CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Magazine regiodeal 2022

RAAD: Lijst ingekomen stukken 28 april 2022, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Magazine 2022 regiodeal Zuid-Oost Drenthe26.505 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Wie werken eraan mee: Alfa-college, gemeente Hoogeveen, Wij Techniek, Bork Groep Contact: Jennifer Wessels Boer post@doc33.nl www.doc33.nl

29

11. Lesruimte Solar Innovation & Experience Center

EEN LESRUIMTE ALS EXPERIMENT VOOR DUURZAAM BOUWEN De innovatieve lesruimte in het Solar Innovation Experience Center (SIEC) in Emmen is een testopstelling op zich. “Het gebouw is grotendeels opgetrokken uit biocomposieten en circulaire materialen”, legt directeur SIEC Herman Idema uit. “Veel van de gebruikte materialen zijn op dit moment nog niet in de markt leverbaar en zijn ten behoeve van dit gebouw op lab-schaal ontwikkeld.” De lesruimte is dus zelf een experiment en daar is heel veel van te leren. Het doel van de lesruimte is om te onderzoeken hoe de materialen zich laten verwerken, hoe de materialen zich in de loop van de tijd houden en welke effecten ze hebben. “Of juist niet”, zegt Herman. “Een mooi voorbeeld is dat de gebruikte wandpanelen aan de binnenzijde absoluut geen schadelijke stoffen afgeven aan de binnenlucht”. Een schoon bouwmateriaal dus. Wat dit gebouw uniek maakt is dat zowel de binnen- als de buitenkant van het gebouw de komende jaren blijft veranderen. “We blijven nieuwe producten testen”. SIEC De lesruimte bevindt zich in het SIEC, het fieldlab bij zonnepark Oranjestroom in Emmen, waar bedrijven straks technologie en nieuwe materialen kunnen testen op het gebied van zonnestroom, de bouw van zonneparken en circulaire bouwstoffen.

Ook het techniekonderwijs uit de regio krijgt er faciliteiten om studenten op verschillende niveaus les te geven, onderzoek te laten doen en om experimenten uit te voeren. Op deze manier wordt er geïnvesteerd in voorzieningen om goed opgeleide mensen en kennis in de regio te behouden. “Vanuit de markt is veel vraag naar praktijkonderzoek op het gebied van zonne-energie, de opslag van energie, energie uit waterstof en de toepassingen van biocomposieten.” Mooie kansen dus. Mooi resultaat Natuurlijk is zo’n vernieuwend leslokaal niet zonder slag of stoot tot stand gekomen. Herman vertelt dat ze regelmatig terug moesten naar de tekentafel. “De muren waren prefab geproduceerd in een fabriek, maar bleken na plaatsing niet goed te passen en moesten worden aangepast. En er zijn verschillende wandpanelen toegepast, die bijvoorbeeld kromtrokken door het vocht. Dat betekende dat we de kwaliteitsspecificaties opnieuw moesten bekijken en de recepturen aan moesten passen.” Dergelijke hobbels horen natuurlijk bij een experimentele aanpak, maar de ontvangstruimte is inmiddels opgeleverd. “Het is een mooi resultaat waar we erg tevreden mee zijn. Er wordt nog gewerkt aan de inrichting, deels circulair en van biocomposieten, maar feitelijk kan het gebouw al worden gebruikt.”

LESRUIMTE SOLAR INNOVATION EXPERIENCE CENTER Penvoerder: gemeente Emmen Wie werken eraan mee: Ondernemend Coevorden, Ondernemend Hoogeveen, Ondernemend Emmen, Industrie Kring Avereest, Bedrijven verenigd in vereniging Parkmanagement Bedrijventerreinen Emmen, Proefboerderij Veenkoloniën Contact: Herman G. Idema, h.idema@ondernemendemmen.nl

30

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

“Het is een mooi resultaat waar we erg tevreden mee zijn.” Melden De ruimte moet nog officieel worden geopend, maar de coronamaatregelen hebben meerdere keren roet in het eten gegooid. Herman roept al wel bedrijven en onderwijsinstellingen op om zich te melden. “Ze kunnen gebruik maken van dit centrum om innovaties op het gebied van onder andere zonne-energie, waterstofproductie, thermie-technieken, energieopslag en het gebruik van biobased materialen door te ontwikkelen, te testen of aan belangstellenden te tonen.” Geïnteresseerden kunnen daarvoor contact opnemen met Ondernemend Emmen.

31

12. Wonen op Waterstof Tour

WATERSTOF TINY HOUSE LEERT WIJZE LESSEN Leerlingen van het Alfa-college in Hoogeveen bouwden van november 2020 tot september 2021 aan een energieneutraal tiny house met waterstof als energiedrager. Na de oplevering is het Tiny House op Tour gegaan en diende als gespreksonderwerp, demonstratie- en promotie-object en een blik in de niet meer zo verre toekomst. Van 14 september tot 3 december was het tiny house onderweg door de regio.

32

Het doel van het project was om bij te dragen aan de landelijke opgave van de energietransitie en het creëren van draagvlak voor de toepassing van groene waterstof in de gebouwde omgeving. Als tastbaar eindproduct hebben verschillende gemeenten het tiny house ingezet om inwoners, bedrijven en kennisinstellingen te interesseren voor waterstof, belangstelling van jongeren voor techniekonderwijs te stimuleren en het bedrijfsleven kennis te laten maken met de kansen van waterstof. De Waterstof Tiny House Tour heeft een aantal waardevolle lessen opgeleverd: 1. Het Waterstof Tiny House maakt de duurzaamheids- en energietransitie tastbaar. Door te laten zien hoe waterstof in een woning werkt en hoe je duurzaam kunt bouwen, begrijpen mensen beter wat het voor hen persoonlijk betekent. 2. Het Waterstof Tiny House leidde tot ontmoetingen en goede gesprekken over de energietransitie. Vragen werden beantwoord en sceptici kregen andere inzichten. De tour heeft het draagvlak zeker vergroot en laten zien dat een gesprek beter werkt dan een flyer over hetzelfde onderwerp. 3. Bij particulieren in de regio is veel kennis over verduurzaming en waterstof. Het zou interessant zijn om te kijken hoe die kennis in de toekomst met elkaar gedeeld kan worden. Wellicht kunnen particulieren en het regionale bedrijfsleven hier samen een slag in slaan. 4.

Door het tiny house te bouwen met studenten van het Alfa-college en samen te werken met lokale bedrijven, is het huisje nu van iedereen. De hele gemeenschap is trots dat ‘hun’ studenten en bedrijven zo iets moois hebben gemaakt. Daarnaast draagt het ook bij aan de interesse van leerlingen voor techniek.

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

5. Ook het proces van de bouw was erg waardevol. Studenten leerden van professionals en andersom. Zowel het onderdeel waterstof als circulair bouwen vroeg om onderzoekend (samen)werken. Daar is gewoonlijk weinig ruimte voor in het dagelijkse werk en smaakt naar meer.

‘’De jongeren van nu en straks zijn nodig om mee te werken aan de energietransitie. Als we die weten te bereiken, komt dat de verduurzaming ten goede.’’ WONEN OP WATERSTOF TOUR Vervolg Het Waterstof Tiny House krijgt een tijdje een standplaats in Nijstad-Oost naast de wijk Erflanden in Hoogeveen. Projectleider Kees Boer vertelt: “Zo blijven we de boodschap uitdragen van waterstof en circulair bouwen. In Erflanden blijft het tiny house functioneren als uitvalsbasis voor bewoners, vakspecialisten, regionaal bedrijfsleven en andere geïnteresseerden.”

