TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22l Borger-West - CPO seniorenwoningen Motivering
Tekst van het document
TAM-omgevingsplan
TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22l Borger-West - CPO seniorenwoningen Borger-Odoorn
DATUM IMRO IDN
26-06-2025 NL.IMRO.1681.TAMH22l-OW01
PROJECT PROJECTLEIDER
J. Posthumus
OPDRACHTGEVER PROJECTNUMMER
Gemeente Borger Odoorn 20240153.001
AUTEUR STATUS
J.C. Busscher, N. van 't Noordende, A. Flapper ontwerp
Inhoudsopgave
Motivering
5
Hoofdstuk 1
Inleiding
6
1.1
Aanleiding
6
1.2
Plangebied
6
1.3
Geldende regeling
7
1.4
Leeswijzer
8
Hoofdstuk 2
Planbeschrijving
10
2.1
Huidige situatie
10
2.2
Toekomstige situatie
14
Participatie en vooroverleg
18
3.1
Participatie
18
3.2
Vooroverleg ketenpartners
18
Beleid en regelgeving
19
4.1
Rijk
19
4.2
Provincie
20
4.3
Gemeentelijk beleid
27
Milieu- en omgevingsaspecten
31
5.1
M.e.r.-beoordeling
31
5.2
Ladder voor duurzame verstedelijking
32
5.3
Mobiliteit en parkeren
33
5.4
Natuur
35
5.5
Luchtkwaliteit
38
5.6
Geluid
39
5.7
Geur
41
5.8
Omgevingsveiligheid
42
5.9
Trilling
44
5.10
Slagschaduw en windhinder
44
5.11
Cultureel erfgoed
45
5.12
Bodem
46
5.13
Water
47
5.14
Duurzaamheid
49
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
3/59
5.15
Gezondheid
50
5.16
Gebruik gewasbeschermingsmiddelen
51
Juridische vormgeving
53
6.1
Toepassingsbereik
53
6.2
Begrippen
54
6.3
Algemeen verbod
54
6.4
Functies en activiteiten
54
6.5
Algemene regels
56
6.6
Overgangsregels
57
Hoofdstuk 7
Financiële uitvoerbaarheid
58
Hoofdstuk 8
Evenwichtige toedeling van functies aan locaties
59
Hoofdstuk 6
4/59
Motivering
5/59
Hoofdstuk 1 1.1
Inleiding
Aanleiding
De gemeente Borger-Odoorn wil in de uitbreidingswijk Daalkampen II in Borger, ten zuiden van de provinciale weg, de N374, een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (vanaf hier: CPO) woningbouw initiatief faciliteren. Het betreft de derde fase van Daalkampen II, ter plaatse van het perceel kadastraal bekend gemeente Borger, sectie L, nummer 4645. Specifiek gaat het hier om maximaal 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen. Daalkampen I is een uitbreidingswijk van het dorp Borger. De gemeente Borger- Odoorn is op dit moment bezig met de ontwikkeling van de tweede uitbreidingswijk Daalkampen II. Deze wijk wordt ten noorden van Daalkampen I ontwikkeld. De woningbouw is niet mogelijk op basis van de beheersverordening Borger - Daalkampen fase II, bestemmingsplan Borger, Borger dorp en het bestemmingsplan Locatie Esdal College Borger zoals dat onderdeel uitmaakt van het Omgevingsplan gemeente Borger-Odoorn. Om de ontwikkeling mogelijk te kunnen maken is er een wijziging van het omgevingsplan noodzakelijk. Bij een wijziging van het omgevingsplan hoort een motivering die aantoont dat sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
1.2
Plangebied
Het plangebied ligt in het bestaand stedelijk gebied van de gemeente Borger- Odoorn, tussen de provinciale weg (de N374) en de uitbreidingswijk Daalkampen I. De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1.1. Het plangebied is onderdeel van de uitbreidingswijk Daalkampen II. Ten noordwesten van het plangebied is een bedrijventerrein en enkele agrarische percelen aanwezig. De westkant van het plangebied wordt ontsloten door de Poolse Bevrijderslaan, waarvoor een maximale snelheid geldt van 50 km/uur. Ten oosten van het plangebied zijn de brandweer kazerne, het Esdal College Borger, woon-werk locaties, de N34 en woningen van het dorp Borger. Aan de zuidkant van het plangebied ligt de uitbreidingswijk Daalkampen I. Aan de westkant van het plangebied ligt het buitengebied van de gemeente.
6/59
Figuur 1.1
1.3
Ligging van het plangebied (Bron: Pdok Viewer)
Geldende regeling
In de gemeente Borger-Odoorn geldt per 1 januari 2024 van rechtswege het Omgevingsplan gemeente Borger-Odoorn. De volgende beheersverordening en bestemmingsplannen maken onderdeel uit van dit omgevingsplan en zijn van toepassing op het plangebied: beheersverordening Borger - Daalkampen fase II (zoals dat is vastgesteld op 16 januari 2020); bestemmingsplan Locatie Esdal College Borger (zoals dat is vastgesteld op 7 juli 2022); bestemmingsplan Borger, Borger Dorp (zoals dat is vastgesteld op 18 juli 2022); Facetbestemmingsplan Wonen met zorg (zoals dat is vastgesteld op 27 juni 2024). Beheersverordening Borger - Daalkampen fase II In de beheersverordening is het plangebied bestemd als 'Woongebied' (artikel 8), 'Groen' (artikel 4) en de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 1' (artikel 9). Binnen de bestemming 'Woongebied' is sprake van
7/59
bouwvlakken, specifieke aanduidingen binnen de bouwvlakken (minimum dakhellling, maximum bouwhoogtes en type woningen). De ontwikkeling van 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen is voor een deel beoogd buiten de bestemming 'Woongebied' en tevens buiten de daarbij behorende bouwvlakken. De woningbouw valt voor een deel binnen de bestemming 'Groen'. Binnen deze bestemming, waarbinnen de gronden zijn bestemd voor groenvoorzieningen (en deels zijn voorzien van de aanduiding voor een ontsluiting), is de bouw van woningen niet mogelijk. De woningbouwontwikkeling is tevens voorzien van groenelementen en bijbehorende verkeersvoorzieningen. Deze voldoen deels niet aan de geldende bestemmingen, maar worden met de wijziging van het omgevingsplan voorzien van de juiste bestemming. Bestemmingsplan Locatie Esdal College Borger Voor een deel van het plangebied geldt op grond van het bestemmingsplan Locatie Esdal College Borger de bestemming 'Maatschappelijk' (artikel 4). De woningbouwontwikkeling wordt voorzien van een groenstructuur, bestaande uit struwelen binnen de maatschappelijke bestemming. Binnen de bestemming 'Maatschappelijk', zijn de gronden bestemd voor educatieve doeleinden, waaronder begrepen bijvoorbeeld een school, een peuterspeelzaal, kinderopvang en naar de aard daarmee gelijk te stellen voorzieningen met onder meer de daarbij behorende groenvoorzieningen.
De groenstructuur wordt ingericht ten behoeven van de woningbouw, dus past niet binnen deze bestemming. Bestemmingsplan Borger, Borger Dorp Een deel van het plangebied valt binnen het bestemmingsplan Borger, Borger dorp binnen de bestemmingen 'Groen' (artikel 14), en 'Verkeer' (artikel 21) en 'Verkeer - Verblijf' (artikel 22) . Een deel van de groenstructuur van de woningbouwontwikkeling is voorzien binnen de bestemming 'Verkeer - Verblijf'. De verkeersvoorzieningen, zoals de fietsaansluiting en een nieuw aan te leggen ontsluitingsweg. Deze nieuwe weg wordt verbonden met de Poolse Bevrijderslaan. Facetbestemmingsplan Wonen met zorg Dit bestemmingsplan voorziet in een algemene regeling waarbij wonen met zorg wordt uitgesloten, met uitzondering van bestaande wonen met zorg locaties. Deze regeling is deels van toepassing op het plangebied en zal in de wijziging worden verwerkt. Bij wonen met zorg gaat het om collectieve woonvormen waar cliënten een combinatie van wonen en zorg afnemen. Cliënten hebben een zorgindicatie, maar kunnen behoren tot verschillende doelgroepen en leeftijdsklassen. Andere vormen van zorg aan huis (die langer thuis wonen mogelijk maken) vallen hier niet onder.
