[20ink10019] - Onderzoeksrapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020.pdf
Tekst van het document
Er zijn relatief veel betaalbare (en in Hengelo goedkope) huurwoningen, de ‘wachttijden’ zijn relatief laag en dat geldt ook voor de woonlasten.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
63
Uitdagingen Ondanks de gunstige uitgangssituatie krijgen Borne en Hengelo de komende jaren te maken met een aantal uitdagingen. Hieronder noemen we er vier. Economische onzekerheid Tijdens de looptijd van dit onderzoek is de economische situatie in Nederland sterk veranderd. Begin dit jaar gaf de directeur van De Nederlandse Bank onze economie nog een negen; inmiddels voorziet DNB een diepe economische crisis, als gevolg van de coronapandemie 19. Hoe lang deze crisis zal aanhouden is zeer onzeker. Bij de raming van de woningbehoefte in dit onderzoek is rekening gehouden met economische onzekerheid door gebruik te maken van verschillende scenario’s voor de koopkrachtontwikkeling. De huidige crisis is niet direct reden om voor de woningbehoefte op lange termijn (2030, 2040) uit te gaan van het negatieve economische scenario. Het afgelopen decennium heeft immers laten zien dat de economie na een flinke dip (de kredietcrisis) weer snel kan opveren. Wel is het verstandig om in het woonbeleid voor de korte termijn rekening te houden met een (tijdelijke) groei van de primaire doelgroep (waaronder minima), als gevolg een oplopende werkloosheid. Groei en krimp Uit de Primosprognose 2019, die de basis vormt voor onze woningbehoefteraming, blijkt dat het aantal huishoudens in Borne en Hengelo tot 2030 nog zal groeien, om daarna (vooral na 2035) een dalende lijn in te zetten.
De recente Primosprognose 2020 laat een nog grotere groei tot 2035 zien en volgt vervolgens dezelfde dalende trend. Deze piek zien we ook terug in de woningbehoefte. Bij de fasering van woningbouw en ingrepen in de bestaande voorraad is het van belang om rekening te houden met deze ontwikkeling. Na 2030 zal het steeds belangrijker worden dat de kwaliteit van de woningvoorraad goed aansluit bij de woonwensen van woningzoekenden. Gezien de planningstermijnen voor nieuwbouw en transformatie zullen Borne en Hengelo de komende tien jaar goed moeten benutten om zi ch hierop voor te bereiden. Vergrijzing De komende jaren zal een steeds groter deel van de huishoudens in Borne en Hengelo uit ouderen bestaan. Vooral het aantal 75- en 85-plussers zal sterk toenemen. Dat betekent dat het aantal huishoudens dat afhankelijk is van zorg zal toenemen. Toch zullen de meeste ouderen in een zelfstandige woning blijven wonen. Gezien de groei van het eigenwoningbezit zal dit in de meeste gevallen een koopwoning zijn. Ouderen die wel verhuizen zullen vanwege mobiliteitsbeperkingen vaak behoefte hebben aan een aangepaste woning of nultredenwoning. De behoefte aan aangepaste ouderenwoningen zal dus toenemen. Verduurzaming Het thema verduurzaming is niet meegenomen in dit onderzoek. In het woonbeleid voor de komende jaren zal dit thema wel een belangrijke rol gaan spelen.
In verband met de internationale klimaatafspraken zal het Rijk steeds strengere eisen gaan stellen aan de duurzaamheid van nieuwe en bestaande woningen. Dat betekent dat woningcorporaties, particuliere verhuurders en eigenaar-bewoners de komende jaren investeringen zullen moeten doen om
19
Persbericht: DNB voorziet diepe economische crisis door pandemie, 8 juni 2020.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
64
hun woningen te verduurzamen. Die zullen naast minder CO 2 -uitstoot ook zorgen voor een lagere energierekening voor bewoners.
Van woningbehoefte naar beleidsmatige opgave In dit onderzoek is voor zowel Borne als Hengelo de ontwikkeling van de woningbehoefte tot 2030 geraamd, met een doorkijk naar 2040 (zie kader). In hoofdstuk 4 en 5 zijn, per economisch scenario, de verschillen tussen de toekomstige behoefte en de huidige voorraad gepresenteerd. Deze verschillen kunnen gezien worden als de opgave voor het woonbeleid voor de komende tien jaar, maar er zijn ook andere beleidsscenario ’s mogelijk. Wat zegt de woningbehoefte? De woningbehoefteraming die we hebben uitgevoerd is een trendmatig e raming, die (zover mogelijk) beleidsneutraal is. De kwantitatieve ontwikkeling is gebaseerd op de Primosprognose. Voor de kwalitatieve invulling van de behoefte is uitgegaan van de huidige woonpatronen van typen huishoudens en trends in het eigenwoningbezit van ouderen en jongeren. Hierbij is geen rekening gehouden met beleidskeuzes die mogelijk tot andere woonpatronen kunnen leiden. Ook spelen de huidige fricties tussen vraag en aanbod op de woningmarkt geen rol in de woningbehoefteraming. Als de woningvoorraad wordt aangepast conform de geraamde behoefte, blijven de huidige tekorten en overschotten in stand. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de ‘wachttijden’ voor corporatiewoningen.
