[20ink10019] - Onderzoeksrapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020.pdf
Tekst van het document
RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl
RAPPORT
De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020 Inzicht in beschikbaarheid en betaalbaarheid
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. RIGO aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.
RIGO Research en Advies Woon- werk- leefomgeving www.rigo.nl
RAPPORT
De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020 Inzicht in beschikbaarheid en betaalbaarheid Opdrachtgever Gemeente Borne Gemeente Hengelo Woningcorporatie Welbions
Contactpersoon Robert Olde Heuvel ; r.oldeheuvel@welbions.nl
Projectnummer P41320
Datum 2 oktober 2020
Auteurs Steven Kromhout; Steven.Kromhout@rigo.nl ; 020 522 11 65 Veerle Veraart; Veerle.Veraart@rigo.nl; 020 522 11 28 Roland Goetgeluk; Roland.Goetgeluk@rigo.nl; 020 522 11 74
Inhoud Inleiding
1
Omvang en samenstelling woningvoorraad
3
Samenstelling naar eigendom
3
Samenstelling naar woningtype
4
Samenstelling naar huur- en koopprijs
5
Samenvatting
7
Omvang en woonsituatie van doelgroepen
8
Samenstelling huishoudens
8
Woonsituatie
10
Samenvatting
14
Ontwikkeling doelgroepen en hun woningbehoefte
15
Ontwikkeling huishoudens tot 2040
15
Ontwikkeling inkomensgroepen
17
Ontwikkeling woningbehoefte
21
Vergelijking met regionaal woningmarktonderzoek Twente
23
Samenvatting
24
De benodigde huurvoorraad
26
Ontwikkeling behoefte aan corporatiewoningen
26
De gewenste differentiatie naar huurprijs
27
Goedkope scheefheid
29
Ontwikkeling behoefte aan particuliere huurwoningen
30
Samenvatting
31
Woonlasten en bestedingsruimte van huurders
33
Actuele woonlasten
33
Bestedingsruimte op basis van budgetbenadering
35
Huurders met een betaalrisico
37
Samenvatting
38
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
Beschikbaarheid en schaarste
39
Vraag en aanbod
40
Toewijzingen
42
Slaagkansen en inschrijftijden
44
Samenvatting
47
Opgave voor toegankelijk wonen en zorg
49
Vergrijzing
49
Afhankelijkheid van zorg
53
Mobiliteit en toegankelijkheid
56
Verwachte behoefte ouderenwoningen
58
Samenvatting
62
Beleidsmatige consequenties
63
Huidige situatie
63
Uitdagingen
64
Van woningbehoefte naar beleidsmatige opgave
65
De goedkope huurvoorraad in Hengelo
67
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
Inleiding Woningcorporatie Welbions en de gemeenten Hengelo en Borne hebben opnieuw onderzoek laten doen naar de betaalbaarheid en beschikbaarheid in beid e gemeenten. Het onderzoek is een vervolg op eerdere onderzoeken in 2012, 2015 en 2018 en wordt gebruikt voor het monitoren van het woonbeleid. De uitkomsten dienen als input voor de vastgoedstrategie van Welbions en het lokale woonbeleid in Hengelo en Borne. Onderzoeksvragen Bij de uitwerking van de basisonderwerpen in onderzoeksvragen sluiten we grotendeels aan bij de vragen die voor het onderzoek in 2018, in overleg met de opdrachtgevers, zijn geformuleerd: 1. Wat is de omvang en samenstelling van de doelgroepen en de woningvoorraad en de ontwikkeling van de woningbehoefte? 2. Wat is de actuele omvang en samenstelling van de woningvoorraad, met specifieke aandacht voor de huurvoorraad? 3. Wat is de omvang en ontwikkeling van doelgroepen en hun woningbehoefte? 4. Wat is de toekomstige benodigde omvang van de totale huurvoorraad en de diverse segmenten daarbinnen? 5. Hoe hoog zijn de woonlasten in de sociale huursector en in hoeverre passen deze bij de bestedingsruimte van de huurders? 6. Zijn er anno 2020 voldoende sociale huurwoningen beschikbaar voor de doelgroepen en in hoeverre is er sprake van schaarste binnen de sociale huurvoorraad van de woningcorporaties? 7.
Wat betekenen de ontwikkelingen op het kruisvlak van wonen en zorg voor het beleidsveld wonen en de opgave op het gebied van toegankelijkheid in het bijzonder? Bronnen Voor dit onderzoek zijn zoveel mogelijk dezelfde bronnen gebruikt als voor het onderzoek uit 2018. Voor een groot deel van de analyses is het woningmarksimulatiemodel van RIGO benut. Dit model maakt gebruik van het WoON 2018, dat we via een geavanceerde wegingstechniek exact kloppend hebben gemaakt met de werkelijke situatie op 1 januari 2020. Als input hiervoor is gebruikgemaakt we recente informatie over de bevolking en woningvoorraad in Hengelo en Borne, onder meer van de opdrachtgever en het CBS. Het woningmarktsimulatiemodel is tevens gebruikt om de toekomstige woningbehoefte in beeld te brengen. Voor de toekomstige bevolking (aantal huishoudens naar leeftijdsklasse en samenstelling in het jaar 2030 en 2040) is aangesloten bij de trendraming van de Primosprognose 2019 van ABF Research. Voor sommige analyses zijn aanvullende bronnen gebruikt. Bij het bepalen van de bestedingsruimte van huurders is gebruikgemaakt van referentiecijfers van het Nibud, die door RIGO zijn bewerkt om toegepast te kunnen worden op het WoON 2018. Voor de analyses
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
1
voor beschikbaarheid en schaarste in de sociale huursector zijn registratiecijfers van WoningNet over de verhuringen in Hengelo en Borne benut. Vanzelfsprekend zijn daarbij de privacyregels gerespecteerd. Leeswijzer Deze rapportage is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 van de rapportage biedt inzicht in de woningvoorraad in Hengelo en Borne, met specifieke aandacht voor de huurvoorraad, uitgesplitst naar prijsseg menten (goedkoop t/m middelduur) en eigendom (corporatie of particulier). Hoofdstuk 3 van de rapportage beschrijft de huidige omvang en samenstelling van de huidige doelgroepen in Hengelo en Borne. Hoofdstuk 4 biedt een indicatie van de benodigde woningvoo rraad voor deze doelgroepen tot 2030. Hoofdstuk 5 toont de resultaten van nadere analyses van de behoefte aan huurwoningen (per segment). Hoofdstuk 6 brengt de woonlasten van huurders in beeld en vergelijkt deze met hun bestedingsruimte op basis van de budgetbenadering van het Nibud. Op basis van de ontwikkeling in de vraag naar en het aanbod aan sociale hu urwoningen worden in hoofdstuk 7 conclusies getrokken over de beschikbaarheid en schaarste. Hoofdstuk 8 bevat een analyse van de gevolgen van de vergrijzing voor de opgave aan toegankelijk wonen. In hoofdstuk 9 wordt ingegaan op de betekenis van de uitkomsten van het onderzoek voor het woonbeleid in Hengelo en Borne.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
2
Omvang en samenstelling woningvoorraad Als eerste stap in de analyse laten we in dit hoofdstuk zien hoe de woningvoorraad in Hengelo en Borne er in 2020 uitziet. De bewoonde woningvoorraad bestond begin 2020 in Hengelo uit circa 37.140 woningen en in Borne uit 9.740 woningen. De totale woningvoorraad is iets groter, omdat een klein deel niet bewoond wordt als gevolg van (frictie)leegstand, door bijvoorbeeld een verhuizing of voorgenomen renovatie of sloop. In Hengelo is deze frictieleegstand ongeveer 4% en in Borne rond de 2% (CBS Statline, 2019).
Samenstelling naar eigendom De meeste woningen zijn in bezit van eigenaar-bewoners: in Hengelo gaat het om 57% en in Borne om 70%. Het corporatiebezit bedraagt in Hengelo 3 2% en in Borne 23%. Daarnaast zijn er woningen in het bezit van particuliere verhuurders. In Hengelo gaat het om 10% van de bewoonde voorraad en in Borne om 7%. f i g u u r 2 - 1 S a m e n st e l l i n g b ew o o n d e w o n in g v o o r ra a d n a a r e i g e n d o m in H e n g e lo e n B o rn e , 2020
Bron: gemeenten Hengelo en Borne, Welbions, bewerking RIGO
Woningcorporaties In Borne is het corporatiebezit (2.200 woningen) in bezit van Welbions. In Hengelo zijn er naast Welbions nog vijf andere spelers op de markt. Het gaat om Ons Huis, De Woonplaats, Beter Wonen, Stichting jongeren huisvesting Twente en Twinta 1 (tabel 2-1). In totaal gaat het in Hengelo om 12.215 (bewoonde) zelfstandige corporatie huurwoningen.
