Magazine regiodeal 2022
Tekst van het document
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
MAGAZINE 2019 - 2020 - 2021 -
43
2022
- 2023
projecten Met
voor de regio!
INHOUD
2
Voorwoord
3
Hart voor de regio
5
De stuurgroep
6
De Regio Deal
8
De projecten
10
Werken
12
Wonen
44
Welzijn
58
Het programmateam
78
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
SAMENWERKEN, LEREN EN ONTWIKKELEN Het magazine dat voor u ligt geeft een goed beeld van de huidige stand van het programma. In de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe staan drie onderwerpen centraal; samenwerken, leren en ontwikkelen. Bij veel van de projecten zie je terug dat er veel organisaties betrokken zijn. De Regio Deal is in veel gevallen dan ook daadwerkelijk van de regio. De komende periode is het de kunst om, nog meer dan nu, de succesvolle projecten regiobreed uit te rollen. De Regio Deal is het vliegwiel geweest om samenwerkingen op te starten, proeftuinen te realiseren en haalbaarheidsonderzoeken te doen. De komende periode verwachten we hier de uitkomsten van. Daar waar het succesvol is, gaan we het verder uitbreiden. Het moment om dit magazine uit te brengen is niet willekeurig gekozen. Aan het begin van het programma hebben de gemeenteraden ingestemd en middelen beschikbaar gesteld, zonder exact te weten wat ze er voor terugkregen. De nieuwe gemeenteraden krijgen met dit magazine een goed beeld van wat er zoal gebeurt in de regio en hoe de individuele gemeenten meegaan in de regionale opgaven. Steeds duidelijker is de afgelopen twee jaar geworden, dat een aantal opgaven alleen regionaal en in samenwerking, effectief kunnen worden opgepakt. In deze samenwerking is de afgelopen jaren dan ook stevig geïnvesteerd.
In het magazine leest u hoe de projecten verlopen, maar nog belangrijker, het geeft een duidelijk beeld van de vele kansen die er voor de regio zijn. Dat sluit goed aan bij de komende periode, waarin nagedacht gaat worden over de manier waarop het vliegwiel, dat de Regio Deal nu is, ook evolueert in een vaste samenwerking met (regionale) partners en drie overheden (Rijk - Provincie - Gemeente), die werken aan de brede welvaart van Zuid- en Oost-Drenthe. Erik Bos, programmamanager Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
3
Op maandag 7 maart bracht minister Hanke Bruins Slot een bezoek aan de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. Sinds haar aantreden als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties is zij verantwoordelijk voor de Regio Deals in ons land. Eén van haar eerste Regio Deal werkbezoeken leidde naar Emmen, waar onder andere de kracht van de regio en grensoverschrijdende samenwerking op de agenda staan. Foto: Jarno Kraayvanger.
4
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe HART VOOR DE REGIO We zijn halverwege! Een prima moment om op een rij te zetten hoe we er als Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe voor staan. Zes gemeenten, drieënveertig projecten, honderden actieve, betrokken en hardwerkende mensen die met z’n allen de schouders willen zetten onder het verbeteren van de brede welvaart van deze prachtige regio. In de afgelopen jaren is er, dwars door de hinderlijke omstandigheden van corona heen, hard gewerkt. Inmiddels zien we daar ook de eerste resultaten van. We liggen wat dat betreft mooi op koers, maar we moeten ook nog wel flink aan de bak. Waar sommige plannen al volop in uitvoering zijn, moeten er op andere vlakken nog besluiten genomen worden. De opgaven zijn niet overal even eenvoudig, maar ik heb er alle vertrouwen in dat we er wel komen. Met elkaar. Was het in het begin nog een beetje zoeken naar de gemeenschappelijkheid, inmiddels zijn alle partijen er van doordrongen dat we het voor de hele regio doen. Ik zeg wel eens: als het in Emmen regent, druppelt het in Borger-Odoorn. Inwoners doen niet aan grenzen, ze wonen in de ene gemeente, werken in de ander en hun kinderen reizen naar de derde gemeente om te studeren. Je ziet ook dat er veel meer samenwerking is ontstaan binnen de regio. We kennen elkaar en weten elkaar te vinden. Maar eigenlijk vind ik dat geen verdienste.
We zijn een regio van naoberschap, we doen het ook graag samen. Wat ik echt als een compliment zie, is dat we bij het Rijk op het netvlies staan. Niet alleen als provincie en individuele gemeenten, maar als regio. Samenwerking is dan ook geen doel op zich, maar het werkt wel om een vuist te maken. In een regio waar je net iets harder moet lopen om gehoord te worden, is dat pure winst. Eigenlijk vind ik dat een Regio Deal niet eens nodig zou moeten zijn, maar het heeft wel gezorgd voor een vliegwieleffect en bredere samenwerking. En ik ga er dan ook vanuit dat die in de toekomst wordt voortgezet. Een zelfde Regio Deal verwacht ik niet, maar een sterk inhoudelijk vervolg wel. We zijn als ontwikkeldeal gestart met het geld, daarna hebben we ons gericht op de inhoud. Die inhoud ligt nu wel op tafel, het is straks tijd om ons te richten op de blinde vlekken, de cross-overs. Binnen de pijlers wonen, werken en welzijn weten we elkaar te vinden, de volgende stap is structurele samenwerking op de gebieden waar we het verschil kunnen maken. We doen het goed en dat mag best wel eens gezegd worden, maar nog mooier is het als je het iemand van buiten hoort, dat een inwoner zegt: “Hier heb ik wat aan gehad.” Want uiteindelijk doen we het voor de brede welvaart van onze regio, het welzijn van de inwoners. Iedereen doet er toe en iedereen moet gelijke kansen krijgen.
Dat zijn we aan onze inwoners verplicht en die energie zit er ook volop in. Verbinding en samenwerking zijn geen gestold gegeven, het is een dynamisch proces, waar we continu aan moeten werken. En zolang we dat doen met passie en weten voor wie en waarvoor we het doen, zijn en blijven we een van de mooiste regio’s in Nederland om in te wonen, te werken en waar goed voor elkaar wordt gezorgd. Henk Jumelet, gedeputeerde in de provincie Drenthe en voorzitter stuurgroep Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
5
DE STUURGROEP
Henk Jumelet “Verbinding en samen-
Marc Hameleers “Vanuit het Rijk werken we met
werking zijn geen gestold gegeven, het is een dynamisch proces, waar we continu aan moeten werken. En zolang we dat doen met passie en weten voor wie en waarvoor we het doen, zijn en blijven we een van de mooiste regio’s in Nederland om in te wonen, te werken en waar goed voor elkaar wordt gezorgd.”
veel plezier samen met Zuid- en Oost-Drenthe. Sinds de start van de Regio Deal zien we echt groei en ontwikkeling op een aantal terreinen. Groei in focus, in ambitie en vooral in samenwerking. In deze regio worden echt grenzen geslecht; met de oosterburen, met Overijssel, tussen overheden en ondernemers en tussen sectoren. De samenwerking van bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg, geeft al mooie resultaten voor goed blijvende zorg in de regio. Dat merken de inwoners van Zuid- en Oost-Drenthe, mooi om te zien hoe de Regio Deal zo bijdraagt aan de brede welvaart.”
Annelies Kroeskamp “Door de
Regio Deal weten we elkaar beter te vinden en werken we intensiever samen aan de brede welvaart van de regio Zuid- en Oost-Drenthe.”
Karel Loohuis “We moeten generaties
lang blijven investeren in onze jeugd. Door de Regio Deal voor projecten zoals het duurzaamheids- en innovatiecentrum (DOC33) in de regio kunnen we de monteur van de toekomst opleiden in een moderne en rijke leeromgeving.’
6
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Nynke Houwing “De Regio Deal biedt een plattelandsgemeente als Borger-Odoorn een mooie kans om deel te nemen aan innovatieve projecten die bijdragen aan brede welvaart. We zien dat er op het gebied van de pijlers Wonen, Werken en Welzijn veel initiatieven zijn opgepakt, die tot mooie resultaten hebben geleid. In de regio werken wij met kennisinstellingen en bedrijven samen aan projecten die innovatie en digitalisering stimuleren. Daarmee bouwen we aan de kennis voor de toekomst!”
