Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Tekst van het document
72
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Relatief groot deel van extra groei in ambitiescenario landt in Zuidoost-Drenthe, maar overal profijt Op basis van de hiervoor genoemde ontwikkelingen en ambities hebben we een indeling gemaakt naar gemeenten en regio’s. Doordat enkel Zuidoost-Drenthe duidelijk profiteert van de Nedersaksenlijn en ook de vier acquisitiesectoren voor relatief veel huishoudensgroei in die regio kunnen zorgen, is de extra huishoudenstoename het sterkst in Zuidoost-Drenthe. Ook in de andere twee regio’s zien we echter dat de huishoudenstoename volgens het ambitiescenario duidelijk hoger kan uitvallen dan in het trendscenario. Deze extra toename landt in het geheel in de periode tussen 2035 en 2050. Dit omdat alle verwachte ontwikkelingen pas over enige tijd effect kunnen hebben. Belangrijk hierbij is dus dat er duidelijke randvoorwaarden zijn voor het kunnen realiseren van deze ambitieuze huishoudensgroei. Wanneer enkel aan het bouwen van woningen wordt voldaan, is er kans dat onvoldoende instroom van huishoudens plaatsvindt en leegstand in de bestaande kwetsbare woningvoorraad ontstaat. Dit kan sterke gevolgen hebben voor de leefbaarheid van steden, dorpen en wijken.
Tabel 15: Verwachte huishoudensontwikkeling provincie Drenthe naar regio’s volgens het ambitiescenario, 2025-2050 Regio
2025
2025 t/m 2035
2036 tot 2050
2025 tot 2050
Noord-Drenthe
62.295
+5.775 (+9%)
+1.980 (+3%)
+7.755 (+12%)
Zuidoost-Drenthe
89.650
+5.685 (+6%)
+7.705 (+8%)
+13.395 (+15%)
Zuidwest-Drenthe
76.290
+7.005 (+9%)
+4.680 (+6%)
+11.690 (+15%)
Totaal
228.225
+18.380 (+8%)
+14.520 (+6%)
+32.905 (+14%)
Bron: Primos2024 & berekeningen Stec Groep (2025). Bewerking Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen.
Verder aantrekken van jonge huishoudens na 2035 biedt tegenwicht aan natuurlijke vergrijzing Inzet op meer woningbouw na 2035 in combinatie met andere ontwikkelingen kan leiden tot het verder aantrekken van jonge huishoudens. Met name jongeren en gezinnen zijn immers vaker verhuisgeneigd, verhuizen ook vaker over grotere afstanden en zijn meer gebaat bij een goede mobiliteit voor woonwerkverkeer (Nedersaksenlijn) of werkgelegenheid in de directe nabijheid (zorg- en acquisitiesectoren). Dit zien we dan ook terug als we het ambitiescenario doorrekenen naar doelgroepen. Het aantal alleenstaanden en stellen tot 35 jaar neemt in het ambitiescenario na 2035 veel beperkter af en het aantal gezinnen en alleenstaanden en stellen tussen de 35 en 55 jaar neemt veel sterker toe. Het aantal 75plussers neemt zeer beperkt extra toe ten opzichte van het basis- en trendscenario. Hiermee kan het aantrekken van extra huishoudens in Drenthe tegenwicht bieden voor de verdere vergrijzing die vanuit de eigen demografische ontwikkeling zal ontstaan.
Tabel 16: Verwachte huishoudensontwikkeling provincie Drenthe naar doelgroepen volgens het ambitiescenario, 2025-2050 Doelgroepen
2025
2025 t/m 2035
2036 tot 2050
2025 tot 2050
A&S <35 jaar
21.925
+1.215 (+6%)
-1.590 (-7%)
-375 (-2%)
Gezinnen
72.340
+140 (+0%)
+6.655 (+9%)
+6.795 (+9%)
A&S 35-55 jaar
24.525
+7.040 (+29%)
+3.770 (+12%)
+10.805 (+44%)
A&S 55-75 jaar
68.605
-2.020 (-3%)
-6.320 (-9%)
-8.340 (-12%)
A&S >75 jaar
39.850
+12.365 (+31%)
+11.130 (+21%)
+23.495 (+59%)
Overig*
1.000
+325 (+32%)
+130 (+10%)
+455 (+45%)
73
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
228.150
Totaal
+19.155 (+8%)
+13.770 (+6%)
+32.925 (+14%)
Bron: Primos2024 & berekeningen Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen. *Huishoudenstypen die niet onder de andere doelgroepen zijn in te delen, zoals huishoudens met drie volwassenen.
6.5 Vergelijking kwantitatieve uitkomsten scenariostudie In het hoofdstuk hierna werken we de verwachte huishoudensontwikkeling van de drie onderzochte scenario’s uit naar kwalitatieve woonbehoeften. Om deze goed te kunnen interpreteren, zetten we in deze paragraaf eerst samenvattend uiteen welke verschillen er tussen de scenario’s bestaan. Verwachte huishoudensontwikkeling loopt uiteen van +11.765 tot +32.925 huishoudens tot 2050 De totale huishoudensontwikkeling is in alle drie de onderzochte scenario’s positief in de gehele periode 2025 tot 2050. Wel zien we dat in het basisscenario deze groei enkel optreedt in de eerste jaren tot en met 2035. In zowel het trend- als ambitiescenario wordt ook in de periode na 2035 nog een groei verwacht. Met name in het ambitiescenario is de groei in deze tweede periode groot. Dit doordat de gestelde randvoorwaarden voor dit ambitiescenario ook pas na 2035 effect kunnen hebben.
Figuur 62: Bandbreedte verwachte huishoudensontwikkeling in Drenthe naar drie scenario’s, 2025-2050 270.000 260.000 250.000 240.000 230.000 220.000
Basisscenario
Trendscenario
2050
2049
2048
2047
2046
2045
2044
2043
2042
2041
2040
2039
2038
2037
2036
2035
2034
2033
2032
2031
2030
2029
2028
2027
2026
2025
210.000
Ambitiescenario
Bron: Primos2024 & berekeningen Stec Groep (2025).
Jongeren en gezinnen lopen wat betreft ontwikkeling het sterkst uiteen in scenariostudie Onderscheid makend naar doelgroepen zien we dat de scenario’s vergelijkend de grootste verschillen bestaan bij jongeren en gezinnen. Dit zijn de doelgroepen die sterker fluctueren afhankelijk van de migratie-instroom. Voor 55 tot 75-jarigen geldt met name dat het trendscenario een sterke invloed heeft omdat dit een doelgroep is die nu ook al veelvuldig naar Drenthe verhuist. Deze doelgroep zal echter relatief weinig extra toenemen als na 2035 wordt voldaan aan de randvoorwaarden om extra huishoudens te kunnen aantrekken. Die voorwaarden zijn namelijk vooral van meerwaarde voor jonge huishoudens.
74
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Tabel 17: Bandbreedte verwachte huishoudensontwikkeling provincie Drenthe naar doelgroepen volgens drie scenario’s, 2025-2050 Doelgroepen
2025
2025 t/m 2035
2036 tot 2050
A&S <35 jaar
21.925
-195 (-1%) tot +1.215 (+6%)
-3.835 (-18%) tot -1.590 (-7%)
Gezinnen
72.340
-1.610 (-2%) tot -140 (0%)
-350 (0%) tot +6.655 (+9%)
A&S 35-55 jaar
24.525
+6.100 (+25%) tot +7.040 (+29%)
-100 (0%) tot +3.770 (+12%)
A&S 55-75 jaar
68.605
-2.930 (-4%) tot -2.020 (-3%)
-8.215 (-13%) tot -6.320 (-9%)
A&S >75 jaar
39.850
+12.100 (+30%) tot+12.365 (+31%)
+10.240 (+20%) tot +11.130 (+21%)
Overig*
1.000
+325 (+32%)
+130 (+10%)
Totaal
228.150
+13.905 (+6%) tot+19.155 (+8%)
-2.145 (-1%) tot +13.770 (+6%)
Bron: Primos2024 & berekeningen Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen. *Huishoudenstypen die niet onder de andere doelgroepen zijn in te delen, zoals huishoudens met drie volwassenen.
Bandbreedte zorgvraag relatief beperkt, maar wel sterk afhankelijk van het type zorggebruik In voorgaande tabel is waar te nemen dat de bandbreedte voor het aantal 75-plussers zeer beperkt is tussen de drie onderzochte scenario’s. Aangezien deze doelgroep met name zorg gebruikt, zal het verwachte zorggebruik ook relatief weinig fluctueren afhankelijk van welk scenario uitkomt. Dat geldt dan met name voor het zorggebruik via wijkverpleging, WMO-maatwerkvoorzieningen (exclusief beschermd wonen en opvang) en Wlz-Verpleging en Verzorging. Er vindt echter ook zorggebruik door jongeren plaats. Die doelgroep is juist wel sterker onderhevig aan verhuisbewegingen en dus de uitkomst van de scenario’s. Wat betreft jeugdhulp, Beschermd Wonen en overige Wlz-profielen (Gehandicaptenzorg en Geestelijke Gezondheidszorg) kan dus een sterke groei van de zorgvraag ontstaan als meer huishoudens in Drenthe gaan wonen of langer in Drenthe blijven wonen dan nu het geval is.
