CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

TD_MonitorBredeWelvaartDrenthe2021

RAAD: Lijst ingekomen stukken 27 oktober 2022, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Trendbureau Drenthe - Brede Welvaart Drenthe Monitor 202142.089 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

BREDE WELVAART DRENTHE

monitor 2021

BREDE WELVAART DRENTHE

monitor 2021

INHOUD

Voorwoord

6

1

Inleiding

8

2

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

3

Bevolking

Bevolkingsontwikkeling Huishoudensontwikkeling Vergrijzing en ontgroening Migratie Prognose Wat betekent dit voor brede welvaart?

Welzijn

3.1 3.2 3.3 3.4

Tevredenheid met het leven Tevredenheid met vrije tijd Ervaren leefbaarheid Wat betekent dit voor brede welvaart?

4

Materiële welvaart

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Bruto binnenlands product Besteedbaar inkomen Lage inkomens Bijstandsuitkeringen Kunnen rondkomen Wat betekent dit voor brede welvaart?

14 15 18 20 24 26 28 30 31 34 35 40 42 43 45 46 53 54 56

5

Gezondheid

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Ervaren gezondheid Langdurige ziekten of aandoeningen Leefstijl Levensverwachting Wat betekent dit voor brede welvaart?

6

Arbeid en vrije tijd

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8

7

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

Arbeidsparticipatie Banen en sectoren Vacaturegraad Werkeloosheid Tevredenheid met werk en reistijd van en naar werk Opleidingsniveau Laaggeletterdheid Wat betekent dit voor brede welvaart?

Wonen

58 59 62 64 67 68 70 71 73 76 78 81 86 88 90

92 Tevredenheid met de woonomgeving 93 Tevredenheid met de woning 95 Woningmarkt 100 Woningvoorraad 101 Afstand tot voorzieningen 102 Wat betekent dit voor brede welvaart? 106

8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7

9 9.1 9.2 9.3 9.4

Samenleving Sociale contacten met familie, vrienden of buren Eenzaamheid Vertrouwen Mantelzorg Vrijwilligerswerk Participatie in buurtactiviteiten Wat betekent dit voor brede welvaart?

Veiligheid

112 114 116 120 122 124 126 128 130 131

Geregistreerde misdrijven Veiligheidsbeleving Ervaren overlast en waardering veiligheid in dorp of wijk Wat betekent dit voor brede welvaart? 134

10 Milieu 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5

108 109

136 Natuur- en bosgebieden 137 Zwemwater, hitte en droogte 140 Emissies van fijnstof en broeikasgas 142 Energietransitie 145 Wat betekent dit voor brede welvaart? 148

Slotbeschouwing Literatuurlijst Bijlage 1 indicatorenlijst

150 156 164

VOORWOORD Goed leven voor jong en oud. Met elkaar zorgen voor een vitaal en sociaal Drenthe, met gelijke kansen voor iedereen, nu en in de toekomst. Dat willen we toch allemaal? Hoe zorg je voor een gebied waar sprake is van een gezonde economische, sociale en ecologische basis? En hoe gaan we om met de uitdagingen als klimaatadaptatie, energietransitie en betaalbaar wonen? De provincie Drenthe heeft het verder versterken van de welvaart en welbevinden van Drenten hoog op de agenda staan. We kijken tegenwoordig veel breder, namelijk naar de brede welvaart. Het is een nieuwe manier van kijken naar de samenleving. Met oog voor alles wat voor onze inwoners van waarde is en waarin samenhang tussen economie, samenleving en leefomgeving centraal staat. Integraal, met oog voor alles wat voor onze inwoners van waarde is: hoe schoon de lucht is die we inademen, hoe gezond we zijn, hoe veilig we ons voelen en hoeveel vertrouwen we in de overheid hebben. Daarbij kijken we niet alleen naar het hier en nu, maar ook naar de gevolgen van ons handelen voor onze kinderen en kleinkinderen. Om te kunnen bepalen waar (overheids-) interventies nodig zijn om brede welvaart vorm te geven, is er behoefte aan meer zicht op hoe het écht met Drenten gaat, welke sociaal maatschappelijke vraagstukken er spelen in Drenthe en waar we nog echt iets te doen hebben met elkaar.

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

De Monitor Brede Welvaart Drenthe stelt ons in staat om de brede welvaart in onze provincie te volgen en te duiden. De combinatie van cijfers en verhalen maakt duidelijk hoe de brede welvaart in Drenthe zich ontwikkelt en voor welke opgaven de regio staat. Het is een instrument om onszelf een spiegel voor te houden en inzicht te krijgen in onze sterke punten, maar ook in onze zwakke plekken. Met deze meting hebben we een mooie basis om scherp te blijven. Dat kan de ontwikkeling van de brede welvaart alleen maar ten goede komen. Ik hoop dat deze meting en de publicaties die hierop volgen, inspiratie en aanknopingspunten bieden aan inwoners en bestuurders van gemeenten en onze provincie en zo verder bijdragen aan een verdere ontwikkeling van de brede welvaart in Drenthe. Hans Kuipers Gedeputeerde Provincie Drenthe

7

1

INLEIDING In Drenthe zien we dat de provincie brede welvaart heeft opgenomen in haar Sociale Agenda 2020-2023 en dat de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe zich ten doel stelt de brede welvaart in de regio te vergroten. Hoe is het gesteld met de brede welvaart in de provincie Drenthe? Hoe gaat het met de Drenten? Vragen waar we met de Monitor Brede Welvaart Drenthe antwoord op geven.

Trendbureau Drenthe onderzoekt en monitort de brede welvaart in Drenthe. Hoe een samenleving zich ontwikkelt is niet alleen uit te drukken in geld en economische groei. Naast welvaart is ook welzijn van belang. Dat is het uitgangspunt achter het concept ‘brede welvaart’. Het concept is bedoeld om met een brede blik naar ontwikkeling en groei te kijken. Bij brede welvaart ligt het accent op de kwaliteit van leven dat samenhangt met talrijke factoren, die per gebied kunnen verschillen. Brede welvaart als (beleids)kader De principes van brede welvaart worden in steeds bredere kring omarmd als richtinggevend voor een toekomstbestendige samenleving. In onze alledaagse werkelijkheid staat welvaart immers voor veel méér dan alleen ons inkomen of het bruto binnenlands product (bbp). We kijken daarom tegenwoordig breder, namelijk naar de brede welvaart. Het is een andere manier van kijken naar de samenleving. Integraal, met oog voor alles wat voor onze inwoners van waarde is: hoe schoon de lucht is die we inademen, hoe gezond we zijn, hoe veilig we ons voelen en hoeveel vertrouwen we in de overheid hebben. “Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van die van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld” Definitie brede welvaart, Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Trendbureau Drenthe Brede Welvaart Drenthe Monitor

9

Vei lig

We lzi

eu Mili

jn

1 INLEIDING

heid

e riël e t Ma

vaa wel

rt

Brede welvaart Gez o nd

Arb

Sa

ng levi n e m

ijd

Wo ne

ije t

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

& vr

n

eid

Figuur 1 Dimensies brede welvaart

heid

Brede welvaart in Drenthe Sinds 2018 brengt het CBS jaarlijks de landelijk Monitor Brede Welvaart (MBW) uit. Om de brede welvaart in provincies en regio’s in kaart te brengen heeft het CBS eind 2020 de Regionale Monitor Brede Welvaart (RMBW) ontwikkeld. Wij hanteren de regionale monitor van CBS als startpunt. We volgen de acht dimensies van CBS en vullen deze aan met data en onderzoeken die specifiek voor Drenthe gelden. Voor elke indicator schetsen we de huidige situatie en maken we verschillen tussen regio’s en gemeenten inzichtelijk. Ook kijken we naar de ontwikkeling in de loop van de tijd. Deze aanvulling zorgt ervoor dat we een realistisch beeld schetsen van de kansen en uitdagingen voor de provincie Drenthe. Omdat we ook het Drents Panel inzetten weten we ook van inwoners zelf hoe het met hen gaat. Deze publicatie van de Monitor Brede Welvaart Drenthe is een vervolg op de Monitor Leefbaarheid die in 2016 en 2018 is uitgekomen. Deze monitor geeft een brede blik op hoe de provincie Drenthe en haar regio’s ervoor staan en is bedoeld voor het onderbouwen en ondersteunen van beleid, maar ook als afwegingskader voor overheden, bedrijven en burgers om de brede welvaart in de regio te versterken. Drenthe wil een regio zijn waar het goed leven, wonen en werken is, met een goed toekomstperspectief.

