Libau-Jaarverslag 2020
Tekst van het document
3
archeologische sporen. Er moest dus een opgraving
sporen. Er is bijna een compleet dorp aangetroffen.
De ‘oogst’ van een groot archeologisch onderzoek
worden uitgevoerd.
De afgravingen zijn nu natuurlijk weer afgedekt, de
in de wijk Daalkampen in Borger was bijzonder:
Archeologisch bureau RAAP presenteerde vondsten
sporen in kaart gebracht en de vondsten onderzocht op
14 plattegronden van woonstalhuizen, waarbij de
die dateren uit de late bronstijd tot de late ijzertijd
leeftijd en ondergebracht in het depot. Er zijn binnen
stal en het woonhuis onder hetzelfde dak waren
(vanaf 1200 v.Chr. tot het begin van de jaartelling).
de gemeente ideeën om het grote veld met daarin de
gebracht, enkele bijgebouwen en meer dan 50
Ze maken deel uit van het uitgestrekte prehistorische
archeologische rijkdom ergens weer zichtbaar maken.
spiekers (graanschuurtjes). Binnen en buiten de
nederzettingscomplex van meer dan 10 hectare dat ooit
Hoe? Dat weten we nog niet. Misschien in de vorm van
boerderijen lagen voorraad- en afvalkuilen. In één van
op de plek van de wijk Daalkampen lag. Omdat de wijk
een kunstwerk of iets dergelijks of door middel van een
de boerderijen werd een bijzondere kuil gevonden
nog niet helemaal af is, zullen de komende jaren in het
link met het Hunebedcentrum.”
die veel brokken verbrande leem bevatte. Bij nadere
noordelijk deel nog meer opgravingen volgen.
Van der Meij vervolgt: “Op het eind van de opgraving
bestudering bleek het om een oven te gaan.
LIBAU 34
GEMEENTE BORGER-ODOORN: OPGRAVING WIJK DAALKAMPEN
werd een open dag georganiseerd die veel publiek trok.
Een zeldzame vondst.
Compleet dorp
Niet alleen de inwoners uit de wijk kwamen hierop af,
Opgetogen archeologen dus vanwege de opmerkelijke
Projectleider Jan van der Meij van de gemeente
maar ook kinderen van diverse scholen in Borger. Dat
vondsten. Maar ook een tevreden gemeente
Borger-Odoorn blikt terug op de opgravingen. ”Het is
geeft wel aan dat het leeft onder de mensen.”
Borger-Odoorn, omdat de opgravingen voorspoedig
altijd een spannende periode voor een gemeente. Je
verliepen en geen vertragingen voor de woningbouw-
weet immers niet wat er wordt aangetroffen. Worden
Gastlessen archeologie
plannen veroorzaakten.
er interessante zaken gevonden, dan is het leuk om
De bouwplannen van de gemeente Borger-Odoorn
daar wat mee te doen in het kader van het toerisme
zijn nog niet afgerond. Jan en Marjo zullen elkaar
Archeologische sporen
bijvoorbeeld. Aan de andere kant is het natuurlijk zo
nog vaak treffen. Het voelt alsof ze collega’s zijn
Voordat je aan dergelijke opgravingen begint, moet de
dat dit soort onderzoeken veel geld kosten. Het kan
doordat ze zo vaak samenwerken. Van der Meij: ”In
gemeente eerst een zorgvuldige procedure doorlopen.
gevolgen hebben voor de plannen die er zijn. Om te
de gemeente hebben we vaak te maken met dit soort
De gemeente Borger-Odoorn maakt hiervoor al
voorkomen dat er vertraging ontstaat, beginnen we
onderzoeken. Het is fijn én efficiënt om dan een vast en
jaren gebruik van de kennis en kunde van adviseur
als gemeente altijd op tijd met dit soort processen.
kundig contactpersoon te hebben waarmee je dit kunt
archeologie Marjo Montforts van Libau. Zij ondersteunt
Dat geldt vooral voor dit gebied, omdat we al de
organiseren. Aan beide kanten weten we wat er nodig
de gemeente niet alleen bij de uitvoering van wettelijke
verwachting hadden dat er veel interessante vondsten
is en hoe we werken en zo verloopt de samenwerking
taken op gebied van archeologie, maar regelt en
zouden worden gedaan.”
soepel.”
begeleidt zo nodig ook archeologisch onderzoek in
De projectleider volgt de onderzoeken niet alleen
Lachend: “Bovendien draait Marjo haar hand ook niet
opdracht van de gemeente. In 2020 was dat het geval
beroepshalve. “Ik vind het interessant om te weten dat
om voor het mede-organiseren van gastlessen over de
bij de opgraving in de wijk Daalkampen in Borger. Een
dit het gebied is waar Borger ooit is ontstaan. Het zijn
opgraving voor diverse scholen in Borger. Dit doet ze
gebied van circa drie hectare werd ontwikkeld voor
voor mij meer dan alleen verkleuringen in de grond.
samen met het Hunebedcentrum. Dat zijn waardevolle
woningbouw. Het was bekend dat het terrein vol zat met
Dit deel op de Hondsrug is rijk aan archeologische
zaken, die gekoesterd moeten worden.”
35
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
Archeologisch verhaal wordt zichtbaar in Borger
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
INTERVIEW
ontwikkelen samenhangend archeologiebeleid
Libau heeft de afgelopen jaren meegewerkt aan het opstellen van nieuw archeologiebeleid. Binnen de fusiegemeente moest het beleid van de drie gemeenten op elkaar worden afgestemd en bijgewerkt naar de nieuwste stand van zaken. In 2017 zijn in aanloop naar de herindeling alvast de archeologische waarden geïnventariseerd voor de toenmalige gemeente inventarisaties van Hoogezand-Sappemeer en
COMMISIEWERK IN CORONATIJD
Slochteren volgens dezelfde methoden aangevuld en
Libau faciliteert voor gemeenten in de provincies
Menterwolde. In 2018 zijn de archeologische
geactualiseerd. Het resultaat was een archeologische
Groningen en Drenthe commissies voor welstands- en
waarden- en verwachtingenkaart waarop alle bekende en
monumentenzorg. In Groningen betreft het twee aparte
te verwachten archeologische waarden in de gemeente
commissies, in Drenthe is de geïntegreerde Commissie
Midden-Groningen zijn weergegeven. Ook is op deze
Ruimtelijke Kwaliteit en Cultuurhistorie actief. Deze
kaart aangegeven waar vanwege bodemverstoring of een
commissies werken aan het bevorderen van de
ongunstige ligging in het verleden geen archeologische waarden te verwachten zijn. Vervolgens heeft Libau de gemeente ondersteund bij het maken van een beleidsnota archeologie en een archeologische beleidskaart. Hierin is vastgelegd hoe de gemeente wil omgaan met de archeologische (verwachtings-)waarden en wanneer archeologisch onderzoek nodig is. Op dit moment wordt het archeologiebeleid in een nieuw bestemmingsplan vertaald. Libau begeleidt de gemeente bij deze vertaling. Zo zorgen wij er samen voor dat het ondergrondse erfgoed voor de toekomst behouden blijft.
