Onderzoeksrapport Biodiversiteit
Tekst van het document
De gemeente streeft naar veel bomen met een hoge mate van variëteit waar onder andere aandacht is voor insecten (Ipema, 2018). Daarnaast is de gemeente Noordenveld aangesloten bij Operatie Steenbreek. Operatie Steenbreek focust op het verminderen van verharde tuinen, pleinen en bedrijventerreinen (Bekhuis, 2019). Om ook naar voren te kijken, hoe de gemeente rekening houdt met biodiversiteit bij toekomstig en huidig ongeschreven beleid zijn interviews gehouden. Uit het interview met Suzanne Dekker (Bijlage II) blijkt dat de gemeente bij al haar beleid rekening probeert te houden met biodiversiteit. Zo benoemd Dekker enkele praktijkvoorbeelden: het onderhouden van grasland worden minder bestrijdingsmiddelen gebruikt, bij het planten van bloemen wordt gekeken naar de effecten voor insecten en bij het planten van nieuwe bloemen of gewassen wordt gelet op de kruidenrijkheid van de soort. 4.1.2. Borger-Odoorn De gemeente Borger-Odoorn heeft officieel nog geen biodiversiteitsbeleidsstuk (bijlage III). Toch staat in een aantal beleidsdocumenten het biodiversiteitsbeleid opgeschreven. De informatie uit deze documenten worden hieronder verder beschreven. Naast deze documenten is er ook een deel van het biodiversiteitsbeleid dat niet in beleidsdocumenten staat, het impliciete beleid.
27
Expliciet In de bosvisie van Borger-Odoorn wordt aangegeven dat de gemeente veel waarde hecht aan een bos met hoge natuurwaarden. Het doel is om de natuurwaarde te behouden en verder te ontwikkelen door in het beheer en onderhoud te sturen op een aantal aspecten. De aspecten waar ze op letten zijn onder andere open plekken creëren, een deel van het dode hout laten liggen en bescherming van flora en fauna. In dit document staat duidelijk vermeld waarom bepaalde dingen op het gebied van biodiversiteit worden gedaan (Borger-Odoorn, 2020a) Verder staan de wetten en regelingen met betrekking tot biodiversiteitsbeleid in het bos op een rijtje in hoofdstuk 3.2 (Borger-Odoorn, 2020a) De Kadernota Duurzame Ontwikkeling 2011-2014 gaat in op duurzaamheidsthema’s en behandelt de ambities op het gebied van duurzame ontwikkeling. In deze kadernota wordt door de gemeente Borger-Odoorn aangegeven dat ze een voorbeeldfunctie willen vervullen waarbij duurzaamheid deel gaat uitmaken van alle besluiten, beleid en uitvoerende taken. Dit wordt moet op meerdere manieren bereikt worden: in een vroeg stadium wordt milieu en natuur betrokken in de planontwikkeling, hiermee worden kansen te benut om de leefomgeving duurzamer te maken.
Verder worden de onderhoudswerkzaamheden aan het groen op duurzame en ecologische manier uitgevoerd, om de esthetische, ruimtelijke, educatieve, ecologische, milieu regulerende en recreatieve functies te waarborgen (Borger-Odoorn, 2011). Een voorbeeld is op milieuvriendelijke manier onkruid verwijderen zonder gif (Borger-Odoorn, 2011) en eikenprocessierupsen minder kans te geven om te verspreiden door struiken te planten onder eikenbomen (bijlage III). De groenbeleidsvisie omvat een thematische uitwerking van het groenbeleidsplan. Hierin wordt per thema beschreven wat de functie en het belang is, het beleid voor inrichting/beheer en knelpunten. De thema’s worden in de nota afgerond met een verslag van de bepaling van de kwaliteitsniveaus en een berekening van de beheerskosten, passend bij de kwaliteitsniveaus (Borst & Groenestein, 2006). Er wordt gestreefd naar een veilige openbare ruimte voor mens en dier. Dit wordt gedaan door het bevorderen van natuurlijk evenwicht door het vergroten van biodiversiteit en ecologisch (maai)beheer (Borger-Odoorn, 2021). Elk jaar wordt er €30.000 uitgegeven om wilde bloemen te zaaien langs akkers om de biodiversiteit te verhogen (bijlage III). Impliciet Het impliciete beleid wat in Borger-Odoorn gevoerd wordt valt in 2 categorieën. De eerste categorie is het beleid waar over gesproken wordt maar wat niet in beleidsdocumenten is opgenomen.
De tweede zijn externe partijen die samenwerken met de gemeente voor bevordering van de biodiversiteit. Voor de eerste categorie wordt in Borger-Odoorn bijvoorbeeld rekening gehouden met de aanschaf van nieuwe apparatuur. Een voorbeeld hiervan is bij de aanschaf van nieuwe grasmaaiers ervoor zorgen dat deze kunnen worden ingezet op plekken waar er rekening moet worden gehouden met de biodiversiteit (bijlage III). Een ander punt wat ook in de eerste categorie valt is dat Borger-Odoorn rekening probeert te houden met biodiversiteit in alle projecten die worden uitgevoerd, van het aanleggen van wegen tot de verwerking van afvalwater, zo is de berm bij de wegvernieuwing in Exloo bloemrijk gezaaid en wordt dit effectief beheerd (bijlage III). Dit impliciete beleid wordt samen met het expliciete beleid en de plekken waar kansen op beleid worden gezien in 2022 verwerkt tot het officiële biodiversiteitsbeleid van Borger-Odoorn (bijlage III). In categorie twee vallen persoonlijke initiatieven en externe projecten. Een voorbeeld hiervan is IVN Borger-Odoorn. De afdeling Borger-Odoorn van IVN heeft bevordering van de biodiversiteit in de gemeente als centraal thema voor veel van haar activiteiten. Dit is vaak in overleg met de gemeente. Binnen de gemeente zijn er diverse activiteiten ontplooid.
Voorbeelden hiervan zijn het omtoveren van delen van het openbaar groen in het dorp Valthe tot kleurrijke natuur met een grote biodiversiteit, lezingen over biodiversiteit en de realisering natuurpark. In 2019 startte het meerjarig project 3Bees. Dit staat voor 3 B’s Borger-Odoorn Bevordert Biodiversiteit. Dit project
28
heeft als doel insecten behouden die door voedselgebrek dreigen te verdwijnen door de biodiversiteit van tuinen te verhogen (IVN, z.d.).
29
4.2.
Verschillen tussen de gemeenten Noordenveld en Borger-Odoorn
De gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn beschikken beide over beleid dat verband houdt met biodiversiteit. Hieronder zal het beleid van de gemeenten worden gekoppeld aan de elementen van biodiversiteit uit paragraaf 5.1. De gemeenten krijgen dan per element een kleur wel of geen beleid en expliciet en/of impliciet biodiversiteitsbeleid. Het expliciete en impliciete beleid van de gemeenten staat verwerkt in paragraaf 5.2. Vanuit het aanwezige beleid wordt in tabel 10 per gemeente onderscheid gemaakt in kleuren. De waarden van die kleuren zijn te zien in de legenda onder de tabel 11. De puntentotalen die resulteren uit tabel 10 zijn per gemeente de zien in de conclusie. Het beleidsoverzicht
Onderwerpen Behoud van soorten en populaties versterken
Elementen 1. Flora 2. Zoogdieren 3. Vogels 4. Amfibieën en reptielen 5. Paddenstoelen 6. Insecten
Biodiversiteit in bos- en natuurgebieden
7. Bioformologische kaart 1. Herstel achteruitgang kwaliteit bosgebied 2. Monitoring boskwaliteit 3. Tegengaan verstoring, verrommeling etc.