De monitor maakt helder welke sociaal maatschappelijke vraagstukken spelen in Drenthe en in welke regio’s of welke gemeenten interventies gewenst zijn om de brede welvaart te versterken. Van startfoto naar doorlopende monitor De voorliggende monitor richt zich op het ‘hier en nu’. Het biedt een startfoto van de huidige situatie, waarbij we in combinatie met de voorgaande leefbaarheidsmonitoren langzaam naar een ‘bewegend beeld’ gaan. Dit is uiteindelijk een belangrijk doel: om van foto naar foto tot de stopmotion film te komen waarbij we echt zicht krijgen op de ontwikkeling in Drenthe. Daarvoor is het belangrijk om zowel de

11

1 INLEIDING

huidige indicatoren langdurig te monitoren als te blijven nadenken over aanvullingen. Trendbureau Drenthe zal – samen met de Drentse gemeenten en andere stakeholders uit de regio – de monitor in het komend jaar verder ontwikkelen. In het bijzonder gaan we in de komende periode extra aandacht besteden aan maatschappelijke participatie en het borgen van de democratie. Dit zijn belangrijke instrumenten voor bestuurders, maar gelijktijdig lastig meetbare begrippen.

Leeswijzer De monitor start met in hoofdstuk 2 een beschrijving van de demografische ontwikkelingen in de provincie. Ontwikkelingen als vergrijzing, ontgroening en prognoses over huishoudsamenstelling hebben immers impact op de brede welvaart in het gebied en bieden context voor de overige dimensies. Vervolgens beschrijven hoofdstukken 3 tot en met 11 de acht dimensies van brede welvaart. We sluiten de rapportage af met een slotbeschouwing.

Brede welvaart gaat echter over meer dan alleen het hier en nu. Het gaat ook over later en elders1. Bij ‘later’ hebben we het over behoud van brede welvaart voor toekomstige generaties. Met de huidige ontwikkelingen, hebben onze kinderen, kleinkinderen en diens kinderen dan dezelfde kansen op dezelfde brede welvaart als wij nu? Nadenken over het effect van hier en nu op later is een belangrijk onderdeel van sturen en besturen op brede welvaart. Dat kan aan de hand van indicatoren die meer zeggenschap hebben op de lange termijn. CBS spreekt hier van vier vormen van kapitaal, namelijk economisch kapitaal (o.a. vermogen), menselijk kapitaal (o.a. arbeidsduur per week), natuurlijk kapitaal (o.a. natuur en bos) en sociaal kapitaal (sociale cohesie). De beschikbaarheid van deze data vanuit de Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS is vooralsnog vrij beperkt, met name op provincie, corop en in het bijzonder op gemeenteniveau.

In de tweede editie van de Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS ontbreken voor sommige gemeenten data. Wanneer de meest recente data ontbreken, is dit aangevuld met het eerstvolgende beschikbare jaar en aangegeven met een *. In de beschrijvingen en duiding richten we ons alleen op de gemeenten met actuele data. In bijlage 1 is een overzichtstabel opgenomen met per thema alle indicatoren. De meest actuele gegevens over brede welvaart voor de Drentse gemeenten zijn tevens te vinden op: www.trendbureaudrenthe.nl/ brede-welvaart

In een volgende stap verkennen we daarom met diverse stakeholders vanuit de provincie, gemeenten en maatschappelijke organisaties op welke wijze een zo goed mogelijk beeld gevormd kan worden van de ontwikkeling in het hier en nu. We verdiepen daarbij tevens onze mogelijkheden om ook de relevante data van ‘later’ goed te ontsluiten. ‘Elders’ gaat over de gevolgen van keuzes en ontwikkelingen hier, op andere plekken in de wereld. Dat hoeft niet altijd om ver weg te gaan. Ook de impact op een buurtgemeente, aangrenzende provincie of land kan heel betekenisvol zijn. Het monitoren hiervan is echter nog volop in ontwikkeling.

1

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

13

2. BEVOLKING Hoe de bevolking zich ontwikkelt heeft veel invloed op de samenleving. Toeof afname van het aantal inwoners, maar ook of er bijvoorbeeld sprake is van vergrijzing of ontgroening, heeft invloed op vele aspecten in de samenleving, zoals wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen.

Hoe de bevolking is samengesteld vormt dus een belangrijke context voor de brede welvaart in Drenthe. Goed inzicht in de ontwikkelingen van de bevolking is van cruciaal belang om beleid te maken voor de mensen die in een gebied wonen. In de Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS is geen aparte dimensie ‘Bevolking’ opgenomen. De demografische ontwikkelingen die in Drenthe gaande zijn en die zich de komende jaren zullen doorzetten, zullen de brede welvaart in de provincie wel beïnvloeden en van context voorzien. In deze monitor starten we daarom met een beschrijving van de demografische ontwikkelingen in Drenthe. Behalve de bevolkingsontwikkeling, vergrijzing en ontgroening kijken we naar de huishoudensontwikkeling, migratie en prognoses.

2.1

Bevolkingsontwikkeling

Het aantal inwoners in de provincie Drenthe is in 2020 opnieuw toegenomen. Op 1 januari 2021 waren er 494.771 Drenten, 0,2% meer dan een jaar eerder. Sinds 2015 zijn er ieder jaar meer Drenten. Bevolkingsgroei bestaat uit het natuurlijke saldo (het verschil tussen geboorte en sterfte) en het migratiesaldo (het verschil tussen vestiging en vertrek), zowel met andere Nederlandse gemeenten als met het buitenland. Groei sinds 2015 Na een periode van krimp tussen 2010 en 2014, kent Drenthe sinds 2015 weer een toename van de bevolking. De groei is niet evenredig verdeeld over de provincie. In Emmen is de bevolking licht afgenomen (-0,5%) en in Midden-Drenthe en Coevorden is de bevolking de afgelopen 5 jaar nagenoeg gelijk gebleven (-0,2%). In het noorden van de provincie zien we in de periode 2015-2020 een redelijk sterke groei in de gemeente

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

15

Figuur 2 Bevolkingsgroei in Drenthe ten opzichte van het voorgaande jaar op 31 december Bron CBS

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 -0,2%

0%

0,2%

0,4%

0,6%

0,8%

2 BEVOLKING

494.771

Er overlijden meer Drenten dan dat er geboren worden

Drenten op 1 januari 2021.

In de periode 2016-2020 was het positieve migratiesaldo vanuit het buitenland 30.246 mensen. Dit is bijna tien keer zoveel als de periode daarvoor; tussen 2011 en 2015 vestigden 3.683 mensen zich in Drenthe vanuit het buitenland. De forse toename valt te verklaren door de vluchtelingencrisis. In 2016 en 2017 kwamen er in totaal ruim 31.000 mensen vanuit het buitenland naar Drenthe. Dit is meer dan het aantal personen dat naar het buitenland vertrok (ongeveer 3.100 emigranten). Het aantal buitenlandse migranten dat naar Nederland komt is in 2019 en 2020 nog altijd hoger dan de periode voor de vluchtelingencrisis.

Figuur 3 Bevolkingsgroei in Drenthe uitgesplitst in natuurlijke groei en migratie, 2011-2020 Bron CBS

30K 25K 20K 15K 10K 5K 0K -5K -15K -20K 2011-2015

2016-2020

Tynaarlo (3,6%). Dit wordt vooral veroorzaakt door nieuwbouw in deze gemeente, aan de grens met de stad Groningen. In Zuidwest-Drenthe is Meppel de grootste aanjager met gemiddeld 4,9% groei in de afgelopen vijf jaar, gevolgd door Westerveld (3,8%). Bevolkingsgroei door migratie Migratie is de belangrijkste verklaring voor de groei van de bevolking. Sinds 2015 zijn er meer mensen gekomen dan vertrokken. Deze trend is voor een belangrijk deel ingegeven door een positief buitenlands migratiesaldo.

Natuurlijke groei Binnenlandse verhuizingen Buitenlandse migratie

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

De meeste gemeenten in Drenthe kenden in 2020 een positief migratiesaldo. Alleen vanuit Coevorden vertrokken meer mensen dan er kwamen wonen. Het positieve migratiesaldo is vooral hoog in ZuidwestDrenthe en in gemeenten die (deels) op de Hondsrug liggen. Per saldo kwamen 1.925 nieuwe inwoners vanuit andere Nederlandse gemeenten in 2020.