Penvoerder: gemeente Hoogeveen Wie werken eraan mee: Alfa-college, Vrienden van Techniek, gemeente Hoogeveen. Zie website voor alle betrokkenen en sponsoren. Contact: Kees Boer, k.boer@dewoldenhoogeveen.nl

Hij vervolgt: “Om de boodschap nog verder te verspreiden lanceren we in maart/april een lespakket ‘Ontwerp je eigen Waterstof Tiny House’. Met het lespakket maken we jongeren enthousiast voor techniek, leren ze over waterstof en hoe ze circulariteit kunnen toepassen. Zo geven we een vooruitblik op hoe de toekomst eruit kan komen te zien.”

www.waterstoftinyhouse.nl

33

14. Blue Zone Innovations

CROSS-OVER VRIJETIJDSEN ZORGSECTOR VOOR VITALE INWONERS EN BEZOEKERS De vrijetijds- en gezondheidssector in Zuid- en Oost-Drenthe, NHL Stenden, Alfa-college en Drenthe College, zes gemeenten en de provincies Drenthe en Overijssel slaan de handen ineen om de vitaliteit onder inwoners en de gasten te vergroten. Een cross-over tussen twee sectoren die volop kansen biedt. “Het doel van het Blue Zone Innovations-project is het vergroten van de innovatiekracht van bedrijven binnen de vrijetijdssector in onze regio”, vertelt projectleider Monique Pestman. “We proberen de sector weerbaarder te maken door productdiversificatie en -innovatie. In het Blue Zone Innovations-project is de cross-over die wordt gemaakt met de gezondheidsbranche - dan gaat het over gezond leven, preventie en vitaliteit - een belangrijk en bijzonder aspect.” Onze regio kampt met een stevige opgave op het gebied van volksgezondheid. “Er is een lagere gemiddelde levensverwachting, meer obesiteit en meer hart- en vaatziekten.” Volgens Monique ligt de sleutel voor deze problematiek in het aanpakken van het probleem bij de bron: de leefstijl van mensen. “In dit project willen we een gezonde leefstijl bevorderen met innovatieve producten en diensten ontstaan uit deze cross-over.” Leren De cross-over wordt niet alleen bij de bedrijven en organisaties gezocht, maar ook in het onderwijs.

“Met moderne opleidingen worden verbindingen gelegd tussen zorg, welzijn en vitaliteit aan de ene kant en modern en innovatief toerisme, hospitality en leisure aan de andere kant.” Monique vertelt dat er ook gekeken wordt

BLUE ZONE INNOVATIONS Penvoerder: gemeente Borger-Odoorn Betrokken gemeenten: Aa en Hunze, BorgerOdoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg en Hoogeveen. Betrokken provincies: Drenthe en Overijssel Projectleiding: Sandra Hoekstra (NHL Stenden), José Westerhof (NHL Stenden), Monique Pestman (Alfa-college) Contact: Monique Pestman, m.pestman-dehoog@alfa-college.nl Of bel 06 101 154 84 www.rijnlandinstituut.eu/projecten/ blue-zone-innovations

34

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

welke uitdagingen en kansen er binnen de zes gemeenten liggen en of daar overkoepelende thema’s zijn. “Samen kunnen we daar dan sneller op inspelen en van en met elkaar leren.” Daarnaast houdt het project zich ook bezig met de diverse vraagstukken van de ondernemers, individueel, maar voornamelijk in gezamenlijkheid. “Inmiddels hebben zich meerdere ondernemers met uiteenlopende innovatieve ideeën voor producten en diensten bij ons gemeld.” Deze opdrachten worden uitgezet bij hbo- en mbo-studenten, die hierdoor direct verbonden worden aan de actuele praktijk. Monique noemt de bijdrage van de studenten erg waardevol. “Hun visie op bestaande vraagstukken is soms heel anders dan die van de ondernemer. Ook daar kunnen we van leren.” Ecosysteem De vrijetijdssector is van groot economisch belang voor deze regio en zorgt voor veel werkgelegenheid. Door ondernemers en studenten in het beroepsonderwijs te verbinden sluiten de opleidingen en het werkveld steeds beter op elkaar aan en dit zorgt weer voor een grotere beschikbaarheid van competent personeel. Door de samenwerking van meerdere gemeentes en ondernemers in die gemeentes, ontstaan niet alleen lokale, maar ook regionale kennis- en business-netwerken om een samenhangend ecosysteem te vormen.

“Met dit project dragen we bij aan een koploperspositie voor de regio en proberen we de vitale levensstijl te stimuleren van de bewoners en de bezoekers aan de regio.” Concreet Monique realiseert zich goed dat het wat abstract klinkt. “We zijn druk in gesprek met allerlei interessante partijen over een grote diversiteit aan onderwerpen. Denk aan voeding, aan wandelpaden, maar ook aan leefstijlprofessionals die samenwerken, creatieve ondernemers, ziekenhuizen, kortom we zijn nog flink op verkenning. Inmiddels zijn er al diverse projecten gestart, waarbij zowel mbo- als hbo-studenten samen met ondernemers aan vraagstukken werken. Per januari is Hille Meetsma als innovatiemakelaar gestart. Hij zorgt, naast het leggen van de verbindingen tussen partijen, voor de implementatie van nieuw ontwikkelde producten en diensten. Ik ben ervan overtuigd dat er uiteindelijk mooie projecten uitkomen om het welzijn van de mensen die in de regio wonen en deze bezoeken te bevorderen en daarnaast onze regio te versterken op het gebied van de vrijetijdseconomie en de gezondheidssector.”

35

15. Actieprogramma Impact Ondernemen Zuid- en Oost-Drenthe

GEEN BESTAANSRECHT ZONDER MAATSCHAPPELIJKE IMPACT 1.2 Doelgroep en kernthema’s

Steeds meer bedrijven stellen zich tot doel om een positieve bijdrage te leveren aan sociale en/of ecologische problemen; deze ondernemers willen maatschappelijke impact maken. Om impactondernemers te faciliteren, zodat zij zo goed De belangrijkste voor het project bestaat uit ondernemers met meer en minder affiniteit mogelijk in staat zijndoelgroep om hun maatschappelijke doelstellingen te bereiken, is het actieprogramma Impact Ondernemen met impact. Dit verschilt van intrinsiek gemotiveerde pioniers die hun bedrijf zijn gestart om een Zuid- en Oost-Drenthe opgesteld. “Met dit programma willen we de bijdrage van het bedrijfsleven aan de brede welvaart vergroten en de beweging betekeniseconomie stimuleren”, zegt projectleider Marjon Lingbeek. maatschappelijke uitdaging aanvan te de pakken tot ‘conventionele’ bedrijven die om welke reden dan ook en op

welke manier dan ook ‘iets willen doen’ met impact. Het actieprogramma is een samenwerking tussen de Regio

1. Imago > Vergroten van de zichtbaarheid en de (h)erkenning van

bedrijven, overheden en kennisinstellingen bevorderd.

Regio Deal-gemeenten fungeren als launching customer voor impactondernemers.

Het verleiden van het reguliere MKB met om onder meerandere impactgericht te werken is één van de doelstellingen van Deal-gemeenten, de provincie, ondernemers, impactondernemen. netwerkpartijen als draagt Impact Noord, Growing Emmen, Greendrinks dit project. Dit bij aan hun innovatievermogen, toekomstbestendigheid en aan het behouden Zuidoost-Drenthe en Ik Ben Drents Ondernemer en vanuit het 2. Netwerk >Versterken ecosysteem, zorgen dat ondernemers en en versterken van een goed ondernemersklimaat in de regio. Dit ‘brede MKB’ verwachten we aan te onderwijs NHL Stenden en Natuur en Milieufederatie Drenthe. andere stakeholders elkaar vinden op het gebied van impact om spreken door o.a. samen te werken met de lokale ondernemersverenigingen in de verschillende Regio “Deze samenwerking versterkt de regionale en de provinciale samen en van elkaar te leren. Deal Met hetkan actieprogramma streven aanpakgemeenten. en het actieprogramma als pilot worden gebruikt voor we ernaar om 120 bedrijven te verleiden om meer een verdere uitrol te in werken. de provincie.” deze in manier wordt ook 3. Business Support > Het bieden van goede eneconomie toegankelijkeof impactgericht We Op zetten op de onderwerpen ‘arbeidsparticipatie’ en ‘circulaire een grotere doelgroep aangesproken en netwerkvorming tussen ondersteuning voor impactondernemers. duurzame productie’.

Actielijnen Bedrijven die zich helemaal niet bezighouden met hun 4. Kennis > Bevorderen van kennis bij de overheden en in het maatschappelijke impact hebben op lange termijn beperkt onderwijs om voorwaarden te scheppen voor ondersteuning van 1.3 Wat levert het actieprogramma op? bestaansrecht. Het is een onomkeerbare ontwikkeling. Het regionaal impactondernemers. actieprogramma heeft als doel het economisch perspectief van Door te starten met het inventariseren van behoeftes Organiseren van impactondernemers (Impact ondernemen in impactondernemers te vergroten en meer bedrijven te de stimuleren met impact te ondernemen. Dit doen via vier actielijnen: Buro Bries,In 2021hebben zijn de eerste activiteiten georganiseerd. “Verder zijn Zuidoost-Drenthe. Analyse enzeaanbevelingen, 2021) we inzicht verworven in de barrières we druk alle verbindingen in isdeook regio te nulmeting leggen en, in samen waar impactondernemers tegenaan lopen en waar ondersteuning gewenst is. Het een de met de partners vanuit de kopgroep, het jaarprogramma regio. Dit deed Bries op basis van eerder onderzoek, door interviews met ondernemers uit de regio en enkele aan het inrichten.” In de kopgroep zijn impactondernemers, stakeholders zoals beleidsmakers, financiers en business sleutelfiguren coaches.