Noordenveld BorgerOdoorn
Versterken botanische kwaliteiten Uitbreiden ecologisch groen Benutten kansen schrale vegetaties buitengebied Verbindingen leggen om landschap te ontsnipperen. Herstel cultuurlandschap Monitoring Versterken leefgebied van soorten gekoppeld aan specifiek landschap als erfvogels, weidevogels, heidevogels. Versterken leefgebied Laanbermen met betekenis voor bijzondere paddenstoelen specifiek beheren. Bijvriendelijke gemeente Behoud en versterking insectenpopulaties algemeen. Preventie en toezicht bestrijdingsmiddelen. Natuurwaarden en ontwikkelmogelijkheden in beeld brengen Kwaliteit bosgebied Kwaliteit bos en bomen Toezicht en handhaving
30
Biodiversiteit in het buitengebied
Biodiversiteit in bebouwd gebied
4. Uitvoeren PAS maatregelen 5. Monitoring 6. Laanbeheer 7. Bos- en natuurbeheer 1. Natuurinclusieve landbouw 2. Herstel achteruitgang insecten 3. Landschappelijke versterking 4. Soortenvariatie kleinschalig (agrarisch) cultuurlandschap 5. Bodembeheer en grondbeleid 6. Bermbeheer 7. Akker- en rivierranden 1. Groen en blauw netwerk 2. Natuurinclusief ontwerpen 3. Groene schoolpleinen 4. Natuurdaken 5. Groene gevels 6. Stadslandbouw 7. Groene bedrijventerreinen
Maatregelen Monitoring bos- en natuurgebieden Behoud ecologische waarden in lanen Bos- en natuurbeleid Stimuleren natuurinclusieve landbouw Herstel insectenpopulatie Aanleg en onderhoud landschapselementen Versterken habitats
Beleid voor bodem- en grondbeheer Beheer rondom bermen Beheer rondom Akker- en rivierranden Versterken van de groen- en waterstructuren Toetsen van plannen of deze bijdragen aan biodiversiteit Bij stedelijke ontwikkelingen nieuw groen en water steeds als maatwerk vorm te geven via natuurinclusief ontwerpen Biodiversiteit verhogende maatregelen op schoolpleinen -zones Biodiversiteit verhogende maatregelen voor daken (exclusief subsidiemogelijkheden) Biodiversiteit verhogende maatregelen voor gevels (exclusief subsidiemogelijkheden) Stimuleren initiatieven stadslandbouw Biodiversiteit op groene bedrijventerreinen versterken
31
Biodiversiteit samen met anderen
8. Operatie Steenbreek 9. Bestrijden invasieve soorten 10. Tiny Forest 1. Participatie 2. Communicatie
Minder verharding, meer groen in kernen Tegengaan van biodiversiteitsbedreigende soorten (o.a. de Eikenprocessierups) Kleine bossen/groengebieden in bewoonde kernen Stakeholders betrekken bij biodiversiteit Betrekken actief kennis en kunde van bewoners Kennisuitwisseling agrarische sector Biodiversiteit breed in de aandacht brengen o Initiatieven delen en inspireren o Stimuleren om natuurinclusief bouwen te integreren in hun ontwerp
Tabel 10: beleidsovrezicht
Legenda
Punten Geen beleid Impliciet beleid Expliciet beleid Impliciet en expliciet beleid
Waardeoordeel 0 1 2 2
Tabel 7: Legenda Waardeoordeel
32
Als we kijken naar het analysekader zien we bijvoorbeeld bij het onderdeel ‘Biodiversiteit in bosen natuurgebieden’ dat daar verschillen zijn qua impliciet en expliciet beleid voor de beide gemeenten. Bij het tegengaan van verstoring en verrommeling zien we dat gemeente BorgerOdoorn expliciet in zijn Structuurvisie heeft staan dat ze verrommeling tegen willen gaan, in tegenstelling tot gemeente Noordenveld die geen (on)geschreven beleid heeft op dit punt. Ook bij het punt ‘Uitvoeren PAS maatregelen’ zien we een verschil. Gemeente Borger-Odoorn voert hier geen beleid op, terwijl gemeente Noordenveld hier impliciet beleid op voert Bij het onderdeel ‘biodiversiteit in bebouwd gebied’ zien we een verschil bij de punten groene bedrijventerreinen en operatie steenbreek. Hierin zien we dat gemeente Borger-Odoorn op deze beide onderdelen geen beleid heeft, terwijl gemeente Noordenveld respectievelijk op de twee onderdelen impliciet en expliciet beleid heeft. In het analysekader is er ook een kopje ‘Overig’ aangebracht. Dit zijn beleidsterreinen waar de gemeenten die een expliciet en uitgevoerd biodiversiteitsbeleid hebben dit niet hebben opgeschreven in zijn beleid, maar die wel worden benoemd in beleidsnota’s van of de gemeente Noordenveld of de gemeente Borger-Odoorn. Hieronder valt bermbeheer, akker- en rivierranden en de bioformologische kaart.
Op deze drie beleidsterreinen wordt er bij beide gemeenten expliciet beleid gevoerd. Vooral bij het bermbeheer zien we dat beide gemeenten veel hebben opgeschreven qua beleidsnota’s.
33
4.3.
Kansen voor de gemeenten Noordenveld en Borger-Odoorn
In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op de deelvraag: Wat kunnen de gemeente leren van elkaar en van de gebruikte literatuur in dit onderzoek? Om dit beter in beeld te brengen, worden de resultaten van de eerdere paragrafen gebruikt en vergeleken om erachter te komen wat de gemeente van elkaar kunnen leren. Beide gemeenten proberen in 2022 een beleidsdocument op te stellen dat biodiversiteit als hoofdthema heeft. Het expliciete en impliciete beleid wat de gemeentes al hebben kunnen ze toevoegen aan dit toekomstige document. Een voorbeeld hiervan is de paragraaf over biodiversiteit in de bosvisie van de gemeente Borger-Odoorn. 4.3.1. Specifieke maatregelen Veel acties rondom biodiversiteit zijn niet in beleid vastgelegd of in beleid dat niet expliciet is opgenomen in het beleid. Dit laat ruimte om biodiversiteit bevorderende maatregelen bij gemeenteactiviteiten te negeren of te vergeten. Daarentegen wordt het een vereiste om aan de acties en beleid te houden als het wordt opgenomen in een biodiversiteitsbeleid. Ook hoeft dit niet een grote kostenpost te zijn voor de gemeente die dat niet kan/wil financieren. Een voorbeeld hiervan is dat Borger-Odoorn heeft vastgelegd in kadernota 2011-2014, dat biodiversiteit moet worden meegenomen in de ontwikkeling van nieuwe plannen (BorgerOdoorn, 2011).
Dit is bij Noordenveld alleen een doel die mondeling geuit is en niet verwerkt is in beleid. Beide gemeenten zijn van plan hun beleid rondom biodiversiteit in één document te zetten. Borger-Odoorn heeft het beleid om geen gebruik te maken van bestrijdingsmiddelen bij berm- en groenbeheer ter bevordering van biodiversiteit. Daarentegen probeert Noordenveld enkel rekening te houden met het niet gebruiken van bestrijdingsmiddelen. Door dat tot formeel beleid te verwerken dat als doel biodiversiteit heeft, is de kans veel groter dat er daadwerkelijk ook geen bestrijdingsmiddelen gebruikt worden en dus de biodiversiteit wordt bevorderd. Verder heeft de gemeente Borger-Odoorn een register voor de waarde van haar verschillende bomen en lokaal bosgebied. Zij kan, net als gemeente Noordenveld, formeel vastleggen dat bij kap van bomen er aan kennisgeving richting de gemeente moet worden gedaan en er een herplantingsplicht is. De gemeente Borger-Odoorn wil een voorbeeldfunctie bekleden op het gebied van biodiversiteit. Echter, heeft de gemeente nog geen formeel document om toe te lichten hoe zij die voorbeeldfunctie willen bereiken en wat ze met die functie willen doen. Gemeente Noordenveld doet mee aan operatie Steenbreek, Borger-Odoorn doet hier niet aan mee. Operatie Steenbreek probeert de verharding van tuinen, pleinen en bedrijfsterreinen tegen te gaan.
Hier zou Borger-Odoorn nog aan mee kunnen doen. Beide gemeenten hebben geen expliciet beleid op het gebied van biodiversiteit voor de bestrijding van invasieve soorten. Borger-Odoorn heeft beleid heeft voor de bestrijding van de eikenprocessierups, maar dit kan breder worden getrokken. Er liggen kansen voor beide gemeenten om de bestrijding van invasieve soorten formeel vast te leggen in beleid en daar een versterking van de biodiversiteit aan dat beleid als doel te koppelen. Beide gemeenten kunnen werken aan expliciet beleid over dieren. De gemeente Borger-Odoorn heeft meer expliciet beleid rondom biodiversiteit dan gemeente Noordenveld. Deze trend zet zich voort rondom vele soorten dieren als reptielen, amfibieën en vogels. Maar het ontbreekt BorgerOdoorn aan voldoende expliciet beleid voor insecten. Bijen worden bijvoorbeeld alleen specifiek genoemd bij een samenwerkingsproject met IVN. Noordenveld benoemt in haar beleidsstukken het doel van de insectenpopulatie stimuleren explicieter, hier zou Borger-Odoorn een voorbeeld aan kunnen nemen. 4.3.2. Kansen toekomstige plannen Beide gemeenten gaan in 2022 werken aan beleid op het gebied van biodiversiteit. Voor deze toekomstige plannen worden hier de kansen die door de gemeenten zijn aangegeven in kaart gebracht. Veel van de elementen van biodiversiteitsbeleid kleuren in tabel 10 rood.
