CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2023 -2026

Informatiebijeenkomst 11 oktober 2022, gemeente BorneBij agendapunt: Presentatie conceptbegroting 2023-202627.192 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2023 – 2026 Trots op Borne in onzekere tijden

Inhoudsopgave 1 Inleiding ...............................................................................................................................................3 2 Leeswijzer............................................................................................................................................4 3 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen ..............................................................................................5 3.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ............................................................................................................6 3.2 Financiële hoofdlijnen...............................................................................................................8 4 Programma's .................................................................................................................................... 10 4.1 programma Wonen en leven ................................................................................................. 12 4.2 programma Duurzame toekomst........................................................................................... 15 4.3 programma Inclusieve samenleving ...................................................................................... 17 4.4 programma Bestuur en samenleving ....................................................................................

22 4.5 programma Financieel gezond .............................................................................................. 24 5 Paragrafen ........................................................................................................................................ 28 5.1 paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................... 30 5.2 paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ......................................................... 40 5.3 paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................... 46 5.4 paragraaf Financiering .......................................................................................................... 52 5.5 paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................... 55 5.6 paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................... 59 5.7 paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................... 63 6 Financiële begroting .......................................................................................................................

67 6.1 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................... 68 6.2 programma Uiteenzetting van de financiële positie .............................................................. 69 6.2.1 Prognose meerjarenbalans ................................................................................................ 69 6.2.2 EMU-saldo .......................................................................................................................... 70 6.2.3 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ........................................................................ 71 6.2.4 Investerings- en financieringsoverzicht ............................................................................. 71 6.2.5 Reserves en voorzieningen ............................................................................................... 73 6.2.6 Structurele reservemutaties……………………………………………………………………..74 6.2.7 Incidentele baten en lasten ................................................................................................ 76 Bijlagen ................................................................................................................................................. 77 7.1 Uitgangspunten begroting 2023 ............................................................................................

78 7.2 Verplichte beleidsindicatoren ................................................................................................ 79 7.3 Baten en lasten per taakveld ................................................................................................. 87

1 Inleiding Trots in onzekere tijden Het is goed wonen en leven in Borne. Inwoners zijn tevreden over hun woonomgeving en hoe buren met elkaar omgaan. Ook over hun eigen leven en hun gezondheid zijn Bornenaren positief. We hebben een rijk verenigingsleven, actieve ondernemers en betrokken inwoners. Dat wordt bevestigd in onderzoeken van Elsevier Weekblad en Nextdoor. Met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zijn we trots op Borne! Tegelijkertijd leven we in onzekere tijden. Prijsstijgingen en inflatie zijn duidelijk merkbaar voor onze inwoners en ondernemers. Niet alleen lagere inkomens hebben moeite om elke maand rond te komen, steeds meer mensen en gezinnen kunnen hun dagelijkse boodschappen en energierekening niet meer betalen. Ondanks de maatregelen die de rijksoverheid heeft aangekondigd, lijkt het onvermijdelijk dat we als gemeente ook te hulp moeten schieten. Ook wij als gemeente ervaren de onzekerheid. De inflatie zorgt voor verder stijgende kosten van projecten en ook onze energierekening gaat fors omhoog. Gemeenteraad en college willen blijven investeren in de samenleving én een financieel gezonde gemeente zijn. Daarvoor moeten we samen alle zeilen bijzetten. Met de begroting geven we een eerste impuls aan onze ambities. We versterken de coördinatie op de woonagenda voor een gevarieerd en toekomstbestendig woonaanbod.

We bereiden een programma voor om een klimaatneutrale gemeenschap te worden en blijven inzetten op de energietransitie. We investeren in transparant bestuur en een betrouwbare overheid voor onze gemeenschap. En we versterken de transformatie in het sociaal domein zodat iedereen in Borne zijn eigen (noaber)kracht kan blijven inzetten. De opgaven waar we voor staan vraagt samenwerking tussen bestuur en samenleving. We moeten als raad en college bestuurskracht tonen door onze schouders onder onze ambities te zetten. De trots op Borne die we delen is een krachtig vertrekpunt om samen de onzekerheden tegemoet te treden.

Het College van Burgemeester en Wethouders

Pagina 5

2 Leeswijzer Overeenkomstig artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college de gemeenteraad een meerjarenbegroting aan. Deze begroting is ook bedoeld om de gemeenteraad en de Bornse samenleving inzicht te geven in de verwachte inkomsten en uitgaven van de gemeente. Hiermee kunnen zij zich een oordeel vormen over de financiële positie en de beleidskeuzes van de gemeente. Voor de gemeenteraad dient de begroting als kader om beleidskeuzes te maken en te sturen op prioriteiten voor deze raadsperiode. Voor het college is de begroting het financieel en beleidsmatig kader voor de jaarschijf 2023. De begroting die hier voorligt is gebaseerd op de kaderbrief 2023-2026. In hoofdstuk 3 volgt een toelichting op de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen. In hoofdstuk 4 worden de programma's beschreven. De begrotingsindeling bestaat uit vier programma's en verschillende programmaonderdelen; deze worden thema's genoemd. De beschrijving per programma en thema is telkens opgebouwd vanuit de drie w-vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 3. Wat gaat het kosten? Voor de vergelijking hebben wij de jaarrekeningcijfers van 2021 opgenomen in de meerjarenoverzichten met baten en lasten per programmaonderdeel. In hoofdstuk 5 zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Het doel van de paragrafen is om onderwerpen die programma overstijgend zijn inzichtelijk te maken.

Hoofdstuk 6 gaat in op de financiële begroting. Dit betreffen veelal financiële overzichten op detailniveau. Dit zijn o.a. de verplichte overzichten waar wij over moeten rapporteren. Tot slot komen in hoofdstuk 7 de bijlagen aan bod. Hierin staan onder andere de uitgangspunten van deze begroting, de verdeling van baten en lasten per taakveld en een detailoverzicht van alle verbonden partijen.

Pagina 6

3 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen

Pagina 7

3.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Deze begroting is een eerste vertaling van de kaderbrief, het raadsakkoord en de (herijkte) toekomstvisie MijnBorne2030. Met de uitwerking van de bestuurlijke agenda wordt de komende maanden verder invulling gegeven aan het raadsakkoord. Samen toekomstbestendig De gemeente Borne is een groeigemeente waar mensen graag wonen of verblijven en ondernemers volop kansen zien. De gemeente Borne heeft een vitale gemeenschap. Inwoners van Borne, Hertme en Zenderen wonen en leven in een gemeente waarin gemeenschapsgevoel, noaberschap en gastvrijheid hoog in het vaandel staan. Aan ideeën en creativiteit, die in onze dynamische dorpen en wijken volop aanwezig zijn, wordt waar mogelijk ruimte gegeven. De gemeente is en wil op een verbindende manier volop onderdeel zijn van de ontwikkelingen. Het welzijn en welbevinden van inwoners, ondernemers en andere betrokkenen staat voorop bij keuzes die aan de orde zijn. Goede voorzieningen moeten voor iedereen bereikbaar zijn. De gemeente Borne is een inclusieve samenleving. Iedereen kan meedoen en wordt gehoord, ongeacht afkomst, geaardheid, leeftijd of beperking. Daarom blijft de gemeente investeren in zaken die daar recht aan doen én kansen scheppen voor de toekomst: van gezondheid tot onderwijs en van goede infrastructuur tot aan duurzame leefbaarheid.