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
75
7. Kwalitatieve woningbehoefte In dit hoofdstuk hebben we de kwantitatieve woningbehoefte (huishoudensontwikkeling) vertaald naar een kwalitatieve woningbehoefte. We doen dit naar woningtypen en prijssegmenten op basis van de huidige stand (huishoudens en woningvoorraad) en de verwachte ontwikkeling van doelgroepen. De woningbehoefte analyseren we op basis van woonwensen (WoON2024) en verhuisgedrag (CBS Microdata). We schetsen in dit hoofdstuk allereerst onze methodiek. Hierna geven we de berekende aantallen voor de perioden tot en met 2035 en tot 2050 met onderscheid naar de drie verschillende scenario’s die in het vorige hoofdstuk zijn toegelicht.
Belangrijkste conclusies hoofdstuk 7 •
•
•
•
•
De woningbehoefte in dit onderzoek is berekend op basis van de bestaande woningvoorraad, verwachte huishoudensontwikkeling van doelgroepen naar drie scenario’s en de woonwensen (WoON2024) en verhuisgedrag (CBS Microdata) van deze doelgroepen (7.1). Daarmee rekening houdend ontstaat een sterke behoefte aan nultredenwoningen door vergrijzing. Doorstromers laten bij een verhuizing naar een nultredenwoning vaak een reguliere grondgebonden koopwoning achter. Deze kunnen op basis van alle drie de scenario’s onvoldoende worden opgevuld door andere huishoudens. Daardoor kan een overschot aan grondgebonden koopwoningen ontstaan (7.2). Naar prijssegmenten zien we dat het sterkste overschot aan grondgebonden koopwoningen ontstaat in het prijssegment tot € 315.000. Dat komt doordat veel ouderen op dit moment in koopwoningen met een dergelijke WOZ-waarde wonen. Vraag ontstaat juist naar betaalbare nultredenwoningen (7.3). De verder uitgesplitste vraag naar ouderenhuisvesting toont tot 2050 een behoefte aan 9.925 reguliere nultredenwoningen, 6.105 geclusterde woningen en 3.420 zorggeschikte woningen voor Wlzverpleegzorg op basis van het trendscenario en woonwensen (7.4). Kwantitatief ligt met name een opgave in het hard maken van plannen om tot realisatie te komen. Kwalitatief zien we dat in de huidige Drentse planlijst met name nog te weinig nultredenwoningen zijn opgenomen.
Ook dient rekening te worden gehouden met de sloopplannen die met name in het sociale huursegment worden uitgevoerd en de betaalbaarheid verder onder druk kunnen zetten (7.5).
7.1 Uitleg kwalitatieve woningbehoefte De verwachte huishoudensontwikkeling naar doelgroepen in de drie scenario’s en de bestaande woningvoorraad per gemeente, kern en wijk vormen de basis om de kwalitatieve woningbehoefte te kunnen bepalen. We zetten hiervoor ons Stec-Doorstroommodel in. Hiermee berekenen we op basis van de kenmerken van de demografie en woningmarkt aan welke type woningen de komende jaren behoefte dan wel overschot ontstaat. We houden hierbij rekening met de verhuisgeneigdheid, woonwensen en het verhuisgedrag van de doelgroepen die nu en in de toekomst naar verwachting in de provincie Drenthe zullen wonen. Dit doorstromingsprincipe houdt er rekening mee dat een deel van de woningzoekenden ook goed kan landen in de bestaande woningvoorraad. We gebruiken daarvoor de landelijke WoON-enquête (woonwensen) en CBS Microdata (verhuisgedrag). In onderstaand tekstkader lichten we het StecDoorstroommodel verder toe.
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
76
Uitleg Stec-Doorstroommodel Behoefte aan woningen op basis van doorstroommodel en verschillende doelgroepen Het doorstroommodel is een methode om de opgave in de woningmarkt te benaderen. Het is een dynamisch en vraaggestuurd model dat jaarlijks de vraag en het aanbod van woningen tegen elkaar afzet. We onderscheiden hiervoor 31 doelgroepen op basis van huishoudenssamenstelling, leeftijd, inkomen en woonmilieu. Deze zijn in te zien in bijlage E. Vervolgens bepalen we de jaarlijkse opgave, waarbij het model rekening houdt met de bestaande voorraad, de gewenste woonsituatie, het verhuisgedrag en demografische ontwikkelingen van de doelgroepen in de Drentse gemeenten. Door confrontatie huidige woonsituatie met woonwensen én verhuisgedrag ontstaat opgave Door de ontwikkeling van deze doelgroepen te combineren met hun huidige woonsituatie (wat komt er aan woningen vrij bij huishoudensdaling/doorstroming?), verhuisgeneigdheid en kwalitatieve woonvoorkeuren (waar is behoefte aan bij huishoudensgroei/doorstroming?) simuleren we in het model de jaarlijkse in- en uitgaande verhuizingen. Zo ontstaat op basis van verhuis- en woonwensen en de samenstelling van de woningvoorraad een jaarlijkse kwantitatieve en kwalitatieve opgave op de woningmarkt.
Verhuisgedrag van doelgroepen verfijnd met daadwerkelijke verhuizingen in provincie Drenthe Op basis van CBS Microdata hebben we ons Stec-Doorstroommodel verder kunnen verfijnen voor de woningmarktsituatie in de provincie Drenthe. Dit zorgt ervoor dat de woningbehoefte op basis van daadwerkelijk verhuisgedrag voor een groot deel gebaseerd is op de verhuizingen zoals ze daadwerkelijk in de gemeenten hebben plaatsgevonden in de periode 2019-2022. In bepaling van de behoefte houden we rekening met betaalbaarheid van de voorraad Daarnaast houden we in het woonbehoefteonderzoek rekening met de betaalbaarheid van de (koop)woningvoorraad, zodat we (vanuit het inkomen) onhaalbare wensen corrigeren. Zo dempen we de vraag naar koopwoningen vanuit lage en middeninkomens naar gelang de woningvoorraad in een gemeente duurder is. Dit resulteert erin dat huishoudens vaker aangewezen zijn op een sociale huur- of middenhuurwoning, omdat niet iedereen koopwensen kan realiseren. Uitkomsten naar verschillende perioden, op lager schaalniveau via dashboard We tonen de uitkomsten uit het Stec-Doorstroommodel in dit hoofdstuk voor twee perioden op provincieniveau, namelijk 2025 tot en met 2035 en 2025 tot 2050.
Ook op regio-, gemeente- en wijk/kernniveau zijn uitkomsten beschikbaar, zowel via bijlage F die we per regio hebben opgesteld als via ons dashboard waarin tot op het laagste schaalniveau uitkomsten zijn in te zien. Woonwensen en verhuisgedrag per doelgroep als basis voor woningbehoefte Zoals in bovenstaand tekstkader staat vermeld, werken we de woningbehoefte uit op basis van woonwensen en verhuisgedrag. Zo maken we een confrontatie tussen een vraaggestuurde en een aanbodgestuurde behoefte. We brengen deze woonwensen en verhuisbewegingen voor in totaal 31 doelgroepen in beeld, waarbij we per gemeente hebben bepaald hoeveel van elke doelgroep in die gemeente woont en hoeveel daarvan verhuisd zijn (en naar welk woningtype). CBS Microdata geeft ons de mogelijkheid dit zeer precies voor heel Drenthe te doen. De Primos-prognose en de drie scenario’s die we op basis daarvan hebben gemaakt, gebruiken we vervolgens om ook te bepalen of deze doelgroepen toeof afnemen. We laten daarvoor telkens voor het basis- en trendscenario de verschillen tussen woonwensen en verhuisgedrag zien. Deze verschillen trekken we vergelijkbaar door voor het ambitiescenario. Het ambitiescenario tonen we enkel tot 2050, omdat in de periode daarvoor het ambitiescenario de huishoudensontwikkeling van het trendscenario volgt.
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
77
Gemiddelde van woonwens en verhuisgedrag gebruikt om drie scenario’s met elkaar te vergelijken Om het overzicht te bewaren hebben we ervoor gekozen om de drie scenario’s met elkaar te vergelijken op basis van de gemiddelde uitkomst van de woningbehoefte volgens woonwensen en de woonbehoefte volgens verhuisgedrag. Sowieso zorgen we er hiermee voor dat zowel de vraag naar woningen als het aanbod van woningen goed wordt meegewogen in de uitkomsten.