1.4
Leeswijzer
Deze ruimtelijke motivering is onderdeel van het wijzigingsbesluit voor de wijziging van het omgevingsplan van de gemeente Borger-Odoorn en dient te voldoen aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. De opbouw van deze motivering is als volgt: Hoofdstuk 2: Hier wordt ingegaan op de huidige en toekomstige situatie. De huidige situatie wordt beschreven aan de hand van de bestaande functies en de activiteiten in het plangebied. De toekomstige situatie beschrijft het initiatief voor het plangebied.
8/59
Hoofdstuk 3: Hier wordt beschreven hoe participatie is vormgegeven. Hoofdstuk 4 : In dit hoofdstuk wordt het plan getoetst aan de relevante beleidskaders. Hoofdstuk 5: In dit hoofdstuk worden de aspecten van de fysieke leefomgeving getoetst en wordt ingegaan op de mer-beoordeling. Hoofdstuk 6: In dit hoofdstuk is de juridisch toelichting op het wijzigingsbesluit opgenomen. Hoofdstuk 7: In dit hoofdstuk wordt de financieel-economische uitvoerbaarheid van het plan besproken. Hoofdstuk 8: Ten slotte wordt in dit hoofdstuk de evenwichtige toedeling van functies aan locaties en de borging in het omgevingsplan besproken.
9/59
Hoofdstuk 2 2.1
Planbeschrijving
Huidige situatie
Het plangebied ligt ten zuidwesten van Borger, in stedelijk gebied midden op de oude Borger es Daalkampen. De zuid- en westzijde van deze es grenzen aan het beekdallandschap. De essen, het akkerland van het dorp, waren van oudsher onbebouwd. Eind vorige eeuw is met de aanleg van de wijk Daalkampen een aanvang gemaakt met de uitbreiding van Borger op de es ten westen van de N34. Op dit moment is het plangebied onbebouwd en bestaat het uit een braakliggend terrein met zwarte grond en een betegelde straat die dwars door het plangebied loopt. Het gebied is op enig moment in 2023 bouwrijp gemaakt ten behoeve van de uitbreidingswijk Daalkampen II. Er staan 8 verplante bomen in het noordwestelijke hoek van het plangebied. Het is de intentie om deze bomen te handhaven. Als dit niet mogelijk is, dan worden de bomen wederom verplant. In het noorden van het plangebied ligt een smalle drooggevallen sloot, met hierachter (buiten het plangebied) een strook bosschage. Er is geen wateroppervlakte aanwezig in het plangebied. Ten zuidwesten ligt een wadi/sloot met een vijver die recent is aangelegd. De oevers van de vijver zijn nog erg kaal en nagenoeg zonder vegetatie. De directe omgeving bestaat aan de zuid- en oostkant uit bebouwing en aan de westkant uit open landschap. De bebouwing bestaat uit woningen, het Esdal College Borger, de brandweerkazerne en enkele bedrijven.
Er is zowel vrijstaande bebouwing als meer geconcentreerde bebouwing in de uitbreidingswijken Daalkampen I en II. Daarnaast is er veel groen te vinden en ligt er richting het zuidwesten een zonnepark. Een luchtfoto van de bestaande situatie is weergegeven in figuur 2.1.
10/59
Figuur 2.1
Luchtfoto van de bestaande situatie in het plangebied (Bron: PDOK)
Het plangebied ligt in het esdorpenlandschap. In figuur 2.2 is het plangebied in relatie met de omgeving afgebeeld. Zoals te zien is geeft het plangebied invulling aan het braakliggende terrein naast de Poolse Bevrijderslaan.
11/59
Figuur 2.2
Luchtfoto plangebied in relatie met de omgeving (Bron: Pdok Viewer)
Esdal College Borger Aan de IJzertijdstraat 2 ligt het Esdal College Borger. De kavel voor het Esdal College is circa 10.815 m² groot. Het programma van eisen voorziet in een school voor 150 tot 200 leerlingen. De gronden van het Esdal College Borger liggen op ongeveer 20 meter van het plangebied. Brandweer kazerne en ambulancepost Aan de oostzijde van het plangebied liggen de brandweerkazerne en de ambulancepost op ongeveer 170 meter afstand. De brandweerkazerne ligt bij de rotonde van de N374 en valt op in het landschap. Het is een glazen gebouw inclusief kunstwerk dat op enige hoogte op de hoek van Borger staat (figuur 2.3).
12/59
Figuur 2.3
Brandweerkazerne Borger (Bron: Google Streetview)
Provinciale wegen Het plangebied is midden op de es Daalkampen gesitueerd. Halverwege de vorige eeuw vonden de eerste grote ingrepen in de es plaats met de aanleg van de provinciale wegen; de N34, de N374 en de N857. De es werd doorsneden en in stukken gedeeld. De relatie tussen de es en het dorp Borger is door de aanleg van de N34 veranderd. De N34 ligt op ongeveer 300 meter afstand van het plangebied, de N374 op ongeveer 50 meter afstand en de N857 op ongeveer 100 meter afstand. Bedrijvigheid Een aantal (dienstverlenende) bedrijven en kantoren in de nabijheid van het plangebied is gevestigd langs de N34. Het gaat hier om bedrijven met een bestemming voor 'Bedrijf - Wonen en werken'. Daarnaast ligt er ten noorden van het plangebied een kleinschalig bedrijventerrein. Wonen Het plangebied is onderdeel van de uitbreidingswijk Daalkampen II in Borger. Er is hier sprake van een planmatig ontworpen woongebied. In de jaren zestig en zeventig is er veel in twee bouwlagen met kap gebouwd, in de jaren negentig is één bouwlaag met kap de meest voorkomende vorm. De vrijstaande woningen werden rond 2000 groter; aan de hoofdvorm werden zijvleugels toegevoegd en er werd meer in twee bouwlagen gebouwd. De woningen zijn gebouwd van steenachtige, donkere stenen en er is samenhang te zien in het bebouwingsbeeld.
13/59
2.2
Toekomstige situatie
2.2.1 Voorgenomen ontwikkeling De gemeente Borger-Odoorn wil in de uitbreidingswijk Daalkampen II in Borger, ten zuiden van de provinciale weg, de N374, een woningbouwinitiatief faciliteren. De gemeente Borger-Odoorn beoogt in de gehele wijk verschillende vormen van (betaalbare) woningen voor verschillende doelgroepen aan te bieden. Vanuit de samenleving in de gemeente Borger-Odoorn zijn verschillende initiatieven ontstaan om gezamenlijk woningen te realiseren middels een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (zogenaamde CPO's). Deze werkwijze biedt de volgende voordelen: 1. Een CPO kan over het algemeen voor lagere kosten woningen realiseren ten opzichte van een traditionele ontwikkelaar. Dit komt de betaalbaarheid van woningen ten goede. 2. Een CPO versterkt de collectiviteitsgedachte. Deelnemers aan een CPO hebben een gezamenlijk doel en ambitie. 3. Een CPO bouwt vooral voor de lokale inwoners. De ontwikkeling van de (levensloopbestendige) seniorenwoningen is een onderdeel van de derde fase van de ontwikkeling van Daalkampen II en vormt een integraal onderdeel van de gebiedsontwikkeling Borger-West (zie figuur 2.4).
Figuur 2.4
Gewenste ontwikkeling Borger-West (bron: gemeente Borger-Odoorn)
Dit CPO woningbouwinitiatief gaat specifiek om maximaal 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen. Naast
14/59
de woningen komt er een gezamenlijke (mandelige) tuin, moestuin en/of boomgaard met de uitstraling van een brink. De uitgangspunten van de seniorenwoningen zijn als volgt: maximaal 12 levensloopbestendige woningen; waarvan maximaal 3 aaneen te bouwen woningen; bouwvolume 1 laag met kap; goothoogte maximaal 3,5 meter; bouwhoogte maximaal 8 meter; dakhelling minimaal 30 en maximaal 60 graden; beperkte omvang privé kavel, maximale omvang 240 m²; per kavel mag een maximale footprint van 120 m² worden gerealiseerd. erfafscheidingen (bij voorkeur in de vorm hagen) met een maximale hoogte van 1 meter; gezamenlijk bouwwerk zoals een gemeenschappelijke schuur voor (tuin) gereedschap van minimaal 15 m² en maximaal 30 m². De goothoogte van de schuur bedraagt maximaal 3 meter en de bouwhoogte 5 meter. bergingen zijn onderdeel van het hoofdvolume. De woningen worden gebouwd binnen een door de gemeente geprojecteerd bouwvlak, welk omringd is door onbebouwde grond. Figuur 2.5 geeft een uitsnede van het plan voor de woningbouwlocatie weer. Daaromheen wordt het plangebied groen ingericht met struwelen. Verder zal een deel van de nu maatschappelijke bestemming worden gebruikt als groenstructuur.