GEMEENTE MIDDEN-GRONINGEN:
kwaliteit van onze leefomgeving en de behoedzame 1200 andere gebouwen planologisch beschermd tegen
doorontwikkeling van het erfgoed.
sloop. De gemeente besloot bovendien om de 120
Sinds maart 2020 vergadert de commissie vanwege de
trots op gemeentelijke monumenten
meest waardevolle van deze gebouwen aan te wijzen
pandemie online. Dit heeft als voordeel dat het voor
als gemeentelijk monument. Deze monumentenstatus
betrokkenen nog gemakkelijker wordt om de
De gemeente Midden-Groningen is net als haar
biedt een uitgebreidere bescherming dan
bespreking van hun plan bij te wonen. Van deze
inwoners trots op haar geschiedenis en wil het
een karakteristieke status. De eigenaar kan
mogelijkheid wordt dan ook volop gebruik gemaakt.
gebouwde erfgoed zo goed mogelijk beschermen.
bovendien verzoeken om naast de buitenkant ook
De nieuwe mogelijkheden die de Coronatijd ons heeft
Zeker ook in het licht van de schades en de
interieurelementen mee te nemen in de bescherming.
opgeleverd, zullen we blijven inzetten; ook als de
versterkingsnoodzaak als gevolg van de gaswinning.
Wanneer er versterkt moet worden, wordt in de plannen
commissie straks weer fysiek bij elkaar komt,
Naast de rijksmonumenten zijn inmiddels ruim
behoedzaam omgegaan met deze waarden.
zullen we het digitaal bijwonen blijven faciliteren.
37
LIBAU
LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
GEMEENTE MIDDEN-GRONINGEN:
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
36
VOORBEELDEN
LIBAU
mogelijk behouden blijven. De commissie had grote waardering voor deze aanpak. Aan de buitenkant blijven de ingrepen beperkt tot een opening in het dak aan de achterzijde ten behoeve van de woonruimtes direct onder de kap. Op advies van de commissie zijn de afmetingen van deze ingreep qua afmetingen passender gemaakt.
GEMEENTE EMMEN:
GEMEENTE GRONINGEN:
eind goed, al goed: restauratie en comfortverbetering rijksmonument
nauwe samenwerking met het Erfgoedloket Groningen
Aan de Heirweg in Emmen staat de oudste boerderij
Het Erfgoedloket Groningen werkt in de gemeente
binnen het beschermd dorpsgezicht van Westenesch.
Groningen intensief samen met het eigen team van
Dit boerderijcomplex met de status van rijksmonument
Erfgoed Groningen. Waar de gemeente naar haar
heeft een grootscheepse verbouwing ondergaan.
bewoners vooral bereikbaar en zichtbaar is op het
Begin 2018 constateerde de gemeente dat de
gebied van bijvoorbeeld vergunningen, staan wij
werkzaamheden te zeer afweken van de verleende
eigenaren bij in aardbeving gerelateerde vragen.
vergunning. De werkzaamheden werden stilgelegd.
Die kunnen gaan over schadeherstel of subsidies, maar ook over bijvoorbeeld herbestemming
Vervolgens werd Annemarie de Groot van Libau door
38
of verduurzaming.
de gemeente ingevlogen. Zij heeft de begeleiding
GEMEENTE AA EN HUNZE:
geslaagde herbestemming gemeentehuis Rolde
De herbestemming van het voormalige gemeentehuis in Rolde is besproken in de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Cultuurhistorie (CRKC). De commissie adviseert de gemeente Aa en Hunze op het gebied van monumenten. In het rijksmonument uit 1918 worden vier appartementen ondergebracht. Aan het begin van de planvorming is een bouwhistorische verkenning uitgevoerd en zijn de bouwgeschiedenis en de monumentwaarden in beeld gebracht. Hierdoor konden onderbouwde keuzes worden gemaakt. Zo is de oorspronkelijke plattegrond het uitgangspunt
van het project op zich genomen. Bovendien werd
Dit betekent dat we meer en meer samen optrekken:
een monumentendeskundige aangetrokken om de
bij huisbezoeken en in het delen van dossierkennis.
aannemer terzijde te staan. Op advies van beide
Ook zorgen we voor een goede overdracht waarbij we
professionals werkten de architecten een inhoudelijk
zelf contact opnemen met de gemeente Groningen
bestek, werktekeningen en details uit. Hierdoor konden de werkzaamheden verder gaan, met inachtneming van de monumentale waarden. Gaandeweg het proces kwamen de partijen nader tot elkaar. Ook de eigenaren schaarden zich achter de nieuwe aanpak. Daarnaast is het zeker ook aan de kennis en kunde van de betrokken uitvoerder en de ambachtelijke specialisten te danken dat de verbouwing is geslaagd: voegwerk, rietdekkerswerk, loodwerk en stukadoorswerk zijn met zorg en deskundigheid uitgevoerd. Het boerderijcomplex staat er weer in volle glorie bij.
GEMEENTE HOOGEVEEN:
sanitair en een pantry met uitgifte. De commissie heeft
eigentijdse voorzieningen in de Grote Kerk te Hoogeveen
meegedacht over de manier waarop deze nieuwe
De wijziging van het interieur in de Grote Kerk te
Bij de entree en onder het orgel was onvoldoende
Hoogeveen is besproken in de Commissie Ruimtelijke
ruimte voor alle nieuwe functies. Vanwege de
Kwaliteit en Cultuurhistorie (CRKC). De commissie
symmetrie van het kerkinterieur is ervoor gekozen om
adviseert de gemeente Hoogeveen op het gebied van
de voorzieningen onder te brengen in twee ‘blokken’.
monumenten en welstand. De Nederlands Hervormde
Deze blokken respecteren de kenmerkende, driedelige
kerk stamt uit de 17de eeuw en is later vergroot tot
structuur en staan los op de vloer waardoor ze zo nodig
driebeukige hallenkerk. Het gebruik van de ruime
eenvoudig weer te verwijderen zijn. De commissie is
kerk is de laatste jaren veranderd. Dit maakt dat er
positief over deze zorgvuldige inpassing van de nieuwe
behoefte is aan voorzieningen zoals een garderobe,
functies in het historische kerkinterieur.
functies een plek kunnen krijgen en adviseerde ook een interieurarchitect te betrekken.
of zij met ons en wij dan direct contact opnemen met de eigenaar. Zo ervaren eigenaren dat er nauw wordt samengewerkt om hen zo goed mogelijk bij te staan.