Alwin te Rietstap “De maakindustrie is in
Noordoost-Nederland sterk vertegenwoordigd. Voor een sterke maakindustrie en een veerkrachtige economie is samenwerking in de regio een must. Die samenwerking zoeken we onder andere binnen de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. We staan voor grote opgaven, zoals het aantrekken en behouden van goed gekwalificeerd personeel. Die opgave kunnen we niet alleen oplossen. Daarin kunnen we elkaar versterken en van elkaars kennis gebruik maken. Hiervoor kijken we over onze gemeentegrenzen heen en leggen we regionaal verbindingen. Samen staan we sterker en komen we verder!”
Henk Heijerman “De Regio Deal is van
groot belang om de brede welvaart in de regio te bevorderen. Dat gebeurt door aansprekende projecten binnen de pijlers Wonen, Werk en Welzijn. Bovendien bevordert de deal de regionale samenwerking en leren we van elkaar.”
Renze Bergsma “In de Regio Deal
werken we zowel bestuurlijk als ambtelijk heel goed en natuurlijk samen. Het is daarbij een heel praktische samenwerking die effectief en krachtig is en waar we weinig voor hoeven te organiseren. De kracht zit hem in het contact en de relatie. Het is belangrijk dat we in de toekomst goed naar onze strategische opgaves blijven kijken en af en toe stilstaan bij wat er echt van belang is voor de regio.”
Raymond Wanders “De Regio Deal geeft
ons de mogelijkheid om als overheden samen met inwoners, ondernemers, scholen, woningcorporaties, zorginstellingen en andere partners te werken aan de uitdagingen in onze regio op het gebied van Werken, Wonen en Welzijn. Met projecten in de regio, door de regio en voor de regio werken we samen aan de structurele verbetering van de brede welvaart. Er worden al mooie resultaten geboekt. We kijken hierbij over grenzen heen. Wat mij betreft is dit pas het begin.” 7
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
DE REGIO DEAL ZUID- EN OOST-DRENTHE De regio Zuid- en Oost-Drenthe is een prachtige regio. Het is óók een regio waar nog verschillende uitdagingen zijn op het gebied van Wonen, Werken en Welzijn. Dankzij de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe kunnen we hiermee aan de slag. Binnen deze deal werken de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Hoogeveen en de provincie Drenthe samen met het Rijk iedere dag met hart voor de regio. We willen samen leren, slim werken, regionaal denken, het verschil maken en vooral doen! Dit doen we niet alleen vanuit de overheid, maar juist samen met inwoners, ondernemers, scholen, zorgverleners, woningcorporaties, onderzoekers en nog veel meer. Alleen samen kunnen we bouwen aan een sterke toekomst voor één van de mooiste regio’s van Nederland. Een regio die je een fijne plek biedt om te wonen, op te groeien, je te ontwikkelen en waar er voldoende mogelijkheden zijn om te werken. In deze regio zorgen we voor elkaar en is ook de juiste zorg aanwezig. Dankzij een aantrekkelijk vestigingsklimaat willen bedrijven zich hier vestigen en investeren zij samen met overheids- en onderwijsinstellingen in innovaties en duurzaamheid. Dat is waar wij voor gaan!
DE 3 PIJLERS
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe op You Tube
GEMEENTEN, PROVINCIES EN HET RIJK
8
DE THEMA’S Woning/wijk verbetering
Kennis en onderwijs
Werk en ondernemerschap Zorg en hulpverlening
Gezonde leefstijl en vitaliteit
Armoedebestrijding
Energietransitie/ duurzaamheid
DE REGIO
Weerbaarheid
Verbinding
Innovatie
Digitalisering
43 PROJECTEN
Met
voor de regio! 9
DE PROJECTEN
13
14
16
18
Open Science Hub
FabLab Coevorden
FabLab Hardenberg
Skills4Future
20
22
24
25
IT Hub
Platform (Bio)compositen
Recycling polymeren
Regiodatabank
26
27
28
29
Bouwen aan mensen
New Jobportunities 2.0
DOC33
30
32
34
36
Lesruimte SIEC
Wonen op Waterstof Tour
Blue Zone Innovations
Impact Ondernemen
37
38
40
42
IQ BLVD
RegioCampus
Digitalisering vrijetijdseconomie
43
360-graden arbeidmarkt
10
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Toekomstbestendige bedrijventerreinen
Internationaal mbo
45
46
47
48
Financieringsinstrumenten
Energiearmoede
Wederopbouwwijk Tuindorp
Vitale dorpen
50
52
54
Bloemkoolwijken Emmerhout en Norden
Toekomstbestendige woningen
Proeftuin 2e Exloërmond
55
56
57
Inponden met woningcorporatie
Veenoord: de drie hofjes
Levensloopbestendig wonen
59
60
61 28
62
Gezinscoaches
Expeditie De Monden
Stroomlijnen Wonen op Waterstof integraleTour hulp
Impuls positieve gezondheid
64
66
68
70
Vroegsignalering
Innovatienetwerk Welzijn&Zorg Nieuwe gezondheidsconcepten
Kansen4Kinderen
72
74
76
77
Integrated care
Kinderen eerst
Jeugdhulp gewoon dichtbij
Monitoren/leren van jeugdprojecten
11
PIJLER WERKEN Goed opgeleid personeel is van levensbelang voor een sterke economie en een krachtig bedrijfsleven in onze regio. Daarnaast moeten de kansen die ontstaan door digitalisering en datagebruik beter benut worden. Een goede samenwerking tussen het onderwijs, de ondernemers en de overheid maakt alle partijen sterker en bevordert het ondernemersklimaat van de regio. Op het gebied van de pijler Werken zetten we ons daarom in voor projecten die hieraan bijdragen. De ambitie van de pijler is om in 2030 een meer veerkrachtige en economisch innovatieve regio te hebben op de sectoren HTSM, groene chemie, logistiek, duurzame energie, vrijetijdseconomie en zorg.
FabLab Hardenberg
12
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
1.1 Open Science Hub Drenthe
SERIOUS GAMING OM JONGEREN TE INTERESSEREN VOOR TECHNIEK Hoe vang je signalen uit het heelal op, en wat heeft dat met je WiFi-router thuis te maken? Hoe haal je iets nuttigs uit enorme stromen gegevens? Hoe bestuur je zo’n complex apparaat als LOFAR en kun je dat ook gebruiken in een auto of fabriek? Maar ook: hoe gebruik je techniek om een spannend spel of een escape room te maken? Prikkelende vragen waarmee Open Science Hub De Oerknal scholieren en studenten op een spannende manier in contact gaat brengen met verschillende vormen van techniek.
“Het doel van De Oerknal is om jongeren te stimuleren en te inspireren voor wetenschap en techniek”, vertelt projectleider Marco de Vos. “We maken daarbij optimaal gebruik van de fascinatie voor astronomie en de technologie van LOFAR.” Het afgelopen jaar heeft Project Gamify met een team van ASTRON het concept van De Oerknal uitgewerkt. “Dit was een intensief en inspirerend traject. Er ligt nu een verhaallijn voor de experience en een ontwerp van de fysieke inrichting.” De Oerknal wordt een combinatie van drie spelruimtes en een virtual reality rondgang. Elke ruimte biedt een eigen uitdaging, waarbij stukjes van een puzzel worden verzameld door te kijken, te experimenteren en te filosoferen; observe, experiment, think. De oplossing van de puzzel geeft toegang tot de virtual reality rondgang, waarmee een reis door de geschiedenis van het heelal wordt gemaakt. Speels “Met het project werken we aan het ontwikkelen van een bredere en sterkere basis voor techniekonderwijs voor de jeugd in de regio. Door kinderen vanaf jonge leeftijd in contact te brengen met techniek en hen uit te dagen hier zelf mee aan de slag te gaan, wordt het vanzelfsprekender om voor een technische opleiding te kiezen.” En juist voor die jonge kinderen werkt deze game-aanpak zo goed.
“Veel activiteiten richten zich op de latere fases van het middelbaar onderwijs en De Oerknal steekt juist in op een jongere leeftijd, als ontvankelijkheid voor en door een speelse manier nog groot is.” Impuls Met De Oerknal krijgt de regio een aantrekkelijke en educatieve binnenactiviteit, waar schoolklassen en groepen jongeren kennis kunnen maken met innovatieve techniek en wetenschap. Toeristisch ook interessant, maar Marco ziet vooral dat De Oerknal een stevige impuls kan geven aan de school- en beroepskeuze in de richting
van wetenschap en techniek. “En dat is van groot belang voor de ontwikkeling van de regio. Op de lange termijn verwachten we meer breed technisch opgeleide werknemers te laten instromen op de arbeidsmarkt.” Een andere opbrengst van het project is de ervaring met serious gaming voor educatieve doeleinden en het betrekken en stimuleren van jongeren bij hun studie- en beroepskeuze. Exloo Op dit moment wordt er hard gewerkt om De Oerknal te realiseren. “We zijn van plan om de onderdelen op een voorlopige locatie in Exloo te integreren, zodat er in een vroeg stadium al zichtbaarheid ontstaat.” Marco vervolgt: “Misschien kunnen er zelfs al klassen als proefpersonen mee aan de slag”.
