.

Bij de bepaling van de aan te pakken wegen worden de ruwe inspectiegegevens als basis gebruikt voor de uiteindelijke maatregelen. Hierbij wordt eerst gekeken naar mogelijkheden om aan te sluiten bij andere werkzaamheden, bijvoorbeeld reconstructies of herinrichtingen. Zijn deze voorlopig niet aan de orde dan kan er binnen een wijk gericht groot onderhoud worden gepleegd op die (onderdelen van) straten die onder de maat zijn. Met een beperkte maatregel als een deklaag of een eenvoudige herbestrating wordt de weg of het weggedeelte dan weer op niveau gebracht. Daarnaast is er voor 2023 € 100.000 extra beschikbaar gesteld voor investeringen. Dit betreft maatregelen die als levensduur verlengend onderhoud worden aangemerkt. De exacte besteding wordt bepaald aan de hand

Pagina 46

van de inspectieresultaten. Waar mogelijk / van toepassing zal ook met deze middelen worden aangesloten bij in 2023 uit te voeren herinrichtingen en / of andere onderhoudsactiviteiten in de openbare ruimte. De jaarlijkse onderhoudsbudgetten zijn verdeeld over de DVO van Twente Milieu en de gemeentebegroting. Via de DVO wordt de veiligheid van voetpaden en fietspaden door middel van klein onderhoud gewaarborgd. Twente Milieu voert hiervoor jaarlijks twee speciale inspectierondes uit. Vanuit de gemeentelijke begroting worden de beschikbare budgetten gebruikt voor regulier groot onderhoud aan wegen. Handhaving van de veiligheid en het voorkomen van achterstallig onderhoud c.q. kapitaalvernietiging zijn uitgangspunt voor de te maken keuzes. Trends en ontwikkelingen Binnen de bebouwde kom wordt vaker geluid reducerend asfalt toegepast. Dit werkt kostenverhogend voor het onderhoud omdat de vervangingscyclus korter is dan bij normaal asfalt. In verband met langer thuiswonende ouderen wordt er extra aandacht gevraagd voor de toegankelijkheid en de vlakheid van voetpaden. Dit speelt vooral in bepaalde buurten (bijvoorbeeld Oud Borne). In verband met de klimaatproblemen en verdroging wordt bij nieuwbouw en herinrichtingen vaker gebruik gemaakt van water passerende verharding. Voor het onderhoud betekent dit extra maatregelen om de doorlatendheid te kunnen garanderen.

5.3.2 Openbare verlichting Beleidskader Het beleidsplan openbare verlichting bestrijkt de periode 2021-2031. In dit plan komt het thema duurzaamheid ruim aan bod. Dit sluit aan bij de inmiddels afgeronde vervangingsoperatie van de openbare verlichting. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Na uitvoering van het vervangingsplan is de gehele gemeente voorzien van duurzame (LED) verlichting. Daarnaast is (waar mogelijk uit oogpunt van sociale- en verkeersveiligheid) een dim-regime ingesteld. Hierdoor zijn de energielasten flink gedaald. Bijkomend voordeel is dat Borne hierdoor minder last heeft van sterk stijgende energieprijzen.

5.3.3 Straatmeubilair Beleidskader Er is geen beleidsplan beschikbaar voor straatmeubilair. De staat van het straatmeubilair is meegenomen in de Nota kapitaalgoederen 2021- 2024 Uit het beleid voortvloeiende consequenties In de nieuwe Nota Kapitaalgoederen zijn de consequenties inzichtelijk gemaakt. Op grond hiervan heeft de raad voor 2021 een krediet van € 70.000 ter beschikking gesteld om het areaal weer op orde te brengen. Het krediet heeft een looptijd van 2 jaar. De verwachting is dat dit vervangingsproject in de loop van 2022 kan worden afgerond. Voor 2023 is eveneens een bedrag van € 70.000 beschikbaar voor de noodzakelijke vervanging van de NBd bewegwijzering (de voormalige ANWB borden). Voorafgaand hieraan dient te worden gecheckt of de bewegwijzering nog goed aansluit op de gewenste routering in de gemeente. Trends en ontwikkelingen Bij de vervangingsoperatie die in 2022 plaatsvindt wordt een deel van de beschikbare middelen gereserveerd voor een proef met duurzame borden. Deze borden worden toegepast in de in 2023 te renoveren Spanajardswijk.