7.2 Kwalitatieve woningbehoefte op hoofdlijnen Vergrijzing leidt tot sterke behoefte aan nultredenwoningen Woonwensen en verhuisgedrag van ouderen tonen een voorkeur voor nultredenwoningen indien zij nog een verhuisstap willen maken. Ouderen met een laag inkomen geven vaak de voorkeur aan een sociale huurwoning in het nultredensegment en ouderen met een hoog inkomen aan een vrijesectorhuurwoning of koopwoning in het nultredensegment. Dit zijn woningen die op dit moment nog relatief weinig in de provincie Drenthe aanwezig zijn. Dat komt doordat er relatief weinig appartementen in de provincie staan. Dat type woning is vaker nultreden dan de grondgebonden woningtypen die in Drenthe overheersen. Als we bovenstaande via ons Stec-Doorstroommodel vertalen in een woningbehoefte op hoofdlijnen, dan zien we dat naar alle typen nultredenwoningen een behoefte bestaat met nadruk op sociale huur nultredenwoningen. Dit komt doordat zowel ouderen met een laag als midden- en hoog inkomen sterk in aantal toenemen, maar ouderen met een laag inkomen op dit moment vaker voorkomen. Dit trekken we in ons onderzoek door naar de toekomst. Dat resulteert in een grotere vraag naar betaalbare woningsegmenten. Recent verhuisgedrag (zie paragraaf 4.2) toont ons ook dat ouderen deze verhuizing al vaak maken.
Behoefte aan appartementen zonder lift wordt idealiter ook ingevuld met nultredenwoningen We zien vanuit het woonwensenperspectief ook een behoefte terug naar appartementen zonder lift. Gezien de sterke mate van vergrijzing kan het echter wenselijker zijn om deze woningen als nultreden te realiseren. Deze kunnen immers ook voor doelgroepen die aangeven in een appartement zonder lift te willen wonen, passend zijn. Wel biedt deze behoefte ruimte bij transformaties waar het installeren van een lift niet mogelijk is. Los van ouderen zijn er dan dus andere doelgroepen (bijvoorbeeld jongeren) die interesse hebben in een dergelijk woningtype in Drenthe. Mate van overschot aan grondgebonden woningen afhankelijk van migratie We zien overschotten aan reguliere grondgebonden woningen ontstaan in alle drie de scenario’s. Op dit moment bestaat namelijk een groot deel van de woningvoorraad van Drenthe uit dit woningtype. De sterke vergrijzing zorgt echter voor veranderende woonvoorkeuren. Ouderen die verhuizen naar nultredenwoningen laten namelijk vaak grondgebonden woningen achter (zie paragraaf 5.2). Doordat overige doelgroepen veel minder sterk toenemen dan ouderen (of zelfs afnemen) kunnen zij niet al deze woningen bewonen. Er ontstaat daarmee dus een (theoretisch) overschot. Dit veroorzaakt niet direct een sloopopgave.
Een deel van de vraag naar nultredenwoningen kan opgevangen worden in de bestaande voorraad door het doen van aanpassingen en het beter benutten van de voorraad. Wel speelt migratie een grote rol in de mate waarin dit overschot optreedt. Dit zien we terug als we de drie scenario’s met elkaar vergelijken. Inzet op het aantrekken van extra jonge huishoudens zorgt er namelijk voor dat het overschot aan grondgebonden woningen een stuk beperkter is en naar huurwoningen ontstaat zelfs een vraag. Naar grondgebonden koopwoningen blijft een overschot bestaan. Dit houdt in dat de woonwensen van extra jonge huishoudens idealiter via de bestaande koopwoningvoorraad wordt ingevuld en dat nieuwbouw dus met name gericht dient te zijn op de eigen oudere huishoudens die doorstroming op de woningmarkt kunnen veroorzaken. We zien ook dat ouderen niet zo verhuisgeneigd zijn en dat als zij al verhuizen, ze dit met name binnen de eigen omgeving doen. Wanneer er echter voor gekozen wordt om nieuwbouw deels of grotendeels in te zetten voor nieuwe jonge huishoudens dan vermindert dit de doorstroommogelijkheden. In dat geval zullen meer aanpassingen aan de bestaande woningvoorraad benodigd zijn. Denk bijvoorbeeld aan het extra installeren van trapliften en het drempelvrij maken van woningen.
78
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 63: Woningbehoefte op hoofdlijnen in periode 2025 t/m 2035 in de provincie Drenthe volgens basis- en trendscenario* naar woonwensen en verhuisgedrag
-12.000 -10.000 -8.000 -6.000 -4.000 -2.000
0
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
2.860 3.430
SH GGB
3.175 3.875 -520 -435
VSH GGB
2.900 3.055 -9.880
KOOP GGB
-8.055 -7.485
-5.640 465 605
SH APP z. lift
2.635 2.885 465 485
VSH APP z. lift
565 600 105 220
KOOP APP z. lift
310 440 6.780 7.370
SH NULT
3.845 4.250 5.720 5.925
VSH NULT
2.385 2.485 5.800 6.620
KOOP NULT
Woonwensen (basis)
3.465 4.215
Woonwensen (trend)
Verhuisgedrag (basis)
Verhuisgedrag (trend)
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). SH = sociale huur, VSH = vrijesectorhuur. GGB = grondgebonden, APP z.lift = appartement zonder lift en NULT = Nultreden. Afgerond op vijftallen. *Tot en met 2035 zijn de uitkomsten van het trend- en ambitiescenario aan elkaar gelijk.
79
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 64: Woningbehoefte op hoofdlijnen in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe volgens basis-, trend- en ambitiescenario naar woonwensen en verhuisgedrag -30.000 -25.000 -20.000 -15.000 -10.000
-5.000
0
5.000
10.000
15.000
20.000
2.280 3.630 5.450
SH GGB
1.575 3.165 5.060 -1.210 -1.075 -905
VSH GGB
4.290 4.690 5.160 -23.530
-19.305
KOOP GGB
-18.715
-14.355 -14.470
-9.705 785 1.030 1.390
SH APP z. lift
3.760 4.250 5.055 565 595 645
VSH APP z. lift
885 950 1.025 -90
KOOP APP z. lift
35 155 340 510 650 11.910 13.315 14.550
SH NULT
7.705 8.660 9.575 9.215 9.720 10.310
VSH NULT
3.970 4.210 4.565 7.965 9.845 11.710
KOOP NULT
4.085 5.840 7.570
Woonwensen (basis)
Woonwensen (trend)
Woonwensen (ambitie)
Verhuisgedrag (basis)
Verhuisgedrag (trend)
Verhuisgedrag (ambitie)
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). SH = sociale huur, VSH = vrijesectorhuur. GGB = grondgebonden, APP z.lift = appartement zonder lift en NULT = Nultreden. Afgerond op vijftallen.
80
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 65: Woningbehoefte op hoofdlijnen in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe volgens basis-, trend- en ambitiescenario en gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag -25.000
-20.000
-15.000
-10.000
-5.000
0
5.000
10.000
SH GGB
1.925 3.395 5.255
VSH GGB
1.540 1.805 2.125
KOOP GGB
-21.120
-16.885
15.000
-12.030 2.270 2.640 3.220
SH APP z. lift
VSH APP z. lift
725 775 835
KOOP APP z. lift
125 275 405 9.805 10.990 12.065
SH NULT
6.590 6.965 7.435
VSH NULT
6.025 7.840 9.640
KOOP NULT
Basisscenario
Trendscenario
Ambitiescenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). SH = sociale huur, VSH = vrijesectorhuur. GGB = grondgebonden, APP z.lift = appartement zonder lift en NULT = Nultreden. Afgerond op vijftallen.
7.3 Kwalitatieve woningbehoefte naar prijssegmenten De woningbehoefte voor de provincie Drenthe hebben we verder uitgewerkt naar prijssegmenten die we hieronder per woningtype (grondgebonden, appartement zonder lift en nultreden) hebben uitgelicht. We brengen deze hierna voor de perioden 2025 tot en met 2035 en 2025 tot 2050 in beeld. De onzekerheidsmarge tot 2050 is groot, aangezien woningprijs- en inkomensontwikkelingen sterke gevolgen zullen hebben voor de daadwerkelijke woonbehoeften van doelgroepen. De genoemde prijssegmenten hangen samen met bijpassende woonoppervlakten. Samen vormt dit de product-marktcombinatie. Hieronder schetsen we een indicatieve indeling naar oppervlakteklassen voor grondgebonden woningen en appartementen. Deze woningtypen kunnen nultreden opgeleverd worden. In dat geval schatten we in dat een eengezinswoning, bij dezelfde prijs, gerealiseerd kan worden met een 10%
81
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
kleiner woonoppervlakte dan bij reguliere woningen. Voor de meergezinswoningen gaan we er in de standaard al van uit dat dit nultredenwoningen (dus met lift) zijn. Hoe oppervlakten zich tot prijzen verhouden, hangt af van de marktsituatie. We hebben daarvoor gebruik gemaakt van de transactieprijzen, kale huurprijzen en oppervlakte van nieuwbouwwoningen (periode 20202024) in de provincie Drenthe. Deze hebben we geïndexeerd naar het huidige prijsniveau (juli 2025). Dit betreft daarmee een momentopname. Prijsschommelingen kunnen onderstaande indicatieve indeling veranderen.