OPEN SCIENCE HUB DRENTHE Penvoerder: gemeente Borger-Odoorn Wie werken eraan mee: Project Gamify, ASTRON, st. LOFAR Tafel, st. Open Science Hubs Drenthe, st. Bestemming Borger-Odoorn, Rijnland Instituut, NHL Stenden, Dorpsraad Exloo, Drents Landschap Contact: Marco de Vos, devos@astron.nl www.opensciencedrenthe.nl 13
1.2 FabLab Coevorden
FABLAB “We dragen samen bij aan het verbeteren van de positie van het technisch onderwijs en de techniekbedrijven in de regio Coevorden.” FABLAB WERELDWIJD Een FabLab is een werkplaats die aangesloten is op een wereldwijd netwerk van labs. Op dit moment zijn er in de BeNeLux circa 75 FabLabs en wereldwijd 1200! Het principe van een FabLab is om multidisciplinair kennis en ideeën volgens het open source principe te ontwikkelen en te delen. Hiermee worden lokale en regionale technologische ontwikkelingen en ideeën uit het werkveld gestimuleerd en wordt bijgedragen aan het lokale kennisnetwerk. FabLabs spelen daardoor een sleutelrol in de ontsluiting van technologie en wetenschap, educatie, netwerken en innovaties (veelal eerste prototypes en experimenten).
14
VERBINDT ONDERWIJS EN ONDERNEMERS MET TECHNIEK In de technieksector is nu en in de komende jaren veel vraag naar goed opgeleid personeel. Met de activiteiten en evenementen van FabLab Coevorden worden kinderen, jongeren, zij-instromers, ondernemers en hobbyisten enthousiast gemaakt voor nieuwe en moderne technieken. Daarbij werken onderwijs en ondernemers nauw samen.
FabLab Coevorden is gevestigd in De Nieuwe Veste. “Het is echt een mooie samenwerking”, zegt FabLab-coördinator Kirsten Kosters. “Omdat zij de ruimte beschikbaar stellen, is het contact met docenten en leerlingen heel laagdrempelig. Bovendien,” vervolgt ze, “maakt dit het project financieel beter haalbaar.” Kirsten vertelt dat het door corona wat lastig was om op te starten. “Desondanks is er nu een vast jeugdprogramma en dat wordt goed bezocht.” Op elke eerste en derde woensdagmiddag van de maand zijn er MAAK-middagen in het FabLab. Dan kunnen kinderen in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar aan de slag met de 3D-printer of de lasersnijder om bijvoorbeeld sleutelhangers, sieraden, kaarten, stickers of een vliegtuigje te maken. Daarnaast is er Club FabLab voor kinderen van 10 tot en met 15 jaar, dat meer gericht is op het aanleren van de vaardigheden, waarbij programmeren de rode draad vormt. “Club FabLab deden we eerst een keer in de maand, maar vanwege het succes en het enthousiasme doen we dit nu op de tweede en de vierde vrijdagmiddag in de maand.” Volwassenen Inmiddels is het FabLab ook gestart met workshops voor volwassenen. Iedereen kan zich aanmelden om bijvoorbeeld te leren ontwerpen voor een 3D-printer of lasersnijder en deze te bedienen.
Ook zijn er creatieve workshops, vergelijkbaar met de MAAK-middagen, waarin taarttoppers, kaarten, wandborden en sieraden worden gemaakt. Daarnaast zijn de machines zowel bedrijfsmatig als privé te huur voor eigen projecten.
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Foto: Caressa van Groenenbergh - Creations Drenthe
Kansen Het FabLab stimuleert samenwerking tussen onderwijs en ondernemers en dat werkt beide kanten op. “Het onderwijs kan relevante kennis overdragen aan bedrijven en andersom. Jongeren krijgen kansen om hun talenten te ontwikkelen en bedrijven kunnen in het FabLab aan de slag met innovatie.” Kirsten ziet ook een maatschappelijk belang van het FabLab: “We dragen samen bij aan het verbeteren van de positie van het technisch onderwijs en de techniekbedrijven in de regio Coevorden. Door de kennis en vaardigheden die jongeren bij ons opdoen, kunnen ze zich beter oriënteren op een baan in de techniek en we hopen dan ook dat meer jongeren voor techniek gaan kiezen.” Kirsten vervolgt: “Bedrijven maken, mede door hun betrokkenheid bij het techniekonderwijs, zichtbaar hoe leuk het werk in de techniek is en wat er allemaal aan banen beschikbaar is in onze regio.” Kortom, het FabLab biedt kansen voor de huidige, krappe arbeidsmarkt en voor de toekomst. Haakjes Eén succes mag niet ongenoemd blijven en dat is het bedrijfje dat de elfjarige Sten en de negenjarige Liz Kooistra uit Noord-Sleen hebben opgericht. Ze verkopen mondkaphaakjes voor de skihelm, die ze hebben gemaakt met hun eigen 3D-printer. Sten leerde bij Club FabLab 3D-printen, zijn zusje werd ook al snel enthousiast.
Zoals de meeste kinderen printten ze eerst diertjes, maar toen hun moeder terugkwam van wintersport en vertelde dat ze steeds de skihelm af moest zetten om een mondkapje op te doen, kreeg Sten een idee. Het resultaat waren handige haakjes, die over de bandjes van de skihelm geschoven konden worden. Een foto op Instragram deed de rest; inmiddels hebben ze een paar honderd setjes verkocht.
Lees hier het verhaal van Sten en Liz:
FABLAB COEVORDEN Penvoerder: gemeente Coevorden Wie werken eraan mee: De Nieuwe Veste, Ondernemend Coevorden, gemeente Coevorden, Drenthe College en het primair onderwijs Contact: Kirsten Kosters, welkom@fablabcoevorden.nl www.fablabcoevorden.nl 15
1.3 FabLab Hardenberg
EEN BETEKENISVOLLE SCHAKEL VOOR DE TOEKOMSTIGE TECHNIEKSECTOR “De activiteiten en diensten die we in ons FabLab ontwikkelen en aanbieden, zijn er op gericht om jeugd ná schooltijd (verder) kennis te laten maken met nieuwe technieken en innovatieve apparatuur. Vanuit hun intrinsieke motivatie komen ze naar ons FabLab toe, om daar van alles te proberen, te zien, te horen en te ontdekken. In onze wijken en dorpen bieden we op fietsafstand, met onder andere onze mobiele makerkar, korte kennismakingsworkshops en -cursussen aan.”
Aan het woord is initiatiefnemer Vivian Kofflard. FabLab Hardenberg organiseert inmiddels open jeugdlabs, basistrainingen en talentontwikkelklassen voor jeugd na schooltijd. “Door dat vuurtje voor technologie juist in de vrije tijd te laten branden, denken we dat de brug naar een vervolgopleiding en beroepskeuze in de techniek makkelijker genomen wordt. Door kinderen en door hun ouders.” En het enthousiasme is er. Steeds meer kinderen doen mee en keren terug. “Wanneer kinderen zich verder willen verdiepen in een apparaat of techniek, dan bieden we ze mogelijkheden om hun skills op een leuke manier te ontwikkelen in onze talentontwikkelklassen, zoals programmeren, 3D-printing en lasersnijden. Kinderen die zo’n specialistische training succesvol afronden, noemen wij ‘experts’. Zij mogen onder toezicht vrij creëren op de moderne apparatuur in ons FabLab.” Makerkar Waar het FabLab tegenaan liep, is dat Hardenberg een uitgestrekte plattelandsgemeente is, met veel dorpen en kernen. Daarom werd de mobiele en handzame makerkar ontwikkeld. De makerkar heeft een 3D-printer, een lasersnijder, programmeerapparatuur en robotica aan boord. Dit mobiele FabLab reist langs de MFC’s en bibliotheken, met daaraan een activiteitenprogrammering gekoppeld. “Zo kunnen kinderen uit onze dorpen en kernen, 16
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
dicht bij huis op een laagdrempelige manier kennis maken met technologie en innovatieve apparatuur.” De eerste makerkar is inmiddels gebouwd, in samenwerking met een Regionaal Techniekcentrum in Hardenberg, en het activiteitenprogramma wordt in een pilot getest. Een tweede makerkar wordt op dit moment gemaakt. Enthousiasme Vivian ziet mogelijkheden voor de makerkar in de regio. “Onze makerkar leent zich bij uitstek om ook in andere gemeenten ingezet te worden waar gelijkende uitdagingen, doelstellingen en plattelandsgemeenten aanwezig zijn. Deze kar kan nieuwe technologie dicht bij álle inwoners brengen, mits er een goede activiteitenprogrammering aan gekoppeld is”, zegt Vivian beslist. “Alleen een kar vol met mooie, dure en innovatieve apparatuur een dorp in rijden, daarmee kom je er niet. Het gaat om het enthousiasme dat je op de deelnemende jeugd overbrengt. Je wilt de kinderen iets laten beleven en proberen die, oh zo benodigde en gewenste, lokale en regionale techniekvonk te triggeren. Bij kinderen en bij hun ouders.”