5.3.4 Civieltechnische kunstwerken Beleidskader In 2016 een MJOP opgesteld voor bruggen, duikers en beschoeiingen.

Pagina 47

Uit het beleid voortvloeiende consequenties Achterstallig onderhoud aan de civieltechnische kunstwerken is weggewerkt in 2018. Voor de beschoeiingen geldt dit nog niet. Het is niet gelukt om een inventarisatie gereed te hebben voor de nota 2021- 2024. Voorafgaand aan een nieuwe nota kapitaalgoederen zal een inventarisatie van de beschoeiingen moeten plaatsvinden.

5.3.5 Riolering Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het watertakenplan 2022-2026. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Met het uitvoeren van de jaarlijks geplande rioolinspectie wordt de staat van de riolering goed in beeld gebracht en gehouden. De terugkerende cyclus voor rioolinspectie is 15 jaar. De riolering is over het algemeen in redelijke tot goede conditie. Onderhoud aan de riolering wordt berekend op levensduur en controle op de schadebeelden van de uitgevoerde jaarlijkse rioolinspectie. Volgens de theoretische benadering komt na de voorliggende periode een verhoogde investering op de rioolvervanging. Op basis van de levensduur is in de oudere wijken de riolering aan vervanging toe. Landelijk wordt daar ook voor gewaarschuwd. Om te anticiperen op grote jaarvariaties op de (middel)lange termijn en piekbelastingen zijn de jaarlijkse investeringsbedragen voor rioolvervanging meer uitgevlakt in gegroepeerde termijnen. In periodiek overleg met beheer (wegen en verkeer) wordt de planning over het onderhoud en vervanging integraal afgestemd. Kleinschalige beheer- en onderhoudswerkzaamheden worden door Twente Milieu conform de dienstverleningsovereenkomst uitgevoerd. In het vigerende watertakenplan staan de (grotere) rioolvervangingen, onderhoudsfrequenties en het afwegingskader met de benodigde investering opgenomen.

Trends en ontwikkelingen Rioolvervanging wordt bij voorkeur uitgevoerd door middel van relinen en tegen de laagst maatschappelijk kosten. Met de uitvoeringsmethode van relinen blijft de bestaande riolering in de ondergrond liggen. Inwendig wordt een uitgeharde kous aangebracht om de kwaliteit van de buis op sterkte terug te brengen. Groot voordeel van relinen is dat de openbare overlast met betrekking tot rioolvervanging zeer beperkt is.

5.3.6 Water Beleidskader Het vigerende watertakenplan 2022-2026 en de klimaatatlas welke in samenwerking met het waterschap is opgesteld, is bij planvorming richtinggevend bij wateropgaven. Tevens maakt het waterbeheerplan 20222027, de watervisie en de watertoets namens waterschap Vechtstromen onderdeel uit van de ruimtelijke ontwikkelingen. In regionaal verband is er een samenwerkingsverband, zogenaamd Twents waternet. Deelnemers aan Twents waternet zijn de 14 Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens. Gezien de impact en de snelle ontwikkelingen in de ontwikkelingen van het water- en klimaatbeheer wordt overwogen om het visiedocument van 2018 te herzien. Nu met de klimaatverandering komen de wateropgaven bij ontwikkelingen steeds prominenter in beeld en ligt een herziening van de visie voorhanden. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Veel activiteiten gebeuren in samenwerking met het waterschap Vechtstromen. Borne is een waterrijk gebied, waarbij vele primaire wateren in stedelijk gebied op de leggerkaart staan van het waterschap. In het overdrachtsdocument (van 2012) tussen beide partijen zijn de algemene voorschriften en de gebiedsindeling vastgesteld. Gemeentelijk is er geen specifiek ambitieniveau voor het beheer en onderhoud van oppervlaktewateren. Het onderhoud is sober.