Figuur 66: Indicatie woonoppervlakte naar woningtype en prijssegment (PMC’s) in de provincie Drenthe Type
Segment
Prijs
Grondgebonden
Sociale huur
Tot aftoppingsgrens*
Tot 100 m2
Aftoppings- tot DAEB-huurgrens
90 tot 120 m2
Middenhuur
DAEB-huur- tot middenhuurgrens
100 tot 130 m2
Dure huur
Vanaf middenhuurgrens
Koop
Tot € 315.000
Sociale huur
Meer dan 120 m2 Tot 100 m2
€ 315.000 tot € 405.000
90 tot 120 m2
€ 405.000 tot € 500.000
110 tot 140 m2
Vanaf € 500.000 Appartement
Indicatie woonoppervlakte in m2
Meer dan 140 m2
Tot kwaliteitskortingsgrens
Tot 50 m2
Kwaliteitskortings- tot aftoppingsgrens
50 tot 70 m2
Aftoppings- tot DAEB-huurgrens
70 tot 80 m2
Middenhuur
DAEB-huur- tot middenhuurgrens
70 tot 90 m2
Dure huur
Vanaf middenhuurgrens
Koop
Tot € 315.000
Meer dan 90 m2 Tot 80 m2
€ 315.000 tot € 405.000
70 tot 110 m2
€ 405.000 tot € 500.000
100 tot 130 m2
Vanaf € 500.000
Meer dan 120 m2
Bron: CBS Microdata (2025, cijfers 2020-2024). Bewerking Stec Groep (2025). *1e of 2e aftoppingsgrens, afhankelijk van huishoudensgrootte.
Overschotten in grondgebonden segment afhankelijk van bestaande woningvoorraad In welke prijssegmenten het overschot aan grondgebonden woningen landt, is voor een groot deel afhankelijk van de woningen die op dit moment al in de gemeente staan en die vrijkomen door bijvoorbeeld ouderen die verhuizen. Dit resulteert nu nog in een overschot aan goedkope koopwoningen met een WOZ waarde tot € 315.000 in alle drie de scenario’s. Dit is echter ook afhankelijk van hoe de prijzen op de woningmarkt van de provincie Drenthe zich de komende tijd blijven ontwikkelen en of huishoudens daardoor een veranderende voorkeur krijgen voor huur- of koopwoningen. De doorstroming van ouderen zorgt ervoor dat deze reeds bestaande woningen leeg komen te staan. De mate van migratie is vervolgens cruciaal in de vraag of deze woningen vervolgens ook weer bewoond zullen worden. De aanwas van eigen inwoners is hiervoor in veel gevallen namelijk te beperkt. Daarnaast speelt het een rol of
82
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
ouderen daadwerkelijk doorstromen naar een nultredenwoning of dat ze in hun (al dan niet aangepaste) woning blijven wonen. Het nieuwbouwaanbod speelt daarin een cruciale rol.
Figuur 67: Woningbehoefte reguliere grondgebonden woningen in periode 2025 tot en met 2035* in de provincie Drenthe op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag -7.000 -6.000 -5.000 -4.000 -3.000 -2.000 -1.000
0
1.000 2.000 3.000 1.285 1.700
GGB Huur tot aftoppingsgrens
1.735 1.950
GGB Aftoppings- tot SH-grens 860 940
GGB Middenhuur 330 370
GGB Dure huur
GGB Tot € 315.000
-5.965 -5.180
GGB € 315.000 tot € 405.000
-1.665 -1.230
GGB € 405.000 tot € 500.000
-710 -435
GGB Meer dan € 500.000
-340
Basisscenario
-5
Trendscenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). GGB = Grondgebonden. *Tot en met 2035 zijn de uitkomsten van het trend- en ambitiescenario aan elkaar gelijk.
83
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 68: Woningbehoefte reguliere grondgebonden woningen in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe naar drie scenario’s op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag -14.000 -12.000 -10.000 -8.000
-6.000
-4.000
-2.000
0
2.000 35
GGB Huur tot aftoppingsgrens
990
1.125 1.310 1.535
GGB Middenhuur
415 495 595
GGB Dure huur
-8.695 -4.620 -3.645 -2.580
GGB € 315.000 tot € 405.000
GGB € 405.000 tot € 500.000
-2.270 -1.630 -925
GGB Meer dan € 500.000
-1.610 -755
Basisscenario
2.165 1.890 2.405 3.090
GGB Aftoppings- tot SH-grens
-12.625 GGB Tot € 315.000 -10.855
4.000
Trendscenario
170
Ambitiescenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). GGB = Grondgebonden.
Appartementen zonder lift enkel gewenst in bestaande voorraad en bij transformatieopgaven We zien dat er behoefte ontstaat aan appartementen zonder lift. Dit terwijl dit woningtype slecht geschikt is voor ouderen met mobiliteitsbeperkingen. Deze behoefte ontstaat dan ook vanuit jonge huishoudens die vaak (tijdelijk) in een huurappartement of goedkoop koopappartement willen wonen. Zij hebben dan vaak geen voorkeur of dit met of zonder lift is. Het is daarmee de vraag of dit type behoefte ook niet ingevuld kan worden door appartementen met lift. Deze voldoen immers aan dezelfde wooneisen van huishoudens, kunnen ook betaalbaar zijn en zijn daarnaast ook geschikt voor ouderen met een mobiliteitsbeperking. Wel zien we hiermee dat appartementen zonder lift in een behoefte kunnen voorzien, wanneer het toevoegen van een lift niet mogelijk is of te duur is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan transformatieopgaven in de bestaande voorraad. We zien daarnaast ook behoefte terug aan dure appartementen zonder lift. Wellicht kan die behoefte ook gedeeltelijk overeenkomen met duurdere grondgebonden woningen in een stedelijk woonmilieu.
84
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 69: Woningbehoefte appartementen zonder lift in periode 2025 tot en met 2035* in de provincie Drenthe op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag -200
0
200
400
600
800
925
APP z. lift Huur tot aftoppingsgrens
1.200
1.065
625 680
APP z. lift Aftoppings- tot SH-grens 365 385
APP z. lift Middenhuur 150 155
APP z. lift Dure huur
APP z. lift Tot € 315.000
1.000
-75 -25
APP z. lift € 315.000 tot € 405.000
125 150
APP z. lift € 405.000 tot € 500.000
105 125
APP z. lift Meer dan € 500.000
Basisscenario
55 75
Trendscenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022). Bewerking Stec Groep (2025), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). APP z. lift = Appartement zonder lift. *Tot en met 2035 zijn de uitkomsten van het trend- en ambitiescenario aan elkaar gelijk.
85
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 70: Woningbehoefte appartementen zonder lift in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe naar drie scenario’s op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag -500
0
500
1.000
1.330
APP z. lift Huur tot aftoppingsgrens
2.035
190 205 220
APP z. lift Dure huur
-260 -170 -80
APP z. lift € 315.000 tot € 405.000
170 195 215
APP z. lift € 405.000 tot € 500.000
145 160 170
Basisscenario
1.590
2.500
535 570 615
APP z. lift Middenhuur
APP z. lift Meer dan € 500.000
2.000
940 1.050 1.190
APP z. lift Aftoppings- tot SH-grens
APP z. lift Tot € 315.000
1.500
70 85 95 Trendscenario
Ambitiescenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). APP z. lift = Appartement zonder lift.
Zeer uiteenlopende vraag naar nultredenwoningen, daarom divers nieuwbouwaanbod gewenst Ten slotte zien we dat de vraag naar nultredenwoningen sterk uiteenloopt in eigendomssituatie (huur/koop) en in betaalbaarheid. Er ontstaat volgens ons Stec-Doorstroommodel naar alle typen nultredenwoningen een behoefte. Dit komt door de sterke mate van vergrijzing in de provincie Drenthe. Wel valt de relatief grote vraag op naar betaalbare woningtypen. Dit komt doordat het aandeel ouderen met een laag inkomen hoog ligt in de provincie Drenthe. Zij kunnen daardoor, ook wanneer ze wel veel vermogen bezitten, de stap naar een sociale huurwoning maken.
