CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Libau-Jaarverslag 2020

RAAD: Lijst ingekomen stukken 2 maart 2022, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: De jaarlijks terug kerende evaluatie van het welstandsbeleid aan de hand van het jaarverslag van Libau16.262 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

LIBAU | JAARVERSLAG | 2020

VOORWOORD Dorien Fröling

3

3 - (BE)LEEFBAAR ERFGOED

32

1 - PUBLIEK EN PARTICIPATIE

4

INTERVIEW Gemeente Borger-Odoorn

34

VOORBEELDEN Gemeente Midden-Groningen, Gemeente Oldambt, Gemeente Loppersum

6

36

INTERVIEW Harry Tappel

8

VOORBEELDEN Gemeente Midden Groningen, Commissiewerk in Coronatijd, Gemeente Appingedam, Gemeente Emmen, Gemeente Tynaarlo, Gemeente Aa en Hunze, Gemeente Hoogeveen, Gemeente Stadskanaal, Gemeente Groningen, Erfgoedloket Groningen

VOORBEELDEN Gemeente Westerwolde, Gemeente Veendam, Gemeente Noordenveld, Gemeente Midden-Drenthe

12

INTERVIEW Eefje van Duin

42

2 - (LEEF)OMGEVINGSWAARDEN

16

4 - OVER LIBAU

46

VOORBEELDEN Gemeente Delfzijl, Overheden Groningen, Planbureau voor de leefomgeving, Waterschap Noorderzijlvest, Provincie Groningen

18

INTERVIEW Theo Hoek

48

BEMENSING COMMISSIES & SAMENSTELLING RVT 2020

52

INTERVIEW Ard van der Tuuk

22

ADVIESAANVRAGEN GRONINGEN & DRENTHE

53

JAARREKENING 2020

54

INTERVIEW Annemarie de Groot

26

WAARDERINGSGRONDSLAGEN 2020

56

VOORBEELDEN Gemeente Het Hogeland, Gemeente Westerkwartier, Gemeente De Wolden, Gemeente Pekela, Gemeente Het Hogeland, Gemeente Midden-Drenthe

28

JAARVERSLAG 2020

INHOUD

1

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020

De wereld om ons heen is volop in beweging. Onze leefomgeving staat centraal:

En ook al werd het persoonlijke contact vaak node gemist, langs de digitale weg is ook

in de dringende transities op het gebied van bijvoorbeeld klimaat, energie en

in 2020 weer veel moois tot stand gebracht. Dit jaarverslag maakt het inzichtelijk.

2

landbouw, maar ook in de problematiek rondom de mijnbouwschade die Groningen en delen van Drenthe nog altijd bezighoudt. De nieuwe Omgevingswet, die naar

De restricties van de Coronatijd lijken intussen weer achter ons te liggen. In ons werk

verwachting ergens in 2022 wordt ingevoerd, brengt daarbij veel veranderingen: de

om de verbondenheid van mensen met hun leefomgeving duurzaam gestalte te geven,

wet beoogt minder regels, schept meer ruimte voor een integrale aanpak, en zet in

kunnen we vanuit Libau weer fysieke ontmoetingen organiseren. We doen dit graag,

op een betrokken gemeenteraad en betrokken burgers.

maar zonder de winst die digitale werkwijzen in 2020 wel degelijk hebben opgeleverd uit het oog te verliezen natuurlijk.

De claim op schaarse ruimte was al groot, en zal na het afgelopen jaar eerder toedan afnemen. Corona heeft ons immers meer dan ooit doen beseffen hoe belangrijk

Libau blijft zich nu en in de komende jaren sterk maken voor de verbindende kracht

het leven in en om het huis is, en onze waardering vergroot voor de natuur, voor het

van een goede leefomgeving, want die zorgt voor geborgenheid in onze snel

buitenleven, en voor een ruime hoeveelheid aan recreatiemogelijkheden, zowel in het

veranderende tijd. Wij blijven ons inzetten voor duidelijke visies op erfgoed en ruimte,

groen als op en aan het water.

die breed worden gedragen door gemeenschappen, gesteund door vooruitziende politici en ambtenaren en begeleid door kundig advies van stedenbouwkundigen,