1
Twinta is geen toegelaten instelling, maar in 2007 opgericht als dochter van zorgorganisatie Carintreggeland. De woningen van Twinta worden net als die van Welbions verhuurd via Woningnet.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
3
ta b e l 2 - 1 D e b e w o o n d e ze l f sta n d i g e co rp o ra t ie h u u r v o o r ra a d in H e n g e lo , 2 0 2 0 aantal bewoonde woningen Welbions
11.715
Ons Huis
50
Woonplaats
40
Beter Wonen
85
Stichting Jongeren Huisvesting Twente
45
Twinta
280
totaal woningcorporaties
12.215
Bron: Welbions, bewerking RIGO
Particuliere verhuurders Verhuurders in de particuliere huursector vormen een zeer diverse groep. Er zijn enkele grote institutionele beleggers, zoals DWS en Vesteda, maar daarnaast ook kleinere verhuurbedrijven en veel particulieren die enkele woningen (al dan niet tijdelijk) verhuren. In tabel 2-2 is de omvang van de particuliere huursector in Hengelo en Borne geschat. ta b e l 2 - 2 Pa r t i c u l i e r e h u u r v o o r r a a d in H e n g e lo e n B o rn e , 2 0 2 0 aantal bewoonde woningen
bron
verhuur door institutionele beleggers
490
Vesteda, 2019/DWS, 2018
verhuur overige beleggers/particulieren
3.159
WOZ gemeente Hengelo
onbekende overige particuliere verhuur
35
WOZ gemeente Hengelo
totaal Hengelo
3.684
totaal Borne
727
CBS
Bron: Gemeente Hengelo, CBS, bewerking RIGO
Samenstelling naar woningtype De woningvoorraad van zowel Borne als Hengelo bestaat voor het groo tste deel uit ‘grondgebonden’ woningen (eengezinswoningen). In Hengelo is het aandeel appartementen met 30% wel een stuk groter dan in Borne (15%). In Borne zijn de meeste appartementen voorzien van een lift. In Hengelo geldt dat voor ongeveer de helft van de appartementen. In figuur 2-2 is de samenstelling van de woningvoorraad naar woningtype uitgesplitst per eigendomscategorie. De koopsector bestaat in beide gemeenten hoofdzakelijk uit grondgebonden woningen. In de huursector komen meer appartementen voor. In Hengelo bestaat ruim de helft van de huurwoningen van zowel corporaties als particuliere verhuurders uit appartementen.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
4
f i g u u r 2 - 2 S a m e n st e l l i n g v a n d e w o n in g v o o r ra a d n a a r w o n in g t y p e in H e n g e l o e n B o rn e , 2020
Bron: Gemeenten Hengelo en Borne, Welbions, overige corporaties, RIGO woningmarktsimulatie
Samenstelling naar huur- en koopprijs Prijzen in de huursector 83% van de woningen in de corporatiehuursector in Borne en 86% van de woningen in Hengelo hebben een huurprijs onder de tweede aftoppingsgrens (€ 663,40, prijspeil 2020) ( figuur 2-3). In Hengelo heeft ongeveer 20% van de bewoonde woningcorporatievoorraad een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens en in Born e geldt dat voor 6%. In dit onderzoek noemen we dat de goedkope huurvoorraad. Ter vergelijking: in 2018 was volgens het WoON 2018 14% van alle corporatiewoningen in Nederland een goedkope huurwonin g. Ook ligt het aandeel goedkope corporatiewoningen in Hengelo veel hoger dan in Almelo (10%) en Enschede (9%) 2 Het valt op dat in de particuliere huursector in Hengelo meer woningen worden aangeboden boven de liberalisatiegrens ten opzichte van 2018. In 2020 valt ruimt 40% van de huurwoningen in deze categorie. In 2018 was voor 32% van de huurwoningen het geval.
Definities huurprijsklassen, prijspeil 2020 Tot kwaliteitskortingsgrens: € 432,51 Kwaliteitskortingsgrens tot 1e aftoppingsgrens: € 432,51 - € 619,01 1e aftoppingsgrens tot 2e aftoppingsgrens € 619,01 - € 663,40 2e aftoppingsgrens tot liberalisatiegrens € 663,40- € 737,14 Liberalisatiegrens tot € 900: € 737,14- € 900, Boven € 900,-
2
Bron: cijfers van aldaar werkzame corporaties in 2019.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
5
f i g u u r 2 - 3 H u u r p r i j s s a m e n ste l l i n g v a n h e t co rp o ra t i e b ez i t e n d e p a r t i c u l ie re h u u r in H e n gelo en Borne, 2020
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
In tabel 2-3 en tabel 2-4 worden de aantallen bewoonde huurwoningen met een sociale huur (tot de liberalisatiegrens) per verhuurder weergegeven. In Borne wordt de helft van de goedkope voorraad (tot de kwaliteitskortingsgrens) verhuurd door particuliere verhuurders. In Hengelo geldt dat voor één op de zes goedkope huurwoningen. ta b e l 2 - 3 A a nta l l e n w o n i n g e n i n d e s o c ia le h u u r v o o rra a d p e r v e rh u u rd e r in B o rn e , 2 0 2 0 Borne Welbions
tot kwal.grens 140
tot 1e aft.grens 1.440
tot 2e aft.grens 230
tot lib.grens 290
totaal
part. huur
150
120
40
110
420
totaal
290
1.560
280
400
2.530
2.110
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie ta b e l 2 - 4 A a nta l l e n w o n i n g e n i n h u u r v o o r ra a d p e r v e rh u u rd e r in H e n g e lo , 2 0 2 0 Hengelo
tot kwal.grens 2.490
tot 1e aft.grens 6.720
overige corp. huur
60
110
0
80
240
part. huur
500
820
300
550
2.170
3.050
7.650
1.420
1.460
13.580
Welbions
totaal
tot 2e aft.grens 1.130
tot lib.grens 840
totaal 11.180
Bron: Welbions, Gemeente Hengelo, RIGO woningmarktsimulatie
Prijzen in de koopsector Binnen de koopsector zijn er tussen de gemeenten grote verschillen wat betreft de geschatte verkoopwaarde (figuur 2-4). In Hengelo bestaat ongeveer een vijfde van de koopsector uit woningen tot €200.000, terwijl in Borne ongeveer 5% in het segment onder de €200.000 ligt. Bijna 50% van de woningen in Borne heeft een geschatte verkoopwaarde boven de €350.000. In Hengelo is het aandeel woningen met deze geschatte verkoopwaarde
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
6
ongeveer 35%. De geschatte verkoopwaarde is voor beide gemeenten flink gestegen sinds 2018. Het segment tot €200.000 is hierdoor flink gekrompen: van 28% naar 6% in Borne en van 49% naar 18% in Hengelo. f i g u u r 2 - 4 Ko o p w o n i n g e n n a a r g e s c h a t t e v e rko o p w a a rd e in H e n g e lo e n B o rn e , 2 0 2 0
Bron: Gemeente Hengelo en Borne, RIGO woningmarktsimulatie
Samenvatting Hieronder vatten we de belangrijkste resultaten uit dit hoofdstuk per gemeente samen: Borne De bewoonde woningvoorraad in Borne bestaat uit 9.740 woningen. Veruit de meeste woningen (70%) zijn koopwoningen. Bijna de helft daarvan heeft een geschatte verkoopwaarde vanaf €350.000. Welbions is de enige corporatie in Borne en bezit 23% van de totale woningvoorraad. 6% van de woningen van Welbions heeft een huurprijs tot de kwaliteitskortingsgrens (€432,51) en behoort daarmee tot de goedkope voorraad. In totaal bestaat de goedkope voorraad uit een kleine 300 huurwoningen , waarvan ongeveer de helft verhuurd wordt door particuliere verhuurders. Hengelo De bewoonde woningvoorraad in Hengelo bestaat uit 37.140 woningen. De meeste woningen (57%) zijn koopwoningen. Daarvan heeft 35% een geschatte verkoopwaarde vanaf €350.000. Een derde van de voorraad is corporatiebezit. Het gaat om 12.215 woningen, waarvan 11.715 in bezit zijn van Welbions. 20% van de corporatiewoningen heeft een huurprijs tot de kwaliteitskortingsgrens (€432,51) en behoort daarmee tot de goedkope voorraad. In totaal bestaat de goedkope huurvoorraad uit 3.050 huurwoningen, waarvan 500 verhuurd worden door particuliere verhuurders.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
7
Omvang en woonsituatie van doelgroepen In dit hoofdstuk richten we ons op de huishoudens die in Hengelo en Borne wonen: hoeveel en welke huishoudens wonen in beide gemeenten en in welke woningen wonen zij? In 2020 wonen er 37.700 huishoudens in Hengelo en 9 .770 huishoudens in Borne. 3 In paragraaf 3.1 gaan we in op de samenstelling van deze huishoudens. Vervolgens belichten we de huidige woonsituatie (paragraaf 3.2).