39
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
en kan de monumentale interieurafwerking zo veel
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
geweest bij de nieuwe indeling met appartementen
LIBAU
herbestemming en verbouw iconische watertoren
Plafond B&B Rc = 6,0 m2K/W
Gevel Rc = 4,5 m2K/W
6.02 woonkamer / keuken
6.03 slaapkamer
6.01 verkeersruimte openbaar (onverwarmd)
Vloer B&B Rc = 3,5 m2K/W
38700+ (b.k. bestaande vloer)
Eén van de meest bijzondere plannen die het afgelopen jaar in de provincie breed opererende monumentencommissie is besproken, betreft de
5.01 vat (onverwarmd)
watertoren in Stadskanaal. Dit iconische rijksmonument is gebouwd in 1935/1936 in opdracht van de Waterleidingmaatschappij voor de provincie Groningen (WAPROG). Het monument staat al lange tijd leeg.
27600+ (b.k. bestaande vloer)
Een plan voor het onderbrengen van een kleinschalige
40
horecavoorziening, kantoorruimte, een woning
4.01 transitieruimte (onverwarmd)
Plafond woning Rc = 4,5 m2K/W
GEMEENTE APPINGEDAM:
kalkoven in ere hersteld
3.03 hal (onverwarmd)
17700+ (b.k. bestaande vloer)
van de eigenaren om de watertoren op deze wijze te
Plafond woning Rc = 2,25 m2K/W
Plafond woning Rc = 4,5 m2K/W
revitaliseren, waarbij het monument bovendien voor een breed publiek toegankelijk wordt.
2.05 hal (onverwarmd)
11700+ (b.k. bestaande vloer)
2.02 woonkeuken
In het vindingrijke ontwerp zijn duidelijke keuzes
2.06 'buitenruimte' (onverwarmd)
2.02 woonkeuken
gemaakt. Er is lof voor de aanpak van de ingewikkelde
vloer woning Rc = 3,5 m2K/W
vloer woning Rc = 3,5 m2K/W
verkeerssituatie en de wijze waarop enkele nieuwe
bekommerd over een rijksmonumentale kalkoven die
Plafond paviljoen Rc = 4,5 m2K/W
al jaren leegstond. Uitgangspunt bij de zorgvuldige restauratie is dat het patina en de gebruikssporen
initiatief en bewondering voor het moedige besluit
3.02 'buitenruimte' (onverwarmd)
2.06 slaapkamer
van het Damsterdiep van oudsher veel bedrijvigheid en Cultureel Erfgoed Stad Appingedam heeft zich
leven. De commissie heeft veel waardering voor het
3.01 woonkamer
Vloer woning Rc = 2,25 m2K/W
Vanwege de goede bereikbaarheid was aan de oevers gevestigd. De Stichting tot Behoud van het Industrieel
vensters in het massieve muurwerk zijn opgenomen.
5700+ (b.k. bestaande vloer)
Vloer paviljoen Rc = 3,5 m2K/W
voor museale, educatieve en toeristische functies. Voor
0.01 theeschenkerij (onverwarmd)
PEIL (b.k. bestaande vloer)
42
kan worden als woonhuis. De nieuwbouw naast het
monument en de uitbreiding. Dit heeft geresulteerd in
koetshuis heeft dezelfde hoofdvorm als het koetshuis
een transparant bouwdeel tussen het koetshuis en de
en sluit ook in het ritme van de gevels aan op het
uitbreiding. Doordat dit tussenlid lager wordt uitgevoerd,
Het plan voor uitbreiding van het koetshuis van
monument. Wel onderscheidt de nieuwbouw zich door
blijft het binnen de contouren van het monument.
landgoed Bosch en Vaart in Vries is besproken in de
de eigentijdse vormgeving en de toepassing van koper
De aansluiting aan het monument zal zodanig worden
Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Cultuurhistorie.
en hardsteen.
uitgevoerd dat het eventueel in de toekomst weer
GRONINGERSTRAAT 32, VRIES | URBAN CLIMATE ARCHITECTS |
De commissie adviseert de gemeente Tynaarlo
bezoekers is straks de oorspronkelijke werking van dit 3480 (o.k. constructie)
Project:
(WAS) Watertoren Stadskanaal
Tekening:
Doorsnede B-B
Tek.nr.:
OV 02-02
A
bijzondere industriële erfgoed weer ten volle te beleven.
koetshuis in Vries wordt woonhuis
uitstraling van dit bijzondere monument in de Veenkoloniën optimaal behouden.
het vullen van de oven, wordt gereconstrueerd. Door
GEMEENTE TYNAARLO:
Zo blijven de expressieve architectuur en de industriële
1.02 geisoleerd paviljoen
behouden blijven. De jacobsladder, gebruikt voor minimale ingrepen wordt de kalkoven geschikt gemaakt
41
en erfgoedlogies geeft de watertoren een tweede
22700+ (b.k. bestaande vloer)
Opdrachtgever:
Simone La Brijn & Sander van Wees
Schaal: 1:100 (A2)
Status: Omgevingsvergunning
Datum: 14-09-2020
Gewijzigd: 21–12-2020
zonder veel schade verwijderd kan worden.
op het gebied van monumenten en welstand. Het
De commissie heeft met de ontwerpers meegedacht
rijksmonument wordt uitgebreid zodat het gebruikt
en geadviseerd over de verbinding tussen het
Het koetshuis zelf wordt zo in zijn waarde gelaten.
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
41700+ (b.k. bestaande dak)
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
GEMEENTE STADSKANAAL:
42250+ (b.k. dakrand)
Ook in 2020 heeft het Erfgoedloket Groningen weer honderden eigenaren van monumentale panden in Groninger aardbevingsgemeenten op weg geholpen bij beantwoording van hun vragen. Waar de vragen sinds de start van het Erfgoedloket in 2018 vooral schade gerelateerd waren, worden de vragen nu steeds breder en gaan meer over het tonen van ‘goed eigenaarschap’. Daarmee bedoelen we dat eigenaren zelf de regie nemen bij diverse ingrepen rakend aan onderhoud, verduurzaming, renovatie en
LIBAU 42
verhoging van het gebruikscomfort. Ook signaleren we een toename van vragen over de versterkingsaanpak, voortkomend uit het feit dat meer monumentale panden op de lijst voor versterking kwamen te staan. Het Erfgoedloket Groningen schrijft ieder jaar een eigen uitgebreid jaarverslag met een trendanalyse en aanbevelingen. Het is terug te vinden op de website van het Erfgoedloket (www.erfgoedloketgroningen.nl) onder publicaties.