Hetuitrapport is te vinden op de website van ACTIEPROGRAMMA IMPACT ONDERNEMEN het netwerk, NHL Stenden, de provincie ZUIDEN OOST-DRENTHE Drenthe en de gemeenten vertegenwoordigd. Zij vormen het Buro Bries. fundament van het netwerk en denken mee over de invulling en Penvoerder: gemeente Emmen de vormgeving van verschillende activiteiten. “Ook bij ons heeft corona zijn invloed gehad, maar we hopen dat we dit voorjaar de Aan einde Wiehet werken eraan van mee: het project: eerste fysieke bijeenkomsten binnen de verschillende projecten • Impact is het Noord, regionaal ecosysteem van impact ondernemen weer versterkt, er meer ondernemers actief op het NHL Stenden, Greendrinks, kunnen zijn organiseren.” Growing Ik Ben Drents gebied Emmen, van impact, wetenOndernemer ondernemers elkaar op dit onderwerp beter te vinden en zijn er duurzame (IBDO), provincie Drenthe, Natuur en Ecosysteem samenwerkingen ontstaan, die zorgen dat het project een vliegwieleffect heeft omdat dit netwerk zal Milieufederatie Drenthe, Toolbox Emmen en Het project heeft grote ambities voor de ondernemers en de blijven bestaan en zichzelf blijvend ‘lerend ontwikkelt’;regio.

“Aan het einde van het project is het regionaal ecosysteem Vepa • is de zichtbaarheid en (h)erkenning van impact ondernemen significant verbeterd; van impactondernemen versterkt, zijn er meer ondernemers actief op ondernemers het gebied van impact, weten ondernemers elkaar op dit • Contact: is er toegankelijke ondersteuning en informatie voor impact beschikbaar; Marjon Lingbeek, m.lingbeek@emmen.nl onderwerp beter te vinden en zijn er duurzame samenwerkingen • is er vanuit de Regio Deal gemeenten eenduidig beleid en zijn impact ondernemers business ontstaan, die zorgen dat het project een vliegwieleffect heeft, partners van de gemeente, waardoor overheid en ondernemers blijvend beter samenwerken om ‘lerend omdat dit netwerk zal blijven bestaan en zichzelf blijvend maatschappelijke doelstellingen te halen en de bredeontwikkelt’”, welvaart inbesluit de regio te vergroten; Marjon. 36

• is er een bijdrage geleverd aan de brede welvaart, werkgelegenheid en innovatiekracht van de regio. Regio Deal Zuiden Oost-Drenthe Naast een tussentijdse evaluatie met de stakeholders wordt in de laatste fase van het project een tweede onderzoek gedaan om de resultaten van het project te monitoren. Zo meten we het effect van het project en krijgen we zicht op wat er eventueel na afloop van het project nodig en mogelijk is.

16. Innovatiecluster voor de maakindustrie IQ BLVD

STEVIGE INZET OP GEZAMENLIJKE INNOVATIE IQ BLVD is een bedrijvencluster voor de maakindustrie. Ontstaan in de regio Hardenberg, met de bedoeling uit te breiden over de gehele regio. Talent, ondernemers, overheid, onderwijs en onderzoeks- en kennisinstellingen vinden elkaar op de IQ BLVD. Zij werken er samen op het gebied van innovatie, digitalisering en de toepassing van slimmere, snellere en groenere procestechnologieën.

Mireille Klinket is per 1 januari aangesteld als directeur; boegbeeld en de aanvoerder van het IQ-team. Bestuursleden Peter Jan Cool van Intergas BV, Henk Kieft, Masévon Group, en Frank Wiersma van Itter BV zijn erg content met haar komst. “We voelden gelijk een klik, we wisten dat het goed zat.” Dat bleek van beide kanten zo gevoeld te worden. Mireille is blij om te starten bij IQ BLVD en kijkt er naar uit om kennis te maken met de deelnemende bedrijven of in een aantal gevallen de kennismaking te hernieuwen. Binnen IQ BLVD gaan bedrijven en kennispartners samen aan de slag met talent in de regio, smart industry en innovatie-vraagstukken. Ook regio-marketing wordt opgepakt. “Het is fijn om met de bedrijven samen te werken aan dit gave initiatief”, zegt Mireille. Hoog tijd Maakbedrijven en toeleveranciers moeten zich meer onderscheiden in innovatie, design en specialisatie, daarvoor is verdere samenwerking hard nodig. IQ BLVD wil dit realiseren tussen bedrijven onderling, maar ook in samenwerking met kennisinstellingen en onderwijs. Vanuit overheid en onderwijs wordt al veel geïnvesteerd, hoog tijd om het ecosysteem ook vanuit ondernemingen te versterken. Het uiteindelijke doel is de regio aantrekkelijker te maken om talent binnen te kunnen halen en te houden.

Kickstart IQ BLVD wordt een hub, een centrale plek waar partners elkaar ontmoeten, inspireren, waar ze samenwerken en klanten, leveranciers en partners kunnen ontvangen. Kennispartners krijgen er hun landingsplek en het wordt een centrale etalage voor de regio. In het najaar van 2021 was er een gezamenlijke kickstart met ondernemers, overheid en onderwijs. Samen bedachten ze vernieuwende projecten op het gebied van Human Capital (talent in de regio), digitaliseren en productietechnologie en is er input opgehaald voor de marketing en branding van de IQ BLVD. Tijdens het Worldcafé bij Intergas Coevorden waren zo’n zestig genodigden aanwezig. “Inhoudelijk was het een mooie aftrap”, vertelt voorzitter Peter Jan Cool. “We hebben gezamenlijk goed besproken welke projecten bij onze ambitie horen. Het was bijzonder dat er zoveel grote en kleine bedrijven aanwezig waren

bij deze sessie. Hierdoor konden we goed ophalen waar iemand en bovenal de regio écht mee geholpen is.” Live Op dit moment werkt IQ BLVD samen met een grote groep ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen uit de regio. Ook nieuwe initiatieven, gerelateerd aan de Regio Deal, zoals de RegioCampus en de IT Hub, sluiten aan. Ondertussen heeft de IQ BLVD een eigen locatie in de Heemserhoek in Hardenberg en de teamleden zijn actief aan de slag om de eerste projecten binnenkort live te laten gaan.

IQ BLVD Penvoerder: gemeente Hardenberg Wie werken eraan mee: Drabo, Droste Bejah,Hakvoort, Horstra Technology, Itter, Masévon Technology, Moderna, PM Group, Schurter Electronic Components, Vossebelt, Wavin Nederland, Rabobank, Ondernemershuis voor het Vechtdal, Dion Groep, Gemeente Hardenberg, RegioCampus, RUG, NHL Stenden, Drenthe College, Gemeente Emmen Oost NL, Startershuis Doen, Fablab Hardenberg, Metaalunie, VNO NCW, Universiteit Twente, Novel T, Saxion Hogeschool, Center of Expertise Smart Sustainable Manufacturing, Alfa-college Hardenberg, Regionaal Techniek Centrum, Deltion College, Vechtdal Projecten, Smart by Novel T, Boost Smart Industry, IBDO, Kennispoort Regio Zwolle, Skills 4 Future, IT Hub Hoogeveen, Dutch TechZone. Contact: Mireille Kinket, mireille@iqblvd.nl iqblvd.nl 37

17. RegioCampus

SLIMME EN DUURZAME OPLOSSINGEN VOOR EEN VITALE REGIO De RegioCampus is hét regionale kennisknooppunt in Drenthe, waar kennis, onderwijs en bedrijvigheid samenkomen en richting geven aan een slimme en duurzame toekomst voor een vitale regio. Door samen te werken vanuit één gezamenlijke innovatieagenda wordt focus en slagkracht gegeven aan economische ontwikkeling.