Uitgangspunt is dat de wateren hun functie kunnen uitoefenen, de wateren veilig zijn en de kosten niet toenemen. Samen met de omwonenden van Oosterveld te Zenderen (en dorpsraad) is gestart met de herinrichting van de vijver. Planning (en afspraak) is dat in voorjaar 2023 het werk in uitvoering komt.

Pagina 48

Trends en ontwikkelingen De verandering in het klimaat heeft een belangrijk effect op de samenleving. Samen in regionaal verband zijn stresstesten op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte uitgevoerd. De stresstesten maken de kwetsbare objecten en voorzieningen zichtbaar. Onder de klimaatatlas zijn de resultaten inzichtelijk, deze is voor iedereen inzichtelijk en staat gepubliceerd op de website van Borne. De drinkwatervoorziening in regio Twente komt steeds meer onder druk te staan. Normaliter staat de algemene drinkwaterreserve op 110%, in Twente is deze aanzienlijk gedaald. Met name in droge perioden waarschuwt de drinkwaterleidingmaatschappij steeds vaker om zuinig om te gaan met het aftappen en gebruik van drinkwater. In Twents waternet staat de problematiek hoog op de agenda. Er wordt een plan van aanpak opgesteld om (mede) te onderzoeken welke rol Twents waternet kan bijdragen om de problematiek te verminderen. Ook oplossingen naar haalbaarheid voor de korte en langtermijn zullen onderdeel uitmaken van het onderzoek.

5.3.7 Openbaar groen Beleidskader Het beleid voor de groene kapitaalgoederen wordt in 2022 vastgelegd in een nieuwe Groenbeleidsvisie. Het bomenbeleid wordt vastgelegd in een nieuwe Bomenverordening. In het Beheer Kwaliteit Plan (BKP) heeft de raad in 2017 de kwaliteitsniveaus voor de verschillende gebiedstypen vastgelegd. Voor het overgrote deel is er sprake van kwaliteitsniveau Basis (B). Enkele bijzondere locaties, zoals bijvoorbeeld de begraafplaats en de stationsomgeving, kennen een hoger kwaliteitsniveau. De gewenste beeldkwaliteit en beheerkwaliteit zijn daarbij beschreven. Voor het kantorenpark Oostermaat geldt een vaste A- kwaliteit op grond van een bijdrage van de ondernemers. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Zoals vermeld wordt gewerkt aan een nieuwe Groenbeleidsvisie. De raad moet deze visie, samen met de nieuwe Bomenverordening de komende periode gaan vaststellen. Zonder uitgebreid vooruit te lopen op de inhoud kan worden gesteld dat de belangrijke thema’s gericht zullen zijn op klimaatadaptatie en het behoud en stimuleren van biodiversiteit. Mogelijk leidt dit tot nieuwe investeringen in het groen. Omdat groen in de meeste gevallen een directe relatie heeft met bewoners, krijgt een en ander waar mogelijk gestalte in samenspraak met omwonenden. Vanuit de Nota kapitaalgoederen is er geld beschikbaar voor het aanplanten van bomen in 2023.