Op deze punten zijn er kansen om het toe te voegen aan het toekomstige biodiversiteitsbeleid.
34
Vanuit de gemeente Borger-Odoorn wordt aangegeven dat er kansen zijn op intergemeentelijke samenwerking met betrekking tot biodiversiteitsbeleid. Dit komt ook bij deelvraag 5.3 naar voren. Op dit moment wordt er eigenlijk nog niet samengewerkt aan het beleid. Één keer in de zoveel tijd is er een vergadering met medewerkers van alle Drentse gemeenten met het specialisme duurzaamheid. Doordat er veel mensen aanwezig zijn, werkt dit meer voor het opbouwen van een persoonlijk netwerk dan een constructieve samenwerking tussen gemeenten (bijlage III). Er zijn kansen voor samenwerkingen tussen gemeenten met dezelfde landschapstypen, omdat deze ook vaak dezelfde problemen ondervinden en samen zouden kunnen zoeken naar een oplossing. Andere intergemeentelijke samenwerking zou kunnen plaatsvinden op de aanschaf van bijvoorbeeld maaiapparatuur die beter de biodiversiteit waarborgt (bijlage III). Beide gemeenten zien kansen bij de vergroting van de biodiversiteit door akkerranden in te zaaien met een bloemrijk mengsel die de biodiversiteit van de flora en fauna verhoogt. Gemeente Noordenveld heeft hier eenmalig €25.000 uitgegeven en structureel zijn de plannen om er €5.000 per jaar aan uit te geven. Borger-Odoorn geeft hier jaarlijks €30.000 aan uit. Hieruit blijkt dat beide gemeente hier aandacht aan besteden.
Voor beide gemeenten ligt er een kans op het gebied van het verhogen van biodiversiteit van de weilanden. Dit is in het verloop van de jaren namelijk steeds minder geworden (bijlage III). Dit komt uit de literatuur en de interviews naar voren. Doordat de weilanden dikwijls aan boeren toebehoren, liggen de kansen in het stimuleren van de boeren tot het meer biodivers maken van hun weilanden. Van de verschillende gevonden beleidsstukken was een deel verouderd. Hierdoor is het lastig om in te schatten of het beleid dat staat geschreven in de documenten wordt up-to-date is. Voor het toekomstig alomvattende biodiversiteitsbeleidsdocument zou het dus een pre zijn dat het regelmatig wordt geüpdatet. 4.3.3 Advies Het toevoegen van een natuurelement in beleid is een lastige opgave (Green Office Utrecht University, z.d.). Dit komt doordat het vaak in strijd is met het verbeteren van de economie, er zitten hoge kosten aan verbonden, de wensen en belangen van stakeholders lopen uiteen en eventueel ander beleid wat al gevoerd wordt. Juist om deze reden is het belangrijk om een overzicht te hebben met stakeholders, belangen, bestaande projecten en de medewerkers die op deze projecten zitten. Op deze manier ontstaat er een concreter beeld met wat er al gedaan wordt, wie er mee bezig is, welke interne en externe stakeholders hiermee bezig zijn en wat de bijbehorende belangen zijn.
Op deze manier worden kosten bespaard omdat er samengewerkt wordt. Uit een interview met de IVN in Borger-Odoorn bleek dat inwoners moeite hebben met de uitvoering van het gevoerde beleid om de biodiversiteit te verhogen. Eén van de voorbeelden die hieruit kwam zijn de bermen. Inwoners willen hun omgeving mooi en strak houden, dus er moet gemaaid worden. Dit staat haaks tegenover het verhogen van de biodiversiteit. Hoe meer groen en wilde bloemen er komen, hoe groter de biodiversiteit wordt. Wanneer de stakeholders (intern en extern) aan de voorkant betrokken worden, wordt er een gezamenlijk belang gecreëerd. Dit zorgt voor meer acceptatie en draagvlak. Hierbij valt te denken aan informatieavonden, folders en infographics met informatie over biodiversiteit. Door expliciet biodiversiteitsbeleid te voeren wordt er meer aandacht besteed aan de verhoging en verbetering van biodiversiteit. De elementen die in dit onderzoek zijn gebruikt kunnen hier een hulpmiddel voor zijn. Deze elementen kunnen nog verder worden gedefinieerd vanuit het perspectief van gemeente Noordenveld en gemeente Borger-Odoorn. In tabel 10 is te zien op welke onderwerpen, soorten en elementen beide gemeenten scoren. Een advies kan zijn om juist te focussen op de elementen met een waardeoordeel van ‘0’. Op deze onderwerpen en elementen is er het laagst gescoord.
De kansen liggen het hoogst bij biodiversiteit in het bebouwde gebied en biodiversiteit samen met anderen.
35
Het is belangrijk om van elkaar te leren. Het kijken naar (buur)gemeenten is een relatief makkelijke manier om dit te doen. Op deze manier kunnen gemeente Borger-Odoorn en Noordenveld van elkaar leren. Ook zijn er een tal andere gemeenten in Nederland die bezig zijn op het gebied van het verbeteren en verhogen van de biodiversiteit. Sommige gemeenten zijn al verder dan gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn, met deze gemeenten zouden ze hun beleid kunnen vergelijken.
36
5. Conclusie
De hoofdvraag van het onderzoek is: Wat is het biodiversiteitsbeleid van de gemeenten Noordenveld en Borger-Odoorn, hoe wordt dit in de praktijk gebracht en wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen beide gemeenten? Om duidelijke conclusies te kunnen trekken is de hoofdvraag verdeeld in drie onderdelen. Hieronder wordt elk onderdeel uitgelegd en wordt er een conclusie getrokken. Wat is het biodiversiteitsbeleid van de gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn? In dit onderdeel wordt er onderscheid gemaakt tussen gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn. Er wordt eerst gekeken naar het expliciet beleid van beide gemeenten en daarna naar het impliciet beleid. Biodiversiteitsbeleid gemeente Noordenveld De gemeente Noordenveld heeft expliciet beleid gemaakt om de biodiversiteit in de gemeente te verhogen. In 2002 kwam de gemeente met twee beleidsrapportages: het Landschapsbeleidsplan Noordenveld en de Groenvisie Noordenveld. Het Landschapsbeleidsplan is een beheerplan dat specifiek kijkt naar de biodiversiteit op een aantal gebieden. Deze gebieden zijn landbouw, visserij, recreatie, toerisme en water. De groenvisie is een plan dat zich met name focust op het versterken van groenkwaliteit, groenstructuur en het behouden van culturele en karakteristieke uitstraling. Specifiek wordt er gekeken naar dorpskernen, dorpsranden, brinken en het planten en waarde geven van/aan bomen.
Dit beleid richt zich onder andere meer aandacht voor de vormgeving van de natuurovergang van drop naar het landschap (Kloosterziel & Scheltens, 2002). Naast deze twee beleidsplannen is er ook nog het Bermbeheerplan is het beleid voor de vormgeving, motoring en beheer van alle bermen in de gemeente. Het doel van dit plan is om de soorten variatie te verhogen. De ambitie van gemeente Noordenveld is om een bijdrage te leveren aan het aanleggen van nieuw groenbeheer en het verbeteren van de biodiversiteit. De verbeterde biodiversiteit zou voornamelijk moeten komen van maai- en afzuigmanieren in het groen en het planten van gevarieerde biodiversiteit verhogende kruidensoorten (Smid en Van der Wal, 2021). Veel biodiversiteit verhogende activiteiten in gemeente Noordenveld komen voort uit beleid gericht op andere onderwerpen, zoals beheerbeleid. Er is echter nauwelijks apart beleid geschreven dat puur over biodiversiteit gaat, er wordt dus in sommige beleidsplannen, met een ander onderwerp, zeer kort ingegaan op biodiversiteit. In tabel 10, beleidsoverzicht, is te zien dat gemeente Noordenveld op het gebied van een aantal elementen aandacht heeft besteed aan het maken en voeren van expliciet beleid.