Een meer recente ontwikkeling is dat Drenthe per saldo ook nieuwe inwoners uit de rest van Nederland ontvangt. Tussen 2010 en 2017 vertrokken er meer mensen naar andere gemeenten dan dat mensen zich vestigden in Drentse gemeenten. In 2016 en 2017 is het vertrek overschot hoog opgelopen, dit houdt verband met de vluchtelingen die zijn verhuisd naar andere delen van het land. In 2018 was dit voor het eerst andersom en dit is in 2019 en 2020 verder gestegen. Over de afgelopen 5 jaar is het saldo van binnenlandse verhuizingen nog negatief, maar de trek van de stad naar het platteland lijkt te zijn ingezet en mogelijk versterkt door de coronapandemie.

Figuur 4 Saldo natuurlijke groei Drenthe (per 1.000 inwoners), 2008-2020 Bron CBS

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Natuurlijke bevolkingsgroei negatief Daarnaast zien we in Drenthe dat er geen natuurlijke bevolkingsgroei is, deze is sinds 2011 negatief. Met andere woorden, er overlijden meer Drenten dan dat er geboren worden. Dit is een natuurlijk gevolg van de ontgroening en vergrijzing. Sinds 2015 overlijden ongeveer 5.000 Drenten per jaar. Terwijl er ongeveer 4.000 kinderen in Drenthe per jaar worden geboren.

17

2020 -3%

-2%

-1%

0%

1%

2 BEVOLKING

220.000

1 op 3

Huishoudens in de provincie Drenthe op 1 januari 2021.

van de huishoudens in Drenthe bestaat uit één persoon.

2.2

Huishoudensontwikkeling

In de afgelopen 10 jaar is het aantal huishoudens in Drenthe toegenomen met bijna 5%, vooral door de toename van éénpersoonshuishoudens. Het aantal éénpersoonshuishoudens zal naar verwachting blijven groeien tot 2050.

De groei van het aantal huishoudens is niet evenredig verdeeld over de provincie. Het aantal huishoudens nam het meest toe in Meppel, met bijna 11%. Gevolgd door Assen (8%) en De Wolden (7,7%). In Aa en Hunze is het aantal huishoudens in 2021 nagenoeg gelijk aan 2011 (0,2% groei). Ook de gemeenten Coevorden en Emmen waren zeer stabiel met respectievelijk 1,2% en 1,6% groei in aantal huishoudens.

Een huishouden bestaat uit één of meerdere personen die alleen of samen in een woonruimte wonen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen éénpersoonshuishoudens, éénouderhuishouden en meerpersoonshuishoudens met en zonder kinderen.

Na een afvlakking van de groei van het aantal huishoudens tijdens de economische crisis rond 2013, nam het aantal huishoudens weer stevig toe in de afgelopen jaren. Het aantal huishoudens is de afgelopen 10 jaar in Drenthe wel minder sterk toegenomen dan in Nederland.

Groei aantal huishoudens Op 1 januari 2021 waren er meer dan 220.000 huishoudens in de provincie Drenthe. Sinds 2011 is het aantal huishoudens in de provincie met 4,8% gegroeid. Over het algemeen stijgt het aantal huishoudens harder dan de totale bevolking. Dit heeft te maken met huishoudingsverdunning, de trend dat er steeds minder personen per huishouden zijn. Hierdoor kan de bevolking afnemen, maar het aantal huishoudens nog toenemen. Figuur 5 Groei in aantal huishoudens (index is 2011), 2021

Huishoudens worden kleiner Het aantal huishoudens is vooral toegenomen door de groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Hiervan zijn er sinds 2011 bijna 10.000 bijgekomen, een groei van ongeveer 16%. Drenthe volgt daarmee de nationale lijn, maar stijgt sinds 2017 harder dan nationaal waarmee het verschil met het nationaal niveau kleiner wordt. Het aantal eenpersoonshuishoudens is gegroeid van ongeveer een kwart van de huishoudens in 2000 tot een derde in 2021. Het aantal meerpersoonshuishoudens zonder kinderen daarentegen daalt al geruime tijd. Het aandeel in Drenthe ligt iets hoger, maar beweegt zich naar het Nederlands gemiddelde toe.

Figuur 6 Aandeel eenpersoonshuishoudens, 2011-2021 Bron CBS 38,5%

39% 37% 35% 33% 31% 29% 27%

33,3%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Figuur 7 Aandeel meerpersoonshuishoudens zonder kinderen, 2011-2021 Bron CBS 39% 37% 35% 33% 31% 29% 27%

32,9% 32,5%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Bron CBS 110 108 106 104 102 100 98 96 94

108,2

104,8

2011

2012

2013

Nederland

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Nederland Drenthe

Drenthe

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

19

2 BEVOLKING

21% van de Drenten is jonger dan 20 jaar.

2.3

Vergrijzing en ontgroening

Drenthe heeft te maken met een veranderende samenstelling van de bevolking: ontgroening en vergrijzing. Ontgroening betekent dat het aandeel kinderen en jongeren in de totale bevolking afneemt. Vergrijzing betekent een toename van het aandeel senioren in de bevolking. In Drenthe is het percentage jongeren onder de 20 jaar de afgelopen 10 jaar met 2,6 procentpunt gedaald naar 21%. Het percentage 65-plussers steeg juist van 18% naar 24% in deze periode. Ook het aantal oudere ouderen neemt toe. Dit wordt dubbele vergrijzing genoemd: er zijn meer én oudere senioren. Net als in de rest van Nederland verandert de bevolkingsopbouw in Drenthe in snel tempo. Er is sprake van ontgroening (afname van het aandeel jongeren) en vergrijzing (toename van het aandeel ouderen). De vergrijzing van de bevolking gaat in een sneller tempo dan de ontgroening. Een groeiende bevolking heeft meestal van alles meer nodig: meer woningen, meer voorzieningen en meer infrastructuur. Bij een veranderende samenstelling van de bevolking komen andere uitdagingen aan bod. Ontgroening en vergrijzing hebben economische gevolgen doordat de beroepsbevolking steeds kleiner wordt, maar het beïnvloedt bijvoorbeeld ook de vraag naar verschillende type voorzieningen en woningen. Vergrijzing en ontgroening zetten door In 2011 was nog ongeveer 23,5% van de Drenten jonger dan 20 jaar.

Op 1 januari 2021 is dit percentage gezakt naar 21%. Het percentage Drenten van 65 jaar en ouder is in diezelfde periode juist sterk gestegen van bijna 18% naar bijna 24%. In 2017 waren er voor het laatst meer jongeren dan ouderen in Drenthe en de verwachting is dat deze situatie niet snel terugkomt. Het aandeel jongeren in de bevolking was tot 2017 ongeveer gelijk aan de situatie voor heel Nederland, sindsdien gaat de ontgroening in Drenthe sneller dan landelijk. Het aandeel ouderen ligt

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

in Drenthe systematisch boven het Nederlands gemiddelde en stijgt ook sneller. In 2021 is het aandeel 65-plussers in Drenthe 4 procentpunt hoger dan landelijk. Zowel ontgroening als vergrijzing verschillen per Drentse gemeente. De meer stedelijke gemeenten (Assen, Meppel, Emmen en Hoogeveen) zijn het minst ontgroend en vergrijsd. In de meer landelijke gemeenten is er juist sprake van een sterkere ontgroening en vergrijzing. In Westerveld is 18% van de inwoners jonger dan 20 jaar en 29% ouder dan 65 jaar. Tynaarlo wijkt af van dit patroon. Hier is sprake van een relatief sterkere vergrijzing, maar een minder sterke ontgroening. Het aandeel 0 tot 19-jarigen daalt tussen nu en 2050 van 21% naar 20% van de totale bevolking.

21

2 BEVOLKING

24% van de Drenten is 65 jaar of ouder.