COÖRDINATOR EEFJE VAN DUIN VAN HET STEUNPUNT CULTUREEL ERFGOED
“ZELFS VANUIT LIMBURG BELLEN ZE NAAR ONS STEUNPUNT”
Naast ondersteuning op het gebied van monumentenzorg kunnen gemeenten er ook terecht voor ondersteuning met betrekking tot cultuurhistorie in het algemeen en archeologie in het bijzonder. De gemeenten worden door het steunpunt ondersteund via een platform- en facilitaire functie.
“Mijn hart gaat sneller kloppen als ik een bijdrage kan leveren aan behoud en duurzame doorontwikkeling van
Het platform heeft als doel te zorgen voor
de kwaliteit van onze leefomgeving. In het bijzonder
bewustwording op het gebied van cultureel erfgoed
als het om cultureel erfgoed gaat.” Vanuit deze passie
en is voornamelijk gericht op het uitwisselen
vervult Eefje van Duin de rol van coördinator van het
van kennis, informatie en initiatieven tussen de
Steunpunt Cultureel Erfgoed.
Groninger gemeenten, de provincie Groningen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ook
Ondersteuning aan gemeenten
faciliteert het Steunpunt de kennisuitwisseling tussen
Het steunpunt ontstond toen gemeenten in 1988
erfgoedorganisaties in de vorm van het Erfgoedberaad
verantwoordelijk werden voor de uitvoering van de
Groningen. Een belangrijke taak is het bijstaan van
taken op het gebied van beheer en vergunning-
gemeenten bij de ontwikkeling van hun erfgoedbeleid.
verlening bij rijksmonumenten. Om gemeenten daarbij
Hiertoe worden relevante thema’s aan de orde gesteld,
te ondersteunen, zorgde de rijksoverheid ervoor dat in
zoals leegstand, sloop, herbestemming, verduurzaming,
elke provincie een Steunpunt Monumentenzorg werd
krimp en leefbaarheid of revitalisatie.
opgericht. In Groningen is het steunpunt ondergebracht bij Libau en uitgegroeid tot het Steunpunt Cultureel Erfgoed.
43
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
ERFGOEDLOKET GRONINGEN
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
INTERVIEW
LIBAU
10 jaren van advies en begeleiding, er in 2020 is
zo organiseert het Steunpunt het vooroverleg van
1 contacten via beeldbellen opgevoerd en zijn een
gestart met het project om de vervallen voormalige
concrete bouwplannen voor erfgoed. Daarnaast
periodieke digitale nieuwsbrief gestart voor gemeenten
Jozefschool in Wehe-den Hoorn te redden en er een
worden via de helpdesk door het steunpunt allerlei
en erfgoedorganisaties in Groningen over allerhande
Kunstencentrum voor de Groninger Ploeg in onder te
vragen van gemeenten beantwoord op het gebied
actualiteiten en ontwikkelingen op erfgoedgebied.
brengen. We hebben vanuit het loket daarin op alle
van monumentenzorg en cultuurhistorie, variërend
Corona gerelateerd is bijvoorbeeld de informatie
fronten meegedacht en nu gaat de restauratie van het
van hulpvragen bij bouwplannen of procedures tot
die we hebben verstrekt over de ‘opengestelde
rijksmonument uit 1873 gelukkig van start”.
informatie over subsidiemogelijkheden.
monumentenlening’, aangezien de gebruikelijke openstelling van het monument niet meer mogelijk
Integraal werken
Voorzien in een behoefte
was en eigenaren inkomsten misliepen. En daarna,
“Wat wij heel belangrijk vinden is het integraal werken,
Het Steunpunt Cultureel Erfgoed Groningen werkt
toen openstelling wel weer (beperkt) mogelijk was,
vooral richting gemeenten. Cultureel erfgoed én
nauw samen met het Erfgoedloket Groningen. Dit loket
hebben we het monumentenprotocol gedeeld en een
ruimtelijke kwaliteit horen bij elkaar en zorgen sámen
wordt ook uitgevoerd door Libau en is specifiek gericht
aantal Groninger locaties gekoppeld aan ‘Testen voor
voor omgevingskwaliteit. Daarom zijn wij ook blij dat
op eigenaren van erfgoedpanden in de Groninger
Toegang’. Iets heel anders, maar zeker zo belangrijk,
bij Libau nu ook het provinciale Steunpunt Ruimtelijke
aardbevingsgemeenten. Van Duin is eveneens
is dat we webinars hebben verzorgd over
Kwaliteit is ondergebracht, om mee te denken bij
coördinator van dit Erfgoedloket. Als het aan haar
verduurzaming op onder andere gebiedsniveau,
bijvoorbeeld grote gebieds- en ontwikkelingsopgaves.
ligt, komen er in andere provincies ook dergelijke
over financiële regelingen voor instandhouding,
loketten bij de steunpunten. “Als je kijkt hoeveel vragen
verduurzaming en herbestemming van erfgoed, over
De combinatie van steunpunten en het Erfgoedloket,
wij binnenkrijgen van eigenaren van erfgoed, dan
kerkenvisies en over het inrichten van het proces bij
waarbij de laatste zoals eerder gezegd, gericht is
voorziet dit zó in een behoefte. Dat moet je gewoon
Omgevingswetproof adviseren.”
op erfgoedeigenaren, zorgt voor een waardevolle
ook aanbieden aan inwoners van andere provincies.
wisselwerking en versterkt de kwaliteit van de
Kijk eens naar Drenthe, daar kampen ze ook met
Als het gaat om hoogtepunten in 2020 wordt Van
ondersteuning die we vanuit het Steunpunt Cultureel
mijnbouwschadeproblematiek. Zelfs vanuit Limburg
Duin enthousiast als ze begint te praten over het
Erfgoed kunnen bieden richting gemeenten.
zoeken ze al contact met ons.”
Loket Herbestemming, onderdeel van het steunpunt.
Zo is het cirkeltje weer mooi rond”, lacht Van Duin.