Figuur 2.5
Inrichtingstekening locatie CPO-seniorenwoningen Borger-West (bron: gemeente Borger-Odoorn)
Het projectvoornemen wijkt af van het opgestelde Beeldkwaliteitsplan Daalkampen II uit 2012 zoals deze onderdeel uitmaak van de Welstandsnota Borger - Odoorn. Voor de ontwikkeling wordt van het geldende beeldkwaliteitsplan afgeweken en worden de regels voor het uiterlijk van bouwwerken samen de wijziging van
15/59
het omgevingsplan vastgesteld en voorzien van regels in het omgevingsplan. Hier wordt in paragraaf 2.2.3 verder op ingegaan. 2.2.2 Ruimtelijke inpassing Het dorp Borger ligt op de Hondsrug. In vergelijking met de aangrenzende gebieden was er op de Hondsrug al vroeg permanente bewoning. De bevolking concentreerde zich in nederzettingen, waarvan Borger een van de oudste is. Tussen 1850 en 1940 is de bebouwing van Borger aanzienlijk uitgebreid. Enerzijds voltrok zich een verdichting van het bestaande bebouwingspatroon, waarbij er plaatselijk, met name aan de Hoofdstraat, straatwanden ontstonden, anderzijds vond er uitbreiding plaats langs de uitvalswegen (lintbebouwing). Het dorp heeft haar agrarische karakter behouden, ondanks dat er in de periode 1850-1940 in toenemende mate niet agrarische bebouwing (woningen, bedrijfsgebouwen, winkels en andere voorzieningen) gebouwd werden. Qua aard van de bebouwing is er rond 1940 binnen het dorp een soort van twee-eenheid ontstaan. In het oude noorden een agrarisch karakter en in het nieuwe zuiden een niet-agrarisch karakter. De uitbreidingen na 1940 vonden met name plaats ten zuiden van de historische kern. De meest recente woonwijk van Borger betreft Daalkampen. Deze wijk ligt als enige ten westen van de provinciale weg N34. De woonwijk wordt gerealiseerd in meerdere fasen. In 2009 is gestart met de uitgifte van Daalkampen II.
De stedenbouwkundige opzet van Daalkampen I en II is ruim van opzet en kenmerkt zich door veel groen, brede profielen en gemiddeld vrij grote kavels. De woonstraten hebben aan weerszijden bermen, voorzien van een of een dubbele bomenrij. Een structurerend element in de wijk is de centrale, noord-zuid gerichte groene as die aan weerskanten wordt begeleid door woonstraten. De beide assen van Daalkampen I en II liggen niet in elkaars verlengde, maar verspringen ten opzichte van elkaar. Een andere belangrijke 'drager' is een oost-west georiënteerde, extensief ingerichte groenzone. Deze is toegankelijk voor wandelaars en wordt begrensd door dubbele rijen woonkavels. Een tweede, eveneens oost-west georiënteerde, maar intensiever ingerichte groenzone vormt een scheiding tussen Daalkampen I en II. Beide groenzones staan in contact met het buitengebied en spelen een rol in de ecologische dooradering van het dorpsgebied van Borger. Het oostelijk deel heeft een parkachtig karakter. Het westelijk deel is meer als natuurstrook ingericht, en is de aansluiting op de infiltratiezone aan de westzijde van het plan. De stedenbouwkundige opzet van Daalkampen I en II is ook voor het plangebied het uitgangspunt. De groene elementen dienen terug te komen.
Door de stedenbouwkundige uitgangspunten als bovenstaand omschreven aan te houden, wordt de ruimtelijke kwaliteit geborgd en is sprake van een goede ruimtelijke inpassing. Deze locatie is goed zichtbaar vanuit het aangrenzende open landschap van het beekdal en is daarom met extra zorg ingepast. Daarnaast maakt deze locatie onderdeel uit van de oude structuur van het Nuisveen. De noordwestelijke hoek van deze locatie is daarbij het zichtbaarst. Deze moet dus zowel vanuit het beekdallandschap als vanuit de gedachte van de groene erfkamers vorm geven aan de plek. Het samenwonen met gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een moestuin of boomgaard, kan als een Drentse brink worden vormgegeven. Zie verder ook paragraaf 2.2.3.
16/59
2.2.3 Beeldkwaliteit Om de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van een gebied te waarborgen is een beeldkwaliteitsplan opgesteld. Het (concept) beeldkwaliteitsplan is in bijlage 1 opgenomen. Het document geeft duidelijke criteria voor de bebouwing en de indeling van de kavels. Het beeldkwaliteitsplan is opgesteld om: Een aantrekkelijk ruimtelijke kwaliteit tot stand te brengen; De Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit gemeenten (Libau) een passend kader te bieden waarbinnen de toetsing van bouwplannen dient plaats te vinden. Het beeldkwaliteitsplan zoals vastgesteld op ... is een aanvulling op de vastgestelde welstandsnota van de Gemeente Borger-Odoorn.
17/59
Hoofdstuk 3 3.1
Participatie en vooroverleg
Participatie
Participatie is een belangrijk element binnen de Omgevingswet en verplicht bij een omgevingsplan. Voor de woningbouwontwikkeling aan zowel de Borger Koesteeglocatie en Daalkampen II fase 3 (Borger-West) is een uitgebreid participatietraject uitgevoerd. Het doel van dit proces was om de betrokkenheid van de gemeenschap te verzekeren bij de ontwikkeling van het nieuwbouwproject en om de input van de inwoners op te nemen in het ontwerpproces. Deze participatie verliep via diverse kanalen. Het gehele participatieproces is opgenomen in bijlage 2 Participatieverslag Koesteeglocatie en Daalkampen II (fase 3) Binnen het participatietraject zijn veel meningen opgehaald. De conclusies die zijn opgenomen in de uitgangspunten worden voornamelijk gedeeld (bijvoorbeeld veel groen, betaalbaarheid, etc.). Het meest positief is gereageerd op aspecten uit denkrichting 3: Wonen op Oergrond. Door de stedenbouwkundig ontwerper zijn drie denkrichtingen uitgewerkt. Er wordt voornamelijk positief gereageerd op het gemengde wonen (zowel arm/rijk, als jong/oud door elkaar). Uit het participatietraject blijkt dat parkeren aan huis voor veel mensen een belangrijk punt is en is het centrale parkeren minder gewenst. Het beste uit de drie denkrichtingen wordt gecombineerd tot het uiteindelijk ontwerp. Denkrichting 'Wonen op Oergrond' heeft hiervoor de basis gevormd.
Wonen op Oergrond • Wonen in een raatakker • Divers en groen • Familie erven voor meerdere generaties • Maximaal 3 lagen • Dorpse maat en schaal
3.2
Vooroverleg ketenpartners
Onder de Omgevingswet is informeel vooroverleg over plannen mogelijk. Het vooroverleg voor wijzigingen van het omgevingsplan is in de Omgevingswet juridisch niet geregeld. Het vooroverleg is vormvrij. Door bij ruimtelijke ontwikkelingen in een vroeg stadium met elkaar op te trekken, kunnen knelpunten in een vroeg stadium worden gesignaleerd. De gemeente legt de wijzing van het omgevingsplan ook in het kader van het informeel vooroverleg ter beoordeling voor aan de overlegpartners. De gemeente zal de overlegpartners verzoeken aan te geven of er specifieke aandachtspunten aan de orde zijn waarmee rekening dient te worden gehouden in het omgevingsplan.
18/59
Hoofdstuk 4 4.1
Beleid en regelgeving
Rijk
Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (hierna: NOVI) vastgesteld. De NOVI is de langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De NOVI geeft richting en helpt om keuzes te maken, te kiezen voor slimme combinaties van functies en uit te gaan van de specifieke kenmerken en kwaliteiten van gebieden. Het versterken van de omgevingskwaliteit staat in de NOVI centraal. Dat wil zeggen dat alle projecten met oog voor de natuur, gezondheid, milieu en duurzaamheid gemaakt moeten worden. Bij de NOVI hoort een Uitvoeringsagenda. Hierin staat hoe uitvoering wordt gegeven aan de NOVI. Binnen de NOVI zijn 8 voorlopige aandachtsgebieden geformuleerd als zogeheten NOVI-gebied. In een NOVI-gebied krijgt een aantal concrete vraagstukken extra prioriteit. Dit helpt om grote veranderingen en ruimtelijke opgaven in een regio beter te realiseren. Opgaven Er is in Nederland sprake van een aantal dringende maatschappelijke opgaven. Deze opgaven kunnen niet apart van elkaar worden opgelost. Ze moeten in samenhang bekeken worden. Ze grijpen in elkaar en vragen meer ruimte dan beschikbaar is in Nederland. Niet alles kan, niet alles kan overal.