“Door dat vuurtje voor technologie bij de jeugd juist in de vrije tijd te laten branden, denken we dat de brug naar een vervolgopleiding en beroepskeuze in de techniek makkelijker genomen wordt.”
FABLAB HARDENBERG Penvoerder: gemeente Hardenberg
Betekenisvol Vivian hoopt in de toekomst op duurzame samenwerkingsverbanden, waarin de missie van het FabLab, die een gedeelde lokale en regionale missie is, kan worden voortgezet. “Ons FabLab en onze diensten zijn een heel klein, maar betekenisvol schakeltje. Een schakeltje in een complexe keten van uitdagingen rondom school- en beroepskeuze en in het behouden van jeugd, arbeidskrachten en werkgelegenheid in onze gemeente en regio. De Regio Deal, onze gemeente en de scholen zagen de betekenis van onze diensten. We hopen de komende jaren die verbinding ook te mogen maken met het bedrijfsleven.”
Wie werken eraan mee: RTC Hardenberg, gemeente Hardenberg, Sterk Techniekonderwijs Noordoost-Overijssel, Bibliotheek Hardenberg, Cultuurkoepel Hardenberg Contact: Vivian Kofflard info@fablabhardenberg.nl www.fablabhardenberg.nl 17
2. Skills4future
ZUIDOOST-DRENTHE ALS MOOISTE SOEP VAN NEDERLAND De ontwikkeling van techniek gaat razendsnel. In een regio met veel maakindustrie is het van belang dat niet alleen de bedrijven zelf, maar ook de zittende vakmensen en de nieuwe aanwas vanuit het onderwijs skills krijgen aangereikt om hierin mee te kunnen gaan. Dat is waar het project Skills4Future zich hard voor maakt. En dat gaat in de eerste plaats om samenwerking en verder kijken dan je eigen bedrijf of onderwijsinstelling.
In de Zuidoost-Drenthe wordt al veel samengewerkt tussen het bedrijfsleven en het onderwijs, maar dat zijn vaak individuele samenwerkingen. Skills4Future wil alle initiatieven bij elkaar brengen en kijken op welke manier een integralere benadering de totale techniekbranche in de regio kan versterken. Programmamanager Jan Bert van de Slijk ziet volop kansen. “We hebben hier een prachtige sector met veel bedrijven, denk aan de machinebouw, metaalbewerking, installatietechniek en de procesindustrie. Om deze bedrijven toekomstbestendig te maken hebben we goed opgeleide arbeidskrachten nodig. Dat kan alleen als bedrijfsleven en onderwijs de handen in elkaar slaan.” Soft skills Wie met smaak over deze dynamiek kunnen vertellen zijn Maureen Nederhoed, directeur van Harwig Installatietechniek in Emmen en Arjan Peters, opleidingsmanager Techniek van het Drenthe College. Arjan werkt al 20 jaar in het onderwijs en kent de vraag uit de technieksector goed. “Iedereen wil vakmensen, maar we kunnen mensen niet specifiek voor één bedrijf opleiden. Ieder bedrijf heeft eigen specialisaties, machines
18
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
en technieken, die continu veranderen. Daarop kunnen wij niet investeren. Daarom kijken we liever naar de hele branche. Wat voor skills heeft het bedrijfsleven nodig. Niet alleen van nieuwe instroom, maar ook voor hun eigen vakmensen, in het kader van Leven Lang Ontwikkelen.” Daarbij gaat het naast de basistechniek vooral om softs skills, zoals klantcontact, arbeidsethos, omgaan met cijfers en communicatieve vaardigheden. “Voor specifieke techniekkennis, zoeken we de samenwerking met de bedrijven op, zodat wij dat modulair kunnen aanbieden.” Avonduren Maureen is vrij duidelijk over de rolverdeling: “Onderwijs is echt een vak en dat moeten we in deze regio heel serieus nemen. Voor de toekomst van de regio is het belangrijk dat we onze jeugd zoveel mogelijk skills voor de future meegeven. Wij kunnen als bedrijven een beetje richting geven, aangeven waar de wensen liggen, maar didactiek? Dat is een vak waarbij we de onderwijsinstellingen echt nodig hebben.” Ook Maureen ziet waar zij als bedrijf een bijdrage kan leveren. “Simpel voorbeeld. Bij ons draaien BIM-applicaties op dure licenties, maar tussen
“Wij kunnen als bedrijven een beetje richting geven, aangeven waar de wensen liggen, maar didactiek? Dat is een vak waarbij we de onderwijsinstellingen echt nodig hebben.”
maureen nederhoed en arjan peters
half vijf en middernacht staan ze niets te doen. Voor het onderwijs is aanschaf niet te betalen, dus waarom zouden we ze niet in de avonduren beschikbaar stellen?” Onlangs regelde ze nog dat DC-studenten konden meedraaien in workshops van een leverancier van warmtepompen. “Maar dat is op ad hoc-basis. Veel beter is het om het sectorbreed in het curriculum van het onderwijs in te passen.” Generaties Zowel Maureen als Arjan zien voor de toekomst een veel vloeibaarder manier van ontwikkelen. Maureen vertelt dat ze stagiairs binnenkrijgt die veel praktijkvaardigheid hebben. “Kinderen ontwerpen al in 3D in bijvoorbeeld spelletjes als Minecraft. Zet ze achter een scherm en ze weten meteen wat ze moeten doen. Daarmee kunnen ze de zittende vakmensen nog veel leren, maar andersom ook. De oude rotten in het vak leren onze stagiairs weer de kneepjes van de beroepspraktijk. Het mixen van die generaties levert aan beide kanten winst op.” Dromen Arjan ziet ook een grotere verwevenheid van de onderwijs en de beroepspraktijk voor zich “Mijn droombeeld is dat alle technische installatiebedrijven hier in regio zich gaan verenigen. Onze studenten kunnen dan bij die bedrijven het eerste jaar de Beroeps Opleidende Leerweg (BOL) doen en hun stages lopen en zich in het tweede jaar doorontwikkelen via de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL).
Voor het bedrijfsleven is het een investering, maar daarna krijgen ze wel een medewerker die in de basis precies weet waar hij het over heeft.” Maureen doet er qua dromen nog een schepje bovenop: “Hoe gaaf zou het niet zijn, als we studenten van het mbo en het hbo, samen hun eigen nieuwe school laten bouwen? Projectmanagement, ontwerp, inrichting, catering, alles wat nodig is, kunnen we in samenwerking met de scholen doen.”
Soep Arjan ziet het ontwikkelpad van Skills4Future wel voor zich. “Het zou mooi zijn als de bedrijven in een soort samenwerkingsverband kunnen sparren over wat er, samen met het onderwijs, ontwikkeld moet worden om de medewerker van de toekomst op te leiden. Dat gaat over eigenaarschap van bedrijven voor de toekomst van de sector.” Maureen vult aan: “We hebben als bedrijven ook uitgesproken dat we als in een coöperatie willen functioneren. Dat komt met verantwoordelijkheden. Je moet op komen draven, stageplekken hebben, studenten plaatsen en, als we een opleidingstraject voor zij-instromers met baangarantie starten, moet je ze ook aannemen. Dat is een soort gentlemens agreement, waar we samen voor willen gaan.” In de komende tijd wordt daar dan ook in geïnvesteerd, mensen warm maken voor zo’n gloedvolle samenwerking. Maureen ziet het voor zich: “Als we samen, onderwijs en bedrijfsleven de potentie van deze regio benutten, als we al die sterke smaken van wonen, werken en goed onderwijs voor onze kinderen bij elkaar voegen, dan hebben we alle ingrediënten om van deze regio een fantastische soep te maken. De mooiste soep van Nederland!”