38

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

De RegioCampus levert een belangrijke bijdrage aan de vier grote transities: van lineaire naar een circulaire economie, van fossiele naar duurzame energie, van analoog naar digitaal en van zorg naar positieve gezondheid. Hier zoeken en vinden betrokkenen de antwoorden op wezenlijke vragen zoals het vergroenen van de chemie, verminderen van verbruiksmaterialen, nieuwe energiebronnen voor de industrie, technologie om het personeelstekort in de zorg- en welzijnssector het hoofd te bieden of toepassen van hightech materialen in de maakindustrie.

Ontmoeting De RegioCampus wordt een ontmoetingsplaats, zowel fysiek als virtueel als conceptueel, waar bedrijven, studenten, kennisinstellingen en overheden elkaar ontdekken, ontmoeten en samenwerken aan de uitdagingen van morgen. De RegioCampus helpt startups en nieuw ondernemerschap groeien, de leefomgeving duurzamer te maken en industrie te verrijken. Ook is het publiek tijdens diverse activiteiten van harte welkom voor een kijkje in nieuwe technologie en innovaties. Masterplan Op dit moment wordt er gewerkt aan de uitwerking van het masterplan. Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden bepalen met welke kansen en uitdagingen ze aan de slag gaan en hoe de innovatieagenda voor de komende tijd eruit gaat zien. De RegioCampus is nauw betrokken bij verschillende Regio Deal-projecten. Denk hierbij aan het composietenplatform Compose It, het innovatienetwerk Zorg & Welzijn, IQ BLVD en IT Hub*. Lab naar markt De RegioCampus werkt volgens de gedachte van ‘lab naar markt’. Dit gebeurt al succesvol in de praktijk en willen we uitbreiden. De initiatiefnemers Rijksuniversiteit Groningen (RUG), NHL Stenden, Drenthe College en het bedrijfsleven werken nauw samen als het gaat om onderzoek en innovatie. Het begint met fundamenteel onderzoek bij de RUG.

Vervolgens onderzoekt NHL Stenden de toepasbaarheid, eventueel in samenwerking met de practoraten in het mbo en daarna is er een diversiteit aan bedrijven in de Dutch TechZone-regio die de technologie verder demonstreert, ontwikkelt, test en op de markt brengt. Voorbeelden Een concreet voorbeeld is de samenwerking met start-up Cure Technology. In Emmen werken ze aan oplossingen om polyester te recyclen. De RUG ontwikkelt de concepten en basistechnologieën, het lectoraat Duurzame Kunststoffen van NHL Stenden slaat de brug vanuit het wetenschappelijk onderzoek naar bedrijven. Hier komt Cure Technology uit voort, die de technologie toepast om vervuild polyester af te breken, te zuiveren en te herpolymeriseren. Dit leidt uiteindelijk tot herbruikbaar polyester dat onder andere wordt verkocht aan Coca-Cola. Een ander mooi voorbeeld is de ontwikkeling van biomembraan SAVER dat publiekswinnaar was van het beste Tech-idee 2021 van KIJK Magazine. De RUG en NHL Stenden ontwikkelden een plastic membraam, gemaakt van appelzuur, waarmee je olie van water kunt scheiden. De RegioCampus krijgt begin april een definitieve naam: Greenwise Campus. Deze naam staat symbool voor de ontwikkeling van slimme en duurzame oplossingen die bijdragen aan een sterke, vitale regio.

De boodschap van de Regio Campus is: kijk en stap over je grenzen heen. Gebruik techniek van een andere branche, maak je wereld groter, geef er een extra dimensie aan door te leren van een ander. Doe je deuren open. Doe mee!

REGIOCAMPUS Penvoerder: gemeente Emmen Wie werken eraan mee: Rijksuniversiteit Groningen, NHL Stenden, Drenthe College, provincie Drenthe

*Het project Hotspot Waterstof (EMMTRANCE) (nr 13 in het Uitvoeringsprogramma). Dit project is met de RegioCampus samengevoegd en behelst de ontwikkeling van een laboratorium en testfaciliteit om nieuwe technieken met gebruik van waterstof voor de industrie testen.

Contact: Annette Verhoef annette.verhoef@nhlstenden.com www.greenwisecampus.nl 39

18. Toekomstbestendige bedrijventerreinen

BEDRIJVENTERREINEN VAN DE TOEKOMST Een project dat in de komende maanden van start gaat is het project Toekomstbestendige bedrijventerreinen. “Toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn terreinen met een aantrekkelijk ondernemersklimaat, waar bestaande ondernemers kunnen blijven ondernemen en toekomstige ondernemers zich graag willen vestigen”, zegt projectleider Vera Rustema. “Momenteel maken we uitvoeringsplannen voor zes bedrijventerreinen om ze toekomstbestendig te kunnen maken.” Bijna een derde van de werkgelegenheid in de regio is te vinden op bedrijventerreinen. Om concurrerend en onderscheidend te blijven is het van belang de bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken. Dit betekent een aantrekkelijk vestigingsklimaat en dat ze een rol kunnen vervullen in de energietransitie, de circulaire economie en veranderende klimaatomstandigheden.

TOEKOMSTBESTENDIGE BEDRIJVENTERREINEN Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: De Regio Deal-gemeenten, Ondernemersverenigingen/parkmanagent Contact: Vera Rustema, v.rustema@coevorden.nl

40

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

Uitvoeringsplannen In Drenthe is de huidige staat en potentie van de 98 bedrijventerreinen onderzocht op duurzaamheid en gezondheid en fysiek-ruimtelijke en sociaaleconomische aspecten. Op basis hiervan en criteria als schaal, aard van de bedrijvigheid en organisatiegraad zijn de zes bedrijventerreinen als pilot-locatie geselecteerd. “Het doel van dit project is het ondersteunen van ondernemers(verenigingen) en parkmanagementorganisaties bij het maken van uitvoeringsplannen voor deze bedrijventerreinen”, vertelt Vera. De aanpak wordt modulair, zodat deze kan worden toegepast op een grote verscheidenheid aan bedrijventerreinen. Ook is het een integrale aanpak, waarin aspecten als economische ontwikkeling, de energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en digitalisering worden meegenomen. Het project houdt zich ook bezig met het verkennen van landelijke en Europese middelen voor de uitvoering zelf.

Hardenberg

41

19. Haalbaarheidsonderzoek Internationaal mbo

HET BESTE UIT TWEE WERELDEN Op 16 december 2021 tekenden 17 bestuurders een intentieovereenkomst om samen een haalbaarheidsonderzoek te doen naar een internationaal mbo in de grensregio. “Het doel daarvan is om inzicht te krijgen op welke manier onderwijs op mbo-niveau mogelijk is, dat opleidt voor een carrière in de grensregio”, vertelt projectleider Rieja Raven. “Dus met een diploma, waarmee je zowel in Nederland als in Duitsland uit de voeten kunt.” Kortom, geen taalbarrière, een gezamenlijke Nederlands-Duitse vakopleiding en één arbeidsmarkt.

De samenwerkende organisaties zijn de drie gemeenten Coevorden, Emmen en Hardenberg. Maar ook Stadt Nordhorn, Landkreis Grafschaft Bentheim, Agentur für Arbeit Nordhorn en drie vakscholen in de Grafschaft Bentheim: Kaufmännische Berufsbildende Schulen, Gewerbliche Berufsbildende Schulen

HAALBAARHEIDSONDERZOEK INTERNATIONAAL MBO Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: Gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg, Stadt Nordhorn, Landkreis Graftschaft Bentheim, Agentur für Arbeit Nordhorn, Kaufmannische - und Gewerkbliche Berufsbildende Schulen, Berufsbildende schulen Gesundheit und Soziales, Drenthe College, Alfa-college, Nieuwe Veste, Rijnland Instituut, Dutch TechZone, Wachstumsregio Ems-Achse, Eems Dollard Regio, Eurregio Contact: Vincent ten Voorde v.tenvoorde@coevorden.nl

42

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

en Berufsbildende Schulen Gesundheit und Soziales. Vanuit het onderwijs in Nederland zijn het Drenthe College, het Alfa-college en De Nieuwe Veste betrokken. Verder het Rijnland Instituut, een samenwerkingsverband tussen diverse Duitse en Nederlandse onderwijsinstellingen, en de samenwerkingsverbanden Wachstumsregion Ems-Achse en Dutch TechZone, die ondernemers vertegenwoordigen. Ook de Duits-Nederlandse verbanden Eems Dollard Regio en EUREGIO ondertekenen de overeenkomst. “Kortom een grote club, die het beste uit twee werelden in het grensgebied Zuidoost-Drenthe en Grafschaft Bentheim bij elkaar wil brengen.” Kansen Jonge mensen oriënteren zich nauwelijks op een baan over de grens. “Een gezamenlijke vakopleiding biedt dus kansen. Voor studenten, werkenden die verder willen leren en voor het bedrijfsleven”, zegt Rieja, “en voor de uitstraling van de hele regio.” Nu de intentieovereenkomst is getekend, is de volgende stap het inrichten van de governance, door het samenstellen van een stuurgroep en een ambtelijke begeleidingsgroep. “Zij formuleren de exacte opdracht, waarna de selectie van een onderzoeksbureau volgt. En dán kan de uitvoering beginnen.” Het onderzoek richt zich met name op de vraag hoe de partners gezamenlijk het beroepsonderwijs in de grensregio kunnen versterken. De aanname is dat een start met enkele modules in de vorm van een pilot realistisch is.