Wie in Borne, Hertme of Zenderen woont, werkt, onderneemt of recreëert voelt dat er oog en oor is voor de dingen die de mensen raken. De gemeente Borne, een betrokken gemeenschap met een inclusieve en gastvrije blik op de toekomst! Als gemeente willen wij onze zelfstandigheid behouden. De herijkte toekomstvisie MijnBorne2030 is ons koersdocument tot en met 2030. Bij ontwikkelingen kijken we naar wat onze samenleving op dat thema als ambitie heeft geformuleerd. Dit wordt in de afwegingen meegenomen. Omdat ontwikkelingen snel gaan in deze roerige tijd wil de gemeenteraad ruimte houden voor een goed participatief proces en het gesprek in de raad en met het college. De toekomstvisie spreekt uit dat in 2030 ‘De gemeente Borne is een participerende overheid geworden’. De gemeente zet zich in op haar regisserende rol en bestuur en organisatie van de gemeente veranderen mee om goed toegerust te zijn voor de toekomst. Prioriteiten en ambities In het raadsakkoord heeft de gemeenteraad voor deze raadsperiode vijf thema’s prioriteit gegeven. Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente De ambitie is om een voldoende gevarieerd en toekomstbestendig woonaanbod te realiseren dat aansluit bij de woonbehoefte in de kernen. Hiervoor wil de raad de woonvisie 2022-2032 samen met inwoners vormgeven en zelf meer betrokken zijn bij het proces.

Met de woonvisie wil de raad de vraag ‘in welke mate wil de gemeente Borne doorgroeien?’ beantwoorden. Speciale aandacht wordt gevraagd voor mogelijkheden om innovatieve en betaalbare woonvarianten te ontwikkelen. Samen sneller verduurzamen De ambitie is om Borne in 2050 een klimaatneutrale gemeenschap te laten zijn. Hiervoor wil de raad in een integraal programma Duurzaamheid tussendoelen voor 2026 en 2030 opnemen. De integrale aanpak omvat het ruimtelijke en sociale domein. De mogelijkheden voor zonne-energie, windenergie en energieopslag in Borne worden geïnventariseerd en de CO2-reductie wordt gemonitord. Als centrale opgave ziet de gemeenteraad om samenwerking met en participatie van inwoners goed vorm te geven. De raad wil zelf vooraf betrokken zijn bij het bepalen van het ambitieniveau. De gemeente zal zelf het goede voorbeeld moeten geven en voldoende middelen en capaciteit beschikbaar stellen om de ambities op het gebied van duurzaamheid te realiseren. Noaberschap en (veer)kracht De ambitie is dat iedereen in Borne zijn eigen (noaber)kracht kan inzetten en dat gemeente en partners op een passende en nabije manier ondersteunen als dat niet kan.

Pagina 8

Hiervoor wil de raad de Visie Sociaal Domein realiseren door het programma uit te voeren en de voortgang te monitoren. Stimuleren van inwonersinitiatieven en samenwerking met partners om (preventieve) voorzieningen te organiseren om zo dicht bij inwoners te komen. Een inclusie-agenda moet bijdragen aan een inclusieve samenleving en voorkomen van misbruik blijft aandacht vragen. Financiën, balans en inzicht in Borne De ambitie is om een structureel financieel gezonde gemeente te zijn. Hiervoor wil de raad inzicht in de financiële situatie van Borne door een te ontwikkelen dashboard dat de komende jaren uitgebouwd kan worden met beleidsmatige informatie. Voor de grote projecten wil de raad inzicht in de voortgang en de mogelijkheden om kaders bij te stellen. De Bornse gemeenschap en transparant bestuur De ambitie is om een betrouwbare en servicegerichte overheid te zijn ten dienste van de samenleving. Hiervoor wil de raad in gesprek over ‘welke gemeente willen we zijn’. Het werken met een meerjarige bestuurlijke agenda moet inzicht geven in het proces en de rol van de raad. Bij projecten met een grote maatschappelijke impact worden raad en burgers aan de voorkant betrokken. Tenslotte wil de raad de kwaliteit van bestuurlijke voorstellen verbeteren. Indeling begroting Met het nieuwe raadsakkoord heeft de gemeenteraad nieuwe prioriteiten vastgesteld.

Om de indeling van de programmabegroting aan te laten sluiten op de prioriteiten uit het raadsakkoord 2022-2026, is de volgende programma-indeling gecreëerd: 1.

Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente - programma Wonen en leven

2.

Samen sneller verduurzamen - programma Duurzame toekomst

3.

Noaberschap en (veer)kracht - programma Inclusieve samenleving

4.

De Bornse gemeenschap en transparant bestuur - programma Bestuur en samenleving

5.

Financiën, balans en inzicht in Borne - programma Financieel gezond

Pagina 9

3.2 Financiële hoofdlijnen In het nieuwe raadsakkoord heeft de gemeenteraad de koers voor de komende raadsperiode vastgelegd. Op basis hiervan is de kaderbrief 2023-2026 in juli 2022 vastgesteld door de gemeenteraad en vormt deze de basis voor de meerjarenbegroting 2023-2026. Om de prioriteiten uit het raadsakkoord aan te laten sluiten op deze begroting, is de begroting ingedeeld in vijf programma’s: 1. Programma Wonen en leven 2. Programma Duurzame toekomst 3. Programma Inclusieve samenleving 4. Programma Bestuur en samenleving 5. Programma Financieel gezond Deze programma’s zijn vervolgens onderverdeeld in diverse thema’s. Om deze begroting te kunnen vergelijken op programma- en themaniveau met de vorige begroting, zijn de tabellen waarin ook de vorige jaren worden weergegeven omgebouwd van de oude naar de nieuwe programma- en themastructuur. Deze begroting bouwt verder op het financiële perspectief dat is gegeven bij de kaderbrief. Dat wil zeggen dat deze begroting bestaat uit het bestaande beleid plus autonome ontwikkelingen en dat de meicirculaire 2022 vanuit het Rijk de basis is voor financiële inkomsten. Hierin zijn ten opzichte van de meerjarenbegroting 20222025 de herverdeeleffecten van het gemeentefonds en het woonplaatsbeginsel in de jeugdzorg verwerkt.

Voor 2026 wordt net als in voorgaande jaren 75% van de toegezegde middelen vanuit het Rijk voor jeugdzorg structureel in de begroting verwerkt. Daarnaast zijn de raadsbesluiten t/m juli en autonome ontwikkelingen opgenomen. Dit leidt tot het volgende meerjarig perspectief: Financieel perspectief (* €1.000)

Begroting 2023

Jaarschijf 2024

Jaarschijf 2025

Jaarschijf 2026

Incidenteel

529 N

39 V

30 V

0V

Structureel Eindtotaal

536 V 7V

2.350 V 2.390 V

4.496 V 4.526 V

2.141 V 2.141 V

Hiermee is de begroting van Borne meerjarig structureel sluitend. Echter, in de economische ramingen laat Centraal planbureau zien dat voorspellingen onzeker zijn als gevolg van de oorlog in Oekraïne en andere internationale ontwikkelingen. Dit zien we terug in enorme onzekerheid op de energiemarkt en een hoge inflatie op de korte termijn. In deze primaire begroting is hier nog geen rekening mee gehouden. Er wordt in de eerste wijziging op deze begroting wel een eerste aanzet gegeven hoe hier mee om te gaan. Het incidentele nadeel in het eerste jaar wordt veroorzaakt door de afboeking van het huidige gemeentehuis. Dit levert een incidenteel nadeel van €500.000 op. Het grote verschil tussen de structurele voordelen wordt voornamelijk veroorzaakt door het gemeentefonds. De kabinetsplannen reiken tot en met 2025. Dit zorgt voor jaarlijks hogere baten door hogere accressen, het schrappen van de opschalingskorting en door jeugdmiddelen. Vanaf 2026 wordt het volume van het accres bevroren en wordt het restant van de opschalingskorting geëffectueerd. Dit zorgt voor een enorme terugval in de laatste jaarschijf, ook wel het 'ravijn' genoemd. De financiële gevolgen voor Borne vallen gelukkig mee, ook in 2026 kunnen we uitgaan van een situatie waarin de baten en lasten elkaar nagenoeg in evenwicht houden.