Samenstelling huishoudens Leeftijd en huishoudensamenstelling De bevolkingsopbouw is weinig veranderd ten opzichte van 2018 (figuur 3-1). In Hengelo wonen veel alleenstaanden tussen 23 en 65 jaar (24%; in Borne 13%) en in Borne meer gezinnen en stellen. Borne is met 31% 65-plussers meer vergrijsd dan de gemeente Hengelo met 26%. f i g u u r 3 - 1 H u i s h o u d e n s s a m e n st e l l in g n a a r l e e f t ij d e n t y p e in H e n g e lo e n B o r n e , to ta a l huishoudens, 2020
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Inkomensgroepen In figuur 3-2 staat de samenstelling naar inkomensgroep weergegeven. In Borne wonen met 59% de meeste hogere inkomens (een inkomen van meer dan €43.574). Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van huishoudens in de primaire doelgroep naar d e secundaire doelgroep tussen 2018 en 2020. De totale doelgroep met een inkomen tot €39.055 is nagenoeg hetzelfde gebleven met 37% in Borne en 47% in Hengelo.
3
Voor consistentie in het woningmarktmodel wordt het huishoudensaantal uit ABF Primos gebruikt.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
8
f i g u u r 3 - 2 I n ko m e n s g r o e p e n i n H e n g e lo e n B o rn e , p e r ce nta g e s v a n a l le h u is h o u d e n s , 2 0 2 0
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Definities inkomensgroepen, prijspeil 2020 Minima: huishoudens met een belastbaar jaarinkomen tot het sociaal minimum. Overig primaire doelgroep: huishoudens met een belastbaar jaarinkomen en vermogen waarmee zij in aanmerking komen voor huurtoeslag. Secundaire doelgroep: huishoudens die niet in aanmerking kunnen komen voor huurtoeslag en met een belastbaar jaarinkomen tot €39.055. Middeninkomens: huishoudens met een belastbaar jaarinkomen tussen €39.055 en €43.574. Hogere inkomens: huishoudens met een belastbaar jaarinkomen boven de €43.574 . Een ruime meerderheid van de jongeren tot 23 jaar in beide gemeenten heeft een inkomen tot €39.055. Bovendien behoort ruim 50% van de jongeren in Borne en 80% van de jongeren in Hengelo tot de minima of de rest van de primaire doelgroep. Dat komt overeen met respectievelijk 50 van de 90 jongeren en 760 van de 950 jongeren in Borne en Hengelo. In de leeftijdscategorie tussen 23 tot 65 jaar is wel een verschil te zien tussen Borne en He ngelo. In de gemeente Borne heeft bijna 80% van de huishoudens een middeninkomen of hoger. In Hengelo vallen ongeveer 30% van de huishoudens in de primaire of secundaire doelgroep. Echter, ook daar heeft de meerderheid van de huishoudens een hoger inkomen. Dat valt te verklaren doordat deze leeftijdscategorie gelijk valt met een groot deel van de beroepsbevolking.
Van de huishoudens van 65 jaar en ouder heeft ongeveer een derde een hoger inkomen in beide gemeenten. Ruim 60% van de huishoudens in deze leeft ijdscategorie heeft een inkomen in de primaire of secundaire doelgroep. Deze verschuiving valt te verklaren door de pensioengerechtigde leeftijd van de huishoudens, waardoor het inkomen vaak omlaag gaat.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
9
f i g u u r 3 - 3 I n ko m e n s g r o e p e n p e r l e e f t ij d s k la s s e in H e n g e lo e n B o rn e , p e r ce n t a g e v a n h u is houdens, 2020
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Woonsituatie Woonsituatie inkomensgroepen De meeste huishoudens die tot de primaire doelgroep behoren, wonen in een corporatiewoning. Toch woont ook een deel in een koopwoning (zie figuur 3-4). Dit zijn waarschijnlijk vooral ouderen met een lage of geen hypotheek. Van de huishoudens met een hoog inkomen is het overgrote deel eigenaar-bewoner. De secundaire doelgroep en middeninkomens zitten daar tussenin. Van de secundaire doelgroep in Borne huurt 30% via een woningcorporatie. In Hengelo is dat ongeveer 40% van de huishoudens die vallen onder de secundaire doelgroep. In alle doelgroepen huurt tussen de 10% en 20% van de huishoudens in de particuliere huursector, behalve onder de hogere inkomens, waar het slechts voor ongeveer 5% van de huishoudens geldt.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
10
f i g u u r 3 - 4 Wo o n s i t u a t i e h u i s h o u d e n s n a a r in ko m e n in d e w o n in g v o o rra a d , 2 0 2 0
Bron: Gemeenten Hengelo en Borne, Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
Huurders in het corporatiebezit De huurders in het corporatiebezit in de beide gemeenten bestaan voor ruim 50% uit eenpersoonshuishoudens (figuur 3-5). In Borne gaat het vaker dan in Hengelo om oudere huishoudens. De kleinste groep zijn jongeren onder de 23 jaar. In Hengelo gaat het om 3% van de huurders en in Borne ongeveer 1%. f i g u u r 3 - 5 H u i s h o u d e n s s a m e n st e l l in g v a n h u u rd e rs v a n We lb io n s n a a r le e f t ij d e n t y p e in Hengelo en Borne, 2020
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
In figuur 3-6 is nader ingezoomd op de woonsituatie naar prijssegment van verschillende leeftijdscategorieën. In tabel 3-1 zijn de absolute aantallen weergegeven. Het valt op dat huishoudens tot 23 jaar in Hengelo voornamelijk in het prijssegment tot de kwaliteitskor-
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
11
tingsgrens wonen. In Borne woont deze groep meer gevarieerd. Echter, voor beide gemeenten gaat het om een relatief kleine groep. In absolute aantallen zijn de leeftijdscategorieën boven de 23 jaar in de meerderheid in het prijssegment tot de kwaliteitskortingsgrens. Van deze leeftijdsklassen wonen de meeste huishoudens in woningen tot de eerste aftoppingsgrens. Voor zowel Hengelo als Borne geldt dat dit prijssegment het grootste aanbod vormt. f i g u u r 3 - 6 Wo o n s i t u a t i e v a n h u u r d e rs i n h et We lb io n s co rp o ra t ie b ez it n a a r le e f t i j d e n p r i j s s e g m e nt
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
ta b e l 3 - 1 Wo o n s i t u a t i e v a n h u u r d e rs in h et We lb io n s co rp o ra t ie b ez i t n a a r l e e f t i j d e n p r i j s s e g m e nt , B o r n e tot kwal.grens 10 70
tot 1e aft.grens 10 680
tot 2e aft.grens 10 140
tot lib.grens 0 180
boven lib.grens 0 50
totaal
Borne tot 23 jaar 23 tot 65 jaar vanaf 65 jaar
60
750
90
110
40
1.050
totaal
140
1.440
230
290
90
2.200
30 1.120
ta b e l 3 - 2 Wo o n s i t u a t i e v a n h u u r d e rs in h et We lb io n s co rp o ra t ie b ez i t n a a r l e e f t i j d e n p r i j s s e g m e nt , H e n g e l o Hengelo tot 23 jaar 23 tot 65 jaar vanaf 65 jaar totaal
tot kwal.grens 310 1.460
tot 1e aft.grens 50 3.710
tot 2e aft.grens 30 690
tot lib.grens 0 600
boven lib.grens 0 410
totaal 390 6.870
720
2.960
410
240
130
4.460
2.490
6.720
1.130
840
530
11.710
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
12
Goedkope scheefheid De term ’goedkope scheefheid’ wordt landelijk gebruikt als aanduiding van de situatie dat iemand met een inkomen boven de € 39.055 in een woning woont met een huurprijs tot de liberalisatiegrens. In figuur 3-7 is de bewoning van de gereguleerde huurvoorraad tot € 737 van Welbions in de gemeente Hengelo en Borne weergegeven. In 2020 behoort in Hengelo circa 86% van de totale huurderspopulatie tot de doelgroep tot € 39.055. Daarmee woont circa 14% van de huurders goedkoop scheef. In Borne gaat het om 16%. Volgens het WoON 2018 was dit in 2018 landelijk circa 18%. f i g u u r 3 - 7 O mv a n g i n ko m e n s g r o e p e n in h e t co rp o r a t ie b e z i t to t € 7 3 7 v a n We lb io n s in H e n gelo en Borne, 202 0