Meer ‘oudere ouderen’ Mensen worden gemiddeld steeds ouder. Het aandeel ouderen neemt toe en daarbinnen ook het aandeel ‘oudere’ ouderen. Drenthe telt op 1 januari 2021 28.773 80-plussers, dit is 5,8% van de bevolking. In 2011 lag dit aantal op 22.944 (4,7%). Het aandeel oudere ouderen (80-plussers) verdubbelt tussen nu en 2050, naar ongeveer 12%. Demografische druk neemt toe Door ontgroening en vergrijzing zijn er steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal niet-werkenden. Dit wordt ook wel een stijging van de demografische druk genoemd en berekend aan de hand van het aantal jongeren en ouderen ten opzichte van het aantal inwoners in de leeftijdscategorie 20 t/m 65 jaar. De demografische druk is dus de optelsom van de groene en de grijze druk. In de hele provincie ligt de demografische druk in 2020 op 81%. Dat betekent dat er voor iedere 100 mensen van 20 t/m 65 jaar, 81 jongeren en ouderen zijn. Met andere woorden, er zijn 5 werkenden op 4 nietwerkenden. De demografische druk ligt in Drenthe hoger dan in heel Nederland (70%). Ten opzichte van 2010 (71%) is de demografische druk flink toegenomen, dit is vooral te verklaren door het groeiende aantal ouderen. Hoe hoger de demografische druk ligt, hoe meer druk er komt te liggen bij de kleiner wordende potentiële beroepsbevolking om de huidige voorzieningen te kunnen blijven betalen.

De groene druk neemt langzaam af doordat het aantal kinderen per vrouw daalt. Een stijging van het geboortecijfer zou op de lange termijn een oplossing voor de grijze druk kunnen bieden, maar dit duurt tientallen jaren. Een andere manier om de stijging van de grijze druk te beperken is een relatief hoog migratiecijfer omdat de potentiële beroepsbevolking toeneemt (de Beer, 2020).

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

23

2 BEVOLKING

11% Relatief klein aandeel van Drenten heeft migratieachtergrond.

2.4

Migratie

In de periode 2010-2020 is het aantal Drenten met een migratieachtergrond toegenomen van 9% in 2010 naar 11% in 2020. Er is een grotere toename van migratie van mensen met een niet-Westerse achtergrond dan van mensen met een Westerse achtergrond. De omgang en samenstelling van de bevolking wordt mede bepaald door migratie. Het gaat hierbij om binnenlandse en buitenlandse migratie. Binnenlandse migratie heeft betrekking op inwoners die van en naar andere gemeenten in Nederland verhuizen. Buitenlandse migratie gaat over emigratie en immigratie. Meer Drenten met een niet-Westerse migratieachtergrond In Drenthe had op 1 januari 2020 11% van de bevolking een migratieachtergrond2. Dit is veel lager dan het Nederlands gemiddelde van 24%. In 2010 was dit nog 9%. Het aandeel Drenten met een nietWesterse migratieachtergrond is gegroeid van 3% in 2010 naar 5% in 2020. De toename in de laatste jaren kan vooral verklaard worden door het grotere aantal vluchtelingen die in de provincie worden opgevangen. In de jaren 2016 en 2017 was er, als gevolg van de vluchtelingencrisis, een sterke stijging te zien van het aantal mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond. Dat percentage lijkt nu af te vlakken. Het totaal aantal Drenten met een Westerse migratieachtergrond ligt al jaren iets onder de 6%.

Dat betekent dat deze personen zelf, of (één van) hun ouders, in het buitenland geboren is.

2

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

De meeste Drenten met een migratieachtergrond wonen in de meer stedelijke gebieden. In Assen heeft 16% een migratieachtergrond. Hiervan heeft 9% een niet-Westerse achtergrond. In Emmen en Meppel heeft 12% een migratieachtergrond, waarvan ongeveer 6% een nietwesterse achtergrond heeft. In de gemeente De Wolden heeft ongeveer 5% een migratieachtergrond.

Opvallend is de sterke stijging van het aantal mensen met een nietWesterse achtergrond in de gemeente Noordenveld in 2017 en 2018. Dit kan verklaard worden door de tijdelijke opening van een aanmeldcentrum voor vluchtelingen in Veenhuizen. Hier worden zogeheten na-reizigers van eerder in Nederland opgenomen vluchtelingen opgevangen. Zij worden in eerste instantie door de gemeente Noordenveld opgenomen in het Nederlandse bevolkingsregister, na enkele dagen worden zij dan herenigd met hun familie elders in het land. In de tussenliggende periode zijn deze mensen dus inwoner van de gemeente Noordenveld. Drenten met een migratieachtergrond grijzer én groener De bevolking met een migratieachtergrond bevat in Drenthe relatief meer ouderen dan in de rest van Nederland. Wel komt het overeen met de algehele vergrijzing van de bevolking in Drenthe. Ook het aandeel jongeren (0-15 jaar) lag in 2016 en 2017 hoger dan in de rest van Nederland door het aanmeldcentrum in Veenhuizen. In de jaren daarna is het aandeel jongeren weer gedaald. 25

2 BEVOLKING

Amper afname in aantal huishoudens komende 30 jaar

Drentse bevolking zal komende 10 jaar licht krimpen

Figuur 8 Prognose bevolkingsgroei, 2021-2050

2.5

Noordenveld

De Drentse bevolking neemt in de komende 30 jaar in omvang af, waar Nederland als geheel nog blijft groeien. Het aandeel 65-plussers neemt toe en het aandeel jongeren wordt kleiner. De stijging van eenpersoonshuishoudens zet door.

Bron ABF

Tynaarlo -4351

327

Aa en Hunze

Assen Midden-Drenthe

-2254

-1133

Westerveld

Borger-Odoorn -1484

-2452 103

5382

964

-4649

-2761

-14837

Coevorden

Emmen

Hoogeveen

-16.146

De prognoses geven een verwachting over de ontwikkelingen, ze geven een schatting weer en zijn met onzekerheid omgeven. Er is een reële kans dat de bevolking gaat groeien, maar daar staat tegenover dat de daling ook sterker kan zijn dan momenteel verwacht wordt. Prognoses laten afname Drentse bevolking zien Op basis van de prognoses verwachten we een afname van de totale bevolking. De afname zal in de komende 10 jaar vrij langzaam verlopen, waarna de volgende twee decennia een wat sneller verloop laten zien. De totale Nederlandse bevolking wordt nog verwacht te blijven stijgen, al zwakt de groei landelijk ook steeds meer af.

Meppel De Wolden

Prognose

De verandering van de bevolking is onevenredig verdeeld in Drenthe. De Wolden, Meppel, Tynaarlo en Westerveld verwachten een groei in 2049 ten opzichte van 2021. Voor de Wolden en Meppel geldt dat er vrijwel de gehele voorspelde periode een jaar-op-jaar groei wordt verwacht. Tynaarlo en Westerveld groeien nog tot ongeveer 2040, waarna de bevolking begint af te nemen. Huishoudensdaling na 2030 De huishoudensontwikkeling verloopt anders dan de ontwikkeling van de totale bevolking. De verwachte afname van het aantal huishoudens is veel later en de totale verwachte afname tot 2050 is laag, namelijk 599 huishoudens minder dan het huidige aantal. De verwachting is dat het aantal huishoudens oploopt van 220.000 tot 226.000 in het jaar 2030, waarna het uiteindelijk weer rond het huidige aantal van 220.000 zal liggen in 2050. De verwachte ontwikkeling in Drenthe is anders dan het verwachte landelijke beeld. Landelijk blijft het aantal huishoudens stijgen, al zwakt de mate van groei af. In Drenthe wordt nog een snelle stijging verwacht tot 2030, waarna het vanaf 2035 weer zal afnemen. Net als bij de bevolkingsomvang is de ontwikkeling in aantal huishoudens niet gelijk verdeeld over de provincie. De helft van de gemeenten laat een daling zien, de andere helft een stijging. De sterkste daling van het aantal huishoudens wordt verwacht in de gemeenten Emmen, Coevorden en Aa en Hunze.

In Meppel wordt de sterkste groei verwacht.

5.382

Figuur 9 Prognose bevolkingsgroei, 2021-2050 Bron ABF 10K 0K -599 -10K -27145

-20K 2024

Bevolking

2028

2032

2036

2040

2044

2048

Huishoudens

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

27

Figuur 10 Prognose huishoudens, 2021-2050 Bron ABF

Noordenveld

Tynaarlo -333

830

Aa en Hunze

Assen 1123

Midden-Drenthe

85

Borger-Odoorn

Westerveld -434 -372

555

-819

3655

-780

-4839

730 Meppel De Wolden

-4,839

Coevorden

Emmen

Hoogeveen

4,839

2 BEVOLKING

2.6 Wat betekent dit voor brede welvaart? Samenvattend beeld

Kansen en uitdagingen voor de regio

Ook de samenstelling van de Drentse bevolking verandert in snel tempo. Het aantal jongeren neemt af en het aantal senioren groeit (ontgroening en vergrijzing). Ook zijn er veranderingen in de huishoudenssamenstelling. Het aantal eenpersoonshuishoudens groeit en het aantal huishoudens met kinderen neemt af. Drenthe volgt hiermee grotendeels de landelijke trend. De verwachting is dat deze trends ook de komende jaren zullen doorzetten.