SKILLS4FUTURE Penvoerder: gemeente Emmen Wie werken eraan mee: Alfa-college, Drenthe College, Regionaal Techniek Centrum, Dutch TechZone, NHL Stenden, Bedrijfsvakschool Techniek Drenthe, regionaal bedrijfsleven (metaal-en machinebouw, IT, groene Chemie, technische installatiebranche) Contact: Jan Bert van der Slijk janbert@skills4future.nl www.skills4future.nl 19
3. IT Hub
ONTMOETINGSPLEK VOOR DE BUSINESS VAN MORGEN Voor een toekomstgericht Drenthe is het van belang om in te zetten op de digitale transitie. TVM verzekeringen, Fokker, Unigarant, Rijksuniversiteit Groningen, NHL Stenden, Hanzehogeschool Groningen, Alfa-college, gemeente Hoogeveen en provincie Drenthe hebben daarom de handen ineen geslagen voor de realisatie van een IT Hub in Hoogeveen. Deze gaat een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid in Drenthe en aan het samenspel tussen mbo, hbo en wo. Dat biedt mogelijkheden om IT-talent te boeien en te binden aan Drentse bedrijven. Doordat in de IT Hub kennis en kunde van bedrijven en kennisinstellingen wordt gebundeld, zijn er genoeg middelen om als regio door te ontwikkelen in de digitale wereld. De IT Hub is een Drentse broedplaats voor IT-talent, digitale professionals en bedrijfsleven. Het doel van de IT Hub is om talent naar de regio te halen, daar te behouden en te ontwikkelen. Tegelijkertijd worden bedrijven geholpen met digitale vraagstukken en externe IT-ontwikkelingen. Binnen de IT Hub worden samenwerkingen en kennisuitwisseling gestimuleerd en is er ruimte voor innovatie en de ontwikkeling van nieuwe IT-producten en diensten. De samenwerking houdt in dat ondernemers samen kijken naar het vraagstuk verkeersveiligheid en wat hun eigen doelstellingen zijn.
Bedrijven kunnen in de IT Hub aan het werk met studenten of bijeenkomsten bijwonen. In Hoogeveen komt de IT Hub naast het NS station. De bouw van deze ontmoetingsplek, voor een ieder die bezig is met de business van morgen, is gestart. Data Thema’s die het bedrijfsleven in deze context heeft aangedragen zijn bijvoorbeeld blockchain, artificial intelligence, cybersecurity, Internet of Things en, het goud van de huidige tijd, data. Inmiddels verlopen de ontwikkelingen bij de IT Hub voorspoedig. Meerdere projecten zijn gestart, waaronder verkeersveiligheid en data-coöperatie. Zo gaan ondernemers aan de slag met eigen data, aangevuld met van de verschillende partners. Dit kan inhouden dat ongevallendata van de verzekeraars gecombineerd wordt met data van wegonderhoud en andere meldingen. Door deze data te combineren en gebruik te maken van wetenschappelijke onderbouwingen kunnen er nieuwe inzichten ontstaan.
20
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Studenten Daarnaast vangt de IT Hub al meerdere ondernemers via de partners, zoals Ik Ben Drents Ondernemer, op en ondersteunt hen in hun digitale vaardigheid en om hun product of dienst beter in de markt te zetten. Hierbij helpen studenten van verschillende opleidingen zoals het Groningen Digital Business Centre van de RUG, de ICT academie van het Alfa-college, Digilink (NHL Stenden, Hanzehogeschool Groningen, Alfa- college en Drenthe College) en DSHG van de Hanzehogeschool bedrijven met het formaliseren van het probleem en ondersteunen zij bij het bouwen van een concept. Andersom helpen de ondernemers de student inzicht te geven in het bedrijfsleven. Benchmark Om ondernemers verder te kunnen helpen, is in samenwerking met Ik Ben Drents Ondernemer een benchmark ontwikkeld. Alle ondernemers en het mkb zijn van harte uitgenodigd om deze in te vullen. Met de uitkomsten kan de IT Hub een directe koppeling maken met een van de betrokken partijen om er samen mee aan de slag te gaan. De benchmark is via de site van Ik Ben Drents Ondernemer in te vullen.
IT-HUB Penvoerder: provincie Drenthe Wie werken eraan mee: Provincie Drenthe, gemeente Hoogeveen, Rijksuniversiteit Groningen, NHL Stenden, Alfa-college, stichting IT Dynamic, Hanzehogeschool, Unigarant, TVM, Fokker Contact: Gerben Dolsma, info@it-hub.nl www.it-hub.nl
21
4. Platform (Bio)composieten
Specialistische kennis uit eigen keuken “Wij willen met de ontwikkeling van composieten een bijdrage leveren aan de duurzaamheids transitie. We hebben inmiddels een stevig kernteam geformeerd en we zijn de boer op gegaan om te kijken met welke projecten we kunnen starten. En de lijst is lang; het Composietenplatform staat in de startblokken.” Rudmer Heij, projectleider en business developer van het Composietenplatform is enthousiast over alle kansen die composieten en de samenwerking in dit veld bieden voor de regio. Maar stiekem kijkt hij ook al wat verder. “Ik sluit niet uit dat het een olievlek wordt.”
Eén van de belangrijkste partners is GKN Fokker. “Niemand in de wereld is zover gevorderd in de kennis van high-tech composieten als Fokker.” Het is dan ook niet gek dat de provincie Drenthe in 2016, samen met GKN Fokker en NHL Stenden als partner, het project World Class Composite Solutions (WCCS) startte, om die kennis binnen het mkb en de kennisinstellingen in de regio te brengen en verder te ontwikkelen. Het Composietenplatform, door NHL Stenden onder de Regio Deal Zuid en Oost-Drenthe gebracht, is daar het logische vervolg op. Enthousiast Het Composietenplatform brengt alle kennis over composieten in het Noorden van het land bij elkaar. Om de kennispositie van de noordelijke provincies op dit gebied te versterken en voor een verdere ontwikkeling van de arbeidsmarkt. “We zijn dan ook enthousiast in het Composietenplatform gestapt”, vertelt Arnt Offringa, directeur Global Technology Center NL bij GKN Fokker en boegbeeld van het platform. “We werken al langer samen met NHL Stenden. Elk jaar komt hier een nieuwe lichting studenten en afstudeerders en als ze goed zijn, blijven ze vaak hangen.” Excelleren Dit illustreert meteen waarom de samenwerking en kennisdeling van onderwijs en het bedrijfsleven van zoveel toegevoegde waarde is.
Rudy Folkersma, voorzitter van het kernteam en lector duurzame kunststoffen bij NHL Stenden ziet een kentering: “Vroeger stonden scholen op achterstand, omdat het lang duurde om een curriculum aan te passen aan actuele ontwikkelingen. Een intensievere samenwerking zorgt ervoor dat kennis ook gelijk terugvloeit naar het onderwijs.” En dat die ontwikkeling steeds meer gelijk opgaat, biedt kansen. “Voor studenten creëren we de mogelijkheid om te excelleren. We hebben inmiddels de minor Composite design solutions ontwikkeld. En met een stage en afstudeerrichting bij GKN Fokker of Nedcam leveren we echte specialisten op gebied van composieten af, die meteen in de regio aan de slag kunnen.”
22
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Specifiek De kracht van het platform ligt natuurlijk niet alleen in de arbeidsmarkt, maar de composieten zelf bieden enorm veel kansen voor het ontwikkelen van nieuwe, duurzame materialen, waar de markt ook steeds meer om vraagt. Rudy legt uit: “Composieten bestaan uit een vezel en een bindmiddel en het mooie ervan is, dat je een materiaal kunt samenstellen voor echt specifieke toepassingen. De vezel kan kunststof zijn, maar ook glas of koolstof of natuurlijke vezels zoals vlas of hennep.” Al die verschillende combinatiemogelijkheden, maken composieten breed inzetbaar. Voor de bouw, voor de meubelindustrie en bijvoorbeeld voor vliegtuigen. Mooi En daar weet Arnt alles van. “GKN Fokker heeft als vliegtuigbouwer veel ervaring met de ontwikkeling van de technologie en het productieproces van, met name, zogenoemde vezelversterkte thermoplasten. Dat zijn lichte, loeisterke composieten, die je ook weer zacht kunt maken door ze te verhitten. Je kunt ze dan opnieuw vormgeven, lassen, kneden én, belangrijk, recyclen. Het is echt een mooi composiet. Daar lopen we in Nederland mee voorop.” En met deze kennis kan ook de vliegtuigindustrie verder verduurzamen. “We mogen bijvoorbeeld delen ontwikkelen voor de nieuwe markt van elektrisch vliegen.