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Particuliere huursector In figuur 3-8 wordt de bewoning van de particuliere huursector door de verschillende inkomensgroepen, verdeeld naar woningen met sociale huur en vrije huur, getoond . Van de particuliere huurwoningen tot €737 wordt het grootste aandeel bewoond door h uishoudens die behoren tot de doelgroep tot €39.055. Daarnaast woont in dit segment ongeveer 20% huishoudens met een hoger inkomen. Dat geldt voor beide gemeenten. In de particuliere huurwoningen boven de €737 bestaat de meerderheid van de huurderspopulati e uit huishoudens met een hoger en middeninkomen. De secundaire doelgroep komt in beide huurprijsklassen ongeveer evenveel voor.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
13
f i g u u r 3 - 8 O mv a n g i n ko m e n s g r o e p e n in d e p a rt ic u l ie re h u u rs e c to r to t € 7 3 7 e n b o v e n € 7 3 7 in Hengelo en Borne, 2020
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Samenvatting Hieronder vatten we de belangrijkste resultaten uit dit hoofdstuk per gemeente samen: Borne In Borne wonen 9.770 huishoudens. Een groot deel daarvan (37%) bestaat uit gezinnen; 37% van de huishoudens behoort qua inkomens tot de doelgroep van corporaties (inkomen tot €39.055); ongeveer evenveel als in 2018. De meeste huishoudens uit de primaire doelgroep wonen in een corporatiewoning. De overige inkomensgroepen wonen vaker in een koopwoning. 16% van de corporatiewoningen met een sociale huurprijs wordt bewoond door huurders die niet tot de doelgroep behoren. Deze ‘goedkope scheefheid’ is minder dan landelijk (18%). Ook particuliere huurwoningen in het sociale segment worden vo or het grootste deel bewoond door huishoudens uit de doelgroep (77%). Hengelo In Hengelo wonen 37.700 huishoudens. Een relatief groot deel daarvan (24%) bestaat uit alleenstaanden tussen 23 en 65 jaar. 47% van de huishoudens behoort qua inkomens tot de doe lgroep van corporaties (inkomen tot €39.055); ongeveer evenveel als in 2018. De meeste huishoudens uit de primaire doelgroep wonen in een corporatiewoning. De overige inkomensgroepen wonen vaker in een koopwoning. 14% van de corporatiewoningen met een sociale huurprijs wordt bewoond door huurders die niet tot de doelgroep behoren. Deze ‘goedkope scheefheid’ is minder dan landelijk (18%).
Ook particuliere huurwoningen in het sociale segment worden voor het grootste deel bewoond door huishoudens uit de doelgroep (73%).
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
14
Ontwikkeling doelgroepen en hun woningbehoefte In dit hoofdstuk brengen we de toekomstige ontwikkeling van doelgroepen en hun woningbehoefte in beeld. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de te verwachten demografische en economische ontwikkelingen (paragraaf 4.1) en de gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van inkomensgroepen (paragraaf 4.2) en de woningbehoefte (paragraaf 4.3). Bij de woningbehoefteraming wordt uitgegaan van constante woonpatronen, waarbij voor ouderen is gecorrigeerd voor generatieverschillen. De toekomstige veranderingen in de woningbehoefte worden daardoor in de berekeningen bepaald door veranderingen in de huishoudensamenstelling. De huishoudensamenstelling verandert als gevolg van demografie (waar het gaat om de leeftijd en het huishoudentype) en de economie (waar het gaat om de inkomens).
Ontwikkeling huishoudens tot 2040 Voor de ontwikkeling van het aantal huishoudens in Borne en Hengelo baseren we ons op een demografische prognose. Er zijn verschillende prognoses in omloop met betrekking tot de huishoudensontwikkeling. Voor dit onderzoek is gekozen voor de Primosprognose. Hieronder lichten we deze keuze toe. De Primosprognose De Primosprognose van ABF Research is in Nederland de meest gebruikte prognose voor lokaal woningmarktonderzoek. Primos heeft als voordeel dat ABF corrigeert op de meest recente trends. Voorbeelden daarvan zijn de invoering van het extramuraliseringsbeleid en het langer thuis wonen van ouderen, het langer thuis wonen van jongeren, de langere levensverwachting en latere huishoudensvorming door jongeren. Prognoses komen zelden helemaal uit. Ze zijn gebaseerd op aannames en trends uit het verleden, maar die trends kunnen zich wijzigen. Bovendien een probleem dat snel optreedt bij het gebruik van prognoses voor kleinere gemeenten is dat de prognoses sterk kunnen schommelen. Bij de verdeling van de migratie binnen regio’s spelen ook aannames ten aanzien van de woningbouw een rol. Dit kan vooral op de korte termijn tot pieken en dalen leiden. Ook zijn er veel factoren die niet worden meegenomen. Zo houdt Primos bijvoorbeeld weinig rekening met veranderingen in de economische conjunctuur, infrastructuur en prijsstijging van woningen.
Maar de ene aanname is plausibeler en waarschijnlijker dan de andere. We beoordelen prognoses dan ook niet als ‘goed’ of ‘fout’, maar op hun mate van waarschijnlijkheid op basis van de achterliggende aannames. Voor de goede vergelijkbaarheid van het woningmarktonderzoek 2017 is er gekozen wederom de Primosprognose te gebruiken.
In figuur 4-1 is de ontwikkeling van het totaal aantal huishoudens tot 2040 volgens de Primosprognose 2019 in Borne en Hengelo te zien. Tot 2030 wordt in beide gemeenten nog een toename verwacht. In Borne stijgt het aantal huishoudens van 9.770 naar 10.550 huishoudens en in Hengelo van 37.700 naar 38.880 huishoudens. Daarna is er een kantelpunt zichtbaar, waarna vanaf ongeveer 2035 het totaal aantal huis houdens in beide gemeente begint te dalen. De prognose is dat in 2040 in de gemeente Borne 10.420 huishoudens wonen en in Hengelo 38.360 huishoudens.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
15
f i g u u r 4 - 1 O nt w i k ke l i n g a a nta l h u is h o u d e n s to t 2 0 4 0 v o lg e n s A B F P r im o s p ro g n o s e 2 0 1 7 e n 2019 in Borne en Hengelo
Bron: ABF Primos 2017, 2019, 2020; bewerking RIGO
In de grafiek is ook de vergelijking met de vorige Primosprognose 2017 en de nieuwe Primosprognose 2020 4 te zien. In de Primosprognose 2019, die in dit onderzoek wordt gebruikt, heeft ABF een aantal aannames aangepast ten opzichte van de Primosprognose 2017. Onder andere valt het aantal oudere huishoudens dat langer thuis blijft wonen hoger uit. Dit heeft vooral effect op vergrijsde gemeenten. 5 In de grafiek valt ook op dat de huishoudensprognose in elke update naar boven is bijgesteld. Dit hangt samen met de verhoging van de bevolkingsprognose van het CBS, waar de Primosprognose op is gebaseerd. Sinds 2013 is de CBS-bevolkingsprognose elk jaar verhoogd als gevolg van een grotere bevolkingsgroei dan eerder werd geraamd. Dat heeft met name te maken met een grotere immigratie. In de meest recente CBS-bevolkingsprognose is de bevolkingsgroei wederom omhoog bijgesteld 6. De trend blijft echter dezelfde: er wordt nog altijd een stagnatie van de bevolkingsgroei verwacht omtrent 2035. Voor een regio waar al lange tijd krimp is voorspeld, brengt dat onzekerheid met zich mee. Het is lastig om plannen te maken als de piek in de bevolkingsomvang telkens verschuift. De wijzigingen in elke nieuwe versie van een prognose laten zien dat een prognose gebruikt moet worden als leidraad en gedacht moet worden vanuit scenario’s en bandbreedtes.
Voor de woningmarkt is niet alleen het totale aantal huishoudens van belang, maar ook de samenstelling van de huishoudens. Deze verandert de komende jaren vooral als gevolg van de vergrijzing (figuur 4-2 en figuur 4-3). Vooral het aantal alleenstaande ouderen neemt in
4
Ten tijde van het onderzoek was de Primosprognose 2020 nog niet beschikbaar.
5
Primos 2019: Prognose van bevolking, huishoudens en woningbehoefte 2018 -2050. ABF Research, 2019.