De Drentse bevolking vergrijst sneller dan landelijk. Dit vraagt om voldoende passende woningen waar ouderen (lang) zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook zal de vraag naar professionele zorg en mantelzorg sterk toenemen in een vergrijzende regio. Echter door de ontgroening zal de potentiële beroepsbevolking in Drenthe de komende jaren afnemen. Hierdoor zijn er in de toekomst steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal niet-werkenden (demografische druk). Dit roept de vraag op of er voldoende personeel is om de benodigde zorg aan ouderen te kunnen verlenen. De verandering in de bevolkingssamenstelling heeft dus ook zijn weerslag op de economie in de regio. Het kleiner worden van de beroepsbevolking leidt tot meer druk op het voortbestaan van voorzieningen en legt een extra druk op de match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Drenthe heeft te maken met demografische veranderingen. Sinds 2015 groeit de Drentse bevolking jaarlijks licht, met name als gevolg van een positief migratiesaldo. Dit positief migratiesaldo komt deels door buitenlandse migratie (vluchtelingen), met daarbij de laatste jaren steeds meer binnenlandse migratie (binnenlandse verhuizingen). Het totaalsaldo van binnenlandse verhuizingen van de afgelopen 5 jaar is voor Drenthe nog negatief, maar de trek van de stad naar het platteland lijkt te zijn ingezet en mogelijk versterkt door de coronapandemie.

Drenthe heeft te maken met ontgroening en vergrijzing en een veranderende huishoudenssamenstelling. Deze demografische veranderingen zullen de komende jaren doorzetten en hebben gevolgen voor verschillende facetten binnen de Drentse samenleving, zoals wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen.

Door de vergrijzing en door toename van het aantal éénpersoonshuishoudens zal de druk op de woningmarkt nog jaren kunnen aanhouden, zowel onder huur- als koopwoning. De vraag naar het type woningen verandert. Daarnaast zien we sinds het herstel van de woningmarkt (2013) dat er een verhuisbeweging van stad naar platteland op gang is gekomen. Dit wordt versterkt door de huidige woningmarktcrisis (de stad is voor velen onbetaalbaar geworden) en mogelijk verder opgestuwd door de coronapandemie. De vraag is hoe dit zich in de toekomst zal ontwikkelen. De prognoses geven aan dat de bevolkingsomvang verder zal afnemen, maar er is ruimte voor onzekerheid in de voorspellingen. Mogelijk zorgt de coronacrisis en de versnelde ontwikkeling van thuiswerken voor een extra belangstelling voor wonen in Drenthe. Het is nu nog te vroeg om hierover conclusies te trekken. Door de demografische veranderingen zal er minder behoefte komen aan voorzieningen gericht op kinderen. De meer landelijke gemeenten hebben te maken met een sterkere ontgroening. De afname van het aantal kinderen zorgt ervoor dat er minder leerlingen zijn voor de scholen, waardoor scholen zullen moeten fuseren of sluiten. Dat geldt in eerste instantie voor het basisonderwijs, maar ook het voortgezet onderwijs in Drenthe merkt al dat het aantal leerlingen daalt.

Sportverenigingen zullen moeite krijgen om voldoende jeugdleden te werven, en supermarkten om voldoende jonge arbeidskrachten te vinden.

29

Drenthe op 3e plek

3. WELZIJN

met de tevredenheid met het leven op de landelijke ranglijst

Brede welvaart kan worden omschreven als het welzijn van inwoners in brede zin. Het betreft alles wat mensen van waarde vinden. Het leven draait om méér dan alleen economische groei en materiële zaken. Het uitgangspunt van het concept brede welvaart is dat het in essentie gaat over hoe het gesteld is met het welzijn van inwoners op economisch, sociaal en fysiek vlak (Weterings et al., 2021). Welzijn is iets wat ieder persoonlijk beleeft, en gaat over de mate waarin men tevreden is met de eigen leefsituatie.

In de Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS wordt het welzijn in Drenthe gemeten met de mate waarin men tevreden is met het leven en de tevredenheid met vrije tijd. We vullen deze indicatoren aan met regionale inzichten vanuit het Drents Panel. We voegen specifiek de ervaren leefbaarheid toe; hoe waardeert men de leefbaarheid in eigen dorp of wijk en wat zijn de verwachtingen voor de toekomstige leefbaarheid.

(rapportcijfer 7 of hoger), 2013-2020

Bron CBS 90%

87%

88%

85%

86% 84% 82% 2013

3.1

2014

2015

Tevredenheid met het leven

Bijna 9 op de 10 mensen in Drenthe is tevreden met het leven en geeft het leven een 7 of hoger. Hiermee zijn Drenten iets tevredener dan gemiddeld in Nederland. Hoe tevreden iemand is met zijn of haar leven, hangt bijvoorbeeld mede af van de tevredenheid met de financiële en werksituatie, de gezondheid en sociale relaties, de woonomgeving en het vertrouwen in de samenleving (Van Beuningen en Kloosterman, 2011). Drenten veelal tevreden met het leven De meeste Drenten zijn tevreden met het leven: bijna 9 op de 10 inwoners (86,6%) geven een 7 of hoger op hun tevredenheid met het leven. Dit is iets lager dan in voorgaande jaren en waarschijnlijk een gevolg van corona. Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS staat Drenthe hiermee op plek 3 van alle provincies, vlak achter Friesland (87,4%) en Zeeland (87,2%). Deze hoge waardering hangt mogelijk samen met het feit dat Drenthe relatief weinig sterk stedelijke gemeenten heeft. In grootstedelijke gemeenten ligt het aandeel tevreden inwoners over het algemeen iets lager dan in niet stedelijke gemeenten.

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

Figuur 11 Tevredenheid met het leven

31

Nederland Drenthe

2016

2017

2018

2019

2020

3 WELZIJN

7,9 Drenten zijn over het algemeen gelukkig. Ze geven het leven gemiddeld een ruim voldoende.

Niet alle Drenten zijn even tevreden met het leven. We zien dat dit deels afhankelijk is van persoonlijke achtergrondfactoren zoals leeftijd, woonplek of inkomen. Zo geeft iemand met een koopwoning vaker een 8 of hoger dan iemand met een huurwoning en iemand die geen enkele moeite had om de afgelopen 12 maanden rond te komen geeft vaker een hoger cijfer dan iemand die moet opletten om rond te komen. Er zijn geen verschillen tussen de drie COROP-gebieden.

Figuur 12 Tevredenheid met het leven (rapportcijfer 7 of hoger), 2020 Bron CBS

Nederland Drenthe De Wolden* Coevorden Noordenveld Aa & Hunze Assen Emmen Meppel Midden-Drenthe Tynaarlo Borger-Odoorn Hoogeveen

85% 87% 88% 87% 87%

Figuur 13 Rapportcijfer tevredenheid met het leven naar categorie, 2020

Bron Drents Panel

COROP-gebieden Drenthe

7,9 7,9

86% 86%

Drenthe landelijk hoogste score op geluk Naast een hoge score op de tevredenheid met het leven, zien we ook dat veel Drenten gelukkig zijn. Samen met de inwoners van Friesland en Zeeland, ook plattelandsprovincies, scoort Drenthe het hoogst op geluk (90%). Dit is al jaren stabiel. Landelijk is zo’n 88% van de mensen (zeer) gelukkig. In Groningen is dit met 86% het laagst.

86% 86% 86% 86% 85% 84%

Binnen Drenthe zijn wel wat verschillen. Op gemeenteniveau is de tevredenheid over het leven in 2020 het hoogst in de gemeenten Coevorden en Noordenveld (beide 87%). In gemeente Hoogeveen (84%) en Borger-Odoorn (85%) ligt de tevredenheid met het leven wat lager, maar wel op of rond op het landelijk gemiddelde (85%).3 Jongvolwassenen en mensen die moeite hebben met rondkomen zijn minder tevreden Ook het Drents Panel is in 2020 gevraagd naar de tevredenheid met het leven; toen gaven zij het leven gemiddeld een 7,9. Het aantal volwassenen dat het eigen leven een 7 of hoger geeft is 95%. Minder dan 4% geeft zijn of haar leven een onvoldoende.