Als het beleidsmatig wenselijk wordt gevonden om de huidige inschrijfduur voor een corporatiewoning te verlagen, dan zullen er meer corporatiewoningen toegevoegd moeten worden dan onze woningbehoefteraming aangeeft. De gepresenteerde verschillen tussen de geraamde woningbehoefte en de huidige voorraad geven dus alleen het effect op de woningbehoefte weer van de ontwikkeling van het aantal huishoudens, de koopkracht (in scenario’s) en de trends in het eigenwoningbezit. Hieronder presenteren we drie uiteenlopende beleidsscenario ’s en hun consequenties. Voor de eenvoud gaan we in alle drie de scenario’s uit van de kwantitatieve behoefte conform het economische basisscenario en variëren we alleen met de kwalitatieve invulling. Beleidsscenario 1: bestendigen huidige situatie In dit scenario volgt de beleidsopgave de woningbehoefteramin g. In tabel 9-1 zijn de aantallen (conform het economische basisscenario) nogmaals weergegeven. De totale opgave tot 2020 bedraagt 770 extra woningen in Borne en 1.230 extra woningen in Hengelo. ta b e l 9 - 1 O p g a v e v o o r u i t b r e i d i n g v a n d e w o n in g v o o rra a d in B o rn e e n H e n g e lo v o lg e n s b e l e i d s s ce n a r i o 1 , to ta a l e n u i tg e s p l ist n a a r s e g m e nt Borne
Hengelo
voorraad 2020 9.740
opgave 2020-2030 770
opgave 2030-2040 -130
voorraad 2020 37.140
waarvan huur
2.930
190
-140
waarvan corporatie
2.200
140
-100
waarvan tot €737
2.110
140
waarvan goedkoop
140
10
totaal
opgave 2020-2030 1.230
opgave 2030-2040 -500
15.900
-20
-470
12.220
-290
-60
-110
11.420
-180
-180
0
2.550
-60
-100
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
65
In Borne moeten 190 extra huurwoningen worden gerealiseerd om aan de behoefte te voldoen, waarvan 140 corporatiewoningen in het sociale segment . Er ligt ook een kleine opgave in de goedkope voorraad. In Hengelo daalt de behoefte aan huurwoningen de komende jaren, met name in het corporatiebezit. Er zijn in totaal 180 minder corporatiewoningen in het sociale segment nodig, waarvan 60 in het goedko pe deel. De keuze in dit beleidsscenario om de woningbehoefteraming te volgen heeft als gevolg dat de huidige woningmarktsituatie in Borne en Hengelo op de lange termijn grotendeels in stand blijft. Er zullen weinig veranderingen optreden in de woonsituat ie van huishoudens, met uitzondering van de trends in het eigenwoningbezit. Borne blijft een gemeente met veel grondgebonden koopwoningen, terwijl in Hengelo nog altijd relatief veel goedkope huurwoningen zullen zijn. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van de huursector blijven ongeveer gelijk. Beleidsscenario 2: voorsorteren op krimp In het tweede beleidsscenario bereiden Borne en Hengelo zich in de periode tot 2030 alvast voor op de krimp van het aantal huishoudens die na 2030 verwacht wordt. Daarvoor wordt de helft van de afnemende behoefte volgens onze woningbehoefteraming verdisconteerd in de opgave voor de periode van 2020 tot 2030 (zie tabel 9 -2).