Dit gaat om bomen waarvoor eerder een kapvergunning is verleend, maar waarvoor de herplantplicht niet is uitrgevoerd. Het vinden van ruimte voor deze bomen is een zoektocht, waar ook particuliere instanties bij zijn betrokken. Trends en ontwikkelingen Het klimaat verandert, met als gevolg langere droge perioden en zware regenbuien met veel wateroverlast, die een structureel karakter lijken te krijgen. Hierdoor ontstaat schade, met uitval van groenvoorzieningen tot gevolg. Bij vervanging van weggevallen groen wordt in sommige gevallen gekozen robuuster groen omdat dit beter bestand is tegen de perioden van hevige regenval en droogte. Er is afgelopen jaar fors ingezet op de bestrijding van de eikenprocessierups, waardoor de gevolgen relatief beperkt bleven. Of deze resultaten direct toe te rekenen zijn aan de bestrijding is niet met zekerheid te zeggen, omdat de weersomstandigheden ook een rol spelen. In regionaal en provinciaal verband is er overleg om de plaagdruk te beheersen en de overlast te verminderen. Borne zorgt er met de toepassing van nematoden (aaltjes) voor dat de biodiversiteit zou weinig mogelijk in het gedrang komt. Ook wordt gekeken of er plaatselijk afbouw van maatregelen mogelijk is op plekken waar de overlast duidelijk minder is geworden. Verder wordt er in 2023 een pilot gedraaid met Bokashi.

Dit betreft het fermenteren van blad dat weer wordt gebruikt in de eigen plantsoenen. Tenslotte wordt er ingezet op het mulchen van blad, dat ter plekke wordt verkleind en teruggebracht in de plantsoenen.

Pagina 49

5.3.8 Gebouwen Beleidskader In 2013 heeft de raad kaders voor gemeentelijk vastgoedbeleid vastgesteld. De gemeente Borne is verantwoordelijk voor het beheer van alle gemeentelijke vastgoedobjecten die in eigen gebruik, voor verhuur of tijdelijk voor strategische doeleinden in eigendom zijn. Om de diverse objecten de waarde te laten behouden en de veiligheid te garanderen is planmatig onderhoud noodzakelijk. De MeerJarenOnderhoudsPlanning wordt periodiek (elke 3-5 jaar) geactualiseerd door externe adviseurs conform de NEN 2767. De planperiode strekt zich uit over een horizon van 30 jaar. Conform de in 2021 geactualiseerde MeerJarenOnderhoudsPlanning (MJOP) wordt het onderhoud uitgevoerd. Het onderhoud is te verdelen in de twee groepen regulier onderhoud en groot onderhoud/ investeringen. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor alle gebouwen wordt in principe uitgegaan van het plegen van sober, duurzaam en vooral doelmatig onderhoud. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld goed (conditie 2 conform NEN 2767). Uitzonderingen daargelaten. Het overige tijdelijke vastgoed is wisselend in onderhoudsconditie, afhankelijk van de vastgoedstrategie. Naast het plegen van planmatig onderhoud is er een omvangrijke duurzaamheidsopgave voor het gemeentelijke vastgoed die forse investeringen met zich meebrengt.

Het MJOP is hier op dit moment niet in voorzien, er zal een actualisatieslag moeten plaatsvinden. De lopende projecten zorgen reeds voor een impuls van de energietransitie van het gemeentelijk vastgoed. Daarnaast zijn er aanvullende projecten in voorbereiding. Financieel Per jaar wordt kritisch gekeken of vervangingen uitgesteld kunnen worden en zo laat mogelijk kunnen worden uitgevoerd. Uiteraard zonder verlies van het kwaliteitsniveau van het object. Het onderhoud van kapitaalgoederen is te splitsen in regulier onderhoud en groot onderhoud c.q. investeringen, waarbij de eerste ten laste van de exploitatie komt en de anderen worden gedekt uit de Reserve egalisatie onderhoud. De onderhoudsbudgetten zijn berekend op basis van het benodigd onderhoud uit het MJOP. Trends en ontwikkelingen De regering heeft in de wetgeving diverse maatregelen opgenomen waarbij zij energiebesparing een impuls wil geven. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. In 2023 moeten alle kantoorgebouwen namelijk minimaal label C hebben. De gemeente Borne voldoet hier reeds aan. Bovendien is uit de sectortafel Gebouwde omgeving de ambitie voor gemeenten vastgelegd om in 2050 een energie neutrale vastgoedportefeuille te bezitten.