Dat is duurzamer en vraagt om nieuwe en lichte materialen.” Windmolenbladen Daarnaast kan de kennis van GKN Fokker over thermoplasten een oplossing bieden bij een duurzaamheidsvraagstuk in de toekomst dat, nota bene, door windmolens wordt veroorzaakt. “Windmolenbladen worden op dit moment gemaakt van een niet-recyclebaar composiet. Meestal glasvezel met een soort epoxy of polyester. Wanneer deze over een paar jaar vervangen moeten worden, zit je met een groot afvalprobleem. Daarom denken wij via het platform mee over de ontwikkeling van recyclebare windmolenbladen.”
Hennep Door de grotere vraag naar duurzame bouwmaterialen, is de verwachting dat vooral de biocomposieten een belangrijker rol gaan spelen. Rudmer heeft er sterke beelden bij: “Biocomposiet is een goed en duurzaam alternatief voor hout. De houtprijzen zijn enorm gestegen en dat maakt biocomposiet steeds aantrekkelijker. Bovendien zouden we de vezels hier zelf kunnen verbouwen. Hennep is bijvoorbeeld uitermate geschikt om in composieten te verwerken.” Het is nog niet zover, maar dit is ook een ontwikkeling die de regio verder kan versterken. Agro-restromen Een goed voorbeeld van verregaande samenwerkingen op het gebied van biocomposiet is de ontwikkeling van het Satellite Lab bij MCE in Emmen. “Dat is een verwerker van agro-reststromen, met een proeftuin om onderzoek te doen naar de mogelijkheden daarvan. In een zogenaamde pultrusielijn maken ze van biocomposieten profielen, voor onder andere de bouw, en frames voor zonnepanelen.” Deze frames gaan gebruikt worden in het Fieldlab zonnepark Oranjepoort dat in Emmen komt. “Op dit moment zijn de frames van zonnepanelen namelijk van verzinkt staal. Dat zink komt in de bodem terecht en is dus vervuilend.” Beide projecten worden naar alle waarschijnlijkheid in het voorjaar van 2022 gerealiseerd.
Compose-it Kortom, de diversiteit van composieten bieden op allerlei vlakken grote kansen en het komt nu neer om die, als bedrijven en kennisinstellingen in de regio, te verzilveren in nog meer aansprekende projecten. Via het platform wisten ze elkaar al te vinden, maar op 14 oktober gaat de website van het Composietenplatform, dat de naam ‘Compose-it’ heeft gekregen, live en die geeft daar ongetwijfeld een extra impuls aan. Composieten zijn de toekomst en dat mag iedereen weten.
rudy folkersma en arnt offringa
PLATFORM (BIO)COMPOSIETEN Penvoerder: gemeente Hoogeveen Wie werken eraan mee: NHL Stenden, GKN Fokker, Drente College, Rijksuniversiteit Groningen, NICE, Milling Company Europe, Holtkamper, Wavin, Vepa, Domesta, Technologies Added Contact: Rudmer Heij, rudmer@burobg.nl www.composeit.nl
23
5. Haalbaarheidsonderzoek nationaal Kenniscentrum recycling van polymeren
ONZE REGIO WERELDSPELER IN CIRCULAIRE PLASTICS Plastics vormen een grote uitdaging voor ons milieu. Wordt er steeds meer gewerkt aan alternatieven, we moeten wel ergens heen met het plastic afval dat er al is. Plastic bestaat grotendeels uit polymeren en er is momenteel veel aandacht voor het recyclen ervan. Dat vraagt om kennis en expertise die in onze regio voorhanden is. Daarom wordt er een haalbaarheidsonderzoek gedaan om een nationaal kenniscentrum voor de recycling van polymeren op te zetten in Emmen. In onze regio beschikken we over een sterk kennisklimaat, meerdere onderzoeksfaciliteiten, een goede inzamelingsinfrastructuur en verwerkingsmogelijkheden, chemieparken en vooral veel innovatieve bedrijvigheid. Een nationaal kenniscentrum moet de aanwezige kennis en de regionale krachten met elkaar verbinden en versterken. Het kenniscentrum brengt daarnaast kennis en expertise op het gebied van het recyclen van plastics bij elkaar. Juist door het verbinden van de techniek met maatschappelijke, economische en juridische vraagstukken. Bij het onderzoek zijn diverse partijen betrokken, waaronder NHL Stenden, Rijksuniversiteit Groningen, provincie Drenthe, gemeente Emmen, CICE, CuRe, BioBTX, Senbis en anderen. Wereldleidend “Uit het onderzoek blijkt dat we in ieder geval de technische expertise hebben om onderscheidend te zijn”, zegt projectleider Sven Jurgens.
Op dit moment wordt er gewerkt aan een plan dat daar nog stelliger in is: “Naar aanleiding van veel industriële en innovatieve bedrijvigheid op het vlak van circulaire kunststoffen in Noord-Nederland, is de regio in staat om een wereldleidende positie en voorbeeldfunctie in te nemen als de meest kennis- en ervaringsrijke regio in Europa op het gebied van bepaalde aspecten rondom circulaire plastics.” Om de rol en de haalbaarheid van een kenniscentrum te onderzoeken, moeten die aspecten goed in kaart worden gebracht. Gecombineerd Sven legt uit wat het project nog meer uniek maakt: “Nergens zijn kenniscentra waar bestuurskundige, juridische, sociale, economische en technische disciplines ten aanzien van polymeren zo gecombineerd worden.” Kortom, de kennis en randvoorwaarden zijn voorhanden en de ambitie is groot. In de verdere uitwerking van de plannen zal blijken of het haalbaar is en of onze regio over een tijdje een nationaal kenniscentrum rijker is.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK NATIONAAL KENNISCENTRUM RECYCLING VAN POLYMEREN Penvoerder: gemeente Emmen Wie werken eraan mee: O.a. NHL Stenden, Rijksuniversiteit Groningen, provincie Drenthe, gemeente Emmen, CiCE, CuRe, BioBTX, Senbis Contact: Sven Jurgens s.jurgens@ecoras.nl
24
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
6. Ondernemer vindt ondernemer: digitale regiodatabank
VINDBAARHEID, VRAAG EN AANBOD STIMULEREN REGIONALE SAMENWERKING Eind 2021 is de Regiodatabank opgeleverd. Meer dan 60.000 bedrijven in Drenthe en Hardenberg zijn vindbaar op basis van talloze zoekopties. Dit maakt het voor bedrijven eenvoudiger om regionaal nieuwe klanten, partners en leveranciers te vinden. Het uiteindelijke doel van de Regiodatabank is, door samenwerking te stimuleren, de regio economisch te versterken. De Regiodatabank is in eerste instantie gevuld met vrijelijk beschikbare data voor en over individuele bedrijven, met respect voor privacy, vertrouwelijkheid en transparantie. “Bedrijven kunnen hun profiel zelf aanvullen”, vertelt projectleider PieterJan Snijders. “Daarmee worden ze nog beter vindbaar op hun producten, diensten en expertise. Daarnaast kunnen ze aangeven of ze openstaan voor samenwerking met onderwijs of bijvoorbeeld personeel zoeken.” Je kunt dus duidelijk vertellen wat je voor elkaar kunt betekenen en daarmee is de Regiodatabank veel meer dan een online bedrijvengids. Toegevoegde waarde Ondernemers ervaren deze toegevoegde waarde van de Regiodatabank ook. Zoals een ondernemer aanhaalde: “Je vindt bedrijven die echt regionaal actief zijn.