Voor Borne zou dat betekenen dat de uitbreidingsopgave tot 2030 minder groot wordt dan in scenario 1. Voor Hengelo geldt dat alleen in de koopsector. In de huursector zou in Hengelo juist een grotere krimpopgave ontstaan. ta b e l 9 - 2 O p g a v e v o o r u i t b r e i d i n g v a n d e w o n in g v o o rra a d in B o rn e e n H e n g e lo v o lg e n s b e l e i d s s ce n a r i o 2 , to ta a l e n u i tg e s p l ist n a a r s e g m e nt Borne
Hengelo
voorraad 2020 9.740
opgave 2020-2030 705
opgave 2030-2040 -65
voorraad 2020 37.140
opgave 2020-2030 730
opgave 2030-2040 -250
waarvan huur
2.930
120
-70
15.900
-255
-235
waarvan corporatie
2.200
90
-50
12.220
-320
-30
waarvan tot €737
2.110
85
-55
11.420
-270
-90
waarvan goedkoop
140
10
0
2.550
-110
-50
totaal
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Door voor te sorteren op krimp kan voorkomen worden dat na 2030 leegstand ontstaat in bepaalde segmenten van de woningmarkt. Het nadeel is dat de ontwikkeling van de woningvoorraad in dit scenario de komende jaren achter zal blijven bij de ontwikkeling van de woningbehoefte. Het gevolg daarvan kan zijn dat de spanning op de woningmarkt in Borne en Hengelo toeneemt en sommige huishoudens naar andere gemeenten zullen verhuizen. Dit kan de krimp na 2030 verder versterken. In Hengelo zou een deel van de huurvoorraad kunnen worden verkocht om in de behoefte aan extra koopwoningen te voorzien, mits deze woningen voldoende kwaliteit hebben. Aangezien verkoop van huurwoningen alleen bij mutatie kan plaatsvinden, kan een versneld verkoopprogramma wel ten koste gaan van het aanbod en de slaagkans voor woningzoekenden.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
66
Beleidsscenario 3: minder krimp in de corporatiesector in Hengelo In de opgave voor Hengelo in beleidsscenario 1 valt op dat afname van de behoefte in de corporatiesector groter is dan in de huursector als geheel (zie tabel 9 -1). Dat komt omdat de afname in de corporatiesector deels wordt gecompenseerd door een groei van de behoefte in de particuliere huursector. Het lijkt ons echter niet logisch om te veronderstellen dat de particuliere huursector de komende sterk zal groeien in Hengelo en zeker niet in het sociale segment. Daarom presenteren we in tabel 9-3 een alternatief scenario, waarin de particuliere huursector niet groeit, waardoor de negatieve opgave tot 2030 in de corporatiesector kleiner wordt. Hierdoor wordt de opgave ten aanzien van de krimp van de corporatiesector na 2030 juist groter. ta b e l 9 - 3 O p g a v e v o o r u i t b r e i d i n g v a n d e w o n in g v o o rra a d in B o rn e e n H e n g e lo v o lg e n s b e l e i d s s ce n a r i o 3 , to ta a l e n u i tg e s p l ist n a a r s e g m e nt Borne
Hengelo
voorraad 2020 9.740
opgave 2020-2030 770
opgave 2030-2040 -130
voorraad 2020 37.140
opgave 2020-2030 1.230
opgave 2030-2040 -500
waarvan huur
2.930
190
-140
15.900
-20
-470
waarvan corporatie
2.200
140
-100
12.220
-20
-330
waarvan tot €737
2.110
140
-110
11.420
-70
-290
waarvan goedkoop
140
10
0
2.550
-60
-100
totaal
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
De goedkope huurvoorraad in Hengelo In de woonvisie heeft de gemeente Hengelo ingezet op het gelijk houden van de sociale huurvoorraad, inclusief het op peil houden van de goedkope huur voorraad, met een huurprijs tot de kwaliteitskortingsgrens (€432,51, prijspeil 2020). Op dit moment bestaat de goedkope voorraad uit 3.050 woningen, waarvan 2.490 in het bezit zijn van Welbions. Deze goedkope woningen zijn over het algemeen relatief kleine en verouderde woningen met een minder gunstig energielabel. Dit onderzoek is onder meer bedoeld om onderbouwing te leveren voor de beleidsmatige vraag in hoeverre dit segment in de huidige omvang noodzakelijk is voor het borgen van de betaalbaarheid en beschikbaarheid. Qua betaalbaarheid is de goedkope huurvoorraad vooral van belang voor de huisvesting van jongeren met recht op huurtoeslag. Jongeren tot 23 jaar (met uitzondering van gezinnen) kunnen alleen huurtoeslag krijgen voor woningen tot de kwaliteitskortingsgrens (€432,51; prijspeil 2020). Oudere huurders kunnen in principe huurtoeslag krijgen voor woningen tot de liberalisatiegrens. Daarnaast is de goedkope huurvoorraad ook belangrijk voor huishoudens met een inkomen tot het sociaal minimum, die weinig te besteden hebben aan woonlasten. Overigens behoren jongeren tot 23 jaar relatief vaak tot deze minima.