Er is veel te doen. Meer dan ooit is expertise op het gebied van ruimtelijke

architecten, archeologen en andere professionals. Samen met de burgers en

kwaliteit gevraagd. Libau biedt die expertise. Als onafhankelijke kennisorganisatie

overheden van Groningen en Drenthe staat Libau pal voor een eigentijdse inrichting

gespecialiseerd in erfgoed en ruimtelijke kwaliteit dient onze organisatie de

van de ruimte, waarbij verschillende functies op duurzame wijze naast elkaar kunnen

gemeenschap al bijna 100 jaar. Sinds onze oprichting staan wij paraat om overheden

bestaan. Het is een voorrecht dat wij hier elke dag mee bezig mogen zijn.

en gemeenschappen te versterken. Door mee te denken en in samenwerking met zoveel mogelijk belanghebbenden onze kennis en ervaring vruchtbaar te maken, helpen we onze opdrachtgevers te komen tot breed gedragen keuzes. Daarbij lopen we voorop in het benutten, nu al, van de ruimte voor participatie en initiatief die de komende Omgevingswet burgers gaat bieden. Zelf mocht ik in januari 2021 als opvolger van Theo Hoek bij Libau aan de slag. Meteen voelde ik mij opgenomen in ons hechte team van betrokken mensen, die zich vol passie en met ongelofelijk veel kennis inzetten voor het erfgoed en de ruimtelijke kwaliteit van Groningen en Drenthe. In het afgelopen jaar hebben zij zich, net als

Dorien Fröling, directeur-bestuurder Libau

JAARVERSLAG 2020

VOORWOORD

3

iedereen, moeten aanpassen aan door Corona gecreëerde nieuwe omstandigheden, collega’s en aan de relaties bij de gemeenten, provincies en samenwerkingspartners.

LIBAU

zowel thuis als op kantoor. Er is hard gewerkt aan het onderhouden van contacten met

CO-CREATIE

Het is prachtig om te zien waar particuliere initiatieven

Het betrekken van bewoners en andere partijen bij het

toe kunnen leiden. Neem het ‘Verduurzamingspark

maken van beleidsadviezen of het verzamelen van

Steendam’ waaraan Libau een bijdrage heeft mogen

bouwstenen voor beleid is verrijkend voor de producten

leveren. De dorpsbewoners van Steendam hebben

die we als Libau maken. Sterker nog, bij Libau zijn

een coöperatie opgericht die veel goed werk doet: van

we ervan overtuigd dat door samenwerking betere

het aanleggen van glasvezel en het oprichten van een

plannen ontstaan. We luisteren en zetten onze kennis

dorpshuis tot het zelf opwekken van duurzame energie.

en ontwerpkracht in een open proces graag zo integraal

LIBAU

mogelijk in. Het is in co-creatie met anderen dat Libau

Publiek en participatie spelen een belangrijke rol in de Omgevingswet. Bij Libau vinden we dit al sinds jaar en dag belangrijk. We zetten ons dag-indag-uit in voor de bewoners, de werkers en de bezoekers van ons prachtige Groningen en Drenthe. In ons bijna honderdjarig bestaan is de verhouding tussen overheid en samenleving sterk veranderd. Waar lange tijd de overheid als ‘Vadertje Staat’ voor ons zorgde, wordt de laatste decennia steeds meer het eigenaarschap en de zeggenschap over de directe leefomgeving neergelegd bij de burger. Meepraten en meebeschikken over je eigen leefomgeving wordt door velen als bijzonder plezierig ervaren.

Als je als overheid de burgers betrekt, is het belangrijk

helpt om de leefomgeving duurzaam in te richten, met

dat zij relevante informatie en regels van het bevoegd

oog voor ruimtelijke kwaliteit en cultureel erfgoed.

gezag makkelijk kunnen vinden. Voorbeelden van

Ook dit jaar hebben we ondanks Corona-beperkingen

gemeenten die hier met ondersteuning van Libau, ieder

de samenwerking toch zoveel mogelijk gezocht.

op hun eigen wijze, werk van maken zijn Veendam en

We hebben in de buitenlucht één op één gesprekken

Noordenveld. Veendam heeft een website ingericht

gevoerd en interviews afgenomen. Daarnaast hebben

met daarop alle informatie voor haar burgers, terwijl

we voor de samenwerking met grotere groepen

Noordenveld inzet op een website met daarop een

websites laten bouwen en filmpjes gemaakt.