Vanuit dit loket wordt hulp geboden als het gaat om
“Gemeenten krijgen vanuit alle kanten steun om hún
Ook tijdens de Coronaperiode is het steunpunt erin
herbestemming van panden. Hoe financier je het?
erfgoedeigenaren nog beter bij te staan. Laat dat nu
geslaagd om partijen te blijven voorzien van relevante
Welke subsidies zijn er? Zijn er voorbeeldprojecten?
precies de bedoeling zijn.”
informatie. Van Duin: “Juist in die periode was er
Hoe start je op? “Waar ik best trots op ben is dat na
45
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
behoefte aan contact. We hebben dan ook onze 1-op-
JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED
44
De facilitaire functie is breed en veelzijdig:
LIBAU
Onze missie is de bevordering en instandhouding van de bouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincies Groningen en Drenthe. Wij adviseren daar waar de samenleving zich organiseert. Een integrale benadering van stedenbouw, landschap, welstand (uiterlijk van bouwwerken), archeologie én cultuurhistorie staat daarbij voorop. Waar mogelijk proactief ontwikkelend en waar wenselijk ook toetsend. Beleidsmatig en planmatig, verbinding zoekend vanuit de eigen expertise en faciliterend bij complexe ruimtelijke vraagstukken.
ensembles en landschappelijke patronen én de
is Libau ook onderdeel van het landelijk Netwerk
ontwikkeling van erfgoedbeleid. Door een personele
Steunpunten Erfgoed. Samen met landelijke partners
unie met de Monumentenwacht Groningen adresseren
zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed,
Libau faciliteert, organiseert en administreert de
we vragen van particulieren adequaat. Wij ontwikkelen
de Erfgoedacademie en het Nationaal Restauratiefonds
uit onafhankelijke externe deskundigen bestaande
bovendien bouwkundige expertise ten behoeve van de
wordt onder meer ingezet op verbreding van de
regionaal georganiseerde, gemeentelijke welstands- en
advisering over monumenten en welstand en herbergen
benodigde kennis bij gemeenten.
monumentencommissies in Groningen en Drenthe.
het Erfgoedloket Groningen en het Erfgoedadviesteam
In Groningen kennen we twee aparte commissies
om vragen van particulieren en overheden te be-
die innig samenwerken en in Drenthe wordt gewerkt
antwoorden. Op het vlak van de steunpunten zijn we blij
met een geïntegreerde Commissie Ruimtelijke
te kunnen melden dat Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit
Eind 2020 nam Libau afscheid van directeur-
Kwaliteit en Cultuurhistorie (CRKC). Deze commissies
(STRK), mogelijk gemaakt door de provincie Groningen,
bestuurder Theo Hoek. Hij ging met pensioen nadat
adviseren binnen de kaders van het door de betrokken
in 2021 operationeel wordt. Groninger gemeenten en
hij zich jarenlang heeft ingezet voor de ruimtelijke
gemeenten vastgesteld beleid. In 2020 zijn samen
de waterschappen kunnen hier terecht voor advies over
kwaliteit in Noord-Nederland vanuit verschillende
met gemeenten weer nieuwe stappen gezet om de
ruimtelijke kwaliteit bij de ontwikkeling en uitvoering
functies. Bij Libau heeft Theo Hoek onder andere
adviescommissies omgevingswetproof te maken.
van ruimte gerelateerd beleid. Daarnaast ontwikkelen
Team Ruimtelijke Kwaliteit opgestart en de integrale
Zo werken we aan een zaaksysteem waarmee
en delen we kennis. Tot slot blijven we onze expertise
benadering doorontwikkeld. In januari 2021 werd Theo
we straks de aansluiting kunnen maken met het
in te zetten in het mijnbouwschadedossier. Zo ver-
Hoek opgevolgd door Dorien Fröling. In een uitgebreid
Digitale Stelstel Omgevingswet (DSO). Verder is een
tegenwoordigen we onder andere het erfgoedveld in
interview blikt Theo Hoek terug. Het complete interview
geografisch informatiesysteem (QGIS) ontwikkeld
het Groninger Gasberaad.
is in een apart, feestelijk vormgegeven boekwerkje bij
waarin al het welstandsbeleid in Groningen en Drenthe met één druk op de knop raadpleegbaar is. Hierdoor kunnen wij maar ook gemeenten makkelijker, sneller en efficiënter adviseren.
AFSCHEID THEO HOEK
dit jaarverslag gevoegd. De komende pagina’s geven
KENNISDELING EN -BUNDELING Libau is onderdeel van het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) en de Federatie Ruimtelijke
STEUNPUNTEN EN ERFGOEDLOKET VOOR GRONINGEN
Kwaliteit. In TRKN-verband werken wij, samen met
Ook in 2020 mochten wij vanuit het Steunpunt
vakgebied. De federatie denkt en praat mee met het
Cultureel Erfgoed Groningen weer eigenaren,
Rijk over de ontwikkeling van de Omgevingswet en
erfgoedorganisaties en overheden ondersteunen
vertegenwoordigt daarbij niet alleen de provinciale
bij de instandhouding van monumenten, historische
adviesorganisaties, maar ook gemeenten. Tot slot
een indruk van het totale interview.
47
onze zusterorganisaties uit andere provincies, aan de ontwikkeling van onze professionaliteit en het
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
Libau is dé onafhankelijke adviesorganisatie voor omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed in Groningen en Drenthe. De naam Libau is ontleend aan het gelijknamige pakhuis aan de A in Groningen, waarin we zijn gehuisvest. De organisatie is in 1928 door en voor Groninger gemeenten opgericht als provinciale schoonheidscommissie en in de loop der jaren getransformeerd en verbreed tot de huidige organisatie. We vinden het een eer dat we vanaf 2012 ook mogen werken in - en aan - het prachtige Drenthe.
ADVIESCOMMISSIES OMGEVINGSWETPROOF
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
46
OVER LIBAU
4
Libau een heel interessante club, omdat daarin, met
vragen: Waar kom je vandaan? Waar sta je? Waar
uitzondering van juristen, eigenlijk alle disciplines actief
wil je naartoe? Dit betekent concreet dat je in beeld
zijn op het vlak van ruimtelijke ordening.
kunt brengen wat de ruimtelijke kwaliteit is vanuit het verleden, je kunt signaleren wat je goed vindt of
Het mooie aan ruimtelijke ordening vind ik dat het
waar kansen liggen. Van daaruit kun je gekoppeld
alle aspecten raakt van de samenleving. Je kunt
aan maatschappelijke ontwikkelingen lijnen uitzetten
Begin 2020 kondigde directeur-bestuurder Theo Hoek
vraagstukken net zo breed en smal maken als je wilt,
naar de toekomst. Langs die lijnen kun je projecten
van Libau aan te willen stoppen. Collega Tim Willems-
mits je je eigen vaardigheden elke keer maar inzet.
en plannen oppakken, zodat je gaandeweg met
Kruize blikte met Theo terug op zijn jaren bij Libau.