Op het niveau van nationale belangen wil het Rijk sturen en richting geven aan de omgeving in Nederland, verwoord in vijf opgaven: De bouw van ongeveer 1 miljoen nieuwe woningen; Ruimte maken voor klimaatverandering en energietransitie; De economie van Nederland verduurzamen en het groeipotentieel behouden; Steden en regio's sterker en leefbaarder maken; Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Realiseren opgaven In de NOVI is een tweetal instrumenten opgenomen om de opgaven te realiseren: De Omgevingsagenda Momenteel wordt voor Noord-Nederland gewerkt aan een omgevingsagenda. Als voorloper is er gewerkt aan een Contour Omgevingsagenda waarin acht omgevingsopgaven zijn benoemd: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
19/59
Druk op de ruimte in het landelijk gebied vraagt om gezamenlijke keuzes; Benutten van de brede effecten van de energietransitie; Economisch perspectief ten aanzien van kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw; Toekomstgerichte bereikbaarheid van Noord-Nederland; Versterken Stedelijk Netwerk Noord-Nederland; Toekomstkracht voor gebieden met bevolkingsdaling en sociaaleconomische achterstand; Water als verbindende schakel in klimaatadaptieve maatregelen;
8. Waarborgen van de omgevingskwaliteit. De NOVI-gebieden Een NOVI-gebied is een instrument waarbij Rijk en regio meerdere jaren verbonden zijn aan de gezamenlijke uitwerking van de verschillende opgaven in het ruimtelijke domein. Vaak wordt voortgebouwd op bestaande samenwerkingstrajecten. Denk aan een Regiodeal en/of een verstedelijkingsstrategie. De regio waarvan de gemeente Borger-Odoorn deel uitmaakt is niet aangewezen als NOVI-gebied. Het beleid uit de NOVI is derhalve niet van toepassing op de ontwikkeling in het plangebied. Uitvoering De NOVI gaat vergezeld van een uitvoeringsagenda, waarin staat aangegeven hoe het Rijk invulling geeft aan zijn rol bij de uitvoering van de NOVI. In de Uitvoeringsagenda zijn onder andere een overzicht van instrumenten en (gebiedsgerichte) programma's op de verschillende beleidsterreinen te vinden. De Uitvoeringsagenda zal, indien nodig, jaarlijks worden geactualiseerd. De ontwikkeling in het plangebied raakt, gezien de relatief kleine omvang, geen opgaven die zijn opgenomen in de NOVI en draagt bij aan de opgave om steden en regio's sterker en leefbaarder te maken.
4.2
Provincie
4.2.1 Omgevingsvisie Drenthe Op 13 september 2022 is door de Provinciale Staten van Drenthe de Omgevingsvisie Drenthe 2022 vastgesteld. Een belangrijke opgave uit de omgevingsvisie is het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten zijn de kwaliteiten die bijdragen aan de identiteit en aantrekkelijkheid van Drenthe. Het provinciaal belang is het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten zijn landschap, natuur, cultuurhistorie, archeologie, aardkundig erfgoed en rust (stilte en duisternis). Naast bovenstaande kernkwaliteiten hecht de provincie Drenthe waarde aan een zorgvuldig ruimtegebruik en de bescherming van de milieu- en leefomgevingskwaliteit. Veel ingrepen in de ruimte hebben gevolgen voor de langere termijn en beperken ontwikkelingsmogelijkheden in de toekomst. Het zorgvuldig gebruiken van de ruimte is van provinciaal belang. Het beschermen van de milieukwaliteit van de leefomgeving is veelal op Europees en nationaal niveau geregeld. Daarbij zijn diverse taken en verantwoordelijkheden bij de provincies neergelegd. Deze taken, gericht op het beschermen van de kwaliteit van lucht, water en bodem en het verbeteren van verkeersveiligheid, waterveiligheid en externe veiligheid, zijn van provinciaal belang.
In Hoofdstuk 5 worden de verschillende milieu- en omgevingsaspecten besproken. Hieronder wordt het voornemen getoetst aan de kernkwaliteiten uit de Omgevingsvisie. Kernkwaliteit Landschap Binnen de provincie Drenthe zijn verschillende landschapstypen te onderscheiden namelijk:
20/59
Esdorpenlandschap; Esgehuchtenlandschap; Wegdorpenlandschap van de laagveenontginning; Wegdorpenlandschap van de randveenontginning; Landschap van de veenkoloniën; Landschap van de Koloniën van Weldadigheid (UNESCO Werelderfgoed, zie 4.2.3.3). Het plangebied valt binnen het landschapstype Esdorpenlandschap binnen het gebied Es. Naast de landschapstypen is er specifiek beleid voor enkele zichtbare overgangen in het landschap, te weten de macrogradiënt (overgangen met veel reliëf, de wegpanorama's, de stads- en dorpsranden, de harde grens tussen stad en land en hoogbouw. Het plangebied valt binnen het gebied wegpanorama. Het Drents Plateau bestaat voornamelijk uit esdorpenlandschap. Dit landschapstype bevat enkele telkens terugkerende onderdelen: het dorp, de es, het beekdal en de velden/bossen/heide. Het esdorpenlandschap is een agrarisch cultuurlandschap ten voeten uit. Elk onderdeel van het landschap komt voort uit het agrarisch gebruik en is gerelateerd aan het functioneren van de lokale agrarische dorpsgemeenschap, met de boermarken als het oorspronkelijke gezag. De esdorpen vormen vanouds de ontginningsbasis van het landschap. Ze liggen veelal op landschappelijke overgangen van nat (beekdal) naar droog (es/heide/bos). Rond de dorpen liggen de landschapsonderdelen die vanouds in het landbouwsysteem elk hun eigen functie hadden.
Direct aan de rand van het dorp lagen de ‘goorns’: kleinschalige, verkavelde gebieden met hagen en singels, waar onder andere groenten voor menselijke consumptie werden verbouwd. Op de hoger gelegen gronden ontwikkelden zich door de eeuwen heen de essen, omzoomd door bosjes, strubben of soms een ringwal. In het lagergelegen beekdal lagen de graslanden, tot aan het begin van de vorige eeuw onverdeeld, de zogenaamde madelanden. Later zijn de beekdalen sterk verkaveld en hebben ze door de aanleg van houtwallen een kleinschalig, besloten karakter gekregen. Buiten de gecultiveerde wereld lag de grote ‘woestenij’: het veld, de heide. Dit is een vaak enorm grote ruimte die gebruikt werd om de schapen te weiden. Door ontginning en bebossing (tot ver in onze eeuw) zijn de meeste van deze heidevelden verdwenen. Van provinciaal belang zijn: de essen: deze voor het esdorpenlandschap kenmerkende open ruimtes zijn veelal omgeven met esrandbeplanting; de beekdalen: onbebouwd gebied met kleinschalige beplantingstructuren en beekdal(rand) beplanting. Wegens bovenstaande belangen is het provinciaal beleid gericht op: behoud van de open ruimte en het versterken van esrandbeplanting; behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van karakteristieke beekdal(rand) beplanting.