6
Primos 2020: Vooruitzichten bevolking, huishoudens en woningmarkt: Prognose en scenario ’s 20202035. ABF Research, 2020.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
16
de beide gemeenten toe, terwijl het aantal stellen en gezinnen onder de 65 jaar afneemt. Dat is met name zichtbaar in de gemeente Hengelo. figuur 4-2
A a nta l h u i s h o u d e n s n a a r h u is h o u d e n st y p e in 2 0 2 0 e n 2 0 3 0 , B o rn e
Bron: Primosprognose 2019, bewerking RIGO figuur 4-3
A a nta l h u i s h o u d e n s n a a r h u is h o u d e n st y p e in 2 0 2 0 e n 2 0 3 0 , H e n g e lo
Bron: Primosprognose 2019, bewerking RIGO
Ontwikkeling inkomensgroepen De toekomstige woningbehoefte hangt behalve van demografische ontwikkelingen ook af van de ontwikkeling van de welvaart. Dit hangt weer af van macro -economische ontwikkelingen, die lastig te voorspellen zijn. De koopkrachtontwikkeling fluctueert sterk van ja ar op jaar. Vanwege deze onzekerheid werken we ten aanzien van de welvaart met drie scenario ’s:
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
17
Een basisscenario, uitgaande van de gemiddelde koopkrachtonwikkeling in de periode 2000-2018; Een positief scenario, uitgaande van de beste tienjaarsperiode sin ds het jaar 2000; Een negatief scenario, uitgaande van de slechtste tienjaarsperiode sinds het jaar 2000, inclusief de crisisjaren 2010-2013, toen vier jaar achtereen sprake was van een fors dalende koopkracht. Binnen de koopkrachtscenario’s houden we er rekening mee dat de koopkracht niet voor iedereen even hard stijgt (of daalt). Het CPB maakt onderscheid in werkenden, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden. De laatste jaren is de koopkracht van werkenden harder gestegen dan dat van beide andere groepen. Dit verschil houden we ook aan voor de toekomst. In het basisscenario stijgt de (reële) koopkracht van werkenden met 0,61%, van uitkeringsgerechtigden met 0,24% en van gepensioneerden met 0,20% per jaar. Studenten vallen onder uitkeringsgerechtigden. In figuur 4-4 en figuur 4-5 is de ontwikkeling van de inkomensgroepen weergegeven volgens de verschillende economische scenario’s. In donkerblauw is de toename van het aantal huishoudens in de verschillende inkomensgroepen tot 2030 te zien. In lichtblauw de toe - of afname van de inkomensgroepen tussen 2030 tot 2040. Wat opvalt is de toename van het aantal huishoudens in alle inkomensgroepen tot 2030 in alle economische scenario ’s.
Vanaf 2030 neemt het aantal huishoudens juist vaker af, voornamelijk in de primaire en secundaire doelgroep. Met name de ontwikkeling van de hogere inkomens, de minima en de rest van de primaire doelgroep verschilt per economische variant. De twee tussencategorieën variëren minder, omdat er bij een stijging van de koopkracht huishoudens in een hogere categorie belanden, maar ook instromen vanuit een lagere categorie. De doelgroep van corporaties, huishoudens met een inkomen tot € 39.055, neemt in Borne in alle scenario’s toe. In Hengelo neemt met name de secundaire groep toe. Voor huishoudens met een inkomen onder het sociaal minimum en de rest van de primaire doelgroep geldt alleen een toename wanneer de economie zich negatief ontwikkelt. f i g u u r 4 - 4 To e n a m e / a f n a m e i n ko m e n s g ro e p e n t u s s e n 2 0 2 0 e n 2 0 3 0 e n t u s s e n 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 v o l g e n s v e r s c h i l l e n d e e co n o m i s c h e s ce n a r io ' s in B o rn e
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
18
f i g u u r 4 - 5 To e n a m e / a f n a m e i n ko m e n s g ro e p e n t u s s e n 2 0 2 0 e n 2 0 3 0 e n t u s s e n 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 v o l g e n s v e r s c h i l l e n d e e co n o m i s c h e s ce n a r io ’ s in H e n g e lo
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
In tabel 4-1 en tabel 4-2 is de verwachte samenstelling van de bevolking te zien in 2030 en 2040 volgens de verschillende economische scenario’s. De verschillende inkomensgroepen blijven in alle scenario’s ongeveer hetzelfde aandeel van de bevolking. Ook hier is te zien dat de ontwikkeling met name bij de lage en de hoge inkomens verschilt per economisch scenario. Het valt op dat in beide gemeenten de middeninkomens een relatief kleine groep blijven in alle scenario’s van ongeveer 5%. ta b e l 4 - 1 S a m e n st e l l i n g b ev o l k i n g n a a r in ko m e n s g r o e p e n in 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 v o l g e n s v e rs c h i l l e n d e e co n o m i s c h e s c e n a r i o ’ s in B o rn e 2020
2030 negatief
basis
2040 positief
negatief
basis
positief
minima
9%
10%
9%
8%
10%
9%
8%
overige primaire doelgroep
11%
12%
11%
10%
12%
11%
10%
secundaire doelgroep
17%
18%
18%
17%
18%
18%
17%
middeninkomens
5%
4%
4%
4%
4%
4%
4%
hogere inkomens
59%
55%
58%
59%
56%
59%
60%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
19
ta b e l 4 - 2 S a m e n st e l l i n g b ev o l k i n g n a a r in ko m e n s g r o e p e n in 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 v o l g e n s v e rs c h i l l e n d e e co n o m i s c h e s c e n a r i o ’ s in H e n g e lo 2020
2030
2040
negatief
basis
positief
negatief
basis
positief
minima
13%
14%
12%
11%
13%
11%
10%
overige primaire doelgroep
14%
16%
14%
14%
16%
15%
14%
secundaire doelgroep
20%
21%
21%
21%
22%
21%
21%
middeninkomens
5%
5%
5%
6%
5%
5%
5%
hogere inkomens
48%
44%
47%
49%
45%
48%
50%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Ontwikkeling doelgroep In figuur 4-6 en figuur 4-7 wordt de ontwikkeling van de samenstelling van de doelgroep tot de DAEB-grens (€39.055, prijspeil 2020) weergegeven. Zoals ook in het onderzoek in 2018 werd waargenomen, neemt het aandeel ouderen van 65 jaar of ouder (alleenstaand en paren) binnen de doelgroep flink toe. In Hengelo van 38% in 2020 tot 43% in 2030 en 50% in 2040 en in Borne van 53% in 2020 tot 56% in 2025 en 61% in 2035. Bij deze ontwikkeling gaat het om robuuste demografische trends: de verschillen tussen de economische varianten zijn beperkt. f i g u u r 4 - 6 S a m e n st e l l i n g d o e l g r o e p n a a r le e f t ij d e n h u is h o u d e n s s a m e n st e l l i n g in 2 0 2 0 , 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 b i j h et e co n o m i s c h e b a s is v a r ia n t in B o rn e
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
20
f i g u u r 4 - 7 S a m e n st e l l i n g d o e l g r o e p n a a r le e f t ij d e n h u is h o u d e n s s a m e n st e l l i n g in 2 0 2 0 , 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 b i j h et e co n o m i s c h e b a s is v a r ia n t in H e n g e lo
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Ontwikkeling woningbehoefte Bij de woningbehoefteraming wordt uitgegaan van constante woonpatronen . Dat betekent dat er in het model van uit wordt gegaan dat de manier waarop huishoudens, met een bepaalde samenstelling, inkomen en leeftijd, op dit moment wonen, dat in de toekomst op dezelfde manier zullen doen. Wel wordt er gecorrigeerd voor twee trends die we waarnemen bij twee verschillende generaties, namelijk voor jongeren en voor ouderen. De huidige groep ouderen is opgegroeid in een tijd waarin het huren van een woning nog heel gewoon was. Na de oorlog werd het kopen van een woning voor steeds meer mensen mogelijk. Het eigenwoningbezit onder de toekomstige generatie ouderen (55 tot 65 jaar) ligt daardoor vele malen hoger dan onder de huidige generatie ouderen. Het hoogst is het eigenwoningbezit momenteel onder huishoudens die thans (in 2020) rond de vijftig zijn , zoals te zien is in figuur 4-8. Dat percentage ligt in Borne bovendien nog weer hoger dan in Hengelo. Op grond van landelijke trends in eigenwoningbezit verwachten we dat het eigenwoningbezit onder de huidige vijftigplussers als ze ouder worden wel zal teruglopen (een deel zal weer of alsnog gaan huren), maar niet tot het niveau van de vorige generatie (die tien jaar eerder is geboren). Dit wordt ook versterkt doordat mensen op oudere leeftijd ‘honkvaster’ zijn en minder snel verhuizen.