Dat is een verrassend zoekproces. Als je een goede
elkaar dezelfde richting opgaat. De invulling van
Het gehele interview vindt u in het bijgesloten
opdrachtgever hebt en je de ruimte krijgt, kun je echt
deze projecten en plannen kan altijd op verschillende
boekwerkje, een samenvatting volgt hieronder.
het verschil maken.”
manieren: van conservatief kopiëren tot toevoegen van
“Het werd een bijzonder laatste jaar, vooral vanwege
Provinciaal bouwmeester
besef van die gewenste richting.”
de uitbraak van het Corona-virus”, aldus Theo. “Voor
Theo Hoek werd in het begin van deze eeuw de eerste
“Ruimtelijke kwaliteit zorgt ervoor dat je leefomgeving
mij persoonlijk, omdat ik pas eind 2020 met pensioen
provinciaal bouwmeester van Nederland. “Daar was
– waar je woont, werkt enzovoorts – een lekkere plek is
ging in plaats van rond de zomer, maar ook voor Libau.
ik trots op. Ook was ik blij dat de provincie Groningen
waar je je thuis voelt. Tegelijkertijd moeten ook je buren
Libau is echter goed door de lockdowns heengetrokken,
de ruimtelijke kwaliteit wilde organiseren en het goed
en dorpsgenoten zich er thuis en prettig kunnen voelen.
omdat we als team goed op elkaar waren ingespeeld.
wilde doen. Ruimtelijke kwaliteit gaat over de ordening
Hiervoor is aandacht nodig. Dit gaat niet vanzelf.
Het was verrassend hoe snel iedereen op Teams, Zoom
van de omgeving met oog voor herkomstwaarde,
Dat betekent ook dat je de juiste expertise inschakelt
en dergelijke was overgeschakeld. Alhoewel digitaal
gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde,
en dat je ervoor zorgt dat je de verschillende
overleg 2-dimensionaal is en je ‘lagen’ mist in de
door alle schaalniveaus heen, van landschap tot
schalen op elkaar betrekt. De architectuur past in de
communicatie, konden we goed doorwerken en onze
architectuur en inrichting. Ruimtelijke kwaliteit zorgt
stedenbouwkundige context. De stedenbouw past in de
gemeenten blijvend van dienst zijn.”
ervoor dat we als mens prettig en gezond kunnen
landschappelijke context en ga zo maar door. Dat klinkt
nieuwe vormgeving en ordening, maar wel altijd met het
LIBAU 48
DIRECTEUR-BESTUURDER THEO HOEK VAN LIBAU NAM IN 2020 AFSCHEID
Hij kijkt al met al dus positief terug op 2020. “Maar
wonen en werken, ons kunnen verplaatsen, kunnen
makkelijk en is het eigenlijk ook als je alle disciplines in
zeker ook op de periode daarvoor. Ik heb mijn werk
recreëren enzovoorts, in harmonie met de planeet.
kunt schakelen, maar bij individuele plannen is het niet
altijd gedaan vanuit mijn bezieling voor de wereld,
Ruimtelijke kwaliteit raakt de samenleving in al haar
vanzelfsprekend dat deze kennis wordt ingebracht.
de maatschappij en hoe ons vakgebied daarin een
facetten en is daarom zo belangrijk. In de benadering
De overheid is hiervoor verantwoordelijk als hoeder van
positieve bijdrage kan leveren. In die zin vind ik
van ruimtelijke opgaven gelden voor mij altijd de
het publiek domein.”
49
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
“JE MOET JE THUIS VOELEN WAAR JE LEEFT, NET ALS DE BUREN”
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
INTERVIEW
LIBAU
milieu en energie ook losgelaten. Deze zaken zijn
Net op de valreep in 2020 heeft Hoeks lobby
thema natuurinclusiviteit. Tijdens deze sessie konden
essentieel voor een gezonde en eerlijke samenleving
voor de Groninger gemeenten bij het provinciaal
de gemeenten in Groningen kennisnemen van dit
en we zouden hier allemaal toegang toe moeten
bouwheerschap geleid tot de instelling van het
onderwerp en van instrumenten die zijn ontwikkeld in
hebben zodat iedereen mee kan doen. Dat is in ons
Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit. Dit steunpunt wordt
de voorbeeldgemeenten Groningen en Ede. Bij veel
gemeenschappelijk belang. Over deze items moet
ondergebracht bij Libau. Hij is er blij mee. “Iedereen
Groninger gemeenten staat dit onderwerp wel op de
de gemeenschapsregie terug worden georganiseerd.
worstelt eigenlijk met dezelfde vragen, terwijl je de
agenda, maar beleidsmatig in de kinderschoenen.
Enkele positieve uitzonderingen daargelaten, gaan
kennis die er is eenvoudig kunt vergroten door met
Door het steunpunt kunnen ze nu makkelijk contacten
particulieren en bedrijven uiteindelijk altijd voor hun
elkaar over deze vragen in debat te gaan. Toen ik
leggen met hun collega’s bij andere gemeenten en
eigen, individuele belang en regeert de korte termijn.
provinciaal bouwheer was, heb ik ook de provinciaal
de voorbeeldgemeenten. Bovendien kunnen ze een
Dé plek waar het gemeenschappelijk belang echt ligt,
bouwheerschapexcursie georganiseerd om met
vliegende start maken met het maken van eigen beleid.
is daar waar de samenleving zich organiseert.
bestuurders en ambtenaren elders te kunnen kijken en
Ook kunnen ze bij het maken van beleid en plannen
De overheden zijn hier leidend in. Die moeten
kennis te delen. Dat heb ik bij Libau ook geprobeerd te
gebruik maken van een door het steunpunt gemaakte
vanuit een langetermijnperspectief die rol weer
doen en eigenlijk is zo’n steunpunt een mooie vorm om
gereedschapskist met allemaal maatregelen, die je kunt
pakken en nemen. Dit betekent dat we er met elkaar
dat meer procesmatig voort te zetten.
treffen om de biodiversiteit te versterken.