86
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 71: Woningbehoefte nultredenwoningen in periode 2025 tot en met 2035* in de provincie Drenthe op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag 0
500
1.000
1.500
2.000
2.500 2.155
NULT Huur tot aftoppingsgrens
3.155 3.310 2.355 2.445
NULT Middenhuur 1.695 1.765
NULT Dure huur 535
790
NULT € 315.000 tot € 405.000
1.280 1.475
NULT € 405.000 tot € 500.000
1.290 1.445
NULT Meer dan € 500.000
Basisscenario
3.500
2.500
NULT Aftoppings- tot SH-grens
NULT Tot € 315.000
3.000
1.530 1.705
Trendscenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). NULT. = Nultreden. *Tot en met 2035 zijn de uitkomsten van het trend- en ambitiescenario aan elkaar gelijk.
87
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 72: Woningbehoefte nultredenwoningen in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe naar drie scenario’s op basis van het gemiddelde van woonwensen en verhuisgedrag 0
1.000
2.000
3.000
4.000
5.000 4.220
NULT Huur tot aftoppingsgrens
7.000
5.630 5.585 6.015 6.430
NULT Aftoppings- tot SH-grens
3.835 4.050 4.310
NULT Middenhuur
2.755 2.915 3.125
NULT Dure huur
NULT Tot € 315.000
4.975
6.000
330
880
1.450
NULT € 315.000 tot € 405.000
1.675 2.145 2.590
NULT € 405.000 tot € 500.000
1.800 2.165 2.525
NULT Meer dan € 500.000
Basisscenario
2.220 2.650 3.075 Trendscenario
Ambitiescenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022). Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). NULT. = Nultreden.
7.4 Ouderenhuisvesting De behoefte aan ouderenhuisvesting is door het Rijk verder gespecificeerd naar drie typen: regulier nultreden, geclusterd wonen en zorggeschikt wonen. In dit onderzoek splitsen we de behoefte vanuit de 65plusdoelgroep naar nultredenwoningen (onderdeel van bovenstaande figuur) verder uit naar regulier nultreden en geclusterd wonen op basis van woonwensen. Deze komt niet volledig overeen met de hiervoor genoemde cijfers; zo kunnen ook jongere huishoudens behoefte hebben aan een nultredenwoning. Die voorkeur is er immers al als deze doelgroep graag in een appartement met lift wil wonen. Zorggeschikt wonen is bedoeld voor huishoudens/personen met een Wlz-indicatie die zwaardere zorg aan huis nodig hebben. Deze behoefte beredeneren we op basis van de verwachte extramuralisering van ouderenzorg. Deze behoefte is daarmee dan ook geen onderdeel van de hiervoor gepresenteerde reguliere woningbehoefte. Deze dienen dus opgeteld te worden bij de eerder getoonde aantallen wat betreft de woonbehoefte. De vraag naar ouderenwoningen is hiermee wel nauw verbonden aan de verwachte ontwikkeling van de zorgvraag. Immers is de ouderenhuisvesting erop gericht dat ouderen beter en langer
88
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
zelfstandig kunnen wonen. Ook kan het ertoe leiden dat zorggebruik pas in een later stadium nodig is doordat de woning beter is aangepast op mobiliteitsbeperkingen. Voorkeur voor geclusterd wonen vaak afhankelijk van zelfredzaamheid We zien dat de voorkeur voor regulier nultreden of geclusterd wonen sterk afhankelijk is van de mate van mobiliteitsbeperking (afhankelijk van leeftijd) en de bestedingsmogelijkheden (afhankelijk van inkomen) van huishoudens. Dat raakt immers beiden aan de mate van zelfredzaamheid van huishoudens. Hoe zelfredzamer huishoudens zijn, des te meer zij de voorkeur geven aan een ouderenwoning onafhankelijk van geclusterde voorzieningen / geclusterd wonen. Dit zorgt er daarmee voor dat de vraag naar geclusterd wonen met name landt in het sociale huursegment. In het duurdere koopsegment zien we meer vraag naar reguliere nultredenwoningen terug. Ook naar zorggeschikte woningen ontstaat een behoefte. Dit komt doordat door vergrijzing ook het aantal huishoudens met een zwaardere zorgvraag toeneemt. Doordat dit woningtype nieuw ontwikkeld wordt en dit nog niet in woonwensen en verhuisgedrag uitgevraagd is of te herleiden is, is er op dit moment voor dit woningtype nog geen onderverdeling naar prijssegmenten te maken.
Hoogstwaarschijnlijk zal dit voor een groot deel naar prijssegmenten overeenkomen met de behoefte aan reguliere nultredenwoningen en geclusterde woonvormen.
Figuur 73: Woningbehoefte ouderenhuisvesting (65-plushuishoudens) op basis van trendscenario en woonwensen in periode 2025 tot en met 2035 in de provincie Drenthe 0
200
400
600
Tot aftoppingsgrens
800
1.000
635
Aftop. tot sh-grens 400
Dure huur
Meer dan € 500.000
1.600
1.800
95
935 1.745
105
680
255 365
145 80
260 305
Zorggeschikt
Regulier nultreden
2.000
420
210
€ 315.000 tot € 405.000 € 405.000 tot € 500.000
1.400
1.210
Middenhuur
Tot € 315.000
1.200
1.600 Geclusterd
Zorggeschikt
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen.
89
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 74: Woningbehoefte ouderenhuisvesting (65-plushuishoudens) op basis van trendscenario en woonwensen in periode 2025 tot 2050 in de provincie Drenthe 0
500
1.000
Tot aftoppingsgrens
1.500 1.095
2.000
2.500
2.240 830
Dure huur
455 150
€ 315.000 tot € 405.000
215 120
Meer dan € 500.000
165
4.000
3.135
1.340
905
355
Tot € 315.000
€ 405.000 tot € 500.000
3.500
1.575
Aftop. tot sh-grens Middenhuur
3.000
545 415 480
Zorggeschikt
Regulier nultreden
3.420 Geclusterd
Zorggeschikt
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen. * De huurprijsgrenzen zijn in 2025 het volgende: 1e aftoppingsgrens = € 682,96, 2e aftoppingsgrens = € 731,93, sociale huurgrens = € 900,07 en middenhuurgrens = € 1.184,82.
7.5 Confrontatie met plancapaciteit In deze paragraaf confronteren we de door ons berekende woningbehoefte van de provincie Drenthe met de al bestaande plannen voor nieuwbouw. Hiervoor hebben we gebruik gemaakt van de provinciale planlijst. Dit doen we zowel kwantitatief als kwalitatief. Zo analyseren we hoe de huidige plannen in Drenthe zich verhouden tot waar behoefte aan is. Dit geeft ook inzicht in waar bijsturing wenselijk is en op welke punten de provincie al op schema ligt om aan de woonvraag van de toekomst te voldoen. Kwantitatief al veel plannen, hard maken van plannen heeft prioriteit We zien dat er in de provincie Drenthe op dit moment plannen zijn voor het netto toevoegen van 23.184 woningen (inclusief plannen voor sloop). Dit is al vergelijkbaar met de netto woningbehoefte tot 2050 volgens het trendscenario. Ook de verdeling van de plannen over de perioden tot en met 2035 en tot 2050 komt goed overeen. Dit is dan wel in het geval dat er geen planuitval zou optreden. In werkelijkheid zien we dat 30% planuitval of vertraging van plannen reëel is. Daarmee rekening houdend zouden tot en met 2035 nog 4.585 woningen in plannen nodig zijn. Vertraging van plannen of planuitval lijkt ook zeker mogelijk gezien de planstatus van veel plannen. Een groot deel van de plannen is immers nog ‘zacht’. Dit betekent dat deze plannen nog niet vastgesteld zijn.
Dit geldt ook voor een groot deel van de plannen die tot en met 2035 zijn voorzien. In totaal bevinden 7.389 woningen in Drenthe zich in plannen met een harde planstatus. Voor 18.553 woningen geldt dit dus nog niet.
90
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 75: Kwantitatieve confrontatie plancapaciteit provincie Drenthe met de netto woningbehoefte volgens drie scenario’s, 2025-2050 -5.000
0
Netto plancapaciteit (incl. sloop)
Netto woningbehoefte - basisscenario
5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000
19.309
-2.115
13.860
Netto woningbehoefte - trendscenario
18.380
Netto woningbehoefte - ambitiescenario
18.380
2025 t/m 2035
3.875
3.745
14.520
2036 tot 2050
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Planlijst provincie Drenthe (mei 2025). Bewerking Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen.