Omgevingswetproof welstandsbeleid. Het is misschien

In projecten als de Ir. Mentropweg, het Centrumplan

goed om op te merken dat niet alle burgers in staat

Ter Apel en het Erfgoedloket Groningen hebben we

zijn om van de geboden ruimte gebruik te maken: niet

met diverse van deze vormen geëxperimenteerd.

iedereen beschikt over het ‘juiste’ netwerk, is even

De opgedane ervaringen smaken naar meer, juist

creatief, kundig, mondig of draagkrachtig genoeg

ook omdat betrokken partijen zeer positief hebben

om goede adviseurs in te schakelen. Hoe zorgen we

gereageerd. De komende jaren zullen we daarom als

ervoor dat iedereen volledig mee kan doen? Dat de

Libau meer met websites en films gaan werken.

basiskwaliteit van ieders leefomgeving op orde blijft? Dit blijft een zoektocht voor ons allemaal.

In de eerste maanden van 2020 en op momenten van versoepeling van Coronamaatregelen zijn we de fysieke ontmoeting blijven zoeken, onder meer aan de keukentafels van boerderijen en in dorpshuizen. Ook hiervan dragen we in dit hoofdstuk een paar interessante voorbeelden aan. Zo hebben we in opdracht van de gemeente Midden-Drenthe samen met een pluimveehouder in Witteveen een plan gemaakt voor een duurzamer en diervriendelijker bedrijf dat landschappelijk zorgvuldig is ingepast en bijdraagt aan de biodiversiteit. In het kader van de ruimte-voorruimte regeling is in Leermens aan de keukentafel een plan bedacht om verouderde stallen te slopen in ruil voor twee schuurwoningen. In de gemeente Oldambt hebben we met bewoners, leden van historische verenigingen en andere betrokkenen uit verschillende kernen in de gemeente de karakteristieke panden in diverse sessies in beeld gebracht. Deze panden zijn niet alleen maar ‘mooi’ maar zitten ook boordevol fascinerende verhalen die tijdens dit soort sessies goed in beeld zijn gekomen. Als professionals hebben we al luisterend ons hart echt kunnen ophalen. De verhalen willen we met de panden waaraan ze verbonden zijn samen met de gemeenschap koesteren en respectvol veiligstellen, zodat óók toekomstige generaties zich

5

optimaal thuis kunnen blijven voelen.

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

INCLUSIVITEIT

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

4

PUBLIEK EN PARTICIPATIE

1

en Westerlee aan bod. De inventarisatie is uitgevoerd in samenspraak met werkgroepen, bestaande uit

GEMEENTE LOPPERSUM:

Ruimte voor Ruimte regeling Godlinzerweg te Leermens

Verduurzamingspark Steendam

leden van historische verenigingen, dorpsbelangen en

Het ‘Verduurzamingspark Steendam’ is een mooi

bebouwing wordt opgenomen in het bestemmingsplan

Als gevolg van schaalvergroting in de landbouw neemt

voorbeeld van een bottom-up project.

waarmee de panden en objecten worden beschermd

ook het aantal vrijkomende agrarische bedrijven toe.

De dorpscoöperatie heeft het Team Ruimtelijke Kwaliteit

tegen ongewenste sloop. Het gaat bijvoorbeeld om de

Voor het slopen van leegstaande, veelal ontsierende

van Libau om ondersteuning gevraagd. Samen met

zo kenmerkende Oldambtster boerderijen, die getuigen

bedrijfsbebouwing, kunnen initiatiefnemers gebruik

gedreven dorpsbewoners, vertegenwoordigers van

van de welvaart in de landbouw, maar ook om kerken,

maken van de provinciale Ruimte voor Ruimte regeling.

de gemeente, de provincie en het waterschap hebben

scholen, woonhuizen en voorzieningen zoals bruggen

Daarbij ontstaat, afhankelijk van de oppervlakte van de

we in een schetsatelier een aantal scenario’s in beeld

en transformatorhuisjes. Samen zijn ze bepalend voor

te slopen bebouwing, ruimte voor het maken van kavels

gebracht voor de inpassing van enkele kleinschalige

de unieke identiteit van het Oldambt.

met daarop woonbebouwing voor derden. Met de

andere geïnteresseerden. De lijst met karakteristieke

windturbines en een zonnepark in de dorpsomgeving

uitgifte van kavels wordt de sloop van opstallen en het

om het dorp energieneutraal te maken. Op basis van de

aanbrengen van landschapselementen ter versterking

uitkomsten van het schetsatelier is een voorkeurslocatie

van het erf en de omgeving bekostigd. Voor een

benoemd en vervolgens uitgewerkt. Bij de uitwerking

pluimveehouder aan de Godlinzerweg in de gemeente

zijn koppelkansen verkend en is het idee ontstaan om de inpassing van duurzame energie te verbinden

GEMEENTE OLDAMBT:

aan het ontwikkelen van natuur, het versterken van de

karakteristieke panden

biodiversiteit en het maken van een dorpsommetje: het

Het Oldambt kent een rijke geschiedenis.