Gezondheid wordt in de literatuur gezien als een van de belangrijkste voorspellers van geluk en welzijn (o.a. Dolan et al., 2008; van Beuningen en Moonen, 2013). Andersom gaat het ook op: als mensen gelukkiger zijn, houden zij zich bijvoorbeeld makkelijker aan een gezonde leefstijl en ervaren zij mogelijk minder stress (Veenhoven, 2006). Uit onderzoek van Sociaal Planbureau Groningen (2021) en het FSP (2021) blijkt dat gezondheid ook in Noord-Nederland een belangrijke voorsteller is van geluk en tevredenheid met het leven. Noorderlingen die hun gezondheid als zeer goed ervaren, waarderen hun tevredenheid met het leven veelal hoger. Elke (kleine) verbetering in de ervaren gezondheid blijkt van invloed op de algemene tevredenheid met het leven. Dit effect is het grootst aan de ‘onderkant’, dus als iemand van een zeer slechte gezondheid een stapje omhoog weet te zetten en de eigen gezondheid iets minder slecht beschouwd, dan is de kans enorm groot dat hij/ zij ook meer tevreden is met het leven in het algemeen.

Data 2019 Voor de gemeente Westerveld zijn geen gegevens beschikbaar

*

3

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

33

Leeftijd

18-34 jr 35-49 jr 50-64 jr

7,9

7,5 7,9 8

65 en ouder

8,1

Moeite met Geen enkele moeite rondkomen

Geen moeite, wel opletten Ja, enige of grote moeite

Omgeving Stad Platteland

8,1 7,9 7,2

7,9 7,9

3 WELZIJN

80%

7,9

Vier op de vijf inwoners tevreden met hoeveelheid vrije tijd.

Rapportcijfer voor leefbaarheid van de woonbuurt.

3.2

Figuur 14 Tevredenheid met vrije tijd (rapportcijfer 7 of hoger), 2020

Bron CBS

Nederland Drenthe Tynaarlo* Assen Emmen Aa & Hunze Borger-Odoorn Coevorden Meppel Noordenveld* Hoogeveen Midden-Drenthe De Wolden*

76% 80%

Tevredenheid met vrije tijd

Vier op de vijf van de inwoners in Drenthe is tevreden met de hoeveelheid vrije tijd die ze hebben. Daarmee staat Drenthe bovenaan de ranglijst van alle provincies.

88% 80% 79% 78% 78% 78% 78% 78% 77% 77% 77%

De hoeveelheid vrije tijd heeft grote invloed op de levenskwaliteit die mensen ervaren (CBS, 2020a). In Nederland besteedt men het grootste deel van de vrije tijd aan mediagebruik. De vrije tijd wordt verder ingevuld door recreatie en ontspanning, waaronder sport en cultuur, en sociale contacten (Wennekers en Van der Torre, 2020). Inwoners Drenthe meest tevreden met beschikbaarheid vrije tijd. Vier op de vijf van de Drenten geeft aan dat zij tevreden zijn met de hoeveelheid vrije tijd die ze hebben (80%). Daarmee staat Drenthe bovenaan de ranglijst van alle provincies. In tegenstelling tot de licht dalende trend landelijk, is de tevredenheid in Drenthe juist met meer dan drie procentpunt gestegen (in 2013 was dit nog 76,3%). Er zijn wat regionale verschillen. De inwoners van gemeente Assen (80%) zijn in 2020 over het algemeen het vaakst tevreden met hun vrije tijd gevolgd door inwoners van Emmen (79%). Inwoners van de gemeente Midden-Drenthe en Hoogeveen waren met 77% iets minder tevreden met hun hoeveelheid vrije tijd.4

3.3

Ervaren leefbaarheid

Figuur 15 Gemiddeld cijfers tevredenheid met leefbaarheid, 2020

De leefbaarheid wordt in Drenthe al jaren met een ruime voldoende gewaardeerd. De meeste inwoners vinden dat de leefbaarheid in de woonbuurt gelijk is gebleven met voorgaande jaren al zien wat minder mensen de toekomst zonnig tegemoet. Leefbaarheid gaat over alles wat te maken heeft met aangenaam wonen, werken en leven van inwoners in de eigen omgeving. Een manier om te meten hoe mensen de leefbaarheid ervaren, is door Drentse panelleden rechtstreeks te vragen hoe tevreden ze zijn over het leven in Drenthe en wat hun verwachtingen zijn voor de toekomst. Tevredenheid leefbaarheid onverminderd hoog Drenten zijn positief over de leefbaarheid in hun woonomgeving. In termen van een rapportcijfer gaven Drentse panelleden de leefbaarheid van hun woonbuurt eind 2020 gemiddeld een 7,9. Dit cijfer is al jaren stabiel. Terugkijkend op de afgelopen 12 maanden vinden de meeste Drenten eind 2020 inderdaad dat de leefbaarheid in hun dorp of wijk gelijk is gebleven (73%). Een kleine groep heeft juist een vooruitgang van de leefbaarheid ervaren (7%), in 2018 was dit nog 15%. Ook in de twee andere Noordelijke provincies waarderen de inwoners de leefbaarheid in hun dorp of wijk vergelijkbaar. Net als in de buurprovincies, zien we in Drenthe dat jongvolwassenen (18-34 jaar) gemiddeld een lager cijfer geven dan 65-plussers.

In vergelijking met woningeigenaren (7,9) zijn huurders (7,5) in de drie Noordelijke provincies minder tevreden met de leefbaarheid (Trendbureau Drenthe et al., 2021a). Dit patroon zien we ook bij de terugblik op het afgelopen jaar: jongvolwassenen vinden iets vaker dat de leefbaarheid achteruit is gegaan (24%), en ook inwoners van Noord-Drenthe zien iets vaker een

Data 2019 Voor de gemeente Westerveld zijn geen gegevens beschikbaar

*

4

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

35

Bron Drents Panel

COROP-gebieden Drenthe

7,9 7,9

Leeftijd

18-34 jr 35-49 jr 50-64 jr 65 en ouder

7,7

7,4 7,7 7,9 8,1

3 WELZIJN

30 procentpunt stijging

40%

Groen ziet explosieve stijging in waardering tijdens de coronapandemie

van de Drentse bevolking ziet de toekomst zonnig in.

Figuur 16 Tevredenheid met onderhoud van paden en groenvoorziening, (helemaal) eens, 2018 en 2020 Bron Drents Panel

Fiets en wandelpaden worden goed onderhouden

2018 48%

2020 59%

Perken en plantsoenen worden goed onderhouden

2018 24%

2020 54%

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

achteruitgang in de leefbaarheid (22% ten opzichte van 19% provinciaal). Inwoners van Drenthe zien vooral een achteruitgang in de leefbaarheid door de (sociale) gevolgen van corona (minder sociaal contact en activiteiten), maar ook door de ontwikkelingen op de woningmarkt en de opkomst van zonneparken en windmolens. De tevredenheid van inwoners is ook afhankelijk van persoonlijke factoren, zoals hun sociaaleconomische situatie en gezondheid. Zo is bekend dat mensen met een slechtere gezondheid veelal minder positief zijn over de omgeving waar zij wonen. Dit komt mogelijk doordat zij voorzieningen minder makkelijk kunnen bereiken en minder makkelijk kunnen ‘meedoen’ in de samenleving (Sociaal Planbureau Groningen, 2021). In Drenthe zien we vooral in Zuidoost een stapeling van sociaaleconomische problematiek; de inwoners zijn lager geschoold, vaker werkloos en minder positief over de eigen gezondheid. Desondanks lijkt dit nauwelijks van invloed op de waardering van de leefbaarheid. Zij waarderen de leefbaarheid van hun woonbuurt ook hoog, gemiddeld met een 7,7.

Weinig zorgen over toekomstige leefbaarheid In 2018 zag 46% de toekomst zonnig tegemoet. In het ‘coronajaar’ 2020 zien minder mensen de toekomst zonnig tegemoet (40%), maar zien we wel een grote groep inwoners die de toekomst ‘neutraal’ tegemoetziet. Wie de toekomst zonnig tegemoetziet, benoemd – net als voorgaande jaren – de prettige woonomgeving, de goede sfeer en de beschikbaarheid van voorzieningen. De groep die zich zorgen maakt over de toekomst van het eigen dorp of eigen wijk is sinds 2018 stabiel (7%).