Onttrekking aan woningvoorraad weinig geregistreerd, maar wel belangrijk richting waarmaken behoefte In de huidige planlijst zijn ook plannen voor de sloop/onttrekking van woningen opgenomen. In totaal bedraagt het aantal te slopen woningen in plannen op dit moment (peilmoment: mei 2025) 2.758 woningen. We schatten in dat dit in ieder geval een onderschatting is van het totaal te slopen woningen tot 2050 op basis van het aantal gesloopte woningen in de provincie in de afgelopen vijf jaar. Op basis van CBS-cijfers zien we dat er in de periode 2020 t/m 2024 in totaal 3.270 woningen aan de voorraad zijn onttrokken. Dat zijn ongeveer 655 woningen per jaar (groene lijn in onderstaand figuur). Als deze lijn zich doorzet in de periode 2025 tot en met 2035, zou dit leiden tot een onttrekking van 7.195 woningen en in de periode 2025 tot 2050 tot een onttrekking van 17.004 woningen. Ook voor toevoegingen aan de voorraad geldt overigens dat deze niet altijd goed in de planvoorraad geregistreerd hoeven te zijn. Het is daarom belangrijk goed te monitoren hoeveel woningen ook daadwerkelijk toegevoegd of onttrokken worden aan de voorraad. Enkel dan kan bijgehouden worden of in de kwantitatieve woningbehoefte wordt voorzien.
Op basis van deze inschattingen schatten we in ieder geval in dat tot en met 2035 in totaal 25.574 nieuwe woningen nodig zijn om aan de netto huishoudensontwikkeling volgens het trendscenario te kunnen voldoen. Tot 2050 zou het gaan om 39.130 woningen. In het ambitiescenario komen we logischerwijs uit op 50.000 woningen tot 2050. Dat is immers het uitgangspunt van dit scenario.
91
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 76: Onttrokken woningen aan woningvoorraad provincie Drenthe, 2020 t/m 2024 900
819
800
702
695
700
593
600
459
500 400 300 200 100 0 2020
2021
2022
2023
2024
Bron: CBS (2025, cijfers 2020-2024). Bewerking Stec Groep (2024).
Bouwtempo relevant voor waarmaken huishoudensgroei en voorkomen woningnood Rekening houdend met de verwachte netto huishoudensgroei en onttrekkingen kunnen we een inschatting maken van de verwachte bouwopgave per jaar tot en met 2035 op basis van het basis- en trendscenario. Het ambitiescenario is in die periode nog niet afwijkend van deze trend. Deze scenario’s kunnen we vervolgens vergelijken met de huidige plancapaciteit. Hieruit valt op de plancapaciteit in totaal iets kleiner in dan wat nodig is volgens het trendscenario. Deze verschillen ontstaan met name na 2030. Dit is ook de periode waarvoor het nog mogelijk is om extra plannen te maken. Voor de eerste jaren lijkt het woningaanbod juist de verwachte groei te overstijgen. Dit betekent dan wel dat woningen ook daadwerkelijk opgeleverd dienen te worden in de jaren waarvoor deze nu gepland staan. Op basis van de verwachte huishoudensgroei is enige vertraging wel mogelijk. Dan zouden woningen immers wat gelijker over de periode opgeleverd worden. Wat verder opvalt is dat het geplande bouwtempo per jaar de komende jaren duidelijk hoger is dan in de afgelopen vijf jaar gerealiseerd is. Zo werden er in de periode 2020 t/m 2024 gemiddeld 2.055 woningen per jaar aan de voorraad toegevoegd.
Figuur 77: Vergelijking van verwacht bouwtempo en huishoudensontwikkeling in Drenthe, 2025 t/m 2035 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2025
2026
2027
Basisscenario
2028
2029
2030
Trendscenario
Bron: Planlijst provincie Drenthe (mei 2025). Stec Groep (2025).
2031
2032
2033
2034
Plancapaciteit
2035
92
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Flexibele woonvormen kunnen tijdelijke verschillen tussen regulier bouwtempo en woningvraag invullen Op basis van de planlijsten lijken er voldoende plannen te zijn voor het toevoegen van reguliere woningen om te kunnen voldoen aan de woningvraag van huishoudens. Als uit de monitoring blijkt dat er sprake is van veel uitval of vertraging van plannen dan kunnen flexibele, tijdelijke woonvormen uitkomst bieden. Denk aan tijdelijke huisvesting voor veel verschillende doelgroepen zoals starters, arbeidsmigranten, statushouders en spoedzoekers. Deze woonvormen voorzien dan tijdelijk in hun woningvraag totdat reguliere nieuwbouwwoningen dit op kunnen vangen. Plancapaciteit bestaat voor groot deel uit eengezinswoningen, relatief weinig nultreden (bekend) We splitsen de plancapaciteit vervolgens kwalitatief uit naar woningtype. Hieruit blijkt dat een relatief groot deel van de plancapaciteit bestaat uit eengezinswoningen. Indien deze niet nultreden worden gebouwd sluit dit woningtype niet goed aan op de woningbehoefte die we in ons onderzoek berekend hebben. Of nieuwbouwwoningen nultreden worden opgeleverd lijkt op dit moment nog onvoldoende bekend of dit gebeurt daadwerkelijk te weinig. We schatten in dat het een combinatie is van beiden.
Met name de meergezinswoningen zullen in werkelijkheid namelijk nultreden worden opgeleverd (met lift) en dit zien we nu in de cijfers nog niet terug. Het is hiernaast echter ook van belang dat een deel van de eengezinswoningen nultreden wordt opgeleverd. Een deel van de ouderen, zeker in meer landelijke of dorpse woonmilieus, wil namelijk liever in een nultreden eengezinswoning wonen dan in een appartement. Een divers nieuwbouwaanbod aan nultredenwoningen kan zo dus ook de doorstroming beter op gang brengen, wat weer aanbod creëert voor andere doelgroepen.
Figuur 78: Plancapaciteit naar woningtype per regio in de provincie Drenthe 6.000 4.925
5.000 4.000 3.000 2.000
3.664 2.894
2.783
3.296 2.697
2.404
2.020 1.446
1.259 687
1.000
267
0 Noord-Drenthe Eengezinswoning
Zuidoost-Drenthe Meergezinswoning
Zuidwest-Drenthe
Waarvan nultreden
Onbekend
Bron: Planlijst provincie Drenthe (mei 2025).
Kwalitatieve confrontatie toont behoefte aan extra huurwoningen, ook afhankelijk van koopwoningprijs Vervolgens hebben we de kwalitatieve kenmerken van de geplande woningen vergeleken met de door ons berekende woningbehoefte op basis van het basis- en trendscenario tot en met 2035. We hebben dit gedaan naar de prijssegmenten uit de Woondeals van Drenthe. Dat zijn sociale huur, middenhuur, betaalbare koop (tot € 405.000, prijspeil 2025), dure huur en dure koop. In huidige plannen zitten met name meer geplande koopwoningen dan waarnaar volgens ons onderzoek behoefte aan is. Dat komt met name doordat de huidige voorraad al uit veel eengezinskoopwoningen bestaat die vrijkomen als doorstroming plaatsvindt. Aan huurwoningen bestaat juist een tekort in de plannen. Koopwoningen kunnen deels dezelfde woonwensen vervullen als huurwoningen. In welke mate dat kan, hangt echter af van de woningprijzen van deze woningen. Met name woningen tot € 315.000 zijn bijvoorbeeld goed uitwisselbaar met middenhuurwoningen door de hypotheekmogelijkheden van middeninkomens. Veel betaalbare woningen worden echter ook duurder opgeleverd (bijvoorbeeld rond de betaalbaarheidsgrens). In dat geval kunnen veel middeninkomens deze woningen niet betalen.
93
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 79: Confrontatie plancapaciteit met kwalitatieve woningbehoefte o.b.v. gemiddelde in de provincie Drenthe, 2025 t/m 2035 -8.000
-6.000
-4.000
-2.000
0
2.000
4.000
6.000
8.000
7.733
Sociale huur
2.269
Middenhuur
266
Dure huur
Betaalbare koop
10.000 12.000 14.000
-5.765
9.880
11.205
3.580 3.770
2.175 2.290 6.330
-4.025
Dure koop
1.930 2.915
4.920
4.424
Onbekend
Bruto plancapaciteit
Basisscenario
Trendscenario
Bron: Primos2024, WoOn2024, CBS Microdata (2025, cijfers 2019-2022), Planlijst provincie Drenthe (mei 2025), Nultredenbezit Drentse corporaties (2025). Bewerking Stec Groep (2025). Afgerond op vijftallen.