Het haalbaarheidsonderzoek gaat dit toetsen.

20. 360-graden arbeidsmarkt; excellente vakkrachten voor de (eu)regio

ARBEIDSMARKT IN GRENSREGIO VERGROOT DOOR BINATIONALE MBO-CURRICULA De arbeidsmarkt in Zuid- en Oost-Drenthe en Hardenberg beslaat momenteel een regio van 180 graden. Geen 360 graden, omdat het stokt aan de grens met Duitsland. Een sterke, wendbare en weerbare regio heeft een goed functionerende 360-graden arbeids- en kennismarkt nodig. Daarom richt dit project zich op de ontwikkeling van twee binationale mbo-curricula en toetst die in de praktijk van het Nederlandse en Duitse bedrijfsleven. “De grensregio heeft behoefte aan beroepsonderwijs dat excellente vakkrachten opleidt. Met deze vakkrachten kan het regionale bedrijfsleven zich blijven ontwikkelen. Toekomstige brede welvaart vraagt dat we nu anticiperen”, zegt projectleider Cigdem Zantingh. De twee binationale mbo-opleidingen moeten voor deze binationaal geschoolde vakkrachten zorgen. “De blauwdruk van deze opleidingen gebruiken we vervolgens voor technische, logistieke en andere opleidingen, onder andere in het kader van het internationale mbo in de grensregio. Deze blauwdruk is ook een best practice voor andere Europese grensregio’s.” Fieldlabs Het Rijnland Instituut, waar Cigdem als instituutsleiding aan verbonden is, levert handvatten voor het verwerven van Euregionale competenties, waarover goede vakkrachten moeten beschikken en onderzoekt wetenschappelijk de Euregionale competenties.

“We starten met een mbo ICT-curriculum en verder geven de betrokken kennisinstellingen en bedrijven uit zowel Nederland als Duitsland vorm aan een curriculum mbo Retail en ondernemerschap.” De ontwikkelde curricula worden in drie fieldlabs, waarin Nederlandse en Duitse bedrijven participeren, getoetst. “We hebben gekozen voor de opleidingen ICT en Retail en ondernemerschap op basis van marktonderzoek en afstemming met de verantwoordelijke ministeries, overheden en het mkb in beide landen”, licht Cigdem toe. Ontwikkelen De mbo-diploma’s moeten nog wel in elk land worden erkend. “Daarom heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken ons gevraagd een aanbeveling voor de ontwikkeling van binationale mbo-curricula te schrijven.” Het project zit nu middenin fase 3, het

ontwikkelen van de curricula voor de gezamenlijke arbeids- en kennismarkt. Eind 2023 moeten de binationale curricula klaar zijn.

“Toekomstige brede welvaart vraagt dat we nu anticiperen..”

360-GRADEN ARBEIDSMARKT; EXCELLENTE VAKKRACHTEN VOOR DE (EU)REGIO Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: De Regio Deal-gemeenten, provincies Drenthe en Overijssel, ministeries van BZK en OCW, Samtgemeinde Emlichheim, Grafschaft Bentheim, Landkreis Emsland, DTZ, Ems Achse, VNO NCW, Alfa-college, NHL Stenden, Drenthe College, Hanzehogeschool Groningen, Hochschule Osnabruck, Berufsbildende Schulen Westerberg, Osnabruck, Nordhorn, Lingen, WeMa Mobile, ‘t Web, App Software, Nidaros, Ondernemend Emmen en Ondernemend Coevorden, Webstores, Move4Mobile. Contact: Cigdem Zantingh c.zantingh-akcelik@alfa-college.nl 43

PIJLER WONEN Betaalbaar en comfortabel wonen in een fijne omgeving, dat is waar we ons met de pijler Wonen voor inzetten. De Regio Deal richt zich op het toekomstbestendig maken van goedkope koopwoningen, waar eigenaren wonen met een lager inkomen. Een deel van de woningvoorraad in de regio is sterk verouderd. Samen met inwoners wordt ingezet op concrete woningverbeteringen. Zo gaan we met inwoners in enkele proeftuinen in gesprek over verduurzaming en toekomstbestendig wonen. Met wat we leren van deze gesprekken, ontwikkelen we een aanpak voor bestaande woningen in de hele regio. De ambitie van deze pijler is in 2030 een toekomstbestendige woningvoorraad te hebben voor de woningeigenaren in de regio.

44

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

1. Financieringsinstrumenten Regio Deal

TOOLBOX BIEDT ONDERSTEUNING AAN WONINGEIGENAREN

Sinds half januari is Erwin Jalving projectleider Financieringsinstrumenten. Zijn opdracht is het bedenken van een integrale aanpak voor het verduurzamen en isoleren van de particuliere woningvoorraad binnen de geselecteerde proeftuinen in Zuid- en Oost-Drenthe. Hierbij kan hij goed gebruik maken van de lessen die al geleerd zijn door de actieve projectleiders. “Uiteindelijk moet dat leiden tot een goed gevulde toolbox, waarmee de woningeigenaren kunnen worden geholpen met de verduurzaming van hun woning, maar ook als ze bijvoorbeeld langer zelfstandig thuis willen blijven wonen”, vertelt Erwin.

“Vanuit mijn ervaring met projecten in het kader van verduurzaming en het aanpakken van energiearmoede in de particuliere woningvoorraad in Oost-Groningen ben ik gevraagd om aan de slag te gaan met de proeftuinen in Zuid- en Oost-Drenthe.” Hij kan zijn eigen ervaringen dus goed bij die van de projectleiders voegen. “Ik ga kijken hoe ik de bestaande zaken, zoals energiecoaches, kan integreren met andere tools en ze goed op elkaar kan laten aansluiten.” Gelukt De praktijk van de proeftuinen leert dat de focus van dit project extra uitgaat naar methodieken om woningeigenaren met een smalle beurs te financieren, zodat ook zij ook mee kunnen doen in het verbeteren van hun woning. “Ik werk vooral veel samen met projectleiders en het ontwikkelteam Wonen.” Erwin vervolgt: “Kort nadat ik ben begonnen hebben we overlegd over richtingen die we op kunnen met het project en de middelen die daaraan verbonden zijn. Dat is in mijn optiek erg goed gelukt.” Concreet betekent dit dat Erwin aan de slag gaat met het geheel, dus met de zogenaamde toolbox, en de leden van het ontwikkelteam met de tools zelf. “Bij de ontwikkeling van de tools ben ik ondersteunend.” Daarbij kun je denken aan het bieden van gerichte subsidie, ondersteuning bij technische keuzes, het doorrekenen van de mogelijkheden en het aanbieden van de juiste uitvoering en financiering.

Aan de slag Naar verwachting kan er in april een voorstel voor die goed gevulde toolbox naar de bestuurders. “Zodra de ontwikkelfase is afgerond en we de toolbox daadwerkelijk kunnen gaan inzetten, betekent dit voor woningeigenaren binnen de proeftuinen dat ze echt aan de slag kunnen met hun woning.” Dit levert woningeigenaren meer comfort op en een besparing in hun maandelijkse uitgaven. “En het reduceert natuurlijk de CO2-uitstoot in de regio”, besluit Erwin.