Figuur 17 Toekomst van het dorp of de wijk, percentage van mening ‘zonnig’, 2020 Bron Drents Panel

COROP-gebieden Drenthe

41% 41%

Leeftijd

36%

18-34 jr

52%

35-49 jr

45%

50-64 jr 65 en ouder

‘Groen’ wordt tijdens de coronacrisis meer gewaardeerd Inwoners van Drenthe zien vooral een verbetering in het onderhoud van de publieke ruimte, zoals onderhoud van wegen en groen. De tevredenheid over het onderhoud van paden steeg van 48% in 2018 naar 59% in 2020. De tevredenheid over het groenonderhoud steeg van 54% naar 55%. Ook de aanwezigheid van voldoende groen wordt in Drenthe als positief benoemd. Verder zorgt corona voor meer saamhorigheid en een herwaardering van de rust en ruimte.

37

40% 30%

3 WELZIJN

Figuur 18 Hoe zien Drentse Panelleden de toekomst in hun dorp of wijk, 2018 en 2020

Bron Drents Panel

2018

2020

46%

40%

7%

7%

47%

53%

Wonen leidt voor zorgen Met name in Zuidoost-Drenthe ziet men de toekomst minder zonnig en maakt men zich meer zorgen. De voornaamste zorgen voor het in de toekomst leefbaarheid houden van dorpen en wijken liggen bij wonen. Diverse aspecten van de huidige woningmarkt worden als zorgelijk gezien: te weinig nieuwbouw, te veel oudere woningen, te veel achterstallig onderhoud van de woningvoorraad en te weinig passende woningen voor starters en senioren. Het willen behouden van jongeren is veelal onderdeel van de zorg voor de toekomst. Daarnaast noemen Drenten dat gemeenten voldoende aandacht moeten houden voor het onderhoud van openbare ruimte en groenvoorziening. “Te weinig sociale woningbouw en er voor de jeugd geen beschikbare woning te koop. Alles uit het westen koopt hier de huizen op.” “Meer starterswoningen, hierdoor blijft het dorp leefbaar. ” Andere zorgen die worden geuit gaan over teruggang van voorzieningen. De supermarkt en basisschool worden regelmatig expliciet aangehaald, en ook het openbaar vervoer is van belang om de dorpen en wijken in de toekomst leefbaar te houden. Ook de gevolgen van de coronamaatregelen worden benoemd en sommigen inwoners van Drenthe maken zich zorgen over de komst of aanwezigheid van windmolenparken in het landschap. “Zonnig kan ik er niet tegenaan kijken, want corona helpt niet mee.

Maar het is een mooi dorp waar ik woon en ik ga ervan uit dat we dat zo met z’n allen willen houden.”

Zonnig Neutraal Maak me zorgen

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

“Blijven investeren in school, woningen en openbare ruimte. Zorgen dat het dorp er netjes bij ligt en dat voorzieningen op orde zijn. Dan blijf je aantrekkelijk”.

39

3 WELZIJN

3.4 Wat betekent dit voor brede welvaart? Samenvattend beeld

Brede welvaart betreft alles wat mensen van waarde vinden. Het kan worden omschreven als het welzijn van inwoners in brede zin. Welzijn is iets wat ieder persoonlijk beleeft, en gaat over de mate waarin men tevreden is met de eigen leefsituatie. Inwoners van Drenthe scoren over het algemeen hoog op tevredenheid met het leven en tevredenheid met hoeveelheid vrije tijd. Maar niet alle Drenten zijn even tevreden met het leven; dit is deels afhankelijk van de financiële en werksituatie, de gezondheid, sociale relaties en de woonomgeving. Inwoners vinden Drenthe een provincie waar het prettig leven is. De leefbaarheid wordt er gewaardeerd met een ruime voldoende (7,9). De meeste inwoners zien de toekomst van de leefbaarheid in Drenthe positief tegemoet. Bij een klein deel van de inwoners zijn er zorgen, vooral over diverse aspecten van de huidige woningmarkt. Ook de aanwezigheid en bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen in de Drentse dorpen en wijken blijft een aandachtspunt.

Kansen en uitdagingen voor de regio

Deze ontwikkelingen brengen aan het licht dat het prettig leven is in Drenthe. De tevredenheid met het leven is de afgelopen jaren toegenomen, al zien we wel dat jongvolwassenen en mensen met minder financiële middelen minder tevreden zijn. Ook mensen met een slechtere gezondheid zijn vaak minder positief. Specifiek deze doelgroepen zouden extra steun kunnen gebruiken. Ook de ervaren leefbaarheid in de dorpen en wijken laat trendmatig een gunstig beeld zien. De meeste inwoners vinden dat ze in een aantrekkelijke en leefbare omgeving wonen. Dit is al jaren stabiel. Als het gaat om het in de toekomst leefbaarheid houden van de Drentse dorpen en wijken, dan zijn er wel enkele kansen en uitdagingen. Zo wordt wonen het vaakst genoemd als punt van zorg: te weinig nieuwbouw, te veel oudere woningen, te veel achterstallig onderhoud van de woningvoorraad en te weinig passende woningen voor starters en senioren. Om doorstroming in het woningaanbod te bevorderen is goed aanbod, goede voorlichting en maatwerk nodig. Vooral ouderen verhuizen minder snel uit vrije wil naar geschikte(re) seniorenwoningen.

Daarnaast is op lokaal niveau ook het behoud van dagelijkse voorzieningen en onderhoud van openbare ruimte (groenvoorziening, straatverlichting, trottoirs) een belangrijke voorwaarde om de dorpen en wijken in de toekomst leefbaar te houden. Uiteraard speelt het leven van Drenten zich niet alleen af in de directe woonomgeving. Er wordt gebruik gemaakt van regionale voorzieningen in een groter gebied dan de woonplaats. Dit vraagt om een regionale aanpak voor een goed gespreid voorzieningenniveau voor de hele regio.

41

4. MATERIËLE WELVAART Materiële welvaart gaat om de financiële situatie van mensen. Dit onderdeel van brede welvaart ligt dicht tegen de traditionele opvattingen van welvaart aan. Geluk draait niet alleen om geld, maar inkomen is wel een belangrijke basis. Het hebben van een passend inkomen is van belang om minimaal aan de basisbehoeften te kunnen voldoen. Wanneer je inkomen in ieder geval voldoende en stabiel is, geeft dat meer zekerheid en autonomie in het leven.

Recent onderzoek toont aan dat inkomen voor een belangrijk deel onze ervaren gezondheid, veiligheid, vertrouwen en sociale contacten verklaart. Mensen met een lager inkomen voelen zich vaker ongezond, onveilig en eenzaam (Sociaal Planbureau Groningen, 2021). Materiële welvaart vormt daarmee een belangrijk fundament voor een tevreden leven. Voor het thema materiële welvaart presenteert het CBS in de Regionale Monitor Brede Welvaart (RMBW) twee indicatoren, het bruto binnenlands product en het mediaan besteedbaar inkomen. De indicatoren worden aangevuld met regionale gegevens over (langdurig) laag inkomen en uitkeringen. Daarnaast zijn er vragen aan het Drents Panel gesteld over kunnen rondkomen, en de impact van de coronapandemie.

4.1

Figuur 19 Bruto binnenlands product, 2011-2020 Bron CBS

€41,800

€50,000 €40,000

€28,300

€30,000 €20,000 €10,000 €0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Bruto binnenlands product

In 2020 is het bbp van Drenthe €28.300, een stuk lager dan het landelijk gemiddelde van €41.800. Het bbp in Drenthe blijft achter op landelijk Het bruto binnenlands product in Drenthe is het laagst van alle provincies. Met €28.300 is het verschil met landelijk groot (€41.800). Het grote verschil met landelijk is allang bekend. Drenthe volgt over het algemeen wel de landelijk lijn, maar met name sinds 2015 blijft Drenthe achter bij de landelijke groei van het bruto binnenlands product. Dit komt volgens het CBS (2019) deels door de afname van de delfstoffenwinning, die de groei remt. In 2020 is zowel landelijk als in Drenthe een daling zichtbaar. Deze daling is een direct gevolg van de coronacrisis. Nederland Drenthe

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

43

4 MATERIËLE WELVAART

-2,7%

€ 25.500

de Drentse economie kromp minder dan landelijk

Mediaan besteedbaar inkomen in Drenthe in 2019.