Gevolg is dat het eigenwoningbezit onder de zestigplussers van 2030 hoger zal liggen dan onder de zestigplussers van 2020. Die verschuiving is zichtbaar in de gestippelde lijnen in figuur 4-8. Onder de jongere generaties zien we het omgekeerde verschil. Sinds circa 20 09 (de ‘kredietcrisis’) is het voor jongeren aanzienlijk moeilijker geworden om een eerste koopwoning te bemachtigen. De dertigers van het jaar 2020 hebben hierdoor een achterstand in eigenwoningbezit opgelopen ten opzichte van de veertigers (de dertigers van tien jaar geleden). We verwachten dat dit zal doorwerken in de toekomst. In de leeftijd tot de vijftig zal het eigenwoningbezit in 2030 lager liggen dan onder hun leeftijdsgenoten in 2020.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
21
f i g u u r 4 - 8 L e e f t i j d s o p b o u w v a n e i g e n a a r - b ew o n e rs in B o rn e e n H e n g e lo in 2 0 2 0 e n d e v e rschuiving in 2030
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Ontwikkeling woningbehoefte In tabel 4-3 en tabel 4-4 wordt per gemeente de verwachte woningbehoefte naar eigendom en woningtype tot 2030 en 2040 per economisch scenario gepresenteerd. De grootste behoefte wordt verwacht in de grondgebonden koopwoningen ongeacht het economische scenario. Terwijl het aantal ouderen in grondgebonden koopwoningen toeneemt, worden er nieuwe jonge gezinnen gevormd die ook graag in dit woningtype willen wonen. ta b e l 4 - 3 O n t w i k ke l i n g w o n i n g b e h o e f te n a a r e ig e n d o m e n w o n in g t y p e to t 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 in Borne 2020 Borne
bewoond
2020-2030 negatief
basis
2030-2040 positief
negatief
basis
positief
koop appartement
310
70
80
90
20
20
20
koop grondgebonden
6.500
330
500
620
0
-20
-30
huur appartement
1.110
250
200
170
-20
-10
-10
huur grondgebonden
1.820
120
-10
-100
-130
-130
-120
totaal
9.740
770
770
770
-130
-130
-130
ta b e l 4 - 4 O n t w i k ke l i n g w o n i n g b e h o e f te n a a r e ig e n d o m e n w o n in g t y p e to t 2 0 3 0 e n 2 0 4 0 i n Hengelo 2020 Hengelo
2020-2030
2030-2040
bewoond
negatief
basis
positief
negatief
basis
positief
koop appartement
2.540
300
440
530
30
40
50
koop grondgebonden
18.700
30
820
1.280
10
-60
-100
huur appartement
8.640
590
100
-170
-220
-150
-150
huur grondgebonden
7.260
300
-130
-400
-320
-320
-300
totaal
37.140
1.210
1.230
1.240
-490
-500
-500
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
22
Als gevolg van de vergrijzing én de voorspelde toename van alleenstaanden neemt ook de behoefte aan appartementen toe, in zowel de koop - als de huursector. Toch, blijft de behoefte aan grondgebonden woningen in beide gemeenten het grootst. Deze behoefte is te zien in alle leeftijd- en huishoudengroepen. Dat is ook te verklaren doordat ouderen langer in eengezinswoningen blijven wonen en erg honkvast zijn. De ouderen huishoudens wonen al in de betreffende woningen. De jonge huishoudens hebben de wens om in een grondgebonden koopwoning te wonen. De behoefte aan grondgebonden huurwoningen neemt af in beide gemeenten. Deze afname ontstaat door het overlijden van oudere huurders en een beperkte nieuwe instroom van jongere huurders. Dit is echter sterk afhankelijk van het economische scenario. Wanneer het economisch goed gaat, koopt men liever een woning. Wanneer het economisch slechter gaat, is men vaker aangewezen op de huursector.
Vergelijking met regionaal woningmarktonderzoek Twente Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) heeft in 2017 en 2019 een woningmarkto nderzoek uitgevoerd voor de regio Twente 7. Het EIB is daarbij uitgegaan van de bevolkingsprognose van het CBS. Voor de gemeente Borne komen zij uit op circa 400 minder huishoudens in 2030 ten opzichte van de Primosprognose. Voor de gemeente Hengelo is de h uishoudensprognose voor 2030 nagenoeg hetzelfde. Een belangrijk verschil in onderzoeksmethoden is hoe omgegaan wordt met onzelfstandig wonende huishoudens. Het EIB berekent de woningbehoefte op basis van het totale aantal verwachte huishoudens in het prognosejaar. In het RIGO woningmarktsimulatiemodel houden we rekening met het feit dat een deel van de huishoudens onzelfstandig woont, bijvoorbeeld bij een ander huishouden in huis of in een (zorg)instelling. Deze huishoudens laten we buiten beschouwing bij het presenteren van de woningbehoefte. Daardoor kunnen resultaten verschillen. Uit het onderzoek van EIB komt naar voren dat ze de grootste groei verwachten in de koopsector. Met name de vraag naar grondgebonden koopwoningen neemt volgens het EIB toe.
Het EIB verklaart: “Deze verwachting steunt vooral op de verwachting dat de grondgebonden woningen waarin de toekomstige ouderen wonen, naar verhouding weinig vrijkomen (de mobiliteit van ouderen op de woningmarkt is relatief gering), terwijl er bij onderliggende cohorten juist vraag is naar grondgebonden woningen ten tijde van bijvoorbeeld gezinsvorming. Daarnaast neemt de vraag naar woningen in de corporatiesector af. Het EIB heeft ook een toename in de behoefte aan vr ije huursector woningen berekend. Echter lichten zij ook toe dat ze als aanname in het onderzoek hebben meegenomen dat onder het huidige beleid meer vraag zal zijn naar vrije huurwoningen. Zij verwachte n deze toename vooral doordat huishoudens naar deze sector zullen uitwijken, bijvoorbeeld doo r de toename van echtscheidingen plaatsvinden of wanneer specifieke zorg nodig is, en een behoefte aan meer flexibel wonen.
7
De kwalitatieve woningvraag in Twente: een herijking van de prognoses tot 2030. EIB, 2019.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
23
Borne Het EIB komt uit op een woningvraag van totaal 10.100 huishoudens in 203 0. Daarmee verwacht het EIB een benodigde toename van 450 woningen. Uit de RIGO woningmarktsimulatie komt een verwachte woningvraag in 2030 van 10.500 huishoudens. EIB v erwacht de grootste toename van de vraag in de koopsector: circa 500 huishoudens. Het gaat met name om grondgebonden woningen. Deze ontwikkeling komt overeen met de uitkomsten uit de woningmarktsimulatie van RIGO. Daaruit komt een verwachte groei tussen de 400 (negatief scenario) en 700 (positief scenario) huishoudens. Aan de andere kant berekent EIB een afname van 200 sociale huurwoningen en een toename van 100 particuliere huurwoningen, terwijl onze woningmarktsimulatie een toename van de behoefte aan sociale huurwoningen laat zien, voornamelijk in het economische basis- en negatieve scenario. De behoefte aan particuliere huur stijgt licht en blijft redelijk stabiel. Hengelo Voor Hengelo verwacht het EIB in 2030 een totale woningvraag van ongeveer 38.900 huishouden: 500 meer dan in onze uitkomsten. Dat verschil valt te verklaren door het verwachte aantal onzelfstandige huishoudens (zie bovenstaande uitleg). De grootste behoefte ligt volgens het EIB in de koopsector, namelijk een toename van 2.500 huishoudens in deze sector.
Dat ligt een stuk hoger dan de verwachte behoefte van 320 (negatief scenario) tot 1.800 (positief scenario) huishoudens volgens onze woningmarktsimulatie. Daarnaast verwacht EIB een grote afname van de behoefte in de corporatiesector van 900 huishoudens, die deels door in de vrijehuursector wordt opgevangen. RIGO verwacht alleen in een economisch positief scenario een dergelijk afname van de behoefte in de sociale huursector. Wanneer de economie stabiel blijft, wordt een afname van 300 huishoudens verwacht. Echter bij een economisch negatief scenario zal er juist een groeiende behoefte aan woningen in de sociale huursector zijn, van circa 600 huishoudens. De behoefte aan particuliere huurwoningen stijgt ook met circa 200 huishoudens in 2030, maar blijft redelijk gelijk in alle drie de economische scenario’s.