De provincie Overijssel ziet erop toe dat gemeenten een structureel en reëel sluitende begroting hebben: de structurele lasten worden gedekt door structurele baten en de incidentele lasten mogen zowel gedekt worden door structurele, als incidentele baten. In dat geval hanteert de provincie repressief toezicht. Als de begroting niet structureel en reëel sluitend is, moet aannemelijk worden gemaakt dat dit evenwicht binnen de termijn van de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. Uitgangspunt is dat de begroting in het laatste begrotingsjaar sluitend moet zijn, maar dit perspectief -het laatste jaar is sluitend- mag niet telkens opschuiven. Het doel hiervan is dat een situatie met sluitende begroting en meerjarenramingen (voor alle jaren) telkens een stapje dichterbij komt. Met de voorliggende begroting voldoet onze gemeente aan het provinciaal toezicht kader. Een overzicht van de financiële uitgangspunten die gehanteerd zijn in deze begroting is weergegeven in bijlage 1: ‘uitgangspunten begroting 2023’.

Pagina 10

Verschillenverklaring In de kaderbrief 2023-2026 is de aansluiting gezocht bij de meerjarenbegroting 2022-2025, om van daaruit de verschillen te verklaren. In deze verschillenverklaring wordt daarom kort ingegaan op de belangrijkste wijzigingen die zitten tussen deze producten. Daarnaast is er ook een aantal wijzigingen meegenomen die nog niet in de kaderbrief waren verwerkt. Hier wordt ook op ingegaan. De voornaamste verschillen tussen meerjarenbegroting en kaderbrief zaten in de positieve meicirculaire (€ 3 miljoen voordeel) en de autonome ontwikkelingen (€ 1,7 miljoen nadeel). De autonome ontwikkelingen bestonden voornamelijk uit de indexaties op het sociaal domein over voorgaande jaren (€ 878.000 N), indexaties en overige autonome ontwikkelingen bij onze verbonden partijen (€ 500.000 N) en hersteloperaties op het gebied van onderhoud binnen sport (€ 200.000 N). Verschillen

Begroting 2023

Jaarschijf 2024

Jaarschijf 2025

Jaarschijf 2026

Saldo kaderbrief 2023-2026 Saldo meerjarenbegroting 20232026 Verschil

416 V

1.858 V

4.130 V

1.105 V

7V 409 N

2.390 V 532 V

4.526 V 396 V

2.141 V 1036 V

Structurele wijzigingen die effect hebben vanaf 2023 In 2023 verslechtert de situatie ten opzichte van de kaderbrief met € 409.000. Dit verschil wordt voornamelijk veroorzaakt vanwege rentelasten. Door de grote wijzigingen bij de jaarstukken 2021 op onze grondexploitaties en doordat er versneld is verkocht daalt de boekwaarde snel. Hierdoor mag er de komende jaren structureel minder rente worden doorbelast. Incidentele wijzigingen in 2024 In de kaderbrief werd in 2024 een last van bijna € 700.000 incidenteel beschouwd en de baat die er tegenover stond structureel. Dit is gecorrigeerd in de begroting. Structurele wijzigingen die effect hebben vanaf 2024 Voor de jaarschijf 2024 is het beeld € 532.000 voordeliger. In de kaderbrief zijn we per abuis de aanvullende jeugdmiddelen voor 75% vergeten op te nemen. Dit levert vanaf 2024 een structureel aanvullend voordeel van € 900.000 op. Hier staat de negatieve rentelast, hierboven al gemeld, tegenover. Structurele effecten vanaf 2025 en 2026 De structurele effecten van de onderwerpen genoemd in 2023 en 2024 zijn ook in de jaren daarna van toepassing. Als het gaat om de stelpost prijscompensatie wordt het structurele bedrag hoger. In 2026 staan er daarnaast nog een paar voordelen tegenover doordat er per abuis in de kaderbrief een last dubbel werd opgenomen.

Pagina 11

4 Programma's

Pagina 12

4.1 programma Wonen en leven 4.1.1 Wat willen we bereiken? Wonen en bouwen Het woon- en leefklimaat in Borne wordt in hoge mate gewaardeerd. Dat willen we zo houden. De vraag naar woningen neemt momenteel overal, dus ook in Borne, toe. Dat geldt voor alle segmenten, maar vooral voor de goedkope huur- en koopwoningen. Door de toegenomen behoefte is het vrijwel onmogelijk om een betaalbare, eigen koop- dan wel huurwoning te vinden. Wij zien dan ook het belang in van bouwen in alle prijssegmenten voor alle doelgroepen en willen, samen met onze partners, waaronder de woningcorporatie Welbions, deze toenemende behoefte zo goed mogelijk faciliteren. In het kader van de ‘Regionale Woonagenda Twente’ leveren wij, met onze ambitie, een bijdrage aan het oplossen van de woningbouwproblematiek in Borne, maar ook in de regio Twente. Daarnaast staat Borne, net als andere gemeenten, voor de enorme uitdaging om, naast aardgasloze en (bijna) energieneutrale nieuwbouw, de bestaande woningvoorraad te verduurzamen en aan te passen aan de energietransitie. Een regionale aanpak biedt daartoe de beste kansen. De energielabels van een groot deel van de woningvoorraad in Borne is de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd. Ook het particuliere woningbezit is energetisch verbeterd, vooral door toepassing van energiebesparende maatregelen.

Diverse subsidiemogelijkheden vanuit zowel het Rijk als de provincie hebben in dit verband stimulerend gewerkt. Ruimtelijke ontwikkeling We gaan aan de slag met de voorbereidingen voor de Omgevingsvisie. Elke gemeente moet in 2024 een omgevingsvisie gereed hebben. Mobiliteit en infrastructuur Inwoners kunnen zich veilig en makkelijk in Borne verplaatsen. We steunen de provincie in de realisatie van de provinciale Vloedbeltverbinding. Samen met de raad bepalen we in 2023 de uitgangspunten voor de N743 en de N744 na aanleg van de Vloedbeltverbinding. Openbare ruimte We gaan de openbare ruimte publieksvriendelijk en functioneel inrichten. Hierbij nemen wij bij nieuwe en vervangende inrichting van deze ruimtes klimaat-adaptieve en hittebestendige maatregelen. Hierbij zal groen een prominent onderdeel worden.

Pagina 13

4.1.2 Wat gaan we daar voor doen? 4.1.2.1 Thema Wonen en bouwen •

Aangezien er binnen de woningmarkt sprake is van veel dynamiek en er, vooral in het beleid van hogere overheden, de laatste jaren veel is veranderd, is gestart met een evaluatie en actualisering van de Woonvisie Borne 2018-2028. Met de nieuwe ‘Woonvisie Borne 2022-2032’ werpen we een blik in de toekomst van het wonen in Borne.

•

Een evenwichtige en toekomstbestendige woningvoorraad die past bij de woningvraag van de toekomst. Daarbij vooral kijkend naar specifieke doelgroepen als jongeren, ouderen en statushouders. Het gaat dan bijvoorbeeld niet alleen om levensloopbestendig bouwen, maar ook om aandacht binnen woonomgevingen voor kwetsbaren. Concreet betekent dit het realiseren van de juiste woningen op de juiste plek.

•

Om aan de toenemende vraag naar woningen te kunnen voldoen, willen wij, naast het ontwikkelen van een aantal binnenstedelijke locaties, de uitleglocatie Bornsche Maten verder uitbreiden met een vierde en eventuele vijfde fase, waarbij deze wijk uiteindelijk uitgroeit tot 2.700 of uiteindelijk zelfs 3.250 woningen. Met deze ambitie geven we ook invulling aan de versnellingsopgave van de provincie.

•

Ook in de kernen Hertme en Zenderen willen we ontwikkelen om vooral in de lokale behoefte te kunnen voorzien.

•

Duurzaamheid moet de komende jaren ook bij “wonen” een duidelijker thema worden, waarbij particuliere initiatieven uitdrukkelijk in de afwegingen worden meegenomen. Met zowel de woningcorporatie als met ontwikkelaars, maakt de gemeente Borne afspraken bij bouwaanvragen, met als doel hieraan zo goed mogelijk bij te dragen.

•

Met de woningcorporatie Welbions zijn Prestatieafspraken gemaakt, welke periodiek worden geactualiseerd.

•

In de nog vast te stellen woonvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda voor de woonzorgvisie brengen we de ontwikkelingen in Borne op het gebied van wonen en zorg in beeld. De woonzorgvisie is een belangrijke basis om te werken aan concrete acties om de groeiende groep ouderen, maar ook mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen, voldoende te faciliteren in hun woon- en zorgbehoeften. Dit doen we samen met onze partners in de zorg.