De Nederlandse economie kromp in 2020 met -3,8%. Dit is even veel als in 2009, vlak na de financiële crisis. De coronacrisis had een veel lagere consumptie door huishoudens tot gevolg, een belangrijke oorzaak van de economische krimp (Erken et al., 2021). Daarnaast deden bedrijven minder investeringen en werd de handel minder: de import en export zag een forse krimp in 2020. De voorlopige cijfers van CBS laten in 2021 al een sterk herstel zien. De coronacrisis vertaalt zich in Drenthe ook in een lager bbp, al is de economische krimp minder sterk met -2,7%. Het lagere uitgangspunt en het ontbreken van een grote economische motor in Drenthe (zie tevens hoofdstuk 6 ‘Arbeid en vrije tijd’) maakt dat de economische krimp in Drenthe kleiner uitviel. Daarnaast hebben de steunmaatregelen veel ondernemers en hun werknemers door de crisis heen geholpen. In 2020 zijn in Drenthe veel minder ondernemers failliet verklaard dan in de drie voorafgaande jaren.

4.2

Besteedbaar inkomen

Figuur 20 Besteedbaar inkomen, 2011-2019

Bron CBS

In Drenthe lag het mediaan besteedbaar inkomen van huishoudens in 2019 op €25.500, iets onder het landelijk gemiddelde van €25.900. Drenthe volgt dezelfde stijgende trend als landelijk. De mediaan is het middelste getal wanneer alle inkomens van laag naar hoog worden gesorteerd.

€25,900

€26.000 €25.250

€25,500

€24.500 €23.750 €23.000

Stijging mediaan beschikbaar inkomen Het mediaan besteedbaar inkomen van de Drentse huishoudens was in 2019 €25.500. Volgens cijfers van de Regionale Monitor Brede Welvaart komt de provincie daarmee op een 8e plek van alle twaalf provincies. Met een mediaan besteedbaar inkomen van €25.900 in heel Nederland, ligt dit in Drenthe dus net iets onder de landelijke mediaan. Het mediaan besteedbaar inkomen van Drenthe volgt de landelijke (stijgende) trend nagenoeg precies, waardoor het kleine verschil sinds 2015 gelijk gebleven is. In 2019 is het verschil iets toegenomen.

2011

2012

2013

Op gemeentelijk niveau zijn er wel een aantal regionale verschillen te zien. Zo is het mediaan besteedbaar inkomen in Tynaarlo het hoogst met €29.100, waarmee de gemeente tot de bovenste 25% van alle gemeenten behoort. Het laagst is het mediaan besteedbaar inkomen in de oostelijke gemeenten, zoals Emmen (€23.700), en ook in Hoogeveen (€24.200). Weinig inkomensongelijkheid tussen Drentse gemeenten De inkomensongelijkheid in Nederland is vrij stabiel en internationaal gezien zeer beperkt. De meeste inkomensongelijkheid is zichtbaar in rijke gemeenten, zoals Blaricum of Wassenaar (CBS, 2020b). In gemeenten waar relatief veel ouderen wonen, met overwegend lagere inkomens, is de ongelijkheid juist klein. Inkomensverschillen binnen de groep ouderen zijn namelijk veel kleiner dan inkomensverschillen tussen jongeren onderling of binnen de groep zelfstandigen. In vergrijsde gemeenten, zoals we veel in Drenthe zien, is de relatieve inkomensongelijkheid heel beperkt. Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

45

Nederland Drenthe

2014

2015

2016

2017

2018

2019

4 MATERIËLE WELVAART

1,7% Tynaarlo 2,1% Noordenveld

5,3%

1,8% Aa en Hunze

van de Drenten heeft een laag inkomen.

3,6% Assen

4.3

Lage inkomens

1,9% Midden-Drenthe 1,7% Westerveld

2,3% Borger-Odoorn

In Drenthe leven naar verhouding minder huishoudens onder de lage inkomensgrens dan in de rest van Nederland. 5,9% van de Drenten heeft een laag inkomen en het landelijk gemiddelde is 6,8%. Alleenstaanden en zzp’ers zijn extra kwetsbaar. Mensen met een laag inkomen lopen een hoger risico op armoede en problematische schulden, zeker als deze situatie langere tijd voortduurt. Ook voor kinderen heeft opgroeien in een gezin met armoede veel gevolgen. Dit kan bijvoorbeeld ten koste gaan van onder meer kansen in onderwijs en werk op latere leeftijd. Alleenstaanden tot de AOWgerechtigde leeftijd en eenoudergezinnen met minderjarige kinderen hebben het hoogste risico op armoede (Hoff et al., 2018; CBS, 2021a). Relatief minder mensen met risico op armoede Om te bepalen welke huishoudens een risico lopen op armoede, hanteert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de lage-inkomensgrens. In 2020 lag deze grens op € 1.100 voor een alleenstaande. Het gaat hier om het bedrag dat een eenpersoonshuishouden te besteden heeft na aftrek van belastingen en premies. Voor een koppel zonder kinderen is dat €1.550 en voor een koppel met twee minderjarige kinderen was dat € 2.110 (CBS, 2021a). Ongeveer 12.800 huishoudens in de provincie Drenthe leefden in 2020 minimaal 1 jaar onder de lage inkomensgrens.

Dat is relatief gezien minder dan in de rest van Nederland, namelijk 5,9% ten opzichte van 6,8%. Het aandeel huishoudens dat onder de armoedegrens leeft daalt sinds 2014. Dankzij de steunmaatregelen zette deze daling tijdens het eerste coronajaar in 2020 door (CBS, 2021a). Een langdurig laag inkomen betekent dat het huishouden 4 jaar of langer moet rondkomen van een laag inkomen, waarmee de kans op armoede

Trendbureau Drenthe Monitor Brede Welvaart Drenthe

3,6% Emmen

2,9% Meppel

2,9% Coevorden 2,8% Hoogeveen 1,7% De Wolden

groter wordt. In Drenthe is het aantal huishoudens met een langdurig laag inkomen tussen 2014 en 2019 toegenomen, van 2,3% naar 3,0%. In 2020 daalde het aandeel huishoudens met een langdurig laag inkomen in Drenthe voor het eerst weer (naar 2,8%). In alle Drentse gemeenten zagen we deze daling. Zowel voor huishoudens met een laag inkomen van tenminste 1 jaar, als langdurig laag inkomen hebben de gemeenten Assen en Emmen het hoogste aandeel binnen de provincie. In de gemeente Assen en Emmen was het aantal huishoudens met een laag inkomen in 2020 respectievelijk 7,1% en 7,6%, het aandeel langdurig laag inkomen was voor beide gemeenten 3,6%. Deze percentages liggen boven het landelijk gemiddelde van 3,0%. Dit is in lijn met het landelijk beeld, dat vooral in grotere gemeenten relatief veel huishoudens met een laag inkomen wonen. In de gemeenten De Wolden en Tynaarlo wonen naar verhouding de minste huishoudens met risico op armoede. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen ligt in beide gemeenten op 4,1% en met een langdurig laag inkomen op 1,7%. Ook in Westerveld, Midden-Drenthe en Aa en Hunze wonen relatief weinig huishoudens met een (langdurig) laag inkomen.

47

Figuur 21 Langdurig laag inkomen, 2020 Bron CBS

4 MATERIËLE WELVAART

2,8% Aandeel huishoudens met een langdurig laag inkomen.

Kwetsbare groepen Ondanks dat het armoederisico in 2020 wat afnam, zijn er duidelijk kwetsbare groepen aan te wijzen: zzp’ers, jongeren, alleenstaanden, laagopgeleiden en mensen van niet-westerse afkomst. Uit recent onderzoek komt naar voren dat door de coronapandemie nieuwe groepen Drenten in financiële moeilijkheden komen (Trendbureau Drenthe, 2021a, 2021b). Zo blijken zzp’ers tot de zwaarst geraakte groep te behoren. Zij hebben het vaakst te maken gehad met een afname in inkomen en maken zich zorgen over de toekomst. Vooral veel kleine ondernemers, die vóór corona net het hoofd boven water konden houden, hebben het nu erg moeilijk, in het bijzonder zzp’ers met lage tarieven. Het percentage zelfstandigen met personeel (zmp’ers) onder de lage inkomensgrens was ruim twee keer zo groot als onder werkenden in het algemeen (1,2% vs. 2,8%). Onder zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) was dat zelfs bijna vijf keer zo groot (5,9 procent) (CBS, 2021a). Tijdens de coronacrisis maakte de leeftijdsgroep 50 tot 64-jarigen zich het meest zorgen om financiën, terwijl jongvolwassenen (18-34 jaar) het vaakst te maken krijgen met een afname van inkomen (12%). Jongvolwassenen hebben over het algemeen vaker een flexibel contract en daarmee minder baanzekerheid (UWV, 2020a) een kleinere financiële buffer.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=fdec11f7-fc41-46d5-87f4-6b5e54d4ea46