Geleerde lessen uit de proeftuinen input voor aanpak verduurzaming particuliere woningvoorraad

FINANCIERINGSINSTRUMENTEN Penvoerder: Ontwikkelteam Wonen Wie werken eraan mee: Alle overheidspartners uit deze Regio Deal Contact: Erwin Jalving info@erwinjalvingadvies.nl

45

2.1 Energiearmoede

MET ENERGIECOACHES STAP VOOR STAP VERDUURZAMEN De proeftuin ‘Energiebesparing bij minder hoge inkomens’ richt zich op energiebesparing bij huishoudens die het financieel niet zo breed hebben. Hoe kunnen zij bijdragen aan het verminderen van de CO2-uitstoot, besparen op de energielasten en comfortabel wonen? Na een inventarisatie, worden energiecoaches ingezet om mensen te adviseren bij het verduurzamen van hun woning. De bedoeling is beeld te krijgen van welke aanpak van duurzaamheidsmaatregelen wel of niet werkt bij de huishoudens uit de lage-inkomenscategorie, in zowel koop- als huurwoningen. De gemeente Aa en Hunze heeft de ambitie dat alle inwoners, ongeacht hun financiële bandbreedte, kunnen meedoen in de energietransitie. Een belangrijk ander doel van dit project is om te leren. Projectleider Yang Soo Kloosterhof licht toe: “De aanpak in Aa en Hunze is een iteratief proces en een groeimodel. Als vehikel zetten we energiecoaches in. Gedreven vrijwilligers uit de gemeente die zijn opgeleid tot energiecoach.” Tweehonderdvijftig Eind 2020 zijn dertien vrijwilligers opgeleid. Dat heeft plaatsgevonden in samenwerking met het Drents Energie Loket. Ondanks de lastige context van corona waarin de energiecoaches hun werk moeten doen, zijn er inmiddels al ruim tweehonderdvijftig huishoudens bezocht.

“En geholpen”, voegt Yang Soo toe, “met het besparen op energie en in veel gevallen met handelperspectief, dus ze weten nu wat ze allemaal kunnen doen om te verduurzamen.” Partners De subdoelstelling van de gemeente is om in twee jaar tijd vierhonderd huishoudens met een minder hoog inkomen te hebben bezocht. Dat is ongeveer 70% van de groep met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. “We merken dat het

ENERGIEARMOEDE Penvoerder: gemeente Aa en Hunze Wie werken eraan mee: Drents Energieloket, Vrijwillige energiecoaches, gemeente Aa en Hunze Contact: Yang Soo Kloosterhof yangsoo@composytum.nl www.energiecoachaaenhunze.nl

46

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

niet eenvoudig is om meteen achter de voordeur van deze groep te komen. Dat gaat stap voor stap en gepaard met aandacht en een goede samenwerking met partners. Denk daarbij aan woningcorporaties, lokale initiatieven en de maatschappelijke en sociale organisaties uit de gemeente.” Samenwerken Het is belangrijk om de energiecoaches toe te rusten met diverse maatregelen die inwoners helpen bij het besparen en grip te krijgen op de energielasten. Maar ook bij het realiseren van een gezond klimaat in huis. Door samen te werken met sociale partijen, kan slim van elkaar gebruik worden gemaakt. Yang Soo noemt activiteiten als vroegsignalering in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. “Of het ouderenwerk. Deze verbindingen moeten in 2022 in ieder geval worden geïntensiveerd en bestendigd.” Winst De energietransitie gaat de komende jaren veel van inwoners vragen en de gemeente vindt het belangrijk om hen daarbij te helpen. “Zuid- en Oost-Drenthe is een prachtige regio met veel kansen en mogelijkheden, maar tegelijkertijd zijn er ook veel mensen die nog niet of onvoldoende kunnen meedoen. Energiebesparing levert hen natuurlijk ook gewoon geld op”, vervolgt Yang Soo. “Vooral voor mensen met een smalle beurs is dat winst, zeker in het licht van de stijgende energielasten.” Leren Zoals bij alle proeftuinen hoopt de gemeente hiervan te leren.

“In onze proeftuin zetten we energiecoaches in. We kijken telkens hoe we de aanpak verder kunnen verbeteren en koppelen aan andere activiteiten die deze groep inwoners verder helpt. Die lering en ontwikkeling van nieuwe activiteiten is belangrijk en van betekenis voor de inwoners in de hele regio”, besluit Yang Soo.

2.2 Wederopbouwwijk Tuindorp

EERSTE KENNISMAKING VIA NK TEGELWIPPEN In de wijk Tuindorp in Coevorden staan veel woningen uit de jaren ’50, ’60 en’70. Het project Wederopbouwwijk Tuindorp gaat aan de slag met een verkenning om duurzame en betaalbare woningen in een gezonde en toegankelijke leefomgeving te realiseren. “Door bewoners een financiële impuls te geven, hopen we particuliere woningeigenaren te helpen en te ontzorgen in ingrepen die hun woning verbeteren”, vertelt projectleider Kirsten Klasen van de gemeente Coevorden. In de wijk staan huur en koopwoningen door elkaar, zogenaamd gespikkeld bezit. “Door samen op te trekken met woningcorporatie Domesta hopen we zowel de huurwoningen als de particuliere woningen in de wijk te kunnen verduurzamen.” Kirsten vervolgt: “Hiervoor betrekken we particuliere woningeigenaren zo vroeg mogelijk om hen te enthousiasmeren mee te doen in de verduurzaming van hun woning.” Ze beginnen klein in de zogenaamde ‘bloemenbuurt’ van de wijk, in de straten Rozenplein, Clematisstraat en Hyacintstraat. “Het gaat om bewoners van ongeveer tien geselecteerde particuliere en vijftien huurwoningen.” Tegelwippen Corona heeft ook in dit project voor vertraging gezorgd, vertelt Kirsten. “We konden de wijk niet echt in om individuele bewoners te benaderen over de mogelijke aanpak van hun woning.

Wel hebben we in mei 2021 een eerste kennismaking met de bewoners georganiseerd, door mee te doen aan het NK tegelwippen.” Bij het NK tegelwippen halen mensen een tegel uit hun tuin en zetten op die plaats, ter bevordering van de biodiversiteit, een plant in de grond. “Inwoners konden planten bij ons ophalen om hun tuin te vergroenen en ’s middags was er een activiteit voor kinderen, georganiseerd door onze buurtsportcoaches. Onze buitendienst was aanwezig voor professioneel plant- en tuinadvies.” Tijdens deze activiteiten gingen de gemeente, Domesta en de welzijnsorganisatie Maatschappelijk Welzijn Coevorden met de inwoners in gesprek over hun wijk. “Het was echt een geslaagde dag en we hebben al met al zo’n zestig buurtbewoners gesproken.” Bezoeken Na deze eerste kennismaking is het tijd voor de volgende stap. “We hopen in dit voorjaar de bewoners wel te kunnen bezoeken om in beeld te krijgen wat ze zelf willen en kunnen betekenen in de verduurzaming van hun woning.” Dit activerend onderzoek om op te halen wat er bij de inwoners leeft, vindt in alle proeftuinen plaats. “Na de zomer willen we vervolgens gericht een financieel ondersteuningspakket aan kunnen bieden, zodat buurtbewoners ook daadwerkelijk de stap tot verduurzamen van hun woning kunnen maken.”

WEDEROPBOUWWIJK TUINDORP Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: woningcorporatie Domesta, welzijnsorganisatie Maatschappelijk Welzijn Coevorden, gemeente Coevorden Contact: Kirsten Klasen k.klasen@coevorden.nl

47

2.3 Vitale dorpen

DORPEN EN BUURTEN GAAN VOOR VIJF STERREN Gemeenten willen de dorpen leefbaar houden en een plek laten zijn waar jong en oud plezierig kunnen leven. “Hoe blijven de dorpen vitaal en hoe kunnen overheden daarin ondersteunen? Wat kan snel internet bijvoorbeeld betekenen voor onderwijs en zorg in de dorpskernen? Welke voorzieningen zijn belangrijk voor de verschillende soorten kernen? Dit zijn vragen waar het over gaat.” Aan het woord zijn Saskia Duursma van CMO STAMM en Luit Hummel van de BOKD, partners binnen het project.“We onderzoeken welke elementen in meerdere dorpen werken, zodat deze aan andere dorpen en gemeenten kunnen worden overgedragen.” In 2021 zijn er twee online bijeenkomsten geweest over de vitaliteit van dorpen en buurten in de Regio Deal-gemeenten. In beide sessies hebben twintig dorpen uit verschillende gemeenten deelgenomen, plus een aantal geïnteresseerde medewerkers van gemeenten en instellingen. “We hebben daar de objectieve data en subjectieve beleving van de leefbaarheid bij elkaar gebracht. De dorpen gaven de vitaliteit van hun dorp of buurt een cijfer tussen de 7 en een 8. De uitdagingen om de vitaliteit te behouden dan wel te versterken zagen ze echter ook.” Sterren De vitaliteit van een dorp of buurt kan gewaardeerd worden volgens de zogenaamde Vijf Sterren-methodiek.