•

In de Omgevingsvisie speelt gezondheid ook een rol. Een stip op de horizon is dat de leefomgeving in Nederland inwoners verleidt tot een gezonde leefstijl. Dat kan door voldoende ruimte te creëren om te bewegen, te fietsen en te wandelen.

4.1.2.2 Thema Ruimtelijke ontwikkeling We brengen de bouwstenen voor de Omgevingsvisie in kaart en vullen deze aan waar dat nodig is. Daarbij wordt gekeken naar de actualisatie van bestaande visies en beleid en het opstellen van nieuwe visies en ruimtelijke plannen die noodzakelijk zijn voor de Omgevingsvisie.

4.1.2.3 Thema Mobiliteit en infrastructuur De uitkomsten van de MIRT hebben ervoor gezorgd dat de Verbindingsweg niet meer wordt aangelegd. De aanleg van de Vloedbeltverbinding is namelijk al veel sneller aangelegd dan oorspronkelijk door de provincie Overijssel werd geschetst. Als resultaat van het MIRT-onderzoek hebben de provincie Overijssel, gemeente Almelo en Borne een PlanMER voor de rondweg Zenderen (Vloedbeltverbinding) uitgevoerd en afgerond. Dit heeft geresulteerd in het voorkeursalternatief bundeling A1/A35 welke is vastgesteld door de Provincie Overijssel en de gemeente Borne. De financiën zijn ook gereserveerd en de provincie is gestart met het provinciaal Inpassingsplan. Het scopedocument en ontwerp van de Vloedbeltverbinding is ter inzage gelegd en alle onderzoeken om het bestemmingsplan aan te passen worden uitgevoerd. Als vervolg van de studie naar de rondweg Zenderen wordt ook gekeken wat o.a. de verkeerskundige effecten van een knip in de huidige rondweg zijn. Op basis van dit vervolgonderzoek zal een keuze nodig zijn

Pagina 14

of afwaarderen van de huidige N743 (zachte knip) of fysiek knippen. Dit resulteert in een aangepaste Totaalvisie welke wordt opgenomen in de Omgevingsvisie Na onderzoek heeft de raad de keuze gemaakt om een onderdoorgang in de Oonksweg en Bornerbroeksestraat aan te leggen. In 2022 zijn we in overleg gegaan met de omgeving en ProRail om de ontwerpen te maken. Daarna wordt het bestemmingsplan aangepast.

4.1.2.4 Thema Openbare ruimte We gaan de openbare ruimte publieksvriendelijk en functioneel inrichten. Hierbij nemen wij bij nieuwe en vervangende inrichting van deze ruimtes klimaat-adaptieve en hittebestendige maatregelen. Hierbij zal groen een prominent onderdeel worden. Voor de openbare ruimte in de wijken uit de jaren 70 zal een plan worden opgesteld. Borne is in die jaren flink gegroeid. Hiervoor zal een plan worden opgesteld om gefaseerd te vernieuwen. Dit betekent een significante vraag om meer budget en dat keuzes gemaakt moeten gaan worden. In het begrotingsproces 2024 komen we hier op terug.

4.1.3 Wat gaat het kosten? PR1 Wonen en leven (* €1.000)

Jaarrek . 2021

Actuele begrotin g 2022

Begrotin g 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

Wonen en bouwen

593

452

452

452

452

452

Ruimtelijke ontwikkeling

25

28

28

28

28

28

Mobiliteit en infrastructuur

77

26

26

26

26

26

Openbare ruimte

1.932

2.009

2.010

2.064

2.223

2.415

Totaal Baten

2.627

2.514

2.516

2.570

2.729

2.921

1.117

1.557

1.338

1.128

968

968

Ruimtelijke ontwikkeling

373

348

362

362

362

362

Mobiliteit en infrastructuur

3.571

2.416

2.636

3.135

3.133

3.122

Openbare ruimte

3.054

3.354

3.612

3.668

3.710

3.562

Totaal Lasten

8.115

7.674

7.948

8.292

8.172

8.013

Saldo

-5.488 N

-5.160 N

-5.432 N

-5.722 N

-5.443 N

-5.092 N

Baten

Lasten Wonen en bouwen

Pagina 15

4.2 programma Duurzame toekomst 4.2.1 Wat willen we bereiken? Bedrijvigheid en ondernemersklimaat De aantrekkingskracht van Borne uit zich in nieuwe bedrijvigheid. Door het groene karakter van de gemeente en de vele culturele activiteiten komen ieder jaar meer toeristen naar Borne en de kerkdorpen. Borne heeft aantrekkelijk karakter, mede door verscheidenheid in winkels, groot aanbod in cultuur en door goede samenwerking tussen BBO, evenementen, gemeente, bedrijven en onze inwoners. Vrijetijdseconomie In het eerste kwartaal 2023 wordt de Visie Vrijetijdseconomie vastgesteld door de raad. In deze visie wordt een uitvoeringsprogramma opgenomen. Energietransitie Borne is in 2050 een klimaatneutrale gemeenschap. Borne is CO2-neutraal in 2050, in 2030 is daarvan 49 % (t.o.v. 1990) bereikt. De inwoners van Borne zijn zich steeds meer bewust van hun directe invloed op het energiegebruik. Alle gebruikte energie in 2050 is 100 % duurzaam en iedereen is zich ervan bewust dat hier zuinig mee omgegaan moet worden. Dit doen we langs drie strategische pijlers: energiebesparing, transitievisie warmte (gasloos wonen) en opwekking van hernieuwbare elektriciteit uit zon en wind. De komende vier jaar zetten we versterkt in op een integrale en participatieve benadering van duurzaamheidsvraagstukken in de kernen, wijken en het buitengebied van onze gemeente.

Hiervoor wordt in 2023 een programma opgesteld.

4.2.2 Wat gaan we daar voor doen? 4.2.2.1 Thema Energietransitie Voor de energietransitie hebben we in 2021 een Energievisie vastgesteld met concrete doelstellingen en een dynamische uitvoeringsagenda om deze doelen te realiseren. In 2023 heroverwegen we het beleid voor windenergie, rekening houdend met het ontwerp van de Provinciale omgevingsvisie. We actualiseren de Transitievisie warmte en nemen deel aan het haalbaarheidsonderzoek naar een regionaal warmtenet. Op basis van het vast te stellen toetsingskader zonnevelden zullen we de markt actief benaderen om de afgesproken bijdrage aan de RES-doelen te halen. We bereiden samen met regionale partners de planfase van het project Duurzaamheidsroute A35 voor om in samenwerking met Rijkswaterstaat, gemeenten en bewoners te investeren in grootschalige opwek van zonenergie langs de A35. In samenwerking met Duurzame initiatieven Borne zetten we de samenwerking in het energieloket en met energiecoaches voort. Eind 2021 hebben de wijkraad Wensink-Zuid en de gemeenteraad uitgesproken om gezamenlijk een traject te starten om de wijk op termijn aardgasvrij te maken. Daarbij zullen de bewoners de ruimte krijgen deze opgave grotendeels zelf op te pakken.

Als gevolg van de sterk gestegen gasprijzen is vanuit het Rijk een financiële tegemoetkoming aangeboden aan huishoudens in de gemeente Borne die op een inkomensniveau zitten tot 120% van het minimum inkomen. Daarnaast heeft het Rijk middelen beschikbaar gesteld voor aanvullende energiebesparende maatregelen waarvoor we begin 2023 een plan van aanpak uitvoeren.

Pagina 16

4.2.2.2 Thema Circulaire economie Gemeente Borne werkt toe naar een circulaire economie waarin we afval transformeren naar grondstoffen. Voor hergebruik zijn eerste stappen gezet, met name in ons afvalbeleid.

4.2.2.3 Thema Natuur, milieu en landschap Borne is in 2050 klimaatbestendig en werkt op langere termijn aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. De wijken en dorpen zijn voldoende beschermd tegen overvloedige neerslag, droogte en hitte. De raad heeft in het raadsakkoord opgenomen de biodiversiteit te willen verbeteren.