‘Verduurzamingspark Steendam’ was geboren. Helaas zijn uiteindelijk slechts kleine onderdelen van dit park er gekomen, dit vanwege allerlei praktische redenen. Denk hierbij aan het ontbreken van middelen, ingrepen van verschillende partijen die qua planningen toch niet op elkaar afgestemd konden worden en uiteenlopende ambities van de verschillende stakeholders. Dit was teleurstellend, maar aan de andere kant is begin 2021 wél het zonnepark Steendam met zo’n 700 panelen geopend. Gemaakt door en voor het dorp. Zonder wanklank.

De vruchtbare zeekleipolders groeiden uit tot welvarend akkerbouwgebied. De streek kreeg met recht de naam ‘Graanrepubliek’. De bewogen geschiedenis ligt er nog steeds voor het oprapen. Je vindt er de statige boerderijen van de herenboeren, lanen vol arbeiderswoningen met de karakteristieke krimpjes, torens, een fabriek en slingertuinen. In opdracht van de gemeente Oldambt inventariseerde Libau het

Loppersum die zijn bedrijf wil beëindigen hebben wij in een gezamenlijk traject een op de situatie toegesneden kader geschetst. Dit kader gaat uit van het versterken van het erf als groen eiland in een verder open landschap. Het erf krijgt een heldere opbouw waarbij de bestaande kwaliteiten van de historische boerderij en het voorerf worden versterkt. Op het achtererf zorgen twee onder een lichte hoekverdraaiing geplaatste woningen in de vorm van schuurachtige volumes

7

voor een samenhangend bebouwingsbeeld. Nieuwe beplanting brengt het oude en nieuwe deel van het erf tot een logisch geheel samen.

waardevolle gebouwde erfgoed in het buitengebied en in de dorpskernen. In 2020 kwamen Winschotencentrum, Scheemda, Beerta, Finsterwolde, Heiligerlee

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

GEMEENTE MIDDENGRONINGEN:

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

6

VOORBEELDEN

GEMEENTE NOORDENVELD: DRENTEN WINNEN ERFGOEDPRIJS 2020

door diverse projecten heenloopt. De gemeente laat

Kijk bijvoorbeeld eens in je eigen omgeving, wat

zien dat het mogelijk is om relatief snel met elkaar te

zie je en wat waardeer je? Doorzichten, openheid,

komen tot omvorming van beleid waarin zorgvuldigheid,

karakteristieke elementen in het dorp, oude paden?

continuïteit en compleetheid trefwoorden zijn én

Daarvan werd men zich meer bewust en dat leidt

waarmee een grote stap wordt gezet om de doelen van

tot meer waardering voor dorp en landschap en dat

de Omgevingswet waar te maken.

is waardevol.” Wat Harry Tappel betreft wordt deze

Als het gaat om omgevingskwaliteit kun je zeggen dat

Tijd versus betrokkenheid

de gemeente Noordenveld het in 2020 bepaald ‘niet

Reden genoeg voor een gesprek met Harry Tappel,

Tappel mijmert nog even verder over de Gids

slecht’ heeft gedaan. De Drentse gemeente ontving

voor de gemeente Noordenveld werkzaam als adviseur

Omgevingskwaliteit. Daarin is rekening gehouden met

immers de Erfgoedprijs 2020, waaraan naast de eer

bouwen en wonen, met als aandachtsgebieden

de wijzigingen die de Omgevingswet met zich mee gaat

ook een bedrag van 25.000 euro verbonden is.

welstand en cultureel erfgoed. Hij kijkt tevreden terug

brengen. Hij erkent dat mensen nog moeten wennen

De prijs gaat naar de gemeente die het meest

op 2020, onder meer vanwege de totstandkoming van

aan die veranderingen. Maar Tappel ziet ook kansen,

innovatief omgaat met cultureel erfgoed. Volgens de

de Gids Omgevingskwaliteit, Eigentijdse Noordenveldse

meer ruimte voor maatwerk: “De landelijke regelgeving

jury ondersteunt Noordenveld met veel enthousiasme

welstandsnota. Tappel: “Het ontstaan van deze gids is

vergunningsvrij bouwen staat wel eens op gespannen

de talrijke initiatieven van bewoners en vrijwilligers

een schoolvoorbeeld van hoe projecten samen opgezet

voet met bijvoorbeeld een beschermd dorpsgezicht.

op het gebied van lokale geschiedenis en cultureel

kunnen worden, met