Samenvatting Hieronder vatten we de belangrijkste resultaten uit dit hoofdstuk per gemeente samen: Borne Volgens de Primosprognose 2019 zal het aantal huishoudens in Borne de komende jaren stijgen van 9.770 in 2020 naar 10.550 in 2030. In de jaren daarna neemt het aantal huishoudens weer af, naar 10.420 in 2040. Vooral het aantal alleenstaanden vanaf 65 jaar zal sterk toenemen, ook na 2030. De toekomstige omvang van verschillende inkomensgroepen is mede afhankelijk van de economische ontwikkeling. Bij een vergelijkbare koopkrachtontwikkeling als de afgelopen decennia blijft de huidige inkomensverdeling ongeveer gelijk en groeit de omvang van de inkomensgroepen tot 2030 mee met de groei van het totale aantal huishoudens. De groei van het aantal huishoudens leidt in 2030 tot een extra woningbehoefte van 770 woningen bovenop de huidige voorraad. Uitgaande van de huidige woonpatronen en trends in het eigenwoningbezit zal de groei van de woningbehoefte vooral in het grondgebonden deel van de koopsector plaatsvinden. In de huursector is tot 2030 vooral behoefte aan meer appartem enten.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
24
Hengelo Volgens de Primosprognose 2019 zal het aantal huishoudens in Hengelo de komende jaren stijgen van 37.700 in 2020 naar 38.880 in 2030. In de jaren daarna neemt het aantal huishoudens weer af, naar 38.360 in 2040. Vooral het aantal alleenstaan den vanaf 65 jaar zal sterk toenemen, ook na 2030. De toekomstige omvang van verschillende inkomensgroepen is mede afhankelijk van de economische ontwikkeling. Bij een vergelijkbare koopkrachtontwikkeling als de afgelopen decennia daalt het aantal huishoudens tot het sociale minimum tot 2030 licht, en neemt de omvang van de secundaire doelgroep verder toe. De groei van het aantal huishoudens leidt in 2030 tot een extra woningbehoefte van 1.230 woningen bovenop de huidige voorraad. Uitgaande van de huidige woonpatronen en trends in het eigenwoningbezit zal de groei van de woningbehoefte vooral in het grondgebonden deel van de koopsector plaatsvinden. In de huursector is alleen bij een negatieve koopkrachtontwikkeling nog behoefte aan extra woningen.
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
25
De benodigde huurvoorraad In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de ontwikkeling van de behoefte aan huurwoningen. In dit hoofdstuk worden nadere analyses verricht naar de ontwikkeling van de behoefte aan huurwoningen met een huurprijs onder of boven de liberalisatiegrens (€737). Daarbij richten we ons met name op de corporatiesector. In paragraaf 5.1 wordt de ontwikkeling van de behoefte geschetst, ervan uitgaande dat de corporaties de verschillende doelgroepen in gelijke mate blijven bedienen. In paragraaf 5.2 wordt ingegaan op de gewenste differentiatie naar huurprijs. In paragraaf 5.3 en 5.4 wordt ingegaan op twee ontwikkelingen die de benodigde huurvoorraad van corporaties beïnvloeden: de ontwikkeling van de goedkope scheefheid en de ontwikkelingen binnen het particuliere huursegment.
Ontwikkeling behoefte aan corporatiewoningen In tabel 5-1 en tabel 5-2 is de ontwikkeling van de behoefte aan corporatiewoningen in Borne en Hengelo weergegeven, op basis van de scenario’s die in het vorige hoofdstuk zijn besproken. Daarbij wordt uitgegaan van constante woonpatronen, zoals beschreven in paragraaf 4.3. In het geval van de corporatiesector kijken we met name naar de verwachte ontwikkeling van de doelgroep tot €39.055 in de drie economische scenario’s en gaan we ervan uit dat deze groep in de toekomst in dezelfde mate in de corporatiesector blijft wonen. In de gemeente Borne neemt de behoefte aan corporatiewoningen onder de liberalisatiegrens (€737) toe tot 2030. Na 2030 wordt er een afname verwacht. In het economische basisscenario blijft naar saldo de behoefte aan sociale huurwoningen ongeveer gelijk aan het corporatiebezit in 2020. Echter, als het economisch tegenzit zal de behoefte aan corporatiewoningen tot de liberalisatiegrens groter zijn tot 2030 en daarna minder snel afnemen, waardoor de totale behoefte aan deze woningen tot 2040 groter wordt. ta b e l 5 - 1 O mv a n g co r p o r a t i e h u u r v o o r ra a d in 2 0 2 0 e n o nt w ik ke l in g b e h o e f te in 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 v o l g e n s d r ie e co n o m is c h e v a ria nte n in B o rn e 2020
2020-2030
2030-2040
Borne ≤ €737 > €737
bewoond 2.110 90
negatief 290 0
basis 140 0
positief 30 0
negatief -120 0
basis -110 0
positief -100 0
totaal
2200
300
140
30
-120
-100
-100
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie ta b e l 5 - 2 O mv a n g co r p o r a t i e h u u r v o o r ra a d in 2 0 2 0 e n o nt w ik ke l in g b e h o e f te in 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 v o l g e n s d r ie e co n o m is c h e v a ria nte n in H e n g e lo 2020
2020-2030
2030-2040
Hengelo ≤ €737 > €737
bewoond 11.420 800
negatief 710 -100
basis -180 -100
positief -720 -100
negatief -250 110
basis -180 130
positief -170 120
totaal
12.220
610
-290
-820
-140
-60
-50
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
26
In de gemeente Hengelo zal de behoefte aan woningen onder de liberalisatiegrens in de periodes tot 2030 en 2030 tot 2040 afnemen. Echter, in het negatieve econo mische scenario is er tot 2030 eerst een flinke toename in behoefte aan woningen tot de liberalisatiegrens zichtbaar. De afname na 2030 is in dat scenario naar verhouding ook minder groot. In totaal is er in het negatieve scenario tot 2040 een behoefte aan 460 extra woningen. In beide gemeenten blijft de behoefte aan corporatiewoningen boven de liberalisatiegrens tot 2040 ongeveer gelijk aan het aantal bewoonde woningen in 2020.
De gewenste differentiatie naar huurprijs In tabel 5-3 en tabel 5-4 is de ontwikkeling van de behoefte aan corporatie huurwoningen nader gespecificeerd naar huurprijs. Hierbij is net als in voorgaande paragrafen uitgegaan van constante woonpatronen. In Borne manifesteert de toename van de behoefte tot 2030 zich in het segment van de kwaliteitskortingsgrens tot de eerste aftoppingsgrens. Na 2030 is in Borne een afname te zien in alle prijsklassen tot de liberalisatiegrens. In het basis en negatieve economische scenario zal er per saldo tot 2040 een behoefte zijn aan woningen tot de eerste aftoppingsgrens. In de gemeente Hengelo zal op lange termijn en onder de gedane aannamen de behoefte in goedkope segmenten afnemen. Echter, in het negatieve scenario is een flinke toen ame aan behoefte te zien naar woningen tot de kwaliteitskortingsgrens en eerste aftoppingsgrens. In het negatieve scenario zal deze behoefte na 2030 naar verhouding ook minder snel afnemen. Voor woningen boven de liberalisatiegrens geldt dat tot 2030 een a fname in behoefte verwacht wordt en na 2030 een lichte toename, waardoor per saldo de behoefte ongeveer gelijk blijft.