De gewenste ontwikkeling van de 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen vindt plaats binnen de uitbreidingswijk Daalkampen II binnen het dorp Borger, waardoor de openheid en het karakter van het landelijk
21/59
gebied niet wordt aangetast. Het karakteristiek van het esdorpenlandschap wordt behouden. Deze karakteristiek uit zich in een zichtbare ruimtelijke samenhang tussen esdorp en es, waarbij de esdorpen en essen als een keten op de Hondsrug liggen afgewisseld met scherp begrensde boswachterijen. Binnen Daalkampen II wordt rekening gehouden met het esdorpenlandschap door het gebruik van groene elementen in de wijk. De ruimtelijke opzet van de esdorpen zal zorgvuldig worden doorgezet. Deze opzet wordt getypeerd door een vrije ordening van bebouwing en boerderijen, afwisseling tussen bebouwde plekken en open ruimtes (in het bijzonder de brinken) en doorzichten naar het omliggende buitengebied. Het plangebied ligt tevens binnen de gebiedsaanduiding wegpanorama. Veel waarde wordt gehecht aan een zorgvuldige presentatie van Drenthe aan de hoofdinfrastructuur. De karakteristieken van de landschapstypen en het contrast tussen stad en land, gezien vanaf de infrastructuur, wil de provincie zichtbaar houden. Het gaat daarbij nadrukkelijk niet om gefixeerde fotomomenten die luttele seconden een blik op het landschap werpen. De essentie van het begrip wegpanorama’s zit in het beleefbaar houden van de afwisseling tussen bebouwd en onbebouwd gebied én, daar waar langs wegen ontwikkeld wordt, dit met kwaliteit gepaard gaat.
Kernkwaliteit Natuur Drenthe heeft nog veel grootschalige, robuuste natuurgebieden. Daarnaast is in de ontginningsperiode veel bos aangeplant waardoor forse groene gebieden zijn ontstaan. Samen met enerzijds de bestaande natuurgebieden en anderzijds de natuurontwikkelingsgebieden vormen ze een belangrijk aandeel in het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het plangebied bevat geen natuurwaarden en is geen onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). In paragraaf 5.4 wordt hier verder op ingegaan. Kernkwaliteit Cultuurhistorie Het beleid ten aanzien van cultuurhistorie is beschreven in de beleidsnota 'Cultuurhistorisch Kompas Drenthe'. Twee doelstellingen staan hierin centraal: Ten eerste wil de provincie de cultuurhistorie herkenbaar houden. Het provinciaal belang Cultuurhistorie is vastgelegd in de Cultuurhistorische Hoofdstructuur. Ten tweede is het versterken van de ruimtelijke identiteit van belang. Dit wordt gedaan door ruimtelijke ontwikkelingen te sturen vanuit samenhangende cultuurhistorische kwaliteiten. Daarin is ruimte voor inspiratie en eigen afwegingen van partners. Het plangebied ligt binnen het deelgebied Hondsrug. Voor de ontwikkeling moet rekening worden gehouden met de karakteristieken van de Hondsrug.
Deze bestaan uit: De oorspronkelijke middeleeuwse routes die de dorpen verbinden en die vrijwel intact en functioneel zijn; De noord - zuidketen van esdorpen, waarvan de typerende structuren en elementen nog merendeels herkenbaar zijn; Een grote dichtheid aan prehistorische (en historische) bewoningssporen, zoals hunebedden, grafheuvels en celtic fields, waarvan een deel als keten een prehistorische route over de Hondsrug markeert; Een reeks van grote boseenheden, vooral staatsboswachterijen, door de rechthoekige vormen en hun massa scherp begrensd en zichtbaar in het landschap.
22/59
In de planvorming is hier rekening mee gehouden en beschreven in paragraaf 2.2.2 en 2.2.3. Kernkwaliteit Archeologie Het provinciaal archeologiebeleid heeft haar grondslag in de Cultuurnota 2021-2024, het Cultuurhistorisch Kompas Drenthe; de Erfgoedwet (2016); het Overgangsrecht Monumentenwet 1988 en de Omgevingswet. De kernkwaliteit Archeologie heeft directe doorwerking in de Provinciale Omgevingsverordening. Het provinciaal beleid voor de Drentse archeologie richt zich zowel op instandhouding en bescherming van het bodemarchief als op het ontsluiten, beleven en benutten ervan door een zo groot mogelijk publiek. Voor de gewenste ontwikkeling is een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Het archeologisch beleid en hoe er wordt omgegaan met de archeologische waarden in dit gebied wordt verder besproken in paragraaf 4.2.2 en 5.11. De volgende waarden kunnen worden toegekend voor zover relevant voor het plangebied. Waarde archeologie 1 : Voor de bekende archeologische waarden die behoren tot de Kernkwaliteit Archeologie wordt in principe het uitgangspunt gehanteerd dat ze in situ (in het landschap/de bodem) behouden moeten blijven voor toekomstige generaties en toekomstig wetenschappelijk onderzoek. Alleen in geval van zwaarwegende, maatschappelijke belangen en het ontbreken van alternatieven voor behoud in situ kan hiervan worden afgeweken.
Het gaat hierbij om bekende en deels ook zichtbare archeologische monumenten/waarden: alle Drentse hunebedden en zekere Celtic fields; een selectie van grafheuvelgroepen en grafvelden, de aangetoonde middeleeuwse veenterpen/huisplaatsen in de Onlanden, voldoende zekere tracés van veenwegen, offerveentjes, nederzettingsterreinen, de karrenspoorbundels; het Spaans kerkhof bij Norg; de Valtherschans en de schans Portugal bij Een; de middeleeuwse spieker van Lhee en een selectie van erfgoed van de Tweede Wereldoorlog (met een ondergrondse component). Voor bekende archeologische vindplaatsen van provinciaal belang geldt geen onderzoeksvrijstelling. Het plangebied maakt hier op grond van de visie echter geen onderdeel van uit en er is een archeologisch onderzoek uitgevoerd waarvan de resultaten zijn opgenomen in paragraaf 5.11.2. Op grond van de gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart is wel sprake van 'Waarde - archeologie 1'. De gemeente beschikt over een archeologische beleidsadvieskaart die in 2011 is vastgesteld en in 2014 is gewijzigd. Aan een deel van het plangebied is een hoge archeologische verwachtingswaarde toegekend.
Waarde archeologie 3: Het gaat hierbij om archeologische verwachtingsgebieden/verwachte archeologisch monumenten: alle Drentse essen, beekdalen, inclusief voordenzones en mogelijke Celtic fields; het Drentsche Aa- gebied; het Holtingerveld (voorheen Havelterberg); verwachte tracétrajecten van veenwegen en de veenterpen/huisplaatsen verwachtingsgebieden (omringende gebieden) van de Onlanden. Als hier archeologische waarden worden aangetroffen, verwachten wij dat deze door hun ruimtelijke spreiding, samenhang, zeldzaamheid, tijdsdiepte en/of goede fysieke kwaliteit van provinciaal belang zullen zijn. Een onderzoeksvrijstellingsgrens van maximaal 1000 m2 wordt gehanteerd, tenzij binnen 50 m van de bodemingrepen een bekende archeologische vindplaats ligt, en een verticale onderzoeksvrijstelling van 30 cm
23/59
plus 10 cm niet-kerend woelen (in agrarisch gebied). Er is een uitzondering als het gaat om de verticale vrijstelling van 30 cm, die staat voor de gemiddelde bouwvoor in Drenthe. Natuurgebieden zoals heidevelden hebben vaak geen of beperkt agrarisch gebruik gekend dat gepaard ging met omzetting van de bodem. In deze gebieden is dan ook in de regel geen bouwvoor van 30 cm aanwezig, maar liggen de archeologische waarden direct onder het maaiveld. Voor deze gebieden, zonder bouwvoor, geldt voor de Kernkwaliteit Archeologie géén verticale onderzoeksvrijstellingsgrens. Een tweede uitzondering geldt voor de voordenlocaties in de beekdalen. Als hier een horizontale vrijstelling van 1000 m2 zou worden gehanteerd is de kans klein dat er nog overblijfselen van deze oversteekplaatsen zullen worden aangetroffen. Zij kenmerken zich immers door kleine houtconstructies, keienconcentraties en een enkele, verloren, vondst. Het plangebied maakt onderdeel van de Drentse essen, maar niet van de genoemde uitzonderingen dus een onderzoeksvrijstellingsgrens van 1.000 m² kan gehanteerd worden. (zie ook paragraaf 4.2.2). Kernkwaliteit Aardkundig erfgoed De identiteit van Drenthe en het Drentse landschap wordt sterk bepaald door het natuurlijke bodem- en grondwatersysteem.