4.2.2.4 Thema Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Er zijn middelen beschikbaar gesteld om een Economische visie op te stellen voor de gemeente Borne.

4.2.2.5 Thema Vrijetijdseconomie We gaan uitvoering geven aan de Nota Vrijetijdseconomie.

4.2.3 Wat gaat het kosten? PR2 Duurzame toekomst (* €1.000)

Jaarrek . 2021

Actuele begrotin g 2022

Begrotin g 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

213

0

0

0

0

0

2.692

2.741

2.847

2.890

2.801

2.801

0

0

0

0

0

0

308

0

0

0

0

0

566

46

46

46

46

46

12

0

0

0

0

0

3.790

2.787

2.893

2.936

2.847

2.847

Baten Energietransitie Circulaire economie Klimaatadaptatie Natuur, milieu en landschap Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Vrijetijdseconomie Totaal Baten Lasten Energietransitie

294

240

240

240

225

225

2.085

2.101

2.203

2.203

2.203

2.203

0

0

0

0

0

0

931

714

745

754

769

784

331

421

349

349

349

349

422

418

408

408

408

408

Totaal Lasten

4.062

3.894

3.945

3.954

3.953

3.968

Saldo

-272 N

-1.107 N

-1.052 N

-1.018 N

-1.107 N

-1.121 N

Circulaire economie Klimaatadaptatie Natuur, milieu en landschap Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Vrijetijdseconomie

Pagina 17

4.3 programma Inclusieve samenleving 4.3.1 Wat willen we bereiken? Een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven. Lukt dat niet? Dan bieden we passende hulp en ondersteuning. Het Sociaal Hus vormt hiervoor een laagdrempelige toegang. We werken vanuit de uitgangspunten van de Visie Sociaal Domein aan de thema’s zelfredzaam en samenredzaamheid, normaliseren en accepteren, betekenisvol meedoen en maatschappelijke verbondenheid. Door integraal te werken zijn we effectiever. Daarnaast zetten we in op een aanpak waarin preventie een grote rol speelt. Onze inzet is om de inwoners van Borne gebruik te laten maken van eigentijdse voorzieningen met een goed kwaliteitsniveau. Dit zien we terug in ontwikkelingen zoals ’t Wooldrik en de onderwijshuisvesting in de Bornsche Maten. Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning •

Een ieder kan zijn of haar eigen (noaber)kracht inzetten of waar het niet kan, kunnen de gemeente en de partners op een passende manier ondersteunen.

•

Het geven van zorg op maat, zodat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en gezond en waardig ouder worden in hun eigen of passende omgeving. Inwoners (jong en oud en mensen met een beperking) kunnen mee (blijven) doen aan onze samenleving.

•

We gaan door met de transformatie in het sociaal domein, waarbij de Visie Sociaal Domein onze richting weergeeft.

•

In de nog vast te stellen woonvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda voor de woonzorgvisie brengen we de ontwikkelingen in Borne op het gebied van wonen en zorg in beeld. De woonzorgvisie is een belangrijke basis om te werken aan concrete acties om de groeiende groep ouderen, maar ook mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen, voldoende te faciliteren in hun woon- en zorgbehoeften. Dit doen we samen met onze partners in de zorg.

Algemene voorzieningen •

In samenspraak met de samenleving realiseren we een inclusie-agenda, waarmee we voldoen aan het VN verdrag handicap.

•

Er wordt de komende jaren gewerkt aan meer nabijheid, vanuit het uitgangspunt ‘de mens centraal’. Door mensen beter en sneller te bereiken en toe te leiden naar het (preventieve) algemene aanbod binnen de gemeente Borne kunnen mensen blijven meedoen en problemen in een vroeg(er) stadium opgepakt en of voorkomen worden.

Gezondheid •

Inwoners van Twente leven minimaal net zo lang in gezondheid als inwoners elders in Nederland. Uit onderzoek van de GGD blijkt dat de inwoners van Twente minder gezond zijn dan de inwoners van de rest van Nederland en korter leven. Hierbij gaan we uit van positieve gezondheid, waarbij het betekenisvol leven van mensen centraal staat. De nadruk ligt op veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen of ziekte zelf.

•

De coronapandemie heeft laten zien dat een goede gezondheid en preventie van essentieel belang zijn. Op het gebied van mentale gezondheid gaan we uit van onze lokale aanpak voor mensen met zorgwekkend gedrag.

Pagina 18

•

In de Omgevingsvisie speelt gezondheid ook een rol. Een stip op de horizon is dat de leefomgeving in Nederland inwoners verleidt tot een gezonde leefstijl. Dat kan door voldoende ruimte te creëren om te bewegen, te fietsen en te wandelen.

Onderwijs •

Kinderen en jongeren kunnen zich ontwikkelen en veilig (op)groeien naar zelfstandigheid.

•

Met de schoolbesturen in Borne realiseren wij gefaseerd passende schoolgebouwen vanuit de instroompunten.

Cultuur •

Inwoners kunnen zich ontspannen en ontplooien door toegankelijke cultuur- en vrijetijdsvoorzieningen.

•

Initiatieven faciliteren om onze kinderen al op jonge leeftijd kennis te laten maken met kunst en cultuur. Iedereen moet toegang krijgen tot culturele vorming, kunst en cultuur.

•

Betekenisvol meedoen en maatschappelijke verbondenheid, dit kan onder andere door cultuur te beleven of iets met cultuur te doen.

•

Het Kulturhus bereikbaar en toegankelijk houden voor jong en oud, waarbij we de betaalbaarheid voor verenigingen niet uit het oog verliezen.

•

Behoud van Cultureel erfgoed.

Inburgering en vluchtelingen •

We leveren op een humane wijze een bijdrage aan de huisvesting van nieuwe inwoners van Borne (statushouders) en de opvang vluchtelingen uit de Oekraïne.

•

We ondersteunen, informeren en faciliteren inburgeraars, zodat ze kunnen deelnemen aan onze samenleving. Participatie van statushouders behoeft blijvende aandacht, waarbij kennis van normen en waarden en vooral het leren van de Nederlandse taal in combinatie met (vrijwilligers)werk uitgangspunten van beleid moeten zijn.

Jeugd •

Jongeren kunnen gezond en veilig opgroeien en kunnen zich ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen.

•

Voor jongeren en ouders/verzorgers die tegen problemen aanlopen bij het opgroeien en opvoeden is dichtbij huis tijdig en passende ondersteuning aanwezig.

Sport •

Een leven lang sporten en bewegen voor alle inwoners van Borne en daarmee een gezonde leefstijl, ontmoeting, verbinding en participatie stimuleren.

•

Inwoners kunnen sporten en bewegen door toegankelijke sportvoorzieningen.

Werk en Inkomen •

Iedereen doet mee door middel van betaald werk en als dit niet mogelijk is, vindt participatie naar vermogen plaats.

•

Inwoners beschikken over voldoende financiële middelen om volwaardig deel te nemen aan onze samenleving.

•

We bezien de wijze waarop we invulling geven aan armoedepreventie.

Pagina 19

4.3.2 Wat gaan we daar voor doen? 4.3.2.1 Thema Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning •

Bieden van maatwerkvoorzieningen en ondersteuning op basis van de wetgeving die de gemeente in medebewind uitvoert (m.n. Wet maatschappelijke ondersteuning). In 2023 gaan wij aan de slag met een nieuw inkooptraject voor huishoudelijke ondersteuning en een inkooptraject voor begeleiding en dagbesteding. De huidige raamovereenkomst met aanbieders voor huishoudelijke ondersteuning loopt per 1 januari 2014 af en die van begeleiding en dagbesteding per 1 januari 2025.

•

Het zorgvuldig en efficiënt inkopen van zorg, waarbij de kwaliteit boven de prijs gaat en minder administratieve lasten voor zorgaanbieders. Zorgfraude wordt aangepakt en malafide zorgaanbieders worden uitgesloten als contractpartij van de gemeente.