Aangezien er in totaal 42 onderdelen zijn en gemeente Noordenveld maar op negen van deze onderdelen expliciet beleid voert kan er geconcludeerd worden dat er veel wordt gedaan op dit gebied maar dat dit nadrukkelijker benoemd zou kunnen worden. Biodiversiteitsbeleid gemeente Borger-Odoorn De gemeente Borger-Odoorn heeft nog geen expliciet biodiversiteitsbeleid (bijlage III). Wel wordt er aangegeven dat er veel waarde gehecht worden aan een bos met hoge natuurwaarden. Het doel is om de natuurwaarde te behouden en verder te ontwikkelen door in het beheer en onderhoud te sturen op een aantal aspecten, dit staat allemaal beschreven in de Bosvisie van gemeente Borger-Odoorn (Borger-Odoorn, 2020a). In deze visie staan ook wetten en regelingen met betrekking tot biodiversiteit op het gebied van bossen. De Kadernota Duurzame ontwikkeling 2011-2014 gaat in op duurzaamheidsthema’s en behandelt de ambities op het gebied van duurzame ontwikkelingen. In deze Kadernota wordt door de gemeente Borger-Odoorn aangegeven dat ze een voorbeeldfunctie willen vervullen waarbij duurzaamheid deel uit gaat maken van alle besluiten, beleid en uitvoerende taken. Dit moet op meerdere manieren bereikt worden, de beste manier is om dit te doen is door milieu en natuur in 37
een vroeg stadium te betrekken, bijvoorbeeld al bij de planontwikkeling. Op deze manier worden kansen benut om de leefomgeving duurzamer te maken. Gemeente Borger-Odoorn heeft ook een groenvisie. Deze visie omvat een thematische uitwerking van het groenbeleidsplan. Het impliciet beleid wat in gemeente Borger-Odoorn gevoerd wordt valt onder te verdelen in twee categorieën. De eerste categorie gaat over beleid waar wel over gesproken wordt maar niet in beleidsdocumenten is opgenomen. De tweede categorie gaat over externe partijen die samenwerken met de gemeente Border-Odoorn voor de bevordering van de biodiversiteit. Hierbij valt te denken aan private initiatieven en externe projecten van organisaties? In tabel 10, beleidsoverzicht, is te zien op welke onderdelen gemeente Borger-Odoorn expliciet beleid voert, in totaal zijn er 42 onderdelen. In de onderstaande tabel 13 wordt er een schematische weergave gegeven van de onderdelen waar gemeente Noordenveld en gemeente Borger-Odoorn expliciet biodiversiteitsbeleid over hebben geschreven. Gemeente Noordenveld Herstel van cultuurlandschap Behoud en versterking van de algemene insectenpopulaties Natuurwaarden en ontwikkelmogelijkheden in beeld brengen Kwaliteit bos en bomen
Gemeente Borger-Odoorn Uitbreiden ecologisch groen Benutten van kansen schrale vegetaties buitengebied Versterken leefgebied van soorten gekoppeld aan specifiek landschap als erfvogels, weidevolgels en heidevogels Behoud en versterking van insectenpopulaties
Monitoring bos- en natuurgebieden Bos- en natuurbeleid Herstel insectenpopulatie Aanleg en onderhoud landschapselementen Beheer rondom bermen Beheer Akker- en rivierranden Minder verharding en meer groen in kernen Tabel 13: expliciet biodiversiteit in beide gemeenten Hoe wordt het biodiversiteitsbeleid van gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn in de praktijk gebracht? In deze paragraaf wordt het biodiversiteitsbeleid van gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn zoals het in de praktijk wordt gebracht beschreven. Het beleid in de praktijk gemeente Noordenveld In de gemeente Noordenveld is er in 2021 eenmalig €25.000.- euro geïnvesteerd in het verhogen van de biodiversiteit in de gemeente. Vanaf 2022 wordt er jaarlijks €5.000.- euro geïnvesteerd voor biodiversiteit. Naast het geld dat er wordt uitgegeven zijn er ook diverse maatregelen die worden genomen door de gemeente om de biodiversiteit te versterken. Deze maatregelen bestaan uit het aanleggen en beheren van boomrijen, houtwallen, singels en bermen. Bij het planten van deze nieuwe bloemen, bomen of gewassen wordt gelet op de kruidenrijkheid van de soort. Ook wordt er bij het onderhouden van grasland minder bestrijdingsmiddelen gebruikt en wordt er bij het planten van bloemen gekeken naar de effecten voor de insecten die daar leven.
Het beleid in de praktijk gemeente Borger-Odoorn Net zoals gemeente Noordenveld, geeft ook gemeente Borger-Odoorn jaarlijks geld uit om de biodiversiteit te verhogen. Er wordt €30.000.- euro uitgegeven aan het inzaaien van wilde bloemen langs akkers. Behalve deze investering neemt gemeente Borger-Odoorn ook verschillende maatregelen voor het verhogen van de biodiversiteit. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij
38
het aanleggen van wegen, de verwerking van afvalwater en worden de onderhoudswerkzaamheden aan het groen op een ecologische en duurzame manier uitgevoerd. Ook verwijderen zij op een milieuvriendelijke manier onkruid zonder gif (Borger-Odoorn, 2011). Het planten van struiken onder eikenbomen is nog een goed voorbeeld, hierdoor krijgen eikenprocessierupsen minder kans om zich te verspreiden. Borger-Odoorn houdt rekening met biodiversiteit bij haar lopende projecten. In 2019 startte het meerjarig project: 3Bees. Dit staat voor Borger-Odoorn Bevordert Biodiversiteit. Uit de bovenstaande informatie is te concluderen dat beide gemeenten rekening proberen te houden met biodiversiteit. Er is een aantal lopende projecten dat als doel heet de biodiversiteit te vergroten. Biodiversiteit wordt dan gezien als een apart aspect wat bij een project komt kijken. Ook valt te concluderen dat zowel gemeente Noorderveld als gemeente Borger-Odoorn hun beleid en acties rond biodiversiteit niet volledig in beeld hebben. Zo bleek uit de interviews dat er wel meer projecten waren, maar het niet helder was hoe deze verliepen en hoeveel projecten lopen. Ook kan er gezegd worden dat beide gemeenten een budget hebben om de biodiversiteit te verhogen.
Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen beide gemeenten? In het laatste onderdeel wordt er antwoord gegeven op de vraag welke verschillen er zijn tussen gemeente Noordenveld en gemeente Borger-Odoorn. In de onderstaande tabel (tabel 14) is een puntenoverzicht te zien. Dit zijn de waardeoordelen van de biosdiversiteitselementen per gemeente bij elkaar opgeteld. Er is gekeken naar het biodiversiteitsbeleid van zowel gemeente Noordenveld als gemeente Borger-Odoorn in hoofdstuk 4.1. Dit beleid is vergeleken met de biodiversiteitselementen die benoemd zijn in hoofdstuk 3.4. Per element is gekeken wat voor soort beleid (expliciet, impliciet of beide) hierover geschreven is. Op basis hiervan is er een waarde oordeel aan gegeven. Wanneer een gemeente geen beleid heeft op deze elementen, krijgt ze een oordeel van 0 (rood). Wanneer een gemeente alleen impliciet beleid heeft, krijgt ze een oordeel van 1 (oranje). Wanneer een gemeente alleen expliciet beleid (geel) heeft of zowel impliciet als expliciet beleid (groen) heeft, krijgt ze een waardeoordeel van 2. Op het moment dat een gemeente zowel expliciet als impliciet beleid heeft op een bepaald biodiversiteitselement, wordt dit beschouwd als alleen expliciet beleid. In tabel 10 (in het onderzoeksrapport) zijn alle elementen te zien.