voor moeten zorgen dat zij de mensen, geld en
Je brengt hiermee de kenniswerkers van de provincie
Kortom, het steunpunt is een interessant platform om
kennis hiervoor krijgen. Helemaal nu we voor grote
samen met die van de gemeenten, waterschappen
vanuit de ruimtelijke ordeningshoek onderwerpen beet
maatschappelijke uitdagingen staan, zoals bijvoorbeeld
en van Libau, die al sinds jaar en dag gewend zijn
te kunnen pakken. Ik hoop dat, omdat er nu wat minder
de klimaatverandering, afname van biodiversiteit en
provincie-breed te werken. Zij kunnen zo hun kennis
gemeenten zijn, we elkaar nog wat makkelijker kunnen
het tekort aan woningen. Meer markt is hiervoor zeker
verknopen, met elkaar sparren en sommige actuele
vinden en de kennis en kunde over-en-weer kan
niet de oplossing, meer regie terug naar de overheid
thema’s eruit lichten om daar verdiepend onderzoek
worden gebruikt.”
wel. Ruimtelijke ordening moet weer op ministerieel,
naar te doen. De uitkomsten van deze onderzoeken
provinciaal en gemeentelijk niveau landen.
kunnen weer terugrollen naar de provincie,
Publieke belang
gemeenten en waterschappen. We hebben nu een
“De laatste decennia hebben we in de Westerse
duurzaamheidscrisis, voedselcrisis, landbouwcrisis,
democratieën het publieke belang steeds meer
we hebben eigenlijk overal een crisis in. Dat betekent
losgelaten en is er steeds meer ingezet op beleid
dat je als overheden moet zoeken naar antwoorden
waarin alles geprivatiseerd is. Daarmee hebben we
op vragen als: hoe pak ik dat nou aan, wat is je rol? Je
de publieke verantwoordelijkheid voor items als zorg,
hebt wel tools, maar hoe zet je die in?
onderwijs, volkshuisvesting, ruimtelijke ordening,
Dat heet beschaving.”
51
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
Als voorbeeld noem ik het webinar rondom het
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
50
Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit
Leden monumentencommissie:
Leden commissie ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie
drs. ir. K.F. Geijzendorffer voorzitter drs. G.P. Karstkarel architectuurhistoricus A.W. Siemer restauratiedeskundige ing. J.M. Verkerk bouwhistoricus ir. J.R. Pama constructeur aardbevingsbestendig ontwerpen ing. T. Mars architect
ir. L.L.M. Oudenaarde voorzitter T.M. Tel bouwhistoricus ir. M.D.IJ. Dijkstra landschapsarchitect / stedenbouwkundige ir. S. van Seijen restauratiearchitect ing. A.T. Zondag architect
drs. B.H.H.M. Giesen-Geurts adviseur architectuurhistorie / toehoorder Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed drs. H.D. Waterbolk
secretaris
Adviezen voor de gemeente Appingedam komen tot stand in samenspraak met de leden van de Damster monumentencommissie. Leden welstandscommissie: F.H.K. Wiersma voorzitter A. van der Tuuk voorzitter ir. P.IJ. Ziel stedenbouwkundige ir. S.N. Schram stedenbouwkundige A. Venema MArch architect A.W. Vogelzang MArch architect D.J. van Wieren MArch architect ir. V.H. Ackerman rayonarchitect ir. A. de Groot rayonarchitect M. Hendriks March rayonarchitect / secretaris H. Smit March rayonarchitect ir. J. A. Mulder rayonarchitect J. Kloosterhuis
burgerlid Oldambt
drs. W.M.M. van Bers
adviseur architectuurhistorie / toehoorder Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
ir. V.H. Ackerman ir. A. de Groot M. Hendriks MArch drs. S.M. Tillema
rayonarchitect / secretaris welstand rayonarchitect / secretaris welstand rayonarchitect cultuurhistorie / secretaris monumenten
Gemeenten
Burgemeester Veendam (voorzitter) Accountant (penningmeester) Adviseur Wethouder gemeente Noordenveld Directeur gemeente Oldambt Directeur-bestuurder
archeologie
monumenten
huisadviseurschap
maatwerkmehode
projecten
Groningen 1
Eemsdelta **
486
52
50
25
7
1
2
Het Hogeland
473
1
26
15
5
5
3
Groningen (Haren)
156
1
19
X
0
0
4
Midden-Groningen
316
17
*
3
7
1
5
Oldambt
314
14
12
X
1
0
6
Pekela
57
7
*
X
1
0
7
Stadskanaal
196
1
2
X
0
0
8
Veendam
133
4
*
X
4
0
9
Westerkwartier
670
14
18
2
0
1
10
Westerwolde
257
2
5
13
1
2
3058
113
132
58
26
10
welstand
archeologie
monumenten
huisadviseurschap
Raad van Toezicht leden per 31 december 2020 S.B. (Sipke) Swierstra J.N. (Jan Ningo) Dijck K.F. (Karel) Geijzendorffer H. (Henk) Kosters A.H. (Anton) Saman T.J.J. (Theo) Hoek
welstand
Gemeenten
maatwerkmehode
projecten
Drenthe 1
Assen
X
12
X
X
1
0
2
Aa en Hunze
*
32
1
X
1
0
3
Borger Odoorn
222
45
1
X
1
0
4
Coevorden
X
1
X
X
0
0
5
De Wolden
29
17
3
X
1
0
6
Emmen
541
0
11
X
0
0
7
Hoogeveen
115
0
2
X
0
0
8
Midden-Drenthe
*
21
6
X
3
1
9
Meppel
X
0
X
X
0
0
10
Noordenveld
492
15
6
3
1
0
11
Tynaarlo
587
0
10
X
0
0
12
Westerveld
X
0
X
X
0
0
1986
143
40
3
8
1
* eigen commissie | X niet van toepassing | ** Appingedam, Delfzijl, Loppersum
53
LIBAU
LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
ADVIESAANVRAGEN GRONINGEN & DRENTHE
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
52
BEMENSING COMMISSIES & SAMENSTELLING RVT 2020
LIBAU
ACTIVA
STAAT VAN BATEN EN LASTEN 2020
31-12-2020
31-12-2019
Opbrengsten
Jaarrekening 2020
Begroting 2020
Jaarrekening 2019
Begroting 2019
1.576.203
1.675.000
1.673.334
1.710.000
Terreinen en gebouwen
530.601
532.657
Opbrengsten projecten
533.827
528.500
565.487
746.800
Inrichtingskosten
17.875
16.717
Overige opbrengsten
40.534
0
0
0
Kantoorinventaris
7.546
15.493
2.150.564
2.203.500
2.238.821
2.456.800
556.022
564.867 Personeelskosten
905.154
1.052.800
909.455
1.176.800
Huisvestingskosten
35.408
36.000
41.359
40.000
Kantoorkosten
63.285
65.000
65.899
62.000
224.325
Algemene kosten
138.491
158.000
137.196
169.500
Financiële vaste activa Deelneming
LASTEN 10.000
10.000
Vorderingen Debiteuren Belastingen en sociale lasten Overige vorderingen en overlopende activa
74.109 0
4.604
Kosten projecten
935.838
823.500
1.013.066
921.800
142.116
121.372
Afschrijvingen
28.167
32.500
30.032
37.500
216.225
350.301
2.106.343
2.167.800
2.197.007
2.407.600
1.700.026
1.239.123
44.221
35.700
41.814
49.200
1.700.026
1.239.123
2.482.27
2.164.291
839
0
273
1.000
839
0
273
1.000
45.060
35.700
42.087
50.200
Liquide middelen Banken
55
Bedrijfsresultaat
Rente baten en lasten ( )
PASSIVA Eigen vermogen Kapitaal Bestemmingsreserves
1.686.289
1.677.677
132.407
95.959
1.818.696
1.773.636
Kortlopende schulden
Resultaat voor bestemmingsreserves
Mutaties in de reserves Libau
Crediteuren
27.069
21.141
Toevoeging / onttrekking ( ) onderhoudsreserve
40.534
7.500
751
7.500
Belastingen en sociale lasten
120.721
41.808
Toevoeging / onttrekking ( ) Steunpuntreserve
(4.086)
0
(7.175)
0
Overige schulden en overlopende passiva
515.787
327.706
36.448
7.500
(6.424)
7.500
663.577
390.655
2.482.27
2.164.291
8.612
28.200
48.511
42.700
Bij de jaarrekening is een goedkeurende verklaring door de accountant afgegeven.