Kenmerkende aardkundige elementen, de opbouw van de ondergrond (bijvoorbeeld de aanwezigheid van keileem en het voorkomen van bijzondere bodems) en actieve geologische processen (bijvoorbeeld meandering en zandverstuiving) worden beschouwd als aardkundig erfgoed. De provincie stelt in deze gebieden voor om mogelijk aardkundige kwaliteiten als inspiratiebron bij ontwikkelingen te gebruiken. In en rondom het plangebied is sprake van een hoge beschermingsniveau voor aardkundige waarden. In gebieden met een hoog beschermingsniveau is het de ambitie om de context en het referentiebeeld van de aardkundige eenheid te behouden of te herstellen. In deze gebieden staat de provincie ontwikkelingen alleen toe als aardkundige kwaliteiten en kenmerken worden behouden. Voorzover dit op deze schaal mogelijk is wordt bij ontwikkeling van het plangebied rekening gehouden met deze kernkwaliteit, zodat deze niet wordt aangetast. Hier wordt in de volgende paragraaf (4.2.2) onder Aardkundige waarden verder op ingegaan. Kernkwaliteit Rust De provincie heeft twaalf gebieden aangewezen als stiltegebied. Deze vallen veelal volledig binnen bestaande natuurgebieden. Duisternis is van belang voor zowel mens, plant als dier. In de Natura 2000-gebieden en in de Nationale Parken Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en Drentsche Aa zetten zet de provincie in op het behouden van de duisternis.
Het plangebied ligt niet binnen of nabij een stiltegebied of gebied waar de provincie inzet op de hoogste bescherming ten aanzien van het behouden van duisternis. Er is geen nadelige invloed op deze kernkwaliteit door de voorgenomen ontwikkeling.
24/59
4.2.2 Provinciale Omgevingsverordening Drenthe Met de Omgevingsverordening 2024 vertaalt de provincie Drenthe de Omgevingsvisie Drenthe door naar een Verordening voor de planologisch relevante aspecten in de fysieke leefomgeving. De Verordening schrijft voor dat, wanneer bij een ruimtelijk project kernkwaliteiten betrokken zijn, deze in het project uiteengezet worden. Daarbij wordt aangegeven in welke mate het project bijdraagt aan het behoud en de ontwikkeling van de betrokken kernkwaliteiten. De Omgevingsvisie Drenthe en de uitwerkingen daarvan geven hiervoor aanwijzingen. Het projectgebied voor woningbouw ligt binnen Bestaand Stedelijk Gebied. Op grond hiervan gelden op grond van de omgevingsverordening geen regels. Door de krapte op de woningmarkt krijgen gemeenten meer ruimte voor woningbouw. Met de bepalingen voor woningbouw wil de provincie dat gemeenten gelegen in eenzelfde woonregio hun plannen voor woningbouwontwikkeling op dit gebied onderling afstemmen, strategisch beleid voeren op het handhaven van een passende woningvoorraad op de lange termijn en met de gebiedspartners afspraken maken over onder andere de programmering. De basis daarvoor is de gemeentelijke woonvisie.
Dorpen, steden en het landelijk gebied functioneren binnen de woningmarkt als aanvulling op elkaar of soms als concurrerend, de provincie beoogt met de bepalingen een gezonde woningmarkt in stand te houden met ruimte voor regionale verschillen. De in de verordening opgestelde voorwaarden hebben betrekking op woningbouw in het landelijk gebied. De volgende regels zijn wel van toepassing op het plangebied. Artikel 3.1 Kernkwaliteit Landschap Zoals al aangegeven in paragraaf 4.2.1 is het plangebied gelegen in de Kernkwaliteit landschap (esdorpenlandschap en gebiedsaanduiding wegpanorama). Het omgevingsplan is gehouden aan de volgende randvoorwaarden: houdt rekening met het behoud van de aanwezige kernkwaliteiten, en; bevat een beschrijving van de voorkomende kernkwaliteiten en de wijze waarop met de bescherming van de kernkwaliteiten is omgegaan; bij een en stads- of dorpsrand wordt rekening gehouden met de aanwezige landschappelijke waarden. In paragraaf 2.2.1 en 2.2.2 wordt ingegaan op de ruimtelijke inpassing van de gewenste woningbouwontwikkeling en in 2.2.3 op de randvoorwaarden met betrekking tot de beeldkwaliteit. Door rekening te houden met de uitgangspunten uit deze paragrafen wordt voldoende rekening gehouden met de landschappelijke kwaliteiten van de omgeving. De kernkwaliteit landschap wordt niet aangetast.
Artikel 3.2 Kernkwaliteit Cultuurhistorie Het plangebied ligt binnen de Kernkwaliteit Cultuurhistorie binnen de Hondsrug. Voor de Hondsrug geldt de beschermingscategorie 'rekening houden met'. Het omgevingsplan moet rekening houden met de kernkwaliteiten. In de planvorming is hier rekening mee gehouden en beschreven in paragraaf 2.2.2 en 2.2.3. Artikel 3.3 Kernkwaliteit Archeologie
25/59
Het plangebied ligt binnen de Kernkwaliteit Archeologie zoals deze is toegekend in de omgevingsverordening. Een omgevingsplan dat betrekking heeft op de Kernkwaliteit Archeologie: houdt rekening met de aanwezige archeologische waarden en verwachtingen; bevat de resultaten van het conform de normen van de Kwaliteits Norm Nederlandse Archeologie (KNA) verrichte onderzoek, alsmede de afstemming die hierover heeft plaatsgevonden met de provincie, en; stelt regels en voorschriften ter bescherming van de aanwezige archeologische waarden en verwachtingen. Deze werken door in de toegekende dubbelbestemming 'Waarde archeologie - 3'. De onderzoeksplicht geldt voor zover dit omgevingsplan niet voorziet in grondroerende werkzaamheden met een oppervlakte van meer dan 1000 m² en een diepte van 30 cm gemeten vanaf het maaiveld, met dien verstande dat deze dieptemaat wordt gesteld op 0 centimeter voor zover geen bouwvoor aanwezig is en op 30 cm plus 10 cm niet-kerend woelen in agrarische gebieden. Hiermee is in de bestemming rekening gehouden. De gemeente beschikt ook over een archeologische beleidsadvieskaart die in 2011 is vastgesteld en in 2014 is gewijzigd. Het plangebied kent op grond van de beleidsadvieskaart verschillende archeologische (verwachtings)waarden. In het noordelijk deel bevindt zich een AMK-terrein met bufferzone (geel en blauw).
De overige gronden hebben een hoge verwachting (beekdal/essen; groen/bruin). Een archeologisch onderzoek is uitgevoerd (zie paragraaf 5.11.2). Archeologisch onderzoek is hier noodzakelijk. Ter bescherming van de archeologische waarden is hier de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 1' opgenomen. Artikel 3.4 lid 3 Kernkwaliteit Aardkundige Waarden Het plangebied ligt binnen het gebieden Aardkundige waarden Beschermingsniveau Hoog, waarbij het omgevingsplan: rekening houdt met de aanwezige kernkwaliteiten; regels stelt ter bescherming van de voorkomende kernkwaliteiten. In het tweede lid van artikel 3.4 is aangegeven welke kernkwaliteiten van toepassing zijn op het plangebied. Deze staan in bijlage 3 Kernkwaliteiten Aardkundige waarden bij de omgevingsverordening. Voor het Hoog beschermingsniveau geldt: Instandhouding van de macrogradient, bodemopbouw, reliëf en gradiëntsituaties. De aardkundige kenmerken zijn normerend voor wat mogelijk is. Deze gebieden moeten in omgevingsplannen via een dubbelfunctie beschermd worden. Waterbeheer, terrein- en landschapsbeheer moeten zodanig zijn dat de kenmerken in stand worden gehouden. Ontgronding ten behoeve van zandwinning is niet toegestaan. Aanleg van nieuwe infrastructuur moet worden vermeden. Normaal landbouwkundig gebruik is mogelijk, echter, verandering van inrichting en beheer, zoals diepploegen en egalisatie zijn verboden.
Aanleg van drainage is alleen mogelijk wanneer dit niet leidt tot aantasting van de aardkundige kenmerken van gebieden en eenheden. In het plangebied geldt dat de aardkundige waarden al grotendeels zijn aangetast. In het verleden hebben verschillende veranderingen plaatsgevonden waardoor de aardkundige waarden eerder zijn verstoord. Het gaat
26/59
hier om de woningbouwontwikkeling binnen de uitbreidingswijken Daalkampen I en II, het bouwrijp maken van de gronden en de realisatie van de provinciale wegen. Daarbij zijn de kenmerken zoals reliëf, bodemsoorten, geologische formaties en erosieverschijnselen reeds aangetast door menselijke activiteiten. Het gaat hier om bodemverstoring door bouwactiviteiten, veranderingen in de waterhuishouding, verstoring van natuurlijke processen en aantasting van landschappelijke kenmerken door infrastructurele ingrepen. Er is destijds de keuze gemaakt om dit gebied in te richten als woningbouwlocatie, verder onderzoek of maatregelen of het stellen van regels in het kader van aardkundige waarden is niet nodig. 4.2.3 Conclusie Bij de woningbouwontwikkeling bij de Daalkampen II in Borger wordt rekening gehouden met de toegekende kernkwaliteiten zoals opgenomen in de omgevingsverordening. Uit het voorgaande blijkt dat de provinciale belangen voldoende zijn geborgd.