In de onderstaande tabel zijn alleen de elementen te zien waar de beide gemeenten in verschillen. Dit is een overzichtelijke samenvatting om in één oogopslag te zien wat voor soort beleid de ene gemeente doet ten opzichte van de andere gemeenten op het gebied van een bepaald element. Punten
Waardeoordeel
Geen beleid
0
Impliciet beleid Expliciet beleid Impliciet en expliciet beleid
1 2 2
Tabel 7: Legenda waardeoordeel Onderwerp Behoud van soorten en populaties versterken
Soort Vogels
Amfibieën en reptielen
Elementen Versterken leefgebied van soorten gekoppeld aan specifiek landschap als erfvogels, weidevogels, heidevogels. Versterken leefgebied
Gemeente Noorderveld Waardeoordeel: 1
Gemeente Borger-Odoorn Waardeoordeel: 2
Impliciet beleid
Expliciet beleid
Waardeoordeel: 1 Impliciet beleid
Waardeoordeel: 2 Expliciet beleid
39
Zoogdieren Biodiversiteit in Herstel bos- en achteruitgang natuurgebieden kwaliteit bosgebied Tegengaan verstoring en verfrommeling ect. Uitvoeren PAS maatregelen Monitoring
Herstel van het cultuurlandschap Kwaliteit bosgebied
Toezicht en handhaving Maatregelen Monitoring bos- en natuurgebieden
Biodiversiteit in Akker- en het rivierranden buitengebied
Beheer rondom Akkeren rivierranden
Biodiversiteit in Groene bebouwd bedrijventerreinen gebied Operatie Steenbreek
Biodiversiteit op groene bedrijventerreinen versterken Minder verharding, meer groen in kernen
Bestrijden invasieve soorten
Tegengaan van biodiversiteitbedreigende soorten (o.a. de Eikenprocessierups) Stakeholders betrekken bij biodiversiteit
Biodiversiteit Participatie samen met anderen Tabel 14: verschillen in beleid tussen beide gemeenten
Waardeoordeel:2 Expliciet beleid Waardeoordeel: 1
Waardeoordeel: 0 Geen beleid Waardeoordeel: 2
Impliciet beleid
Expliciet beleid
Waardeoordeel: 0
Waardeoordeel: 2
Geen beleid Waardeoordeel: 1 Impliciet beleid Waardeoordeel: 2
Expliciet beleid Waardeoordeel: 0 Geen beleid Waardeoordeel: 2
Impliciet en expliciet beleid Waardeoordeel: 2
Expliciet beleid
Impliciet en expliciet beleid Waardeoordeel: 1
Expliciet beleid
Impliciet beleid Waardeoordeel: 2
Geen beleid Waardeoordeel: 0
Expliciet beleid Waardeoordeel: 0
Geen beleid Waardeoordeel: 1
Geen beleid
Impliciet beleid
Waardeoordeel: 0
Waardeoordeel: 1
Geen beleid
Impliciet beleid
Waardeoordeel: 2
Waardeoordeel: 0
De biodiversiteitselementen zijn per onderwerp gebundeld en de waardeoordelen van de elementen die bij het onderwerp horen zijn bij elkaar opgeteld. Wanneer de bovenstaande tabel (tabel 14) vergeleken wordt met tabel 10 in bijlage V, kunnen er een paar conclusies getrokken worden over de verschillen tussen beide gemeenten. Biodiversiteitselementen Behoud van soorten en populaties versterken Biodiversiteit in bos- en natuurgebieden Biodiversiteit in het buitengebied Biodiversiteit in bebouwd gebied Biodiversiteit samen met anderen Totaal 36/84 Tabel 11: puntentotalen
Noordenveld 13/26
Borger-Odoorn 14/26
8/14
10/14
10/14
10/14
5/22
5/22
0/8
1/8 40/84
40
De algemene conclusie is dat de gemeenten op enkele deelaspecten verschillen. 1. Gemeente Borger-Odoorn heeft een waardeoordeel van 14. Dit is 1 punt hoger dan de gemeente Noordenveld. Dit komt omdat gemeente Borger-Odoorn expliciet beleid heeft op het gebied van vogels en amfibieën en reptielen in tegenstelling tot Noordenveld die alleen impliciet beleid heeft. Ook scoort gemeente Borger-Odoorn hoger op het element flora (benutten van kansen schrale vegetaties in het buitengebied) omdat hier zowel expliciet als impliciet beleid voor is geschreven. Ondanks gemeente Noorderveld lager heeft gescoord op het ‘behoud van soorten en populaties versterken, loopt zij wel voor op het gebied van het uitbreiden van ecologisch groen. Deze vergelijking is ook terig te zien in bijlage V. 2. Op het gebied van biodiversiteitsbeleid bos- en natuurgebieden loopt gemeente BorgerOdoorn ook voor. Dit verschil ligt met name bij het herstellen van de achteruitgang van de kwaliteit van het bosgebied, de monitoring van het bosgebied en het tegengaan van verstoring, verfrommeling ect. Alhoewel gemeente Borger-Odoorn over het algemeen hoger heeft gescoord, loopt gemeente Noorderveld op één aspecten voor namelijk, het uitvoeren van PAS maatregelen (Borger-Odoorn scoort 1 en Noorderveld scoort 2). 3. Het laatste verschil tussen de beide gemeenten behoort tot de categorie: biodiversiteit samen met anderen.
Ook hier is het verschil maar één punt. Het verschil komt doordat gemeente Borger-Odoorn impliciet beleid heeft gevoerd op het gebied van stakeholders betrekken bij biodiversiteit. Gemeente Noorderveld heeft hier geen beleid op geschreven. Deze drie conclusies laten zien dat er geen grote verschillen zijn tussen beide gemeenten. Toch kan er geconcludeerd worden dan de gemeenten wel van elkaar kunnen leren, ook al gaat het om kleine onderwerpen. Zoals al eerder is benoemd, worden deze verschillen in tabel 10 en in hoofdstuk 4.2 schematisch weergeven. Om dit overzicht duidelijker te maken zijn alle verschillen tussen beide gemeenten in tabel 14 gezet. Op deze manier kan er in één oogopslag gezien worden welke verschillen er zijn, wat voor soort beleid op dit onderwerp is geschreven of uitgevoerd is en welke waardeoordeel de gemeente op dit onderwerp heeft gekregen.
41
6. Discussie
Biodiversiteit is een onderwerp dat in ontwikkeling is en gedurende de jaren meer invulling krijgt. Gemeenten moeten hier meer aandacht aan besteden en daarom zijn er enkele aanbevelingen voor vervolgonderzoek, zodat er meer informatie rondom biodiversiteit beschikbaar is. Aan de hand van maatregelen wordt er geprobeerd om biodiversiteit te herstellen en te versterken. Het is van belang om de effectiviteit van de maatregelen te onderzoeken. Zodoende kan er worden nagegaan of de maatregelen voldoende effect hebben of dat er bijgestuurd moet worden. Uit dit onderzoek is gebleken dat er in jaarstukken en begrotingen gesproken wordt over biodiversiteit. Vervolgonderzoek zou gefocust kunnen zijn op het structurele budget van biodiversiteit: Hoe wordt dit ingevuld door gemeenten? Wat besteden gemeenten gemiddeld aan biodiversiteit? In alle lagen van de overheid komt biodiversiteit naar voren. Participatie van gemeenteraden is van belang, omdat het beleid samen met inwoners moet worden opgesteld. Maar ook inwoners vormen een belangrijk onderdeel in het creëren en versterken van het beleid. Vervolgonderzoek op het gebied van participatie is aan te bevelen. Dit onderzoek zou kunnen focussen op participatie van gemeenteraden en/of participatie van inwoners, bedrijven, ondernemers en agrariërs en eventuele samenwerking met anders overheidslagen, zoals de waterschappen of provincie.
Ook is het mogelijk om vervolgonderzoek op het gebied van biodiversiteit te specificeren naar de agrarische sector. Deze sector vormt een onderdeel van het type landschap dat in de gemeente Borger-Odoorn en Noordenveld voorkomt. Ook kan er ook verder onderzoek gedaan worden naar de elementen van biodiversiteit, tabel 5. Zijn de genoemde elementen belangrijk genoeg voor en van toepassing op de gemeente? Vervolgonderzoek richt zich dan op het mogelijk aanpassen van de tabel zodat dit voor elke gemeente maatwerk is. Er zijn veel mogelijkheden met verscheidene uitgangspunten voor vervolgonderzoek. Dit laat zien dat biodiversiteit een onderwerp is waar nog veel over te leren valt. De bovenstaande aanbevelingen zullen de gemeenten mogelijk een beter en informatiever beeld geven, met het versterken van biodiversiteit als gevolg. Op basis van dit onderzoek kunnen we concluderen dat ons tijdspad niet helemaal juist is geweest. De eerste deelvraag ‘Wat is biodiversiteitsbeleid en wat zijn de elementen van dit beleid?’ is van groot belang van ons onderzoek. Als wij geen strakke definitie hebben van wat biodiversiteit is en wat biodiversiteitsbeleid is kan het onderzoek niet verder. We zijn eerst begonnen de andere deelvragen en de eerste deelvraag hebben we als laatste gedaan. Dit was niet een goed idee van ons.
Voor de volgende keer is het zaak voor ons om ons aan het tijdspad te houden en wanneer er een logische en chronologische volgorde is bepaald in het plan van aanpak. Daarnaast hebben wij ons onderzoek moeten afbakenen naar het vergelijken van het biodiversiteitsbeleid van beide gemeenten. Tijdens de rekenkamercommissies kregen we feedback over dat wij bijvoorbeeld niet burgerparticipatie hebben meegenomen in ons onderzoek. Aangezien wij tijdens ons onderzoek gelimiteerd tijd hebben moesten wij onze kaders verkleinen ten opzichte van de originele vraag van de rekenkamercommissie. Verder is een verbeterpunt voor ons dat we wel op zoek zijn geweest of de elementen van biodiversiteit aanwezig waren, maar niet naar de kwaliteit van deze elementen. Wij hebben niet goed genoeg onderscheid gemaakt tussen deze twee verschillen tijdens ons zoekproces. Als de elementen aanwezig zijn, betekent dit niet gelijk dat ze van kwalitatieve goede aard zijn. Voor de volgende keer is het belangrijk dat we goed op onze bril hebben naar wat we eigenlijk op zoek zijn in het onderzoek. Om tot deze elementen te komen is er gekeken naar gemeenten die beleidsnota’s hebben geschreven op het gebied van biodiversiteit. Hierbij hebben wij geen grondig onderzoek gedaan naar de geografische en demografische indeling van deze gemeenten.