•

Er komt een regionaal plan van aanpak terugdringen wachtlijsten beschermd wonen.

•

Uitvoering geven aan een lokale woonzorgvisie, waarvan een afwegingskader deel uitmaakt dat een handvat biedt voor de beoordeling en afweging van (nieuwe) woonzorgconcepten. We werken ook met een concrete werkagenda, gestoeld op de behoeften van lokale partners en op basis van lokale omstandigheden.

•

Inzetten op meer seniorenwoningen en andere woonvormen, levensloopbestendige woningen, digitale zorg, domotica en valpreventie.

4.3.2.2 Thema Algemene voorzieningen •

Het zoveel mogelijk organiseren van voorliggende voorzieningen (laagdrempelig, zonder indicatie, dichtbij) om duurdere maatwerkvoorzieningen te voorkomen zoals laagdrempelige dagbesteding en de vrijwillige vervoersdienst (AutoMaatje).

•

Verdere (door)ontwikkeling van de integrale toegang “Sociaal Hus” waarbij de samenwerking met partners in Borne de komende jaren wordt versterkt en gepromoot. De planning is dat deze in 2024 gehuisvest is in het “Huis van Borne”.

•

Het ondersteunen, stimuleren en faciliteren van vrijwilligerswerk.

•

Het faciliteren en ondersteunen van mantelzorgers.

•

Uitvoering geven aan het VN-verdrag voor mensen met een handicap of chronische ziekte en een inclusie-agenda opstellen.

•

Opstellen en uitvoering geven aan het ambitiedocument taalhuis 2022 - 2026 om basisvaardigheden te versterken (taal-, reken- en digitale vaardigheden).

•

De samenwerking tussen (burger)initiatieven en organisaties die een bijdrage leveren aan uitvoering en samenwerking rondom preventieve voorzieningen stimuleren.

•

Het subsidiebeleid herijken om samenwerking te stimuleren, meer in te zetten op preventie en het vereenvoudigen van het subsidiebeleid.

4.3.2.3 Thema Gezondheid •

Gezondheid wordt onderdeel van de Omgevingsvisie met aandacht voor gezonde mobiliteit.

•

Lokaal werken we bij de bestrijding van corona en andere infectieziekten intensief samen met lokale partners.

•

Extra aandacht voor het bestrijden van de langdurige effecten van Covid-19 voor jong en oud, zoals eenzaamheid.

•

Inzetten op valpreventie.

Pagina 20

4.3.2.4 Thema Inburgering en vluchtelingen •

Ondersteunen, informeren en faciliteren van nieuwe inwoners van Borne, zodat ze volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse samenleving.

•

Het (veelal regionaal) inkopen van trajecten waarmee invulling wordt gegeven aan het persoonlijk plan inburgering en participatie van inburgeraars.

•

Inzetten op het voldoen aan de opgehoogde taakstelling huisvesting van statushouders, mede door de realisatie van flexwoningen.

•

Bieden van opvang en huisvesting aan Oekraïense vluchtelingen.

4.3.2.5 Thema Jeugd •

We zetten verder in op het versterken van de samenwerking met het onderwijs en kinderopvangorganisaties door jeugdconsulenten als contactpersoon in te zetten voor vragen en zorgen over de ontwikkeling van kinderen.

•

BSO+plus verder uitbouwen, zodat kinderen die niet op een reguliere BSO terecht kunnen toch deel kunnen nemen, maar in een kleinere groep.

•

Ondersteunen van reguliere verenigingen, zodat jongeren met een zorgvraag ook kunnen deelnemen.

•

Effectief helpen van jongeren en hun ouders/verzorgers op scholen van speciaal onderwijs door het op school leveren van jeugdhulp door zorgaanbieders.

•

Er komt een meerjarige regionale samenwerkingsagenda Jeugdhulp waarin de leidende principes zoals die omschreven staan in de Regiovisie Jeugdhulp Twente, die in februari 2022 door de 14 Twentse gemeenteraden is vastgesteld, verder worden uitgewerkt.

•

Starten met een nieuw inkooptraject voor jeugdhulp. De huidige contracten met de zorgaanbieders voor jeugdhulp lopen per 1 januari 2025 af.

4.3.2.6 Thema Onderwijs •

Versterken samenwerking onderwijs, kinderopvang, gemeente en jongerenwerk.

•

Het integraal huisvestingsplan (IHP) in Borne uitvoeren en actualiseren.

•

Realisatie van onderhuishuisvesting op locatie de Horsten waar een uitbreiding van basisschool De Vonder wordt gerealiseerd. Ter vervanging van de gefuseerde scholen Jan Ligthart en t’ Oldhof wordt op ’t Wooldrik nieuwbouw gerealiseerd.

4.3.2.7 Thema Cultuur •

De Cultuuragenda actualiseren en uitvoeren en subsidiëren van diverse culturele organisaties.

•

De gemeente draagt bij aan het cultuureducatieprogramma van de basisscholen.

•

Historisch Archief: het archief verder, ordenen, opschonen, inventariseren (her)verpakken, overbrengen, digitaliseren, verwerven en verhuizen naar de nieuwe archiefbewaarplaats in het Huis van Borne.

•

Stichting Comité 4 en 5 mei geeft in afstemming met de gemeente inhoud aan het herdenken van 4 mei en vieren van 5 mei.

•

Kunst en cultuur meer betrekken bij thema’s als eenzaamheid, sociale integratie, participatie en zelfregie.

4.3.2.8 Thema Sport •

Doorontwikkeling van het Sportbedrijf dat per 1 januari 2023 wordt opgericht. De buurtsportcoaches starten vanaf 1 januari 2023 met hun werkzaamheden voor het Sportbedrijf. De medewerkers van het zwembad maken vanaf 1 september 2023 deel uit van het Sportbedrijf.

•

De werkzaamheden voor de realisatie van het nieuwe sportcomplex ’t Wooldrik worden voortvarend voortgezet in 2023.

•

We geven uitvoering aan de herijkte Visie op Sporten en Bewegen.

Pagina 21

•

We stimuleren de verbinding tussen sportverenigingen, zorginstellingen, welzijn, onderwijs en het bedrijfsleven.

•

We willen het lokale Sportakkoord en het lokaal Preventieakkoord integreren in een Vitaliteitsakkoord waarin de diverse thema’s concreet worden uitgewerkt.

4.3.2.9 Thema Werk en inkomen •

Verstrekken van uitkeringen en bijdragen uit armoederegelingen die bijdragen aan een toereikend inkomensniveau voor mensen die zelf niet in hun onderhoud kunnen voorzien.

•

Het bieden van ondersteuning aan inwoners die op eigen kracht niet in staat zijn om door middel van werk deel te nemen aan de samenleving.

•

Bezien op welke wijze we als gemeente mensen kunnen ondersteunen bij het rondkomen in een situatie waarin dit voor steeds meer huishoudens door ontwikkelingen op mondiaal en landelijk niveau (stijgende gasprijzen, hoge inflatie) moeilijk wordt.

4.3.3 Wat gaat het kosten? PR3 Inclusieve samenleving (* €1.000)

Jaarrek. 2021

Actuele begrotin g 2022

Begrotin g 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

Baten Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Algemene voorzieningen

261

150

220

220

220

220

10

0

40

40

40

40

Gezondheid

10

0

20

20

20

20

Inburgering en vluchtelingen

3

0

144

144

144

144

Jeugd

28

0

88

88

88

88

Onderwijs

245

313

460

316

316

304

Cultuur

5

11

11

11

11

11

Sport

2.115

1.085

1.180

1.267

1.267

1.267

Werk en inkomen

5.691

5.165

5.313

5.313

5.313

5.313

Totaal Baten

8.368

6.723

7.475

7.419

7.419

7.407

Lasten Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Algemene voorzieningen

6.752

6.141

6.435

6.435

6.435

6.435

1.563

1.653

1.761

1.713

1.713

1.713

Gezondheid

1.044

1.051

1.053

1.053

1.053

1.053

109

107

251

251

251

251

Jeugd

9.343

7.699

8.323

8.323

8.302

8.302

Onderwijs

2.423

2.403

2.640

2.489

2.460

2.426

Cultuur

789

916

633

632

662

632

Sport

4.207

3.869

3.035

3.442

3.474

3.396

Werk en inkomen

10.932

10.199

10.676

10.607

10.506

10.506

Totaal Lasten

37.162

34.036

34.806

34.946

34.857

34.714

Saldo

-28.794 N

-27.313 N

-27.331 N -27.527 N -27.438 N -27.308 N

Inburgering en vluchtelingen

Pagina 22

4.4 programma Bestuur en samenleving 4.4.1 Wat willen we bereiken? Onze ambitie is om een betrouwbare en servicegerichte overheid te zijn ten dienste van de samenleving. Inwoners- en overheidsparticipatie is voor bestuur en samenleving de standaard werkwijze. Inwoners hebben makkelijk toegang tot gemeentelijke diensten en informatie. Medewerkers zijn hulpvaardig en digivaardig. Op het gebied van veiligheid is ons doel dat inwoners van Borne in een veilige omgeving wonen en leven.