De Vijf Sterren gaan uit van de met elkaar samenhangende sociale pijlers van de gemeenschap: identiteit en cultuur, verenigingsleven en ontmoeting, zelforganisatiekracht, omzien naar elkaar en leren van elkaar. “Met name op de pijlers ‘omzien naar elkaar’ en ‘leren van elkaar’ zagen de deelnemers verbeterpunten, gevolgd door ‘verenigingsleven en ontmoeting’.” Saskia en Luit leggen uit dat een dorp of buurt die werk maakt van de uitdagingen, de titel Vijf Sterren Dorp of Vijf Sterren Buurt kan krijgen. “Om dit te realiseren hebben de dorpen ondersteuning nodig van een externe procesbegeleider en daar hebben wij als Team vitale dorpen en buurten een ondersteuningsaanbod voor gedaan.” Dit ondersteuningsaanbod wordt uitgevoerd in samenwerking tussen de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe en de Sociale Agenda van de provincie Drenthe. Aanbod Eind 2021 zijn alle dorpen en buurten in de Regio Deal-gemeenten uitgenodigd om deel te nemen aan dit ondersteuningsaanbod. “We begonnen met de deelnemers van de beide sessies. Het ondersteuningsaanbod kan een adviestraject zijn voor de complete Vijf Sterren-methodiek of voor één van de vijf sterren. Vijf dorpen hebben daar positief op gereageerd en met hen hebben we inmiddels een intakegesprek gehad voor het vervolg.” Afsluiting Het traject duurt ongeveer 1,5 jaar.

In het kader van brede kennisdeling zorgt het Team vitale dorpen en buurten voor het delen van de uitkomsten via de communicatiekanalen van onder andere de gemeenten, de Regio Deal, provincie, BOKD en CMO STAMM. “Eind 2022 sluiten we het traject af met een bijeenkomst voor alle geïnteresseerde dorpen uit het werkgebied van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe.”

VITALE DORPEN Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: de inwoners van de betrokken dorpen, CMO STAMM, BOKD, gemeente Aa en Hunze, gemeente Coevorden Contact: Kirsten Klasen, k.klasen@coevorden.nl Luit Hummel, l.hummel@bokd.nl Irma Twickler, itwickler@aaenhunze.nl Saskia Duursma, s.duursma@cmostamm.nl

48

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

49

2.4Bloeiende toekomst voor bloemkoolwijken Emmerhout - Emmen en De Norden - Hardenberg

WIJKBEWONERS ENTHOUSIASMEREN VOOR VERDUURZAMING De gemeenten Emmen en Hardenberg hebben afgesproken om samen op te trekken bij de verduurzaming van de zogenaamde bloemkoolwijken; wederopbouwwijken met kenmerkende bouw uit de jaren ‘50 - ‘80. De proeftuinprojecten richten zich op particuliere woningeigenaren met een smalle beurs, in de wijken Norden in Hardenberg en Emmerhout in Emmen. In Hardenberg hebben de woningen veelal een zadeldak, terwijl in Emmerhout veelal tweelaagse woningen zonder kap staan dat extra uitdagingen met zich meebrengt bij het verduurzamen en levensloopbestendig maken. Door nauwe samenwerking wordt er veel geleerd. De proeftuin gaat om ervaring opdoen, experimenteren en leren van elkaar om op langere termijn de woningvoorraad te kunnen verbeteren. Daarbij is het van belang inzicht te krijgen in de belemmeringen die woningeigenaren uit lagere inkomensgroepen ondervinden bij het verduurzamen, toekomstbestendig maken en verbeteren van de woning en hoe deze belemmeringen kunnen worden weggenomen. Sneeuwbaleffect In Hardenberg is inmiddels het vooronderzoek afgerond. Er zijn veertig adressen in Norden geselecteerd om mee in gesprek te gaan. “Deze bewoners hebben interesse getoond in eerdere energiebesparingsprojecten, zoals de landelijke Regeling Reductie Energiegebruik of een collectieve inkoopactie van de gemeente”, vertelt projectleider Remko Cremers.

“Daarmee hebben we aangenomen dat zij zich bewust zijn van de energieopgave en bereid zijn er concreet mee aan de slag te gaan.” Hij vervolgt: “Onze insteek is om een sneeuwbaleffect te veroorzaken door te beginnen met de bewoners die bewust en bereid zijn, zodat er goede voorbeelden ontstaan en er meer mensen gaan aansluiten.” Keet Er zijn negentien gesprekken aan de deur gevoerd, bij drie inwoners heeft een vervolggesprek aan de keukentafel plaatsgevonden en bij drie inwoners is een energieadvies opgesteld. “Het is nog wat vroeg om op basis van deze gesprekken harde conclusies te trekken over vervolgstappen”, zegt Remko. “We denken eraan te kijken wat de bereidheid en mogelijkheden zijn voor een collectieve actie met dakisolatie. Veel daken bevatten asbest, dus dat levert bijkomende uitdagingen op. Een ander spoor is om met een keet in de wijk bewoners enthousiast te krijgen voor duurzaamheidsmaatregelen en verdere ideeën op te halen. Hierin is de samenwerking gezocht met de groendoeners van de gemeente.” Een verdiepend vervolgonderzoek bij alle adressen in Norden, bijvoorbeeld een flyer met quick scan zoals dat in Emmerhout is gebeurd, kan aanvullende inzichten opleveren om een passend aanbod te kunnen doen. Daarbij is de persoonlijke situatie uitgangspunt.

50

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

Onderscheid Emmen is al verder in het traject en heeft al resultaten van het vervolgonderzoek. Daaruit blijkt dat in Emmerhout de meerderheid geïnteresseerd is in verduurzamingen en de ontwikkelingen in de gaten houdt. Ze houden ook het energiegebruik in de eigen woning goed in de gaten. “Opvallend onderscheid is dat de bewoners van huurwoningen dit vooral uit kostenoverweging doen en de woningeigenaren ook uit zorg om het milieu.” Ook als het gaat om de duurzaamheidsmaatregelen die de bewoners al genomen hebben, zie je verschillen. Huurders verwachten deze investering van de woningcorporatie, kopers zitten daar anders in. Ook is de bereidheid tot verduurzaming in de toekomst hoger bij de woningeigenaren. Financiële drempels om te investeren ervaren beide groepen. De bereidheid om verduurzamingstrajecten collectief op te pakken is er wel, maar een kwart doet dat toch liever zelf. Er is behoefte aan een uitgewerkt collectief aanbod. Modelwoning Uit de gesprekken blijkt vooral een behoefte aan vloerisolatie en dakisolatie al dan niet in combinatie met zonnepanelen. Ook is er vraag naar een nieuwe vorm van financieringsinstrumenten, een gebouwgebonden variant bijvoorbeeld, waarbij de voorinvestering wordt terugbetaald uit de energiebesparing of de opbrengst van de zon.

“De komende maanden gaan we vanuit de recente opgeleverde modelwoning aan de Laan van de Marel 343 in Emmen buurtbewoners bewust maken en informeren over alle mogelijke maatregelen, energieadvies geven, hen begeleiden en ontzorgen met het aanbod.”

BLOEIENDE TOEKOMST VOOR BLOEMKOOLWIJKEN EMMERHOUT EN NORDEN Penvoerder: gemeente Emmen en gemeente Hardenberg Contact: Remko Cremers, remko@benrg.nl

51

2.5 Toekomstige woningen smeden

Met kleine stapjes je huis en leefomgeving verduurzamen. Daar geloven ze in Hoogeveen wel in. Daarom is er voor eigenaren van koopwoningen in het goedkopere segment het project ‘Toekomstbestendige woningen smeden’. Wooncoaches helpen bewoners in een aantal aangewezen straten met energiebesparing, verduurzaming en het levensloopbestendig maken van de woning. “Niet alles tegelijk en we beginnen vanuit de behoefte van de bewoners,” vertelt Frederike Lunenberg, sociaal werker en uitvoerend projectleider van de wooncoaches.

“Je kunt mensen wel adviseren de kachel lager te zetten of een dikkere trui aan te doen, maar als er grotere problematiek is, hebben ze daar weinig aan.”