Er is voornamelijk gekeken of deze gemeenten biodiversiteitsbeleid hebben geschreven en ongeveer qua grootte overeenkomen met gemeente Noordenveld en Borger-Odoorn. Tijdens deze vergelijking hebben
42
we gekeken naar meerdere gemeenten, zodat er een vollediger beeld is van de elementen van biodiversiteit
43
7. Literatuurlijst Bekhuis, S. (2019, 29 oktober). Gratis plant voor inwoners die tuin willen vergroenen in Noordenveld. Dagblad van het Noorden. Geraadpleegd op 7 december 2021 van https://dvhn.nl/drenthe/Gratis-plant-voor-inwoners-die-tuin-willen-vergroenen-inNoordenveld-24967867.html Borst en Groenestein Adviesbureau. (2006, september). Groenbeleidsvisie ‘Groen moet je doen’. Geraadpleegd op 2 december 2021, van https://docplayer.nl/133183-Roenbeleidsvisiegroen-moet-je-doen-gemeente-borger-odoorn-afdeling-bouwkunde-openbare-werken-engroen-bowg-uitwerking-beleidsthema-s-groen.html Buys, N. et al. (2010, 4 november). Biodiversiteit: basisproduct of luxegoed? Geraadpleegd op 22 november 2021 van https://bio.kuleuven.be/eeb/ldm/images/metaforum-biodiversiteit.pdf Buys, N. et al. (2010, 4 november). Ensie (2021a, 2 december). Wat is de betekenis van expliciet? Geraadpleegd op 22 november 2021 van https://www.ensie.nl/betekenis/expliciet Ensie (2021b, 2 december). Wat is de betekenis van impliciet? Geraadpleegd op 22 november 2021 van https://www.ensie.nl/betekenis/impliciet Europese Commissie (z.d.). Wat is biodiversiteit? Geraadpleegd op 22 november 2021 van https://ec.europa.eu/environment/basics/natural-capital/biodiversity/index_nl.htm Gemeente Bloemendaal (z.d.). Biodiversiteit in Bloemendaal.
Geraadpleegd op 8 december 2021 van https://www.bloemendaal.nl/projecten/biodiversiteit-in-bloemendaal Gemeente Borger-Odoorn (2021). Begroting 2021. Geraadpleegd op 2 december 2021 van https://borger-odoorn.begroting-2021.nl/ Gemeente Borger-Odoorn (2020). Bosvisie 2020-2038. Geraadpleegd op 23 november 2021 van https://www.borger-odoorn.nl/fileadmin/user_upload/Bosvisie_Borger-Odoorn_153__PFO_10-5_.pdf Gemeente Borger-Odoorn (2011). Kadernota duurzame ontwikkeling 2011-2014. Geraadpleegd op 22 november 2021 van https://adoc.pub/queue/kadernota-duurzameontwikkeling.html Gemeente Borger-Odoorn (2020). Vergunningsverlenings-, Toezichts- en Handhavingsbeleid 2020. Geraadpleegd op 7 december 2021 van https://www.borgerodoorn.nl/bestuur-en-organisatie/beleid/beleidsstukken/toezicht-en-handhaving.html
Gemeente Bronckhorst. (z.d.). Samen voor biodiversiteit. Geraadpleegd op 8 december 2021van https://www.bronckhorst.nl/home/samen-voor-biodiversiteit_46451/ Gemeente Houten. (z.d.). Groen en biodiversiteit. Geraadpleegd op 8 december 2021, van https://www.houten.nl/groen-water-en-duurzaamheid/groen-en-natuur/groen-enbiodiversiteit Gemeente Lochem. (November 2020). Lochem natuurlijk – Kansen benutten voor biodiversiteit Geraadpleegd op 7 december 2021, van
44
https://www.lochem.nl/fileadmin/internet-doc/Bestuur-OrganisatieNieuws/Nieuws/2020/Biodiversiteitsplan_Lochem_natuurlijk-_versie_02-12-2020.pdf
Gemeente Lochem. (z.d.). Biodiversiteit - gemeente Lochem. Geraadpleegd op 8 december 2021,van https://www.lochem.nl/afval-energie-natuur-en-milieu/natuur/biodiversiteit Gemeente Noordenveld (2021). Programmabegroting 2021. Geraadpleegd op 2 december 2021 van https://noordenveld.nl/begroting-en-jaarstukken Gemeente Noordenveld. (z.d.). Bestemmingsplan Buitengebied Noordenveld: 4.2 Beleid. BügelHajema. Geraadpleegd op 1 december 2021, van https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.1699.2009BP007vg02/t_NL.IMRO.1699.2009BP007-vg02_4.2.html Gemeente Rheden. (z.d.). Biodiversiteit. Geraadpleegd op 8 december 2021, van
https://www.rheden.nl/Inwoners/Duurzaamheid_klimaat/Biodiversiteit Gemeente Zeist. (z.d.). Biodiversiteit. Geraadpleegd op 8 december 2021, van https://www.zeist.nl/afval-groen-en-water/bomen-en-beplanting/biodiversiteit Gittenberger, E. (1995, 1 januari). Naturalis Institutional Repository; Wat is biodiversiteit? Naturalis Biodiversity Center. Geraadpleegd op 22 november 2021, van
https://repository.naturalis.nl/pub/349989 Green Office Utrecht University. (z.d.). Waarom is biodiversiteit belangrijk? Universiteit Utrecht. Geraadpleegd op 22 november 2021, van https://www.uu.nl/node/19859/waarom-isbiodiversiteit-belangrijk Ipema, K. (2018, 10 oktober). Bomenbeleidsplan | Gemeente Noordenveld. Noordenveld. Geraadpleegd op 1 december 2021, van https://noordenveld.nl/bomenbeleidsplan IVN(Z.d.) Afdeling Borger-Odoorn. Geraadpleegd op 27 november van https://www.ivn.nl/afdeling/borger-odoorn/biodiversiteit Kloosterman, A. (2020, 16 juni). Bermbeheerplan gemeente Noordenveld. Gemeente Noordenveld. Geraadpleegd op 2 december 2021, van https://docplayer.nl/201163190Bermbeheerplan-gemeente-noordenveld.html Kloosterziel, H. R., & Scheltens, B. J. (2002, oktober). Groenvisie Noordenveld Eindrapport. Gemeente Noordenveld. Kloosterziel, H. R., & Vis, G. (2002, november). Landschapsbeleidsplan Noordenveld Eindrapport. Gemeente Noordenveld. Ministerie van Algemene Zaken. (2021, 30 juni). Beleid voor natuur en biodiversiteit. Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl. Geraadpleegd op 22 november 2021, van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/beleid-voor-natuur-enbiodiversiteit
Mr. Chadd Academy. (z.d.). Maatschappelijke problemen - Mr. Chadd Academy 45
mrchadd.nl. Geraadpleegd op 11 augustus 2021, van https://www.mrchadd.nl/academy/vakken/maatschappijleer/maatschappelijke-problemen Planbureau voor de Leefomgeving. (z.d.). Natuur, landschap en biodiversiteit. Geraadpleegd op 6 december 2021, van https://www.pbl.nl/onderwerpen/natuur-landschapen-biodiversiteit Provincie.drenthe.nl (z.d.). Gemeente Borger-Odoorn. Geraadpleegd op 2 december 2021 van https://www.provincie.drenthe.nl/kernkwaliteiten/voorbeelden/gemeente-borger/ Rijksoverheid (z.d.). Biodiversiteitsverlies in Nederland, Europa en de wereld, 1700-2010 |Compendium voor de Leefomgeving. Geraadpleegd op 22 november 2021, van https://www.clo.nl/indicatoren/nl144002-ontwikkeling-biodiversiteit-msa Rijksoverheid. (2017, 1 juni). Wat is biodiversiteit? | Compendium voor de Leefomgeving. Geraadpleegd op 22 november 2021, van https://www.clo.nl/indicatoren/nl1083-wat isbiodiversiteit Smid, K., & Van der Wal, M. (2021, 8 juni). Jaarstukken 2020. Jaarstukken 2020 gemeente Noordenveld.Geraadpleegd op 2 december 2021, van https://noordenveld.nl/file/5906/download Smid, K., Wekema, A., Ipema, K., Kosters, H., Westendorp, J., & Van der Wal, M. (2020, 1 oktober). Programmabegroting 2021. Programmabegroting 2021 gemeente Noordenveld. Geraadpleegd op 2 december 2021, van https://noordenveld.nl/file/3802/download Zoek.officielebekendmakingen.nl (2020, 1 oktober).