4.4.2 Wat gaan we daar voor doen? 4.4.2.1 Thema Bestuur Vanaf 2023 werken we met een meerjarige bestuurlijke agenda. Hierdoor wordt het besluitvormingsproces en de rolverdeling voor organisatie, college en raad inzichtelijker. In overleg met de gemeenteraad en college wordt bepaalt op welke punten de kwaliteit van bestuurlijke voorstellen verbetering nodig is. Heldere argumentatie, belangenafweging en de toekomstvisie MijnBorne2030 maken hier deel van uit. We bereiden het gesprek in de raad voor over ‘welke gemeente willen wij zijn’. Hierbij betrekken we onder andere de aanbevelingen van het rekenkamerrapport ‘Onderzoek naar Borne als regisserende gemeente’.

4.4.2.2 Thema Participatie en communicatie Inwoners en ondernemers weten zelf heel goed wat er nodig is in onze gemeente. Dat is vastgelegd in de herijkte toekomstvisie MijnBorne2030. Communicatie, burger- en overheidsparticipatie zijn dan ook waardevolle instrumenten voor het vormen van breed gedragen beleid en uitvoering. Met goed luisteren, mensen serieus nemen en actief betrekken, versmelten gemeente en samenleving met elkaar en kunnen we als gemeente het vertrouwen winnen. In 2023 stimuleren we de samenwerking verder tussen de verschillende partners (maatschappelijke organisaties en inwonersinitiatieven). Bij besluitvormingsprocessen betrekken we inwoners en organisaties eerder. En ook bij (grotere) uitvoeringsprojecten maken we aan de voorkant duidelijk welke rol belanghebbenden vanaf het begin hebben bij de planvorming en uitvoering. Tijdige, transparante en begrijpelijke communicatie is hiervoor een voorwaarde. We intensiveren het ondersteunen van initiatieven van inwoners die bijdragen aan het woon- en leefklimaat van hun directe woonomgeving. We werken hiervoor het uitdaagrecht uit.

4.4.2.3 Thema Dienstverlening en digitalisering Eerst nog vanuit het gemeentehuis maar vanaf 2024 werken in het Huis van Borne de maatschappelijke partners, Kulturhus en de gemeente samen aan de dienstverlening binnen het laagdrempelig maatschappelijk plein. Eenvoudige diensten en producten kunnen thuis worden afgenomen via het digitale loket. De website is vernieuwd en informatie is makkelijk vindbaar. De dienstverlening is digitaal waar het kan en persoonlijk als dat nodig is. In de dienstverlening staat de inwoner centraal en maakt de medewerker met een klantgerichte basishouding het verschil. De komende jaren wordt verder gewerkt aan de digitalisering van de dienstverlening en informatievoorziening. Het digitaal loket wordt uitgebreid met nieuwe producten en werkprocessen. De informatievoorziening wordt verder gedigitaliseerd en is makkelijk te vinden. Dit alles met het doel om een transparantie gemeente te worden.

Pagina 23

4.4.2.4 Thema Veiligheid en Openbare orde Speerpunten van ons veiligheidsbeleid zijn: jeugd en veiligheid, verkeersveiligheid, zorg en veiligheid en ondermijning. De aanpak uit het integraal veiligheidsplan 2021-2022 worden in 2023 voortgezet: •

We voeren het actieplan Weerbaar Borne uit en het bestuurlijk instrumentarium (APV, Bibob- en Damoclesbeleid) is actueel.

•

Woon-zorgbeleid is opgenomen in de woonvisie.

•

Bewustwording voor veilig weggebruik en actieve (politie)controle op verkeersovertredingen.

•

De integrale aanpak van problematische jongeren en jeugdgroepen wordt voortgezet en de aanpak van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren is in uitvoering.

Begin 2023 zal het integraal veiligheidsbeleid herzien worden. Eventuele nieuwe speerpunten (jeugdoverlast, digitale veiligheid en de veiligheid in wijken) worden vertaald in een uitvoeringsplan.

4.4.2.5 Thema Vergunningsverlening, toezicht en handhaving In 2023 herijken we het VTH-beleid zodat meer evenwicht bestaat tussen doelen en uitvoering. Daarbij betrekken we de verbeterpunten uit het interbestuurlijk toezicht. We zorgen dat de vergunningen op tijd worden verleend en dat meldingen vanuit de samenleving snel en goed worden afgehandeld. Op de naleving van verleende vergunningen zal toezicht gehouden worden en waar nodig worden gehandhaafd volgens de daarvoor geldende handhavingsstrategie. De handhavingscapaciteit is op orde.

4.4.3 Wat gaat het kosten? PR4 Bestuur en samenleving (* €1.000)

Jaarrek . 2021

Actuele begrotin g 2022

Begrotin g 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

Bestuur

82

0

0

0

0

0

Participatie en communicatie

0

0

0

0

0

0

Dienstverlening en digitalisering

451

311

364

486

486

486

Veiligheid en openbare orde Vergunningverlening, toezicht en handhaving Totaal Baten

0

0

0

0

0

0

72

0

0

0

0

0

606

311

364

486

486

486

Baten

Lasten Bestuur

1.512

1.328

1.343

1.343

1.343

1.343

Participatie en communicatie

26

59

69

69

69

69

Dienstverlening en digitalisering

1.212

1.192

1.256

1.305

1.294

1.293

Veiligheid en openbare orde Vergunningverlening, toezicht en handhaving Totaal Lasten

1.660

1.736

1.912

1.912

1.912

1.912

104

172

52

52

52

52

4.514

4.487

4.631

4.680

4.669

4.668

Saldo

-3.908 N

-4.176 N

-4.268 N

-4.194 N

-4.183 N

-4.183 N

Pagina 24

4.5 programma Financieel gezond 4.5.1 Wat willen we bereiken? Bij de kaderbrief 2023 is voorgesteld de indeling van de programmabegroting aan te laten sluiten op de prioriteiten uit het raadsakkoord 2022-2026 in vijf programma’s. In deze begroting is die vertaling doorgevoerd. De komende raadsperiode bestaat de programmabegroting van de gemeente Borne uit de volgende programma’s: 1. Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente

programma Wonen en leven

2. Samen sneller verduurzamen

programma Duurzame toekomst

3. Noaberschap en (veer)kracht

programma Inclusieve samenleving

4. De Bornse gemeenschap en transparant bestuur

programma Bestuur en samenleving

5. Financiën, balans en inzicht in Borne

programma Financieel gezond

Onze ambitie is een structureel financieel gezonde gemeente. Met een gezonde financiële positie kunnen we onze inwoners een leefbare samenleving bieden voor de komende raadsperiode en daarna. Als gemeente Borne willen wij financieel en organisatorisch in control zijn en een realistisch en toekomstbestendig financieel beleid voeren. De financiële lasten en baten moeten meerjarig in evenwicht zijn, waarbij er grip én sturing is op zowel de structurele als incidentele lasten en baten.