In Google-resultaten staan vaak bedrijven die helemaal niet in de regio werken.” Pieter-Jan vult aan: “Er zitten zoveel mooie bedrijven, gewoon om de hoek, maar dan moet je wel buiten je bubbel kijken en daar is de Regiodatabank uitermate geschikt voor.” En door aan te geven waar je naar op zoek bent of wat je te bieden hebt, is het ook eenvoudiger om kennis te delen of andere bedrijven te benaderen die op zoek zijn naar de oplossing voor eenzelfde probleem. Zo kunnen mooie samenwerkingen ontstaan. Aanvullen Het vervolg van het project staat in het teken van het aanjagen en de doorontwikkeling van de Regiodatabank. Dat gebeurt op basis van regionale en sectorale wensen, nieuwe inzichten, gebruikerservaringen en de databehoefte van gebruikers. PieterJan benadrukt hoe belangrijk het is om het profiel aan te vullen. “Na de lancering zagen we tientallen bedrijven zich registreren en hun profiel aanvullen. Nogmaals, hoe meer hoe beter, vandaar een oproep aan een ieder om bedrijven in de regio te stimuleren om mee te doen. Registreren kan eenvoudig en veilig, in een paar minuten.”
Filmpjes
Waarom gebruiken ondernemers de Regiodatabank?
Eerste versie met studenten gerealiseerd
In Google-resultaten staan vaak bedrijven die helemaal niet in de regio werken.
ONDERNEMER VINDT ONDERNEMER: DIGITALE REGIODATABANK Penvoerder: provincie Drenthe Wie werken eraan mee: Ondernemersverenigingen in de regio, KvK, RVO, CBS, IBDO, Dutch TechZone, provincie Drenthe, Provincie Overijssel, SNN, Dataleveranciers Contact: Pieter Jan Snijders, Pj.snijders@drenthe.nl www.regiodatabank.ikbendrentsondernemer.nl/ 25
7. Digitalisering vrijetijdseconomie
DIGITALISERING VOOR EEN TOEKOMSTBESTENDIGE VRIJETIJDSECTOR In onze regio is de vrijetijdseconomie een belangrijke sector. Meegaan in de digitale wereld is ook voor de toekomstbestendigheid van de vrijetijdssector van groot belang. “We merken dat veel bedrijven vooral bezig zijn met het dagelijks runnen van hun bedrijf.” Aan het woord is projectleider Digitalisering vrijetijdseconomie Aline Hofstee. “En dat is goed, maar hierdoor besteden ze niet zoveel tijd aan verdere digitalisering en daar willen we ze bij verder helpen.”
foto’s g. hansman
Digitalisering biedt kansen en oplossingen voor het vitaliseren van de vrijetijdseconomie. De sector staat onder druk door onder andere veranderende marktbehoefte, trends en ontwikkelingen die om veranderende ondernemersvaardigheden vragen, voorwaarden van financiers en verwachtingen vanuit de samenleving. “Bovendien lopen veel bedrijven achter als het gaat om digitalisering. Ondernemers hebben er vaak weinig affiniteit mee, weten niet waar te beginnen en hebben geen tijd of capaciteit beschikbaar. Vandaar dat we dit project hebben geïnitieerd”, zegt Aline enthousiast. Gedwongen De coronapandemie heeft voor een versnelling gezorgd van de digitale transformatie in de vrijetijdssector. Bedrijven werden als het ware gedwongen om te investeren in zaken als digitale betalingen, online reserveringssystemen en digitale belevingen. En ook daarvoor kwam de hulp als geroepen. Ondernemers konden workshops volgen en kregen bijvoorbeeld ondersteuning bij het maken van digitaliseringplannen. “Hierbij maken we gebruik van de kennis binnen brancheverenigingen en van experts op het gebied van digitalisering en datagebruik.”
“De ondernemer een menu op maat aangereikt, met diverse kennissessies, events en andere tools om stappen in het proces van digitalisering te zetten.”
Behoefte De eerste fase van het project is inmiddels achter de rug. “Door de samenwerking met de RUG en Futures by Design hebben we ons vooral gericht op het werken met smart data. In deze fase hebben we geconstateerd dat er bij de ondernemers een grote behoefte is aan kennis op het gebied van de bredere thematiek van digitalisering.”
DIGITALISERING VRIJETIJDSECONOMIE Penvoerder: Gemeente Aa en Hunze Wie werken eraan mee: NHL Stenden, ICT Academie Hoogeveen, Drenthe College, Vechtdal marketing, Marketing Drenthe, Ondernemershuis voor het Vechtdal Contact: Aline Hofstee digitalisering@zuidenoostdrenthe.nl.
26
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
Daarom komt er een fase 2 die zich richt op die bredere digitaliseringsaanpak. Projecten waaraan je voor deze tweede fase moet denken zijn bijvoorbeeld het ontwikkelen van ondernemersvaardigheden, efficiëntere bedrijfsvoering, introduceren van digitale belevingsvormen, het versterken van de marketingpositie en nieuwe samenwerkingen. “We schuiven eerst bij de ondernemers aan tafel om de behoeften te inventariseren en op basis daarvan krijgt de ondernemer een menu op maat aangereikt, met diverse kennissessies, events en andere tools om stappen in het proces van digitalisering te zetten.”
8. Bouwen aan mensen
ZELF DE BEHOEFTE AAN VAKMENSEN OPLOSSEN, DAT IS BOUWEN AAN MENSEN Woningcorporaties hebben steeds meer vakmensen nodig om hun huizen toekomstbestendig te maken en te verduurzamen. Vakmensen die steeds schaarser worden. Daarom sloegen drie maatschappelijk betrokken woningcorporaties, Woonservice, Domesta en Vechtdal Wonen, de handen ineen voor het project Bouwen aan mensen. Het idee is om gezamenlijk mensen die nu zonder werk zitten, op te leiden voor de bouw en techniek. Daarbij gaat het om het vinden van de juiste kandidaten en opleidingen en de geschikte bedrijven in bouw en techniek om dit proces te begeleiden.
Op 24 september 2020 tekenden negen belangrijke partijen uit de regio een intentieverklaring. Dit zijn corporaties, ROC’s en vakopleidingen. Projectleider Barend van der Veen: “We spraken af om samen de schouders eronder te zetten en tot concrete afspraken te komen om mensen écht aan de slag te helpen in de bouw en techniek.” Ondanks de coronamaatregelen is het project vanaf begin 2021 van start gegaan. “We onderzochten wat nodig is om de partijen aan elkaar te binden om continuïteit in het project te kunnen garanderen.” Belangrijk is dat de corporaties voor de verduurzaming van hun huizen opdrachten neerlegt bij de leerbedrijven, waardoor de kandidaten opgeleid kunnen worden en uitzicht krijgen op blijvend werk. Eerste kandidaat “Maar we gingen natuurlijk ook meteen aan de slag, door het gewoon te doen”, vertelt Barend. “We koppelden mensen alvast aan een bedrijf en opleiding. Daarmee konden we mooi ervaring
opdoen.” De eerste kandidaat is inmiddels geplaatst bij een installatiebedrijf in Hoogeveen, in nauwe samenwerking met Woonservice en WijTechniek. “Het ging om een statushouder die van oorsprong geschiedenisleraar is, maar in dat vak niet aan het werk kwam.” Via Bouwen aan mensen heeft hij eerst een cursus Nederlands gevolgd, waarna hij werd gematcht aan een opleiding en het installatiebedrijf. “Wij waren de zogenaamde missing-link.” Verschil Toch leren de eerste ervaringen binnen het project dat er al veel gedaan wordt op dit gebied. “Het ontbreekt echter aan iets of iemand die dat aan elkaar verbindt. Daar kan Bouwen aan mensen het verschil maken.” Dat is dan ook waar Bouwen aan mensen zich in de komende tijd op gaat richten. “Verbinden en met voorbeelden vanuit andere delen van Nederland gaan we dit concreter vormgeven.” Kortom, wordt vervolgd.
BOUWEN AAN MENSEN Penvoerder: gemeente Hardenberg Woonservice, Domesta, Vechtdal Wonen Contact: Barend van der Veen b.vanderveen@weusthuis.nl
27
9. New Jobportunities 2.0
KANSEN VOOR EEN VERGETEN GROEP ARBEIDSKRACHTEN IN DE GRENSREGIO De arbeidsmarkt staat onder druk, maar er is een ‘stille reserve’. Een groep mensen die nu niet werkt, geen uitkering heeft, maar vaak wel gemotiveerd is om weer aan het werk te gaan. Met New Jobportunities 2.0 begeleiden de samenwerkende partijen honderd werkzoekenden uit de grensstreek van de provincies Drenthe, Overijssel en Landkreis Emsland naar de grensoverschrijdende arbeidsmarkt.