Gemeenteblad van Borger-Odoorn. Geraadpleegd op 2 december 2021 van https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-202184768.html
46
10.1. Lijst met Tabellen Tabel 1 Tabel 2 Tabel 3 Tabel 4 Tabel 5 Tabel 6 Tabel 7 Tabel 8 Tabel 9 Tabel 10 Tabel 11 Tabel 12 Tabel 13 Tabel 14
Beantwoording van de deelvragen Gestelde interviewvragen deelvraag 2 en 3 Gestelde interviewvragen deelvraag 4 Betrouwbaarheid en validiteit Zoekmachines en termen Begripsafbakening Waardeoordeel Biodiversiteitselementen Analysekader elementen van biodiversiteit Beleidsoverzicht Puntentotalen Verschillen expliciet en impliciet beleid tussen beide gemeenten Expliciet biodiversiteit in beide gemeenten Verschillen in beleid tussen beide gemeenten
10.2. Lijst met figuren Figuur 1 Figuur 2 Figuur 3 Figuur 4
Biodiversiteit is een veel omvattend begrip Ontwikkeling biodiversiteit (wereld, Europa en Nederland) Samenhang biodiversiteit en maatschappij Karakterisering en samenhang in set van biodiversiteitsindicatoren om veranderingen in biodiversiteit te beschrijven
47
Bijlage I.
Elementen van biodiversiteit
Elementen van biodiversiteit Behoud van 1. Flora soorten en populaties versterken 2. Zoogdieren 3. Vogels 4. Amfibieën en reptielen 5. Paddenstoelen 6. Insecten
Biodiversiteit in bos- en natuurgebieden
Biodiversiteit in het buitengebied
7. Bioformologische kaart 1. Herstel achteruitgang kwaliteit bosgebied 2. Monitoring boskwaliteit 3. Tegengaan verstoring, verrommeling etc. 4. Uitvoeren PAS maatregelen 5. Monitoring 6. Laanbeheer 7. Bos- en natuurbeheer 1. Natuurinclusieve landbouw 2. Herstel achteruitgang insecten 3. Landschappelijke versterking
Versterken botanische kwaliteiten Uitbreiden ecologisch groen Benutten kansen schrale vegetaties buitengebied Verbindingen leggen om landschap te ontsnipperen. Herstel cultuurlandschap Monitoring Versterken leefgebied van soorten gekoppeld aan specifiek landschap als erfvogels, weidevogels, heidevogels. Versterken leefgebied Laanbermen met betekenis voor bijzondere paddenstoelen specifiek beheren. Bijvriendelijke gemeente Behoud en versterking insectenpopulaties algemeen. Preventie en toezicht bestrijdingsmiddelen. Natuurwaarden en ontwikkelmogelijkheden in beeld brengen Kwaliteit bosgebied Kwaliteit bos en bomen Toezicht en handhaving Maatregelen Monitoring bos- en natuurgebieden Behoud ecologische waarden in lanen Bos- en natuurbeleid Stimuleren natuurinclusieve landbouw Herstel insectenpopulatie Aanleg en onderhoud landschapselementen
48
Biodiversiteit in bebouwd gebied
Biodiversiteit samen met anderen
4. Soortenvariatie kleinschalig (agrarisch) cultuurlandschap 5. Bodembeheer en grondbeleid 6. Bermbeheer 7. Akker- en rivierranden 1. Groen en blauw netwerk 2. Natuurinclusief ontwerpen
Versterken habitatten Beleid voor bodem- en grondbeheer
Beheer rondom bermen Beheer rondom Akker- en rivierranden Versterken van de groen- en waterstructuren Toetsen van plannen of deze bijdragen aan biodiversiteit Bij stedelijke ontwikkelingen nieuw groen en water steeds als maatwerk vorm te geven via natuurinclusief ontwerpen 3. Groene schoolpleinen Biodiversiteit verhogende maatregelen op schoolpleinen -zones 4. Natuurdaken Biodiversiteit verhogende maatregelen voor daken (exclusief subsidiemogelijkheden) 5. Groene gevels Biodiversiteit verhogende maatregelen voor gevels (exclusief subsidiemogelijkheden) 6. Stadslandbouw Stimuleren initiatieven stadslandbouw 7. Groene bedrijventerreinen Biodiversiteit op groene bedrijventerreinen versterken 8. Operatie Steenbreek Minder verharding, meer groen in kernen 9. Bestrijden invasieve soorten Tegengaan van biodiversiteitsbedreigende soorten (o.a. de Eikenprocessierups) 10. Tiny Forest Kleine bossen/groengebieden in bewoonde kernen 1. Participatie Stakeholders betrekken bij biodiversiteit Betrekken actief kennis en kunde van bewoners Kennisuitwisseling agrarische sector 2. Communicatie Biodiversiteit breed in de aandacht brengen o Initiatieven delen en inspireren o Stimuleren om natuurinclusief bouwen te integreren in hun ontwerp
49
II.
Interview gemeente Noordenveld (notulen)
Noordenveld Groen beleidsplan 2003 staat wel wat in over biodiversiteit, maar is sterk verouderd Biodiversiteit is heel breed, tegenwoordig kun je niet meer zonder Binnen de gemeente kan het vertaald worden naar een verscheidenheid van verschillende soorten planten en dieren die elkaar ondersteunen. Voor de gemeente is de verschillende planten in de bermen en dergelijke. In het kort het is erg breed en kan op verschillende manieren vertaald worden in beleid Voor De gemeente is de laatste jaren een stuk belangrijker geworden omdat klimaat steeds belangrijker is geworden. De waarde van groen wordt voor de gemeente de raad en de leefomgeving steeds belangrijker, maar bij de gemeenteraad en de grootste partijen de gemeentebelangen partijen, voornamelijk bestaand uit ondernemers, leeft het nog minder. Bij de ondernemers nog niet echt, de gemeenteraad probeert het in bijna alle plannen meegenomen. Groen wordt steeds belangrijker en krijgt meer aandacht. Proberen in alle plannen de aandacht hebben op dorpsniveau voor aanplant van verschillende soorten en letten op vlinders. Bij beheer wordt er ook op gelet. Bermbeheer bijvoorbeeld.
Het biodiversiteitsbeleid is in het kort, overal biodiversiteit mee proberen te nemen Voor Noordenveld is waterbeheer samen met biodiversiteit het thema om op te focussen Welke punten gaan goed in de gemeente Nieuwe inrichting, hier moet veel rekening worden gehouden met biodiversiteit De oude garde wil kort gemaaid en aangeharkt, terwijl dit voor de biodiversiteit niet het beste is. In de grote kernen speelt dit het meest van de aangeharkte percelen Proberen minder bestrijdingsmiddelen gebruiken Bloemen planten voor bijen Kruidenrijke mengsels planten Nee komt bij de update van 2003 groenbeleid Voor bermbeheer is wel al een plan, maar is vooral voor het buitengebied en de bermen. Dit is het enige vastgestelde beleid. Is per situatie anders, is lastig om te kijken. In het algemeen verhogen biodiversiteit. Voor ecologisch bermbeheer is er het Drents bermbeheerberaad Verder wordt alles zelf geregeld. Er zijn wel netwerk dagen waar gemeentes samen komen om kennis en netwerk te delen. Echt samenwerken niet De gemeentes staan er voor haar gevoel op dezelfde manier voor Noordenveld is een beetje een gemiddelde gemeente Grotere gemeentes zijn er wat verder mee zoals Assen Eenmalig een keer geld gekregen voor biodiversiteit, 25.000 euro. dit geld is uitgegeven door de gemeente aan Akkerbouw in buitengebied en bloembollen in de kernen.
Voor akkerbouw in buitgebied komt structureel 5000 euro vrij. Er zou uit het potje duurzaamheid nog wat geld kunnen komen, maar er is niks geoormerkt 50
III.