Resultaat na bestemmingsreserves Libau
LIBAU
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
Materiële vaste activa
54
BATEN
JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
BALANS PER 31 DECEMBER 2020
LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 4 OVER LIBAU
Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening Deze jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving 640 Organisaties zonder winststreven. De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van historische kosten. Tenzij de desbetreffende grondslag voor de specifieke balanspost anders wordt vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop deze betrekking hebben. Baten worden slechts opgenomen voorzover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verplichtingen en mogelijke verliezen die hun oorsprong vinden voor het einde van het verslagjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Financiële instrumenten Onder financiële instrumenten worden zowel primaire financiële instrumenten, zoals vorderingen en schulden, als financiële derivaten verstaan. In de toelichting op de onderscheiden posten van de balans wordt de reële waarde van het betreffende instrument toegelicht als die afwijkt van de boekwaarde. Indien het financiële instrument niet in de balans is opgenomen wordt de informatie over de reële waarde gegeven in de toelichting op de “Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen”.
Voor de grondslagen van primaire financiële instrumenten wordt verwezen naar de behandeling per balanspost. Stichting Libau OCE beschikt hoofdzakelijk over primaire financiële instrumenten. Schattingen Om de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening te kunnen toepassen, is het nodig dat het bestuur van de Stichting zich over verschillende zaken een oordeel vormt, en dat het bestuur schattingen maakt die essentieel kunnen zijn voor de in de jaarrekening opgenomen bedragen. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van deze oordelen en schattingen inclusief de bijbehorende veronderstellingen opgenomen bij de toelichting op de betreffende jaarrekeningposten. Grondslagen voor de waardering van activa en passiva Materiële vaste activa: De materiële vaste activa worden geactiveerd op verkrijgingsprijs verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en indien van toepassing met bijzondere waardeverminderingen. De afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur en worden berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgingsprijs, rekening houdend met een eventuele residuwaarde. Er wordt afgeschreven vanaf het moment van ingebruikneming.
Financiële vaste activa: Kapitaalbelangen in vennootschappen waarop geen invloed van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd op kostprijs.
Vorderingen: De vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. De reële waarde en geamortiseerde kostprijs zijn gelijk aan de nominale waarde. Noodzakelijk geachte voorzieningen voor het risico van oninbaarheid worden in mindering gebracht. Deze voorzieningen worden bepaald op basis van individuele beoordeling van de vorderingen. Pensioenen: De stichting heeft één pensioenregeling. Dit betreft een Nederlandse regeling en wordt gefinancierd door afdrachten aan pensioenuitvoerder, te weten het bedrijfstakpensioenfonds ABP. De pensioenverplichting wordt gewaardeerd volgens de “verplichting aan de pensioenuitvoerder benadering”. In deze benadering wordt de aan de pensioenuitvoerder te betalen premie als last in de staat van baten en lasten verantwoord. De stichting heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen in geval van een tekort bij het ABP, anders dan het effect van hogere toekomstige premies. De stichting heeft daarom de pensioenregeling verwerkt als een “verplichting aan de pensioenuitvoerder benadering” en heeft alleen de verschuldigde premies tot en met het einde van het boekjaar in de jaarrekening verantwoord. Het ABP had ultimo het boekjaar een beleidsdekkingsgraad van 93,2%.
Overige activa en passiva: Overige activa en passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Grondslagen voor de bepaling van het resultaat Bij de bepaling van het exploitatieresultaat gelden de volgende beginselen: lasten (en baten) zijn toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Opbrengsten: Onder opbrengsten wordt verstaan de aan derden in rekening gebrachte bedragen voor verleende diensten of verkochte goederen, verminderd met verleende kortingen. De subsidies wordt tegen het verrekende bedrag opgenomen. Bedrijfskosten: De bedrijfskosten worden bepaald op basis van historische uitgaafprijzen verminderd met de ontvangen kortingen en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben. Afschrijvingen: De afschrijvingen op de materiële vaste activa worden berekend door middel van de vaste percentages van de aanschaffingswaarde op basis van de verwachte economische levensduur. Onderhoudskosten: De componenten methode wordt toegepast voor de verwerking van onderhoudskosten.
COLOFON UITGAVE Libau, adviesorganisatie voor ruimtelijke kwaliteit en cultureel erfgoed in Groningen en Drenthe TEKST & INTERVIEWS Annemarie Hommes Libau FOTO’S - Janna Bathoorn - Mieke Wind - Gemeente Veendam - Studio dubbele punt - DE UNIE ARCHITECTEN - F.P. LAHAYE ARCHITEKT AVB. BNA - HJK architecten
KAARTEN Libau VORMGEVING Studio dubbele punt DRUK Zalsman Groningen
- Korfker architecten - Archeologisch bureau RAAP - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Amersfoort - Urban Climate Architects - Kees Westerbeek - architectenbureau Onix - Libau (overig beeld)
OKTOBER 2021
56
WAARDERINGSGRONDSLAGEN 2020
LIBAU Hoge der a 5 9712 AC Groningen Telefoon (050) 312 65 45 www.libau.nl Email: info@libau.nl