Afspraken Woondeal gericht op nieuwbouw, onttrekking aan voorraad echter ook relevant In de Woondeals in Drenthe zijn afspraken gemaakt over het aandeel betaalbare woningen in nieuwbouw. Tegelijkertijd vinden er echter ook onttrekkingen aan de voorraad plaats; zoals hiervoor geschetst bijvoorbeeld in totaal 3.270 woningen in de periode 2020 t/m 2024. Het is daarom ook van belang te monitoren of het onttrekken van woningen niet alsnog leidt tot een duurdere woningvoorraad. Voor een eerste beeld hebben we in de tabel hieronder weergegeven hoe de woningvoorraad van Drenthe zich naar eigendom ontwikkeld heeft in de afgelopen jaren. Daaruit blijkt dat het aantal koopwoningen met 3,6% is toegenomen, de particuliere huurwoningvoorraad met 13,6% is toegenomen en de corporatiehuurwoningvoorraad met 0,8% is afgenomen. Dit betekent dus dat juist in het corporatiehuursegment ook veel woningen aan de voorraad zijn onttrokken of zijn uitgepond. Indien dit de komende jaren ook gebeurt, kan dit de verdere betaalbaarheid van wonen in Drenthe onder druk zetten.
94
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Figuur 80: Ontwikkeling woningvoorraad provincie Drenthe naar eigendom, 2019-2024 160.000
146.740
148.079
147.267
149.684
150.708
152.072
140.000 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000
55.658
19.177
55.294 20.433
55.363 20.822
55.358 21.052
55.285 21.688
55.201 21.801
0 2019 Koopwoningen
2020
2021 Corporatiehuurwoningen
Bron: CBS (2025, cijfers 2019-2024). Bewerking Stec Groep (2024).
2022
2023
2024
Particuliere huurwoningen
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
95
8. Aandachtsgroepen In dit hoofdstuk richten we ons op de aandachtsgroepen in het volkshuisvestingsbeleid. Deze aandachtsgroepen zijn gedefinieerd in het landelijke programma ‘Een thuis voor iedereen’. Deze aandachtsgroepen kunnen vaak moeilijk zelfstandig een woonruimte vinden. Naast dat zij hulp nodig hebben bij het vinden van huisvesting, hebben zij ook vaak behoefte aan zorg en/of ondersteuning. Aandachtsgroepen verdringen elkaar op dit moment op de woningmarkt, gezien het beperkte aanbod aan betaalbare woningen. Ook concurreren zij met reguliere woningzoekenden. Om ervoor te zorgen dat woonruimten voldoende beschikbaar komen voor deze aandachtsgroepen, dient een deel van de aandachtsgroepen met urgentie een woning toegewezen te krijgen. Om te weten of er voldoende passende woningen zijn, is het nodig dat in beeld gebracht wordt hoe deze aandachtsgroepen gedefinieerd kunnen worden, wat de omvang van deze doelgroep is en wat voor kwalitatieve woonbehoeften zij hebben. Hierna staan we hier per aandachtsgroep bij stil. Ook geven we waar mogelijk de aantallen per regio weer. Dit helpt om samen toe te werken naar een evenwichtige verdeling van deze aandachtsgroepen over de regio’s in Drenthe.
Belangrijkste conclusies hoofdstuk 8 • •
•
•
•
•
•
Aandachtsgroepen zijn ingedeeld naar hun woon(zorg)vraag en urgentie. De onderzoeksmethode om deze aandachtsgroepen in beeld te brengen is meegegeven (8.1). Urgentiecategorieën zijn met name relevant wanneer zij een woning zoeken. Dit is het geval bij uitstroom uit een instelling of bij het zoeken naar een woning vanwege een zorgvraag, zoals bij mantelzorggevers en -ontvangers. De omvang per urgentiecategorie verschilt sterk en de stromen hangen ook vaak met elkaar samen. Veel van hen zijn bij uitstroom op zoek naar een sociale huurwoning (8.2). De huisvesting van statushouders gebeurt via een taakstelling. Deze is de afgelopen paar jaar fors opgelopen, waardoor achterstanden zijn ontstaan. Er ligt nu wel een wetsvoorstel die het verlenen van voorrang aan statushouders dient te schrappen. In totaal woonden er eind 2022 1.025 huishoudens met een statushouder als referentiepersoon in Drenthe (8.3). Oekraïense ontheemden zijn sinds 2022 ingestroomd in Drenthe voor tijdelijke huisvesting. Eind 2022 woonden er in totaal 1.755 huishoudens met een Oekraïner als referentiepersoon in Drenthe. Een groot deel van hen woont nog niet in reguliere huisvesting, maar wil wel graag in Nederland blijven. Dit vraagt om nieuwe oplossingen (8.4). Op dit moment zijn er 1.210 huishoudens in Drenthe met een arbeidsmigrant als referentiepersoon.
Een deel van de arbeidsmigranten woont echter ook ongeregistreerd in Drenthe (8.5). Op basis van de Registratie Niet-Ingezetenen zien we dat er in ieder geval naar inschatting nog 2.660 arbeidsmigranten werken in Drenthe. Uitwonende studenten zorgen met name voor een huisvestingsvraag in Assen, Emmen en Meppel. In totaal zijn er 1.905 huishoudens in Drenthe met een student als referentiepersoon. Zij zijn relatief vaak tevreden met kleinere wooneenheden (8.6). De woningmarktdruk vanuit de onderzochte aandachtsgroepen (aandeel aandachtsgroepen ten opzichte van totaal aantal huishoudens) is met name hoog in de stedelijke gemeenten. Dat komt door de aanwezigheid van onderwijsinstellingen, werkgelegenheid en een passende sociale huurwoningvoorraad (8.7).
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
96
8.1 Overzicht aandachtsgroepen Verdieping op aandachtsgroepen met specifieke en urgente woonwensen In dit hoofdstuk lopen we alle aandachtsgroepen in volkshuisvestingsbeleid na. We staan stil bij de definitie die voor deze aandachtsgroepen opgenomen is in het wetsvoorstel ‘Wet versterking regie volkshuisvesting’ (Wvrv). Op basis daarvan geven we kwantitatieve inzichten die we op basis van CBS Microdata onderzocht hebben en benoemen we kwalitatieve woonwensen. Hieronder geven we een overzicht van alle aandachtsgroepen. We splitsen de aandachtsgroepen uit in ouderen, aandachtsgroepen met primair een woon-zorgvraag en aandachtsgroepen met primair een huisvestingsvraag. De aandachtsgroep ‘ouderen’ hebben we in voorgaande hoofdstukken al behandeld. Hier gaan we in dit hoofdstuk dus niet nader op in. Verder geldt voor een deel van deze aandachtsgroepen dat zij verplicht voorrang dienen te ontvangen op een sociale huurwoning, wanneer zij op zoek zijn naar reguliere woonruimte (urgentiecategorieën). In het overzicht hieronder benoemen we of de aandachtsgroep daarvoor in aanmerking komt. Indien een aandachtsgroep zich niet op de reguliere woningmarkt begeeft (bijvoorbeeld instellingsbewoners) nemen we hen in deze cijfers niet mee. Om die reden zijn enkele aandachtsgroepen enkel omschreven als zij uitstromen uit een instelling.
97
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
Tabel 18: Overzichtstabel aandachtsgroepen 16 naar urgentie en omvang Aandachtsgroep
Subgroep
Urgentie Wvrv?
Onderzoeksmethode
Ouderen
Onderscheid naar wel/geen zorggebruik, type zorggebruik en leeftijdsklassen
Nee
CBS Microdata
Woon-zorgvraag
Woningzoekende mantelzorgers
Ja
Inschatting omvang met CBSgezondheidsenquête, inschatting woningzoekenden nog niet te maken
Woningzoekende mantelzorgontvangers
Ja
Inschatting omvang met CBSgezondheidsenquête, inschatting woningzoekenden nog niet te maken
Uitstroom langdurige zorg
Ja
CBS Microdata
Uitstroom Beschermd wonen
Ja
CBS Microdata + Check bij centrumgemeenten
Uitstroom jeugdzorg
Ja
CBS Microdata
Uitstroom forensische zorg
Ja
Uitvraag bij zorgpartijen
Sociaal-medisch urgenten
Ja
Verleende urgenties woningcorporaties
(Dreigend) daklozen
Ja
Onvoldoende in beeld, ETHOStelling kan helpen
Huiselijk geweld
Ja
Slachtoffers mensenhandel
Ja
Uitstroom (jeugd)detentie
Ja
CBS Microdata
Stoppende sekswerkers
Ja
Uitstapprogramma Prostituees
Statushouders
Nee
CBS Microdata
Oekraïense ontheemden
Nee
CBS Microdata
Arbeidsmigranten
Nee
CBS Microdata, indien geregistreerd 17
Studenten
Nee
CBS Microdata
Woonwagenbewoners
Nee
Eigen inventarisatie gemeenten
Huisvestingsvraag
Bron: Stec Groep (2025).