Dit grensoverschrijdende project is gebaseerd op een bewezen aanpak en sluit aan bij de gedachte dat iedereen mee kan en mag doen. “Alle talent in de regio is nodig.” Projectleider Maud Diemer vertelt dat deze potentiële werknemers worden begeleid naar ondernemers of overheidsinstellingen in de Duits-Nederlandse grensregio. “Daarbij gaat het bijvoorbeeld om werkgevers in de maakindustrie, de zorgsector en de ICT-branche.” Het project voorziet in een behoefte. “Er zijn korte lijnen tussen de samenwerkende partijen die allemaal graag toewerken naar een 360-graden arbeidsmarkt; één arbeidsmarkt zonder grenzen.” Maud vervolgt: “Daarom zijn we aan de slag met een bekostigingsmodel, waardoor, na afloop, dit project duurzaam geborgd kan worden in het netwerk, dus binnen de overheden, het bedrijfsleven via onder andere recruiters, de Agentur für Arbeit van Nordhorn en het UWV.”
jenny
Positief Mede door dit project vervaagt de grens met Duitsland. “Het is geen harde eis dat kandidaten uit Duitsland in Nederland gaan werken en vice versa, maar het wordt wel makkelijker gemaakt.” Dat heeft regionaal een positief effect op de tekorten op de arbeidsmarkt. Inmiddels zijn sinds de zomervakantie achtendertig Nederlandse kandidaten en vier Duitse ingestapt, van wie al negentien mensen een nieuwe baan of passende vervolgopleiding hebben gevonden. Jennie en Jos zijn daar goede voorbeelden van.
jos
NEW JOBPORTUNITIES 2.0 Penvoerder: Gem. Coevorden Wie werken eraan mee: Arbeidsmarkt Regio Drenthe, UWV, Bundesagentur für Arbeit Nordhorn, Volkshochschule Meppen, Zero to One, Rijnland Instituut, CMO STAMM, gemeente Coevorden, INTERREG Deutschland-Nederland Contact: Maud Diemer m.diemer@cmostamm.nl 06 460 782 22
28
Hartenwens Jennie in vervulling Jennie uit de gemeente Emmen is 37 en moeder van twee opgroeiende pubers; ze koos er bewust voor om na haar scheiding niet afhankelijk te willen zijn van de bijstand. Ze ging aan de slag als schoonmaker. Geen vetpot, dus ze besloot dat het tijd was voor een beroepsoriëntatie; haar hartenwens was een baan in de zorg. Bij de intake bleek ze mbo-niveau 2 te hebben. Via Het ‘Noorden leert door ‘startte ze na de zomer 2021 in een schakeltraject ‘Assisteren in de Zorg’. Vanuit het ‘Perspectief op Werk’-potje werden haar reiskosten vergoed. Voor Jennie was het heerlijk weer te kunnen werken aan een toekomst. Eind september werd contact gelegd met zorgwerkgever Cosis. Jennie mocht zich presenteren in een speeddate. Ze kreeg tot haar spijt te horen dat ze niet tot de groep behoorde die in februari 2022 in een bbl-traject verzorgende mbo-3 mag starten. Maar begin november werd ze alsnog gebeld: als ze zou slagen voor het schakeltraject kon ze per 1 februari starten in een bbl-traject maatschappelijke zorg/ verzorgende, niveau 3. En dat is gelukt! Nieuwe kansen voor Jos Diem Do, directeur van ICT-bedrijf CodeGorrilla mailde begin november over kandidaat Jos “Ik heb zojuist een heel fijn gesprek gehad met Jos. Ik vertelde over wat we doen en wat eventueel mogelijk is voor hem. Volgens mij is Jos ook enthousiast. Ik zie in Jos veel potentie.
We hebben afgesproken dat ik hem op de mailing zet voor de eerstvolgende lichting in februari. Jos heeft zeker interesse.” Code Gorilla traint ICT-medewerkers ‘on the job’ en plaatst ze uit naar (semi)overheden. Jos zijn achtergrond ligt in de ICT, maar hij werkte ook internationaal in de horeca. En eind februari is Jos gestart bij Code Gorilla met een werk- en leertraject in de ICT. Zijn opleiding wordt deels gefinancierd door ‘Perspectief op Werk’ en deels door het project. Het voor Jos beoogde STAP-budget was binnen twee dagen al overvraagd.
Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
10. Oprichten energie- en duurzaamheidscentrum wonen: DOC33
ONTWIKKELEN IS HET NIEUWE WERVEN Wat kunnen bedrijven en onderwijs allemaal leren op het gebied van duurzaam wonen en hoe zorgen we ervoor dat de kennis hierover beschikbaar wordt voor iedereen? Met deze vraag zijn ze in Hoogeveen aan de slag gegaan en het resultaat is het Duurzaam Ontwikkel Centrum DOC33. Kwartiermaker Arjan Hartemink nodigt ieder met een duurzaam bouwhart uit om aan te haken bij dit project. “Het centrum aan de Voltstraat 33 in Hoogeveen is straks van iedereen.”
DOC33 wil bijdragen aan de beschikbaarheid van voldoende en gekwalificeerd personeel op het gebied van verduurzaming van de gebouwde omgeving en het verhogen van de kennis en expertise daarover bij het mkb. “Dat doen we door van het expertisecentrum een fysieke ontmoetingsplek te maken, met ruimtes voor onderwijs, testfaciliteiten en onderzoek.” Arjan vertelt dat DOC33 op deze manier laagdrempelige toegang biedt tot onder andere constructievoorbeelden, technieken en materialentoepassingen voor circulair bouwen. “Ook is er specifieke apparatuur te vinden, zoals waterstoftoepassingen, warmtepompen en energieopslagsystemen en maken we innovaties op het gebied van bijvoorbeeld zonne-energie en energieopslag zichtbaar.” Opleiden Studenten werken bij DOC33 samen met het regionale bedrijfsleven aan de doorontwikkeling van bestaande innovaties. “Hierdoor komen ze niet alleen in aanraking met duurzaamheid, maar wordt ook de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven gestimuleerd, waardoor ze weer beter op elkaar kunnen aansluiten.” En dat is goed voor de toekomstige arbeidsmarkt. DOC33 levert ook leerwerkplekken voor studenten en is een opleidingscentrum om huidige werknemers op, om en bij te scholen. Er zijn twee accountmanagers aangesteld om contacten te leggen met mkb-ondernemers in de bouw in de regio.
“We inventariseren de behoefte en vertalen dit naar passende opleidingen voor zowel werkenden als studenten.”
Doen Het motto van DOC33 is: Ontwikkelen is het nieuwe werven. “We willen op een laagdrempelige en praktische manier de verduurzaming van de gebouwde omgeving in de regio versnellen. Mensen enthousiasmeren voor techniek en voor een technische opleiding. We willen laten zien dat omscholen een toegankelijke en reële mogelijkheid is.” Arjan benadrukt dat een leven lang ontwikkelen de norm is. “We zetten ons zo in voor een duurzame en vitale regio. We innoveren door te doen.” En dat doen ze in DOC33 het liefste samen. “DOC33 is flexibel, met ruime openingstijden en de ruimte voor grote en kleine groepen, bijvoorbeeld voor bijeenkomsten, evenementen en werkplekken.” Arjan doet nog een speciale oproep: “En ken je bedrijven met een bepaalde opleidingsbehoefte of ben je zelf zo iemand? Laat het ons weten!”
“De samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven wordt gestimuleerd, waardoor ze weer beter op elkaar kunnen aansluiten.” ENERGIE- EN DUURZAAMHEIDSCENTRUM WONEN: DOC33 Penvoerder: gemeente Hoogeveen
Bouwhart Inmiddels zoemt het van de activiteiten in en rondom DOC33. “Op dit moment werken we aan de inrichting samen met mbostudenten.” DOC33 is ook een proeftuin voor praktijkgerichte pilotprojecten op locatie in de regio. Regionale bedrijven kunnen aansluiten bij deze projecten om te experimenteren en om kennis op te doen. “We faciliteren ook een actief netwerk gericht zich op kennisuitwisseling en samenwerking.” Arjan vervolgt: “En elke maand organiseren we DOC Doet. Dit is een boeiende avond waar iedereen met een duurzaam bouwhart van harte welkom is om zich te laten informeren en inspireren op verschillende thema’s”.