Bij de beschikbaarheid van woningen spelen huurinkomensnormen een belangrijke rol. Sinds de invoering van de nieuwe Woningwet in 2016 zijn woningcorporaties verplicht om huishoudens met recht op huurtoeslag een passende woning toe te wijzen. Het Rijk beschouwt alle woningen tot aan de aftoppingsgrenzen als passende woningen voor huishoudens uit de primaire doelgroep. Welbions hanteert bij sommige woningen een flexibele huur. Dat betekent dat Welbions de huurprijs zo nodig verlaagt om de woning passend en betaalbaar te maken voor de doelgroep. Welbions past dit meerhurenbeleid onder meer toe om woningen betaalbaar te maken voor jongeren tot 23 jaar en minima. Als de woning
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
67
wordt toegewezen aan een jongere met recht op huurtoeslag, dan wordt de huur ‘afgetopt’ op de kwaliteitskortingsgrens, waardoor deze jongere huurtoeslag kan ontvangen (zie figuur 9-1). Hierdoor worden uiteindelijk meer woningen met een goedkope huur verhuurd dan er woningen met een goedkope huur zijn aangeboden. f i g u u r 9 - 1 Vo o r b e e l d a d v e r t e nt i e
Bron: www.woningnethengeloborne.nl
Vanwege de toepassing van flexibele huren is het voor de beschikbaarheid van goedkope huurwoningen niet relevant meer hoe groot de goedkope huurvoorraad is. Veel belangrijker is hoeveel woningen jaarlijks verhuurd worden met een goedkope huur, al dan niet na aanpassing van de huurprijs. In Hengelo hebben de gemeente en Welbions afgesproken te streven naar een slaagkans van ten minste 20% voor alle groepen woningzoekenden. In 2019 hadden jongeren een slaagkans die ver boven deze norm ligt : bijna 26%. Om de norm van 20% te halen zouden in 2019 ten minste 113 verhuringen met een goedkope huur nodig zijn geweest (zie kader). Voorbeeldberekening Uitgangspunt van deze berekening is dat de slaagkans van jongeren tot 23 jaar minimaal 20% is en dat het aantal actief woningzoekenden tot 23 jaar in Hengelo constant blijft: 559 in 2019. In 2019 kregen in totaal 143 jongeren een geadverteerde woning van Welbions in Hengelo, waarvan 105 jongeren een woning tot de kwaliteitskortingsgrens en 38 een woning boven die grens. Daarmee bedroeg de slaagkans (143/559=) 25,6%.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
68
Voor een slaagkans van minimaal 20% mag het aantal toewijzingen aan jongeren niet lager zijn dan 112 (112/559 = 20%). Een daling van de goedkope voorraad heeft geen invloed op het aantal toewijzingen aan jongeren boven de kwaliteitskortingsgrens. Daarom houden we dat aantal constant: 38. Dat betekent dat nog minimaal (112-38 =) 74 jongeren een goedkope woning moeten vinden om aan de slaagkansnorm te voldoen. In 2019 heeft Welbions in Hengelo in totaal 159 goedkope woningen via advertenties verhuurd, waarvan ongeveer twee derde (66%) aan jongeren is verhuurd. Als we dat aandeel constant houden, moeten er in totaal minimaal 113 goedkope woningen worden verhuurd om 74 goedkope woningen aan jongeren te kun nen verhuren.
De slaagkansafspraak van 20% biedt voldoende mogelijkheden om te sturen op de beschikbaarheid van goedkope woningen voor jongeren en minima , zonder dat een harde norm wordt afgesproken voor het aantal goedkope huurwoningen in de vo orraad. In figuur 9-2 wordt dit geïllustreerd. Als er in totaal 500 actief woningzoekenden zijn die tot de doelgroep voor een goedkope huurwoning behoren, dan is het aan Welbions om ervoor te zorgen dat er ten minste 100 woningen met een goedkope huur aan deze groep worden verhuurd, zodat de slaagkans van de doelgroep minstens 20% is 20. Daarvoor kan Welbions binnen de voorraad woningen aanwijzen die, als ze opnieuw verhuurd worden, een flexibele huur krijgen. Hierbij kan Welbions jaarlijks vooraf een inschatting maken (op basis van de eigen verhuurregistratie) van hoeveel woningen uit de flexibele voorraad vrijkomen (mutatiegraad) en welk percentage van deze woningen aan de doelgroep wordt verhuurd. Door deze cijfers gedurende het jaar te monitoren kan Welbions zo nodig extra woningen met een flexibele huur aanbieden om aan de slaagkansnorm te voldoen. f i g u u r 9 - 2 S t u r e n o p s l a a g ka n s e n v ia f lex ib e l h u u rb e le id
20
Om een slaagkans van 20% te kunnen garanderen moeten ruime marges in acht worden genomen, waarbij rekening wordt gehouden met een hoger aantal actief woningzoekende jongeren.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
69