TOEKOMSTIGE WONINGEN SMEDEN Penvoerder: gemeente Hoogeveen Wie werken eraan mee: Vrijwillige wooncoaches, gemeente Hoogeveen Contact: Frederike Lunenberg F.Lunenberg@swwh.nl

52

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

IN GESPREK KOMEN... De wooncoaches zijn zes vrijwilligers die zich na een oproep hebben aangemeld. “In het afgelopen jaar zijn ze opgeleid, zodat ze mensen op het gebied van energie, duurzaamheid, veiligheid en langer thuis wonen kunnen adviseren.” Ze gaan met de bewoners in gesprek om te kijken wat ze nodig hebben om hun woning toekomstbestendig te maken. Daarbij gaat het niet om grootschalige verbouwingen, maar om relatief simpele oplossingen, zoals tochtstrippen, ledlampen, groen in de tuin, het verwijderen van drempels in het huis; alles wat er aan aanpassingen aan de woning en omgeving gedaan kan worden, zonder dat daar meteen een aannemer aan te pas moet komen. Integraal Voordat de wooncoaches aan de slag kunnen, is het natuurlijk wel van belang om überhaupt in gesprek te komen. En ook dat gaat stapsgewijs en op maat. In twee straten sluit de proeftuin aan bij de wijkaanpak van de Smederijen. Jan Bouwmeester, gebiedsregisseur van de Smederijen vertelt dat er veel inwoners met financiële problemen zijn in Hoogeveen. “Jaarlijks doen we een analyse om te kijken hoe Hoogeveen ervoor staat en daaruit bleek dat in een aantal gebieden de financiële problemen groot zijn In sommige straten geldt dat voor 50% van de inwoners en dat is zorgelijk.

Via een integrale wijkaanpak gaan we aan de slag.” Verbinding Door verbinding te leggen proberen opbouwwerkers uit het Smederijen-team als Lisette Rinkema de bewoners te activeren om samen mee te denken over en mee te werken aan hun wijk. “We hebben concrete plannen gemaakt voor activiteiten om elkaar beter te leren kennen en hoe ze gebruik kunnen maken

... EN BLIJVEN van elkaar. Het is mooi om te zien dat mensen elkaar hierdoor nu al vinden om bijvoorbeeld iemand te helpen in de tuin. We hopen dat ze door die verbinding ook eerder naar ons toekomen als er grotere problemen zijn.” En bij vragen van huiseigenaren over het toekomstbestendig maken van hun woning, komen de wooncoaches dan weer in beeld. Ledlamp In twee andere straten gebeurt verder niets qua wijkopbouw, dus moeten de contacten op een andere manier worden gelegd. Als binnenkomer hebben ze op 23 oktober in één van de straten een tent neergezet. “We hebben iedereen een brief gestuurd met informatie en de bewoners uitgenodigd langs te komen om een gratis ledlamp op te halen”, vertelt Frederike. Uiteindelijk zijn er vijftien ledlampen opgehaald en zijn er zeven afspraken gemaakt voor een gesprek. De eerste stappen zijn in deze straat dus ook gezet. Frederike benadrukt dat voor elke straat gekeken wordt wat het beste werkt. “En dat maakt dit experiment alleen maar rijker. Als er veel activiteiten zijn in een wijk, krijg je dan ook eenvoudiger een ingang? Ik weet het niet, maar dat gaan we ervaren.” Monitoren De wooncoaches hebben ook een signaalfunctie als het gaat om problemen die bijvoorbeeld ontstaan door de stijgende energieprijzen.

“Je kunt mensen wel adviseren de kachel lager te zetten of een dikkere trui aan te doen, maar als er grotere problematiek is, hebben ze daar weinig aan. En dan is het goed dat de wooncoach kan adviseren over andere instanties die kunnen helpen, zoals bijvoorbeeld de Voorzieningenwijzer.” De

wooncoaches blijven dit proces ook monitoren. “We laten ze niet achter met een advies, maar helpen ze verder om ook daadwerkelijk de stappen te zetten en zijn beschikbaar voor nieuwe vragen.” Menselijke maat De wooncoaches kunnen zich dus ontwikkelen tot een belangrijke spil in de wijk. Dick Doornbos, projectleider vanuit de gemeente, erkent dat het een arbeidsintensieve aanpak is. “We kunnen op deze manier natuurlijk niet met alle straten aan de slag. Het is ook echt een proeftuin. We kijken wat lukt wel en wat niet.” In proeftuinen van andere gemeentes binnen de Regio Deal wordt het toekomstbestendig maken van woningen grootschaliger aangepakt. In Hoogeveen is bewust gekozen voor de menselijke maat. “Mensen met een laag inkomen hebben vaak weinig investeringskracht. En dan kan een nieuwe goed geïsoleerde voordeur of anti-sliptegels in de badkamer al een verschil maken. Onze insteek is dan ook niet om alleen maar geld te steken in het toekomstbestendig maken van de woningen. We willen in gesprek komen en in gesprek blijven.” In de gekozen straten kennen de mensen elkaar ook vaak, waardoor de ervaringen gedeeld worden. “Op die manier ontstaat er vertrouwen en kunnen we de bewoners stap voor stap verder helpen.”

53

2.6 Proeftuin toekomstbestendig 2e Exloërmond

VERTROUWEN EN EIGENAARSCHAP GAAN HAND IN HAND In verschillende gemeenten wordt er gewerkt aan een proeftuin Toekomstbestendig Wonen. Deze proeftuinen zijn gericht op de verduurzaming en het levensloopbestendig maken van de particuliere woningvoorraad. Remko Cremers is projectleider van de proeftuin in 2e Exloërmond. “Ondanks dat verduurzaming voor veel woningeigenaren niet bovenaan het lijstje staat, zorgt de stijgende energierekening wel voor bewustzijn en bereidheid in actie te komen. We ontwikkelen samen met hen een passend aanbod. Door deze coproductie ontstaat er vertrouwen en eigenaarschap.” In het plangebied West en Midden staan huur- en koopwoningen door elkaar. Woningcorporatie Woonservice is druk bezig met een wijkvernieuwingsproject en heeft al vergevorderde plannen voor sloop, her- en verbouw en verduurzaming voor de huurwoningen. “Dit biedt de woningeigenaren een kans om hier ook de vruchten van te plukken.” En dat is ook nodig; veel woningen zijn verouderd en hebben hoge energielasten. Onderzoek In 2020 en 2021 is samen met de bewoners gekeken hoe zij het beste geholpen kunnen worden met het toekomstbestendig maken van hun woning en wat hen motiveert om ook echt aan de slag te gaan. Uit deze zogenaamde activerende onderzoeken is duidelijk geworden welke combinatie van financiële en communicatieve instrumenten geschikt zijn en wat de randvoorwaarden zijn voor

PROEFTUIN TOEKOMSTBESTENDIG 2e EXLOËRMOND Penvoerder: gemeente Borger-Odoorn Wie werken eraan mee: gemeente Borger-Odoorn Contact: Remko Cremers, remko@benrg.nl

54

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

succes. “Ook weten we dat mensen over het algemeen graag in 2e Exloërmond willen blijven wonen. Duurzaamheid vinden ze belangrijk en ze willen graag over op elektrisch koken.” Ontzorgen Het belang van verduurzaming wordt dus echt wel ingezien, maar daarbij willen de huiseigenaren wel geholpen worden, met bijvoorbeeld een bewonersgerichte aanpak en ontzorging. Vertrouwen in de organisaties, expertise en producten die daarbij komen kijken vinden ze belangrijk. Er moet aandacht zijn voor een lagere energierekening, betrouwbare informatievoorziening en ze willen graag dat de warmtetransitie dichtbij georganiseerd wordt. Bijvoorbeeld door inzet van energiecoaches. “Ze hebben behoefte aan hulp bij de financiering van verduurzaming. De ervaring leert dat de meeste bewoners een aversie tegen lenen hebben”, vertelt Remko. Maatwerk De behoeftes van de huiseigenaren zijn dus duidelijk en omdat het allemaal verschillende huizen, verschillende mensen, met verschillende portemonnees zijn, is maatwerk noodzakelijk. Dit betekent dat een combinatie nodig is van de verschillende instrumenten. “Zie het als een reisgids, waarin de eindbestemming helder staat omschreven, met een reisleider die helpt om daar te komen”, verbeeldt Remko.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=1a49f99d-927d-4270-bff2-fde5c9b7230e