4.5.2 Wat gaan we daarvoor doen? 4.5.2.1 Thema Financiën Sturen en verantwoorden De planning- en controlcyclus ondersteunt het proces van sturen en verantwoorden en de rollen en bevoegdheden tussen raad en college. Het college gaat graag in gesprek met de raad over de visie en uitvoering van het sturen en verantwoorden in de gemeente Borne. Hierbij zal ook de informatievoorziening (via het dashboard) onderwerp van gesprek zijn. Financieel In 2023 is het financiële systeem vervangen en wordt er gewerkt aan de doorontwikkeling van dit systeem. In 2023 wordt aan de versterking in de organisatie verder invulling gegeven. De verdere inhoudelijke organisatieontwikkeling staat opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. Gemeentefonds Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires vanuit het Rijk. De meicirculaire geeft de vertaling van de voorjaarsnota van de rijksoverheid, de septembercirculaire de vertaling van de miljoenennota en de decembercirculaire rond het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De primaire meerjarenbegroting 2023-2026 is geënt op de meicirculaire. In de middelen die vanuit het Gemeentefonds beschikbaar komen hebben de afgelopen jaren diverse ontwikkelingen gespeeld. Te denken valt aan de herijking van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, de aanvullende jeugdmiddelen en het woonplaatsbeginsel.

Pagina 25

De herijking van de algemene uitkering is inmiddels doorgevoerd en verwerkt in de begroting. Dit heeft voor Borne een nadeel opgeleverd. De verwachting is dat voor 2023 de Hervormingagenda jeugdzorg is afgerond. Vooruitlopend hierop zijn voor 2023 de aanvullende incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds, in lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen. Het Rijk, de VNG en het IPO hebben gezamenlijk hierover afgesproken dat alle gemeenten in de jaarschijven 2023 tot en met 2025 van de meerjarenraming 75% van de bedragen onder de Hervormingsagenda van de Commissie van Wijzen als stelpost te mogen opnemen in de begroting. Inmiddels mag deze lijn ook voor 2026 worden doorgetrokken en voor de jaren 2023 t/m 2026 mag deze voor 100% worden meegenomen in plaats van de 75% van het afgelopen jaar. Officieel zijn deze gelden echter niet beschikbaar gesteld (de toezichthouder staat het wel toe) en is er dus een risico aan verbonden. Zoals in de kaderbrief vermeld wordt een reëel maar voorzichtige post opgevoerd van 75% van de aanvullende jeugdmiddelen. Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen heeft het kabinet besloten tot het realiseren van de aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt.

Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten worden gegenereerd (bv door middel van de invoering van een eigen bijdrage). Ook draagt het Rijk het budgettaire risico ingeval (een deel van) deze maatregelen geen of niet tijdig doorgang vinden. Het afgelopen jaar is het woonplaatsbeginsel met betrekking tot de Jeugdwet toegepast in het gemeentefonds. De gemeente waar de jeugdigen met voogdijmaatregelen en de jeugdigen van 18 jaar of ouder zijn ingeschreven wordt verantwoordelijk. Voor Borne betekent dit een daling van € 1,1 miljoen aan inkomsten. Het uitgangspunt was eenzelfde omvang aan lastenvermindering. De uitwerking hiervan laat nu zien dat dit Borne een nadeel oplevert van € 160.000. Visie op stelposten en ombuigingen Een stelpost wordt opgenomen in een begroting op het moment dat de werkelijke kosten of benutting niet exact kan worden bepaald. Het gaat vaak om een schatting. Gedurende het jaar kan er beleid worden gemaakt of invulling gegeven worden aan een stelpost. Er worden alleen budgetten beschikbaar gesteld voor een bepaald doel door middel van een begrotingswijziging. Er worden dus geen werkelijke baten of lasten geboekt op de stelposten.

De baten en lasten worden begrotingstechnisch overgeheveld naar de kostenplaats en kostensoort. Borne hanteert de volgende stelposten: Autonome ontwikkelingen Dit betreffen zaken met financiële gevolgen die zich gedurende het jaar voordoen en waar de gemeente geen directe invloed op uit kan oefenen. Autonome ontwikkelingen kunnen ook eerdere besluiten van de raad zijn, waarvan niet afgeweken kan worden. Voorbeelden autonome ontwikkelingen: areaalmutaties, actualisering onderhoudsplannen, actualisatie kapitaallasten en aanpassingen gemeenschappelijke regelingen. Uitgangspunt is een cumulatieve groei van € 50.000 per jaar. Sociaal domein De stelpost van € 900.000 is gecreëerd om eventuele tegenvallers binnen het sociaal domein op te vangen. In de monitor sociaal domein die in september 2022 aan de raad is gepresenteerd is voorgesteld om de taakstelling uit het sociaal domein te verlagen met € 596.000. Organisatieontwikkeling Middels deze stelpost wordt er ruimte gecreëerd om adequaat te kunnen inspelen op ontwikkelingen en doelen binnen de organisatie. Oorspronkelijk was deze gevuld met € 450.000. In 2023 zit er nog € 207.000 structureel in deze stelpost. Taakmutaties gemeentefonds In de circulaires van het gemeentefonds worden er taakmutaties doorgevoerd die kunnen leiden tot incidentele of structurele financiële gevolgen.

Bij het verschijnen van de circulaires is vaak niet duidelijk wat er

Pagina 26

dient te gebeuren met de taakmutaties. Hierom worden deze bedragen op een stelpost geplaatst. De beleidsmedewerkers hebben een jaar de tijd om plannen te ontwikkelen en een beroep te doen op deze middelen. De niet ingezette middelen uit de meicirculaire 2022 vervallen dus bij het verschijnen van de meicirculaire 2023. Looncompensatie De loonindexatie wordt berekend over de loonkosten en hierover de in de cao vastgelegde procentuele loonontwikkeling te ramen. Het moment dat de cao akkoord is bevonden door de werkgevers en werknemers, worden de percentages geactualiseerd. Loonindexatie bedraagt 2,7% voor 2023 en is cumulatief in de meerjarenbegroting opgenomen. Over de CAO gemeenten voor 2023 en verder wordt momenteel onderhandeld. Prijscompensatie Op basis van het Centraal Economisch Plan (CPB) berekenen we de (cumulatieve) prijscompensatie, dit percentage komt ook terug in de circulaires van het gemeentefonds. Voor 2023 is het percentage 2,8% en deze wordt toegepast op de beïnvloedbare kosten aan de begrotingskant. Gedurende het jaar kan er een beroep gedaan worden op deze stelpost, normaliter is dit in ieder geval bij de bestuursrapportage. Er had gekozen kunnen worden om integraal alle beïnvloedbare budgetten te verhogen met dit percentage, echter dit is niet wenselijk omdat we op deze wijze lucht in de begroting creëren.

Als gevolg van afwijkende afspraken en aanbestede producten en diensten hoeft prijsindexatie niet altijd van toepassing te zijn en hoeft ook geen uniform percentage te hebben. Vervangingsinvesteringen De stelpost vervangingsinvesteringen wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van de gegevens in de staat activa. Indien er op basis van bestaand beleid afgeschreven investeringen dienen te worden vervangen vindt de dekking van de kapitaallasten voor de nieuwe investering plaats vanuit deze stelpost. Structurele ambities MJB 2020-2023 Voor het invullen van de structurele ambities van de raad in de periode 2020-2023 zijn er middelen beschikbaar gesteld in deze stelpost. De daadwerkelijke inzet hiervan vindt plaats na besluitvorming door de raad. In 2023 staat de ambitie voor de structurele gevolgen van de implementatie van de omgevingswet nog ten dele open. Het gaat hier om een bedrag van € 63.000. Dit bedrag wordt in deze begroting toegevoegd aan de omgevingswet budgetten, waarmee deze stelpost in 2023 kan vervallen. Raming achterblijvende inkomsten De legesverhoging wordt pas verwerkt nadat de legesverordening door de raad is vastgesteld. Om een zo juist mogelijke begroting aan te bieden wordt de geraamde hogere opbrengst aan inkomsten geraamd op deze stelpost.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=f87787ce-9bb7-4f15-a678-d8006495d63a