4.3
Gemeentelijk beleid
4.3.1 Omgevingsvisie BuitenGewoon Borger-Odoorn De OmgevingsvisieBuiten Gewoon is op 19 oktober 2023 vastgesteld. De Omgevingsvisie geeft een toekomstbeeld voor Borger-Odoorn en geeft aan waar kansen worden gezien en met welke opgaven de gemeente aan de slag wilt. Met het toekomstbeeld in gedachte en de uitdagingen in beeld, heeft de gemeente vijf ambities geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5.
Behoud het goud Buitengewoon wonen en leven Vitaal landelijk gebied In het landelijk gebied Duurzaam in alles Uitnodigend ondernemend Ruimte voor ondernemers die passen bij onze aard en schaal.
De voorgenomen ontwikkeling past bij de tweede ambitie: 'Buitengewoon wonen en leven'. Een passende woningvoorraad om jong te zijn en oud te kunnen worden is het uitgangspunt. Passend wat betreft type en plek en bereikbaar voor verschillende doelgroepen. De dynamiek op de woningmarkt is de laatste jaren enorm toegenomen. De veranderende inzichten rond wonen en werken door de Covid-crisis, de grote behoefte aan doorstroming en de wens voor bijzondere woonvormen. Dit alles maakt dat de vraag naar woningen groot is. Daarom is vooruitlopend op de Omgevingsvisie al een Woonvisie en een Woonzorgvisie (in BOCE-verband) vastgesteld. Hier wordt in de volgende paragraaf verder op ingegaan. De gemeente richt zich op de ambitie om tot 2030, 500 woningen toe te voegen. Binnen de huidige bestuursperiode (tot 2026) is het wenselijk hiervan 200 realiseren. Daarnaast wordt ingezet op het toevoegen van nieuwe woningen uitgaande van groei van de woningvoorraad. Daarbij zijn de dorpen Borger, Exloo, Nieuw-Buinen en Klijndijk prominent in beeld. De uitbreiding Borger- West is nodig om aan de woonopgave te kunnen voldoen. Daalkampen II is hier onderdeel van.
27/59
4.3.2 Woonvisie 2022+ De Woonvisie 2022+ 'Wonen met toekomst op 'oergrond' is in maart 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente. Het onderscheid tussen 'zand' (op de Hondsrug) en 'veen' kenmerkt het landschap. De gemeente telt 25 kernen met ruim 11.000 huishoudens en ruim 25.000 inwoners. Basisvoorzieningen zijn geclusterd in vier leefgebieden; dankzij de goede bereikbaarheid vinden bewoners ook hun weg buiten de gemeente. Rust en ruimte zijn de kernkwaliteiten van Borger-Odoorn. De woningen zijn overwegend grondgebonden, groot en karakteristiek. De energetische kwaliteit blijft in verhouding wel achter, wat lokaal tot energie-armoede kan leiden. Ook is de huidige woningvoorraad niet berekend op de vergrijzing die in de komende jaren verwacht wordt. Anders dan eerder voorspeld wordt krimp tot 2030 niet verwacht. Leefbaarheid en tevredenheid over de woonomgeving zijn overal voldoende, maar aan de zandkant wel hoger. Zorg en welzijn wordt een steeds belangrijker thema. Op duurzaamheidsgebied is vooral de afhankelijkheid van aardgas opvallend. Wel wordt er al veel duurzame energie opgewekt. De auto wordt relatief veel gebruikt. Klimaatadaptatie en luchtkwaliteit spelen een kleine rol. Steeds meer mensen gaan bewust landelijk wonen. Dat kan bij uitstek in Borger-Odoorn, met goed bereikbare, levendige en aantrekkelijke dorpskernen.
Het landschap vertelt hier echt een verhaal en trekt naast bewoners ook recreanten en toeristen. Zij zien karakteristieke en moderne woningen voor alle doelgroepen. Daar horen ook levensloopbestendige bijzondere woonvormen bij. Borger-Odoorn is een stabiele en toekomstbestendige gemeente. In deze tijden van grote vraag betekent dat extra nieuwbouw en groei van het aantal huishoudens, tot wel 500 in de periode tot 2030. Dat stimuleert de doorstroming op de woningmarkt, zodat ook jonge starters hier kunnen slagen. Dorps wonen schept een band en betekent ook omzien naar elkaar: naoberschap. Hier wonen diverse maar ook hechte gemeenschappen. Bewoners en corporaties trekken samen op bij het verduurzamen van de woningvoorraad. Woningen worden energiezuiniger en gaan stapsgewijs van het gas af. Het aandeel duurzame energie blijft groeien. Mensen laten de auto vaker staan en dragen zo bij aan een schonere leefomgeving met meer woonkwaliteit. Borger-Odoorn wil groeien. En daar is ook ruimte voor. Ruimte in realistische scenario's, die rekening houden met de werkelijke druk op de woningmarkt en de impuls die het noorden krijgt om daar antwoord op te geven. En ruimte in de gemeente. Meer dan 500 woningen passen er binnen de verschillende dorpskernen nog bij. Borger is en blijft de sterke voorzieningenkern, maar ook in de kleinere kernen is ruimte voor toevoeging.
De nieuwbouw onderscheidt zich door een hoge mate van flexibiliteit en kwaliteit. Betaalbaar, bijzonder en levensloopbestendig bouwen heeft de hoogste prioriteit. De woongebieden krijgen meer variatie en diversiteit. De bestaande woningvoorraad wordt energiezuiniger dankzij inzet van bewoners, gemeente en corporaties. Door betere woningisolatie worden energierekening en CO2-uitstoot lager en het wooncomfort hoger. Hiervoor kunnen ook middelen uit het Volkshuisvestingsfonds worden ingezet. Borger-Odoorn is terughoudend met het inzetten van instrumenten die groei afremmen, maar zorgt juist voor voldoende aanbod en stimuleert gericht de kwetsbare groepen die dat nodig hebben. In de Woonvisie van de gemeente Borger- Odoorn worden de uitbreidingswijken Daalkampen I en II als sleutellocatie voor woningbouw gezien. Uit de woonvisie volgt dat er relatief veel behoefte is voor nieuwe woningen rondom Borger ten opzichte van andere kernen in de gemeente. De voorgenomen ontwikkeling draagt bij aan een toekomstbestendige gemeente en (levensloopbestendige) seniorenwoningen geschikt voor
28/59
ouderen. Daarnaast wordt de doorstroom gestimuleerd. Hierbij wordt rekening gehouden met de bestaande kernkwaliteiten en wordt er voldoende ruimte gehouden voor openbaar groen. Als laatste is de gemeente eigenaar van de gronden en voert zij zelf de planologische procedure. Hierbij is de haalbaarheid van woningbouw hier aannemelijk. De woningbouwontwikkeling in Borger sluit aan op de Woonvisie van de gemeente. 4.3.3 Uitvoeringsagenda woonvisie 2022+ Op 22 maart 2022 heeft de gemeenteraad de Woonvisie 2022+ vastgesteld. De uitwerking van deze Woonvisie krijgt vorm in de Uitvoeringsagenda. Hierin vertaalt de gemeente haar ambities naar een concreet programma. Op veel plaatsen zal nieuwbouw juist voor een impuls zorgen, voor meer variatie in aanbod en meer draagkracht voor verschillende voorzieningen. Het feit dat bewoners in veel kernen zelf actief meegedacht hebben over mogelijke inbreidingslocaties onderstreept dat. De gemeente zet zich ten volle in om deze ambitie met én voor haar bewoners te realiseren. De gemeente Borger-Odoorn geeft een hoge prioriteit aan het realiseren van de woonopgave. In het totaal moeten er 500 nieuwe woningen gerealiseerd worden in 2030. Ongeveer 40% van deze woningen worden in het dorp Borger gerealiseerd. Als onderdeel van het uitvoeringsprogramma zijn enkele locatiescans uitgevoerd.