8.2 Urgentiecategorieën Een deel van de aandachtsgroepen die een woning zoekt, dient verplicht als urgentiecategorie opgenomen te worden in de urgentieverordening die in elke gemeente moet gelden. Hierboven hebben we al weergegeven welke aandachtsgroepen daartoe behoren. Personen die tot een urgentiecategorie behoren, 16
Het staat de provincie Drenthe vrij om naast de verplichte aandachtsgroepen ook andere groepen als aandachtsgroep of urgentiecategorie te definiëren in haar volkshuisvestingsprogramma en urgentieregeling. In dit onderzoek zijn enkel de landelijk geldende aandachtsgroepen en urgentiecategorieën benoemd. 17 Decisio heeft in 2024 een regio-onderzoek uitgevoerd naar internationals in Noord-Nederland. Zij gebruiken afwijkende definities in haar onderzoek ten opzichte van de CBS-definities. In paragraaf 8.5 staan we hierbij stil.
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
98
krijgen deze urgente status vanwege hun kwetsbare positie op de woningmarkt. Vaak zijn zij woningzoekend, omdat ze uit willen stromen uit een instelling waar zij zorg en/of ondersteuning ontvangen hebben, of bijvoorbeeld om juridische redenen moesten verblijven. Een uitzondering daarop vormen woningzoekende mantelzorgontvangers en -verleners. Zij zijn urgent woningzoekend om de nodige mantelzorg te kunnen blijven ontvangen/verlenen. Definiëring urgent woningzoekende wordt vastgelegd in urgentieverordening Om goed te kunnen toetsen of een woningzoekende aan de criteria van een van deze urgentiecategorieën voldoet, is een scherpe definitie per urgentiecategorie noodzakelijk. Dit wordt vastgelegd in de urgentieverordening en gebaseerd op de definities die in het Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting worden gesteld. Dit betreft bijvoorbeeld eisen aan waar de woningzoekende op het moment van zoeken woont. Zo dient er vaak sprake te zijn van uitstroom uit een instelling of opvanglocatie. Ook andere eisen kunnen gesteld worden. Uitstromers uit detentie gelden bijvoorbeeld enkel als urgent woningzoekende wanneer zij minimaal drie maanden in een instelling hebben verbleven en mantelzorgverleners moeten minimaal al drie voorafgaande maanden acht uur per week mantelzorg verleend hebben. De precieze definities per urgentiecategorie hebben we opgenomen in bijlage B.
Onvoldoende data bekend om gegronde inschatting te kunnen maken van omvang woningzoekende mantelzorgontvangers- en verleners, maar wel toename verwacht door vergrijzing en extramuralisering Voor woningzoekende mantelzorgontvangers en -verleners zijn onvoldoende data beschikbaar. Dit komt doordat dit vaak ongeregistreerde zorg betreft. Via de landelijke gezondheidsenquête is wel uitgevraagd aan respondenten of zij mantelzorg verlenen. Daarmee valt echter geen uitsluitsel te geven over de (urgente) woningvraag van de mantelzorgontvanger en -verlener. Een groot deel van hen zal mogelijk niet hoeven te verhuizen. De totale groei is naar inschatting in ieder geval groot. Op basis van de gezondheidsenquête zien we dat naar inschatting in 2021 3,6% van de 55 tot 65-jarigen, 5,2% van de 65 tot 75-jarigen en 18,0% van de 75-plussers mantelzorg ontvingen. We verwachten dat de omvang van de urgentiecategorie de komende jaren zal toenemen in Drenthe. Het aantal mantelzorgontvangers neemt naar verwachting immers ook toe. Op basis van de hiervoor genoemde aandelen zouden in 2025 16.955 personen in Drenthe mantelzorg ontvangen. De verwachte sterke toename van het aantal 75-plussers kan erin resulteren dat het aantal mantelzorgontvangers kan stijgen naar 22.205 personen in 2050. Dat is een stijging van 30%.
Ook de extramuralisering van de ouderenzorg en van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis kunnen de druk op mantelzorg verder doen toenemen. Uitstroom uit instellingen via CBS Microdata bekend, maar soms lastig direct te vertalen naar urgenties Uitstroomcijfers uit instellingen worden landelijk door het CBS bijgehouden en zijn in te zien via CBS Microdata. Deze cijfers dienen echter goed toegelicht te worden met de bronnen en definities die het CBS hiervoor hanteert. Vandaar dat we de cijfers die volgen uit deze benaderingen enkel in de tekst benoemen en niet via een overzichtstabel. Uitstromers met een Wlz-indicatie betreft met name personen die uitstromen uit de GGZ of VG. In totaal zien we dat in 2023 91 personen met een Wlz-indicatie aan het eind van het jaar de referentiepersoon van een regulier huishouden waren nadat ze aan het begin van het jaar nog in een instelling woonden. Zij hebben hun Wlz-indicatie na uitstroom behouden, maar krijgen deze vervolgens op basis van volledig pakket thuis (vpt), modulair pakket thuis (mpt) of een PGB. Deze uitstromers zijn voornamelijk personen die Wlz ontvangen via de GGZ (37 personen) of VG (41 personen). Ook zijn zij voornamelijk jonger dan 55 jaar (72 personen) en zijn 42 personen ook jonger dan 35 jaar. Dit zijn doelgroepen die naar verwachting niet veel zullen toenemen in de komende jaren.
Nadat ze zijn uitgestroomd uit een instelling zijn zij zowel in huurwoningen van corporaties gaan wonen (31 personen) als in huurwoningen van overige verhuurders (38 personen). Dit zou betekenen dat zij ook niet alleen urgentie voor een sociale huurwoning hoeven aan te vragen. Onderscheid makend naar
Woningmarktonderzoek provincie Drenthe
99
gemeenten in Drenthe zien we dat deze doelgroep zeer verspreid over de gemeente is gaan wonen. Assen (19 personen) en Emmen (20 personen) komen wel het vaakst voor als vestigingsgemeente. Uitstromers uit Beschermd Wonen betreft personen die gedurende het jaar via de Wmo de maatwerkvoorziening Beschermd Wonen hebben ontvangen, waarvan deze voorziening ook gedurende het jaar is beëindigd en die ook in dit jaar een verhuizing hebben doorgemaakt naar een woning . Wanneer we deze criteria hanteren op personen die in Drenthe wonen dan zien we dat in totaal 136 personen in 2023 zijn uitgestroomd uit Beschermd Wonen. 80 van hen waren na de verhuizing ook de referentiepersoon van een huishouden. We nemen aan dat met name voor hen een huisvestingsvraag ontstaat. Van de 80 uitstromers die na uitstromen een eigen huishouden vormen, zijn er 67 jonger dan 35 jaar. 48 personen zijn zelfs jonger dan 27 jaar. Opnieuw geldt dus voor deze uitstromers dat zij met name in leeftijdsklassen zitten waarvan we geen grote toename verwachten richting de toekomst. De uitstromers verhuizen het vaakst naar een woning in de twee centrumgemeenten Assen en Emmen. Naar beide gemeenten zijn 22 personen verhuisd in 2023. Iets meer dan de helft (43 personen) is verhuisd naar een woning van een woningcorporatie en 19 personen naar een woning van een overige verhuurder.
Uitstromers uit jeugdzorg betreft personen die gedurende het jaar jeugdzorg met verblijf ontvingen en in datzelfde jaar zijn verhuisd naar een reguliere woning in Drenthe. In totaal betrof dit in 2023 306 personen. Een groot deel van hen is na uitstromen geen referentiepersoon van een huishoudens. Een deel van hen keert immers ook terug naar een het ouderlijk huis of bestaand huishouden. In totaal zien we dat 42 personen na uitstromen wel de referentiepersoon van een huishouden zijn. Van hen schatten we in dat ze dus een woningvraag opleveren. Het is daarbij nog mogelijk dat een deel van hen is doorgestroomd naar een Beschermd Wonen-voorziening indien die voorziening niet als intramurale locatie bekend is en bijvoorbeeld een woonfunctie heeft. Van de 42 uitstromers die na uitstromen een eigen huishouden vormen, zijn allen jonger dan 35 jaar. Ook zij zijn dus onderdeel van een doelgroep die naar verwachting niet sterk zal toenemen de komende jaren. Deze 42 jeugdigen zijn voor een groot deel uitgestroomd naar woningen van corporaties (14 personen) en overige verhuurders (20 personen). Verder heeft circa de helft zich gevestigd in de gemeente Assen (15 personen). In de overige gemeenten is het aantal vestigers lager dan 10. Uitstromers uit detentie betreft personen die zijn uitgestroomd uit een justitiële inrichting. In totaal betrof dit in 2023 365 personen in Drenthe.