Interview Borger-Odoorn
Interview met Hans Klaassens, mr. Klaassens is: beleidsmedewerker groen, beheer assets en kapitaalgoederen, wegen, water en bruggen. Hij is sinds 2019 bij Borger-Odoorn actief, daarvoor bij de gemeente Groningen. Borger-Odoorn zijn Groen projectteam werkt aan projecten in het groen, anderen teams doen vooral aan onderhoud. Voor mij heeft het heeft alles te maken met soortenrijkdom, dat is voor mij alles omvattend. Algemeen de flora en fauna. Hetzelfde, soortenrijkdom. Verschillende huisvesttingsplaatsen voor dieren en insecten. Daarnaast het zorgen voor variatie in landschap. We hebben nog geen beleidstukken, maar die zijn wel in ontwikkeling. Eport, dat is integraal beheer openbare ruimte, daarin wordt expliciet verwezen naar biodiversiteit stimuleren en verhogen. Bij bosvisie of wegconstructie, proberen we rekening te houden. Ook bij: het renoveren van de Exloo fabriek, bloemrijk berm zaaien en effectief het beheren. Ook hebben we voor akkerranden bij Agrarius hebben 30.000 euro beschikbaar gekregen. Boeren stimuleren meer te doen, Als in wilde akkers aanleggen en beheren. Een biodiversiteitsplan komt er in 2022 aan, waarbij we het hele openbaar groen gaan beoordelen, ook binnen de bebouwde kom. En noteren we kansrijke locaties om de biodiversiteit te versterken. En dat komt dan gezamenlijk in één beleidsdocument.
De focus ligt nu met name bij het bermbeheer, waardoor er meer variatie in planten ontstaat. Kansen liggen er vooral bij nieuwe bomenvisie, waarbij huidig boombestand onder de loop wordt genomen. Ook moet worden gekeken naar een aanpak van de klimaatsverandering en de eikenprocessierups. De eikenprocessierups komt minder voor bij gevarieerde planten onder bomen, bloemen en struiken. Vooral stuiken onder bomen kunnen helpen bij het versterken van de biodiversiteit. We kunnen alle omstandigheden proberen te optimaliseren Verschillen centrale kernen en het buitengebied? Ja, we hebben Eport vastgesteld, daarin is differentiatie vastgesteld en daar wordt rekening mee gehouden. Het gras mag langer met meer variatie in het buitengebied, terwijl een gazon binnen de bebouwde kom luchtkwaliteitsniveau B heeft. Dat betekent dat er alleen op een bepaalde manier gemaaid kan worden. Binnen de bebouwde kom zijn we op zoek naar locaties om de biodiversiteit te versterken. Zo hebben we een fietstocht met raadsleden gedaan, met die tocht gingen wij opzoek naar kansen voor meer variatie bebouwde kom. Persoonlijk voel ik ook dat de raad wel redelijk voor dit soort dingen is. Klopt, het convenant is inderdaad niet ondertekend, maar het is wel een formaliteit. De wethouder wou het convenant ondertekenen zodra het integraal beheer openbare ruimte is vastgesteld.
Het integraal beheer openbare ruimte is nu vastgesteld, dus dat convenant wordt naar verwachting snel ondertekend. Het beleid wordt alleen door Borger-Odoorn vastgesteld. Maar we kijken bij buurgemeenten waar beleid kan aansluiten en waar mogelijk we zelfs kunnen samenwerken, maar het gebeurt nog te weinig dat we beleid op elkaar afstemmen. De agrarische sector is de grootste 'influencer'. Toen ik jong was het verschil en diversiteit op weilanden veel groter. Akkerland was kleiner dan nu en daar was meer soortenrijkdom, bijvoorbeeld bloemen en planten. Nu is er alleen nog maar Engelse hei gras van 30 hectare met dezelfde kleur. Daar in die sector moet je het zoeken voor echte resultaten. De strookjes bermen tussendoor aanpakken door de gemeente is leuk en het helpt ook wel, maar 'het zijn maar eilandjes in een grote plas.' Ik denk dat daar dus nog wat te halen valt. Ik zie vrij vaak hetzelfde, maar soms zie je kleine verschillen. Midden-Drenthe bijvoorbeeld met 51
hun bermbeheer, zo ver zijn wij nog niet. Hunze en Aa en Coevorden lopen misschien nog wel iets voor, maar verder denk ik dat wij een voorloper kunnen worden. Ook mede door doelgericht te zijn op de eikenprocessie rups en soortenvariatie. We doen veel samen met Landschapsbeheer Drenthe, bewonersinitiatieven, agrariërs en het waterschap. Ook samen met de provincie, maar het lastig om gezamenlijk beleid te maken. Want Microsoft Teams-vergaderingen gebeuren dan met 30 gemeentemedewerkers, dat hindert de snelheid in de samenwerking. Dan wil ik graag sneller zelf beleid maken, al dan niet samen met buurtgemeenten. De Borger-uitvoerorganisatie kijkt bijvoorbeeld naar machines die passen bij beheer, bijvoorbeeld voor maaien en bloemen onderhoud. Met de hoogte van het gras en de toepasbare machines. Ook stel ik erg op prijs dat soms enthousiaste inwoners zichzelf aanbieden om vrijwillig te helpen bij het de biodiversiteit verhogen en bij het bestrijden van de eikenprocessierups. En dat inwoners en ook jongeren zo betrokken zijn bij duurzaamheid waardeer ik zeer. Bij nieuw beleid ga ik zelf actief op zoek naar participatie en betrokkenheid van burgers.
52
IV.
Beleidsoverzicht Noordenveld
Behoud van soorten en populaties versterken
1. Flora 2. Zoogdieren 3. Vogels 4. Amfibieën en reptielen 5. Paddenstoelen 6. Insecten
Biodiversiteit in bos- en natuurgebieden
7. Bioformologische kaart 1. Herstel achteruitgang kwaliteit bosgebied 2. Monitoring boskwaliteit 3. Tegengaan verstoring, verrommeling etc. 4. Uitvoeren PAS maatregelen 5. Monitoring 6. Laanbeheer 7. Bos- en natuurbeheer
BorgerOdoorn
Versterken botanische kwaliteiten Uitbreiden ecologisch groen Benutten kansen schrale vegetaties buitengebied Verbindingen leggen om landschap te ontsnipperen. Herstel cultuurlandschap Monitoring Versterken leefgebied van soorten gekoppeld aan specifiek landschap als erfvogels, weidevogels, heidevogels. Versterken leefgebied Laanbermen met betekenis voor bijzondere paddenstoelen specifiek beheren. Bijvriendelijke gemeente Behoud en versterking insectenpopulaties algemeen. Preventie en toezicht bestrijdingsmiddelen. Natuurwaarden en ontwikkelmogelijkheden in beeld brengen Kwaliteit bosgebied Kwaliteit bos en bomen Toezicht en handhaving Maatregelen Monitoring bos- en natuurgebieden Behoud ecologische waarden in lanen Bos- en natuurbeleid
53
Biodiversiteit in het buitengebied
Biodiversiteit in bebouwd gebied
1. Natuurinclusieve landbouw 2. Herstel achteruitgang insecten 3. Landschappelijke versterking 4. Soortenvariatie kleinschalig (agrarisch) cultuurlandschap 5. Bodembeheer en grondbeleid 6. Bermbeheer 7. Akker- en rivierranden 1. Groen en blauw netwerk 2. Natuurinclusief ontwerpen 3. Groene schoolpleinen 4. Natuurdaken 5. Groene gevels 6. Stadslandbouw 7. Groene bedrijventerreinen 8. Operatie Steenbreek 9. Bestrijden invasieve soorten 10. Tiny Forest
Stimuleren natuurinclusieve landbouw Herstel insectenpopulatie Aanleg en onderhoud landschapselementen Versterken habitats
Beleid voor bodem- en grondbeheer Beheer rondom bermen Beheer rondom Akker- en rivierranden Versterken van de groen- en waterstructuren Toetsen van plannen of deze bijdragen aan biodiversiteit Bij stedelijke ontwikkelingen nieuw groen en water steeds als maatwerk vorm te geven via natuurinclusief ontwerpen Biodiversiteit verhogende maatregelen op schoolpleinen -zones Biodiversiteit verhogende maatregelen voor daken (exclusief subsidiemogelijkheden) Biodiversiteit verhogende maatregelen voor gevels (exclusief subsidiemogelijkheden) Stimuleren initiatieven stadslandbouw Biodiversiteit op groene bedrijventerreinen versterken Minder verharding, meer groen in kernen Tegengaan van biodiversiteitsbedreigende soorten (o.a. de Eikenprocessierups) Kleine bossen/groengebieden in bewoonde kernen
54
Biodiversiteit samen met anderen
1.
Participatie
2. Communicatie
Stakeholders betrekken bij biodiversiteit Betrekken actief kennis en kunde van bewoners Kennisuitwisseling agrarische sector Biodiversiteit breed in de aandacht brengen o Initiatieven delen en inspireren o Stimuleren om natuurinclusief bouwen te integreren in hun ontwerp