Hierin is de afronding van Borger aan de westkant en de overgang van Borger naar Daalkampen opgenomen. Volgens de locatiescans blijkt op deze locaties ruimte voor grondgebonden levensloopbestendige woningen, twee-onder- één kap of vrijstaande woningen. Het voornemen van de 12 levensloopbestendige woningen past binnen het woonprogramma van de gemeente en is onderdeel van de zogenoemde 'harde' plannen uit het Uitvoeringsprogramma om de gestelde ambities kwantitatief waar te maken en een levensbestendig aanbod te realiseren. 4.3.4 Welstand In de Welstandsnota Borger-Odoorn 2013 heeft de gemeente criteria opgesteld voor bouwplannen. De doelstelling van het welstandsbeleid is het veilig stellen van een basiskwaliteit van de gebouwde omgeving. Daar waar dit gewenst en mogelijk is, zal een verbetering van de kwaliteit van de gebouwde omgeving het doel zijn. In de welstandsnota zijn algemene criteria voor bouwplannen opgesteld. Het beeldkwaliteitsplan Daalkampen II, dat dateert uit 2012 en voorziet in 32 woningen in een groenzone, is onderdeel van de Welstandsnota van de gemeente Borger-Odoorn. De geplande ontwikkeling van 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen voldoet niet aan de beeldkwaliteitseisen en uitgangspunten over het uiterlijk van bouwwerken zoals vastgelegd in dit beeldkwaliteitsplan.
Aangezien artikel 12a lid 1 van de Woningwet is komen te vervallen, is het niet langer mogelijk om de bestaande Welstandsnota te wijzigen. In het omgevingsplan is, via de bruidsschat geregeld dat nog wel getoetst kan worden aan de geldende welstandsregels (waarbij verwezen wordt naar de welstandsnota als bedoeld in artikel 12a, eerste lid van de Wongingwet) zoals opgenomen in artikel 22.7 en 22.29 van de bruidsschat. Voor de welstandsnota geldt overgangsrecht, wat betekent dat de welstandsnota een beleidsregel is als bedoeld in artikel 4.19 van de Omgevingswet. Dit artikel regelt dat als regels in het omgevingsplan over het uiterlijk van bouwwerken uitleg behoeven, de gemeenteraad beleidsregels vaststelt. Voor deze wijziging moeten nieuwe
29/59
beleidsregels voor het uiterlijk van bouwwerken in het plangebied worden vastgesteld, aangezien deze niet passen binnen de bestaande welstandsregels over het uiterlijk van bouwwerken. Om de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van een gebied te waarborgen is een beeldkwaliteitsplan opgesteld. Het (concept) beeldkwaliteitsplan is als bijlage 1toegevoegd. Het document geeft duidelijke criteria voor de bebouwing en de indeling van de kavels. Het beeldkwaliteitsplan is opgesteld om: Een aantrekkelijk ruimtelijke kwaliteit tot stand te brengen; De welstandscommissie een passend kader te bieden waarbinnen de toetsing van bouwplannen dient plaats te vinden. Dit beeldkwaliteitsplan dient als gemeentelijkbeleid voor de toekomstige welstandsbeoordeling van de bouwplannen voor het plangebied. Daarmee vormt dit beeldkwaliteitsplan een aanvulling op de vastgestelde welstandsnota van de Gemeente Borger-Odoorn. Het beeldkwaliteitsplan geeft een meer concrete invulling aan de ruimtelijke aspecten voor het plangebied en de toetsing hiervan.
4.3.5 Conclusie gemeentelijk beleid Uit het beleid van de gemeente Borger-Odoorn komt duidelijk naar voren om Borger-West voor woningbouw verder te ontwikkelen. Daarnaast is er een duidelijke behoefte naar ruimte voor (levensloopbestendige) seniorenwoningen. De voorgenomen ontwikkeling is passend binnen het gemeentelijk beleid.
30/59
Hoofdstuk 5
Milieu- en omgevingsaspecten
De gevolgen voor de fysieke leefomgeving door activiteit(en) waarvoor een wijziging van het omgevingsplan wordt aangevraagd dienen bij nieuwe ontwikkelingen in kaart te worden gebracht. De aard, omvang en locatie van de activiteit(en) zijn bepalend voor de milieu-, en omgevingsaspecten en andere thema's die onderzocht moeten worden als onderdeel van de motivering van de wijziging van het omgevingsplan. Dit is nodig met het oog op de evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Zo dient in elk geval rekening worden gehouden met de instructieregels uit het Bkl en de provinciale verordening. Daar waar een nieuwe activiteit milieuruimte inneemt, is aandacht nodig voor de gevolgen van deze activiteit op de omgeving maar ook welke gevolgen de omgeving heeft op deze nieuwe activiteit. De instructieregels uit het Bkl (en provinciale omgevingsverordening) kunnen verplichten tot het verbinden van voorschriften aan het omgevingsplan. Hiervoor dient extra aandacht te zijn bij het onderzoek naar de gevolgen van een activiteit voor de fysieke leefomgeving.
5.1
M.e.r.-beoordeling
5.1.1 Wettelijk kader Onder de Omgevingswet geldt een plan-m.e.r.-plicht wanneer een besluit wordt voorbereid dat het kader schept voor een m.e.r.-(beoordelings)plichtige activiteit of wanneer een besluit wordt voorbereid waarvoor een zogenaamde passende beoordeling is vereist. Het planMER brengt de milieugevolgen van een plan in beeld voordat er een besluit over is genomen en onderzoekt verschillende alternatieve oplossingen en maatregelen met het oog op het beperken van effecten op de leefomgeving. Hiermee draagt het planMER ook bij aan de onderbouwing en transparantie van de effecten van een besluit en kan het als hulpmiddel worden gebruikt bij de participatie. In Bijlage V van het Omgevingsbesluit (Ob) is aangegeven welke activiteiten mer-(beoordelings)plichtig zijn. Activiteiten die zijn genoemd in kolom 1 zijn mer-plichtig als wordt voldaan aan de drempelwaarden uit kolom 2 en mer-beoordelingsplichtig in gevallen als genoemd in kolom 3. In kolom 4 staat aangegeven bij welk besluit de mer-(beoordelings)plicht geldt. Voor mer-beoordelingsplichtige activiteiten moet worden onderzocht of deze aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. De criteria om dit vast te stellen zijn genoemd in bijlage III van Richtlijn 2011/92/EU (richtlijn m.e.r.). Samengevat zijn dit de kenmerken van een plan, de locatie van een plan en soort en kenmerken van de verschillende milieueffecten.
De initiatiefnemer van een in Bijlage V aangewezen project moet daarvan mededeling doen bij het bevoegd gezag, doorgaans het college van B&W (artikel 16.45, lid 1 van de Omgevingswet). In die mededeling (de aanmeldingsnotitie) is een beschrijving van het project, de locatie en de mogelijke milieueffecten opgenomen (artikel 11.10 Ob). Het bevoegd gezag beslist binnen zes weken of sprake is van aanzienlijke milieueffecten en neemt die beoordeling op in de omgevingsvergunning (artikel 11.11 Ob).
31/59
5.1.2 Toetsing De beoogde ontwikkeling bestaat uit de realisatie van maximaal 12 (levensloopbestendige) seniorenwoningen. De gewenste locatie van de maximaal 12 levensloopbestendige woningen is op dit moment al deel van de wijk Daalkampen II en bestemd als woongebied. Voor een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van woningen (onderdeel J11 Bijlage V van het Omgevingsbesluit) geldt dat beoordeeld moet worden of deze activiteiten aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. Een stedelijk ontwikkelingsproject, waar woningbouw onder valt, is een activiteit uit kolom 1 van bijlage VI van het Ob en valt onder categorie J11. Uit kolom 2 volgt dat de mer-plicht niet van toepassing is. De mer-beoordelingsplicht uit kolom 3 is wel van toepassing. Daarom moet worden beoordeeld of het project aanzienlijke milieueffecten kan hebben. Gelet op de schaal van het project, de situering tegen bebouwd stedelijk gebied, de huidige bestemming als woongebied en de kenmerken van de potentiële effecten van een dergelijk project zullen er geen aanzienlijke milieueffecten optreden. Dit blijkt ook uit de onderzoeken van de verschillende milieuaspecten, zoals deze verder in dit hoofdstuk zijn opgenomen. De ontwikkeling heeft geen onaanvaardbaar effect op de onderliggende gronden of andere functies in de omgeving.