ta b e l 5 - 3 O mv a n g co r p o r a t i e h u u r v o o r ra a d in 2 0 2 0 e n o nt w ik ke l in g b e h o e f te in 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 n a a r h u u r p r ij s k la s s e n v o lg e n s d ri e e co n o m is c h e v a r ia nte n in B o rn e 2020 Borne
2020-2030
bewoond
negatief
2030-2040
basis
positief
negatief
basis
positief
tot kwaliteitskortingsgrens
140
30
10
10
0
0
0
tot 1e aftoppingsgrens
1440
190
100
30
-80
-70
-70
tot 2e aftoppingsgrens
230
40
20
0
-20
-20
-10
tot liberalisatiegrens
290
30
10
-10
-20
-20
-20
boven lib. grens - tot €900
80
0
0
0
0
0
0
vanaf €900
10
0
0
0
0
0
0
2200
300
140
30
-120
-100
-100
totaal
Bron: Welbions, RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
27
ta b e l 5 - 4 O mv a n g co r p o r a t i e h u u r v o o r ra a d in 2 0 2 0 e n o n t w ik ke l in g b e h o e f te in 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 n a a r h u u r p r ij s k la s s e n v o lg e n s d ri e e co n o m is c h e v a r ia nte n in H e n gelo 2020 Hengelo
2020-2030
2030-2040
bewoond
negatief
basis
positief
negatief
basis
positief
tot kwaliteitskortingsgrens
2550
160
-60
-180
-120
-100
-100
tot 1e aftoppingsgrens
6830
490
-40
-380
-120
-80
-60
tot 2e aftoppingsgrens
1130
70
-20
-70
-40
-30
-20
tot liberalisatiegrens
920
0
-60
-90
20
20
30
boven lib. grens - tot €900
570
-60
-70
-70
50
50
50
vanaf €900
230
-40
-40
-30
60
70
70
12220
610
-290
-820
-140
-60
-50
totaal Bron: RIGO woningmarktsimulatie
In tabel 5-5 en tabel 5-6 staat welke huishoudenstypen en inkomensgroepen de grootste invloed hebben op de ontwikkeling van de behoefte aan corporatie huurwoningen. De grootste behoefte aan betaalbare woningen is afkomstig van oudere eenpersoonshuishoudens. Onder de jongere eenpersoonshuishoudens blijft de situatie min of meer stabiel in de gemeente Borne en is er een afname in behoefte zichtbaar in de gemeente Hengelo. Wat betreft woningen naar prijsklasse betekent dit dat er vanuit deze eerste groep meer behoefte zal zijn aan woningen met een huurprijs beneden de eerste aftoppingsgrens. Inclusief tweepersoonshuishoudens en gezinnen is de behoefte aan betaalbare huurwoningen kleiner en neemt op langere termijn af. In de gemeente Borne gebeurt dit meer geleidelijk dan in de gemeente Hengelo. ta b e l 5 - 5 O n t w i k ke l i n g b e h o e f te a a n co rp o ra t ie w o n in g e n n a a r h u is h o u d e n st y p e n e n in ko m e n v a n 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 in h e t e co n o m is c h e b a s is s ce n a r io in B o rn e Borne tot 23 jaar
23 tot 65 jaar
vanaf 65 jaar
2020-2030
2030 - 2040
eenpersoons < €23225
2020 bewoond 10
0
0
tweepersoons < €31550
0
0
0
gezin < €31550
10
0
0
eenpersoons < €23225
320
60
-40
tweepersoons < €31550
30
-10
-10
gezin < €31550
240
0
-20
eenpersoons < €23225
530
130
70
tweepersoons < €31550
270
-30
-50
gezin < €31550
10
0
0
overige doelgroep
410
20
-50
middeninkomens
90
0
-10
hogere inkomens
280
-30
0
2.200
140
-100
totaal Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
28
ta b e l 5 - 6 O n t w i k ke l i n g b e h o e f te a a n co rp o ra t ie w o n in g e n n a a r h u is h o u d e n st y p e n e n in ko m e n v a n 2 0 2 0 to t 2 0 3 0 e n 2 0 3 0 to t 2 0 4 0 in h e t e co n o m is c h e b a s is s ce n a r io in H e n g e lo Hengelo tot 23 jaar
23 tot 65 jaar
vanaf 65 jaar
2020-2030
2030 - 2040
eenpersoons < €23.225
2020 bewoond 300
-90
-40
tweepersoons < €31.550
20
-10
0
gezin < €31.550
20
0
0
eenpersoons < €23.225
2.550
-10
-250
tweepersoons < €31.550
220
-50
-50
gezin < €31.550
1.420
-80
-120
eenpersoons < €23.225
2.030
210
470
tweepersoons < €31.550
960
-140
-30
gezin < €31.550
60
0
0
overige doelgroep
2.580
-30
-30
middeninkomens
440
-10
-10
hogere inkomens
1.620
-80
20
totaal
12.220
-290
-60
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Goedkope scheefheid Een deel van de corporatiewoningen tot de liberalisatiegrens wordt bewoond door huurders die niet tot de doelgroep behoren. In Hengelo woont ongeveer 14% van de huurders goedkoop scheef. In Borne gaat het om ongeveer 16% van de huurders. Dit is verder toegelicht in paragraaf 3.2. De mate van goedkope scheefheid hangt onder meer af van de doorstroommogelijkheden. Wanneer er weinig doorstroommogelijkheden zijn, blijven huishoudens langer in de sociale huurwoning wonen terwijl hun inkomen stijgt. Goedkope scheefheid valt nooit helemaal te voorkomen. Dat betekent dat er altijd een surplus aan sociale huurwoningen nodig zal zijn. De omvang van dit surplus kan echter wel variëren. De twee tabellen hieronder laten de behoefte zien aan corporatiewoningen tot de liberalisatiegrens van €737, wanneer je er van uitgaat dat goedkope scheefheid altijd in bepaalde mate voorkomt. In de tabellen hieronder worden verschillende scenario ’s voor scheefheidspercentages gepresenteerd. De omvang van de doelgroepen sociale huur staan vast op basi s van de economische basisvariant, zoals beschreven in paragraaf 4.2. Afhankelijk van een bepaald scheefheidspercentage neemt het aandeel midden - en hogere inkomens in de sociale voorraad, en daarmee de totale behoefte aan sociale huurwoningen, toe of af. In de gemeente Borne neemt de behoefte volgens alle varianten toe.
Dat komt grotendeels door een toename in de doelgroepen voor sociale huur. Wanneer het scheefheidspercentage groeit en vergelijkbaar is met de situatie in 2018 ( 19%) dan wordt de opgave ongeveer verdubbeld, doordat midden- en hogere inkomens in de sociale huurwoningen blijven wonen. Aan de andere kant verdwijnt de extra behoefte door midden - en hogere inkomens, wanneer het scheefheidspercentage verder daalt. Voor de gemeente Hengelo geldt een verwachte afname in de behoefte naar sociale huurwoningen tot de liberalisatiegrens tussen 2020 en 2030 volgens het economische basisscenario, zoals ook beschreven in paragraaf 5.1. Echter, wanneer het scheefheidspercentage
Rapport De woningmarkt in Hengelo en Borne in 2020
29
weer toeneemt tot 16%, zoals in 2018, dan ontstaat er toch een opgave van 60 woningen tot de liberalisatiegrens. ta b e l 5 - 7 O n t w i k ke l i n g b e h o e f te a a n co rp o ra t ie w o n in g e n to t € 7 3 7 v a n 2 0 2 0 t o t 2 0 3 0 b ij d e e co n o m i s c h e b a s i s v a r i a nt e n v e rs c h i l le n d e s c h e e f h e id s p e rce nta g e s in B o r n e Borne
scenario
goedkope scheefheid 16%
A. doelgroep sociale huur 1.780
B. midden- en hogere inkomens 330
behoefte (A +B) 2110
2020
huidige situatie
2030
situatie 2018 stabiel afname
19% 16% 14%
1.940 1.940 1.940
460 370 320
2400 2310 2260
2020 - 2030
situatie 2018 stabiel afname
19% 16% 14%
160 160 160
130 40 -10
290 200 150
Bron: RIGO woningmarktsimulatie ta b e l 5 - 8 O n t w i k ke l i n g b e h o e f te a a n co rp o ra t ie w o n in g e n to t € 7 3 7 v a n 2 0 2 0 t o t 2 0 3 0 b ij d e e co n o m i s c h e b a s i s v a r i a nt e n v e rs c h i l le n d e s c h e e f h e id s p e rce nta g e s in H e n g e lo Hengelo
scenario
goedkope scheefheid 14%
A. doelgroep sociale huur 9.790
B. midden- en hogere inkomens 1.630
behoefte (A +B) 11.420
2020
huidige situatie
2030
situatie 2018 stabiel afname
16% 14% 12%
9.640 9.640 9.640
1.840 1.570 1.310
11.480 11.210 10.950
2020 - 2030
situatie 2018 stabiel afname
16% 14% 12%
-150 -150 -150
210 -60 -320
60 -210 -470
Bron: RIGO woningmarktsimulatie
Ontwikkeling behoefte aan particuliere huurwoningen Bij de raming van de benodigde huurvoorraad voor de opvang van de doelgroep in de vorige paragraaf, is ervan uitgegaan dat de particuliere huursector de inkomensgr oepen in gelijke mate zal blijven bedienen als op dit moment (constante woonpatronen). Een afname van de bijdrage van de particuliere huursector zal leiden tot een grotere benodigde omvang van de sociale huurwoningvoorraad tot €737. Uitgaande van de bevolkingssamenstelling in 2030 en 2040 neemt de behoefte aan particuliere huurwoningen tot de liberalisatiegrens eerst licht toe en vervolgens weer grotendeels af onder de doelgroep tot € 39.055. Deze ontwikkeling doet zich voor in beide gemeenten (figuur 5-1 en figuur 5-2). De trend van de afgelopen jaren zal zich over het algemeen voortzetten en de doelgroepen zullen ongeveer in dezelfde mate afhankelijk zijn van de particuliere huursector.