Iedere gemeente moet in het kader van het Klimaatakkoord een portefeuilleroutekaart opstellen voor de verduurzaming van het eigen maatschappelijk vastgoed. In 2020 is de kernportefeuille geïnventariseerd en de mogelijkheden van verduurzaming in beeld gebracht. In 2022 wordt een voorzichtig begin gemaakt met de uitwerking van deze inventarisatie. Hieruit dient de portefeuille routekaart in 2023 van de gemeente Borne voort te vloeien. Daarnaast moet de gemeente bij verkoop van onroerende zaken een (selectie)procedure volgen conform de rechtspraak Didam-arrest

5.3.9 Overzicht onderhoudskosten Onderstaand is een overzicht opgenomen met de meerjarig begrote onderhoudskosten op de afzonderlijke onderdelen. Jaarlijkse schommelingen in het planmatig onderhoud wat betreft de gebouwen worden opgevangen door de bestemmingsreserve egalisatie onderhoud.

Pagina 50

Begroting onderhoud kapitaalgoederen (*€ 1.000) 1. Wegen

Begroting 2023

Jaarschijf 2024

Jaarschijf 2025

Jaarschijf 2026

964 57 30 107 589 94 1.697

964 57 30 107 589 94 1.697

964 57 30 107 589 94 1.697

8. Gebouwen

964 57 30 35 589 94 1.697 1.207

683

681

548

Totaal

4.673

4.221

4.219

4.086

2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civieltechnische kunstwerken 5. Riolering 6. Water 7. Openbaar groen

Pagina 51

5.4 paragraaf Financiering In deze paragraaf staan de verwachtingen en het beleid over financieringsrisico's. De paragraaf geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte.

5.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) sluit aan bij de ontwikkelingen op de financiële markten en de financieringsbehoefte van decentrale overheden. In deze wet worden de kaders aangegeven waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Op grond van deze wet worden de gemeenten verplicht een treasurystatuut vast te stellen alsmede in de begroting en de jaarrekening een treasuryparagraaf op te nemen.

5.4.2 Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van gemeenten. Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rente typische looptijd vanaf één jaar). Dit kan door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor de gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Hoewel het renterisico vanaf 2023 ruim € 13 miljoen bedraagt is de verwachting dat de komende jaren binnen de renterisiconorm wordt gebleven. Renterisiconorm (* €1.000)

Begroting 2023 68.523

MJR 2024 67.558

MJR 2025 67.385

MJR 2026 66.530

20%

20%

20%

20%

Renterisiconorm in bedrag Renteherzieningen op leningen

13.705

13.512

13.477

13.306

0

0

0

0

Betaalde aflossingen

6.104

10.868

12.368

7.468

Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm

6.104

10.868

12.368

7.468

7.601

2.644

1.109

5.838

Begrotingstotaal Renterisiconorm in procenten

Pagina 52

5.4.3 Kasgeldimiet Voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan korte financiering (rente typische looptijd tot 1 jaar) is de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (voor gemeenten 8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar. In de Wet fido wordt de gemiddelde korte financiering (de netto vlottende schuld) per kwartaal getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet mag drie kwartalen worden overschreden, na overschrijding van het derde kwartaal dient een plan met maatregelen opgesteld te worden en te worden voorgelegd aan de toezichthouder. Voor 2023 is de kasgeldlimiet als volgt: Kasgeldlimiet Begroting ( * € 1.000) 2023 68.523 Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten 8,5% Kasgeldlimiet in bedrag 5.824 Omvang vlottende schulden Omvang vlottende middelen Netto vlottende schuld Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=f87787ce-9bb7-4f15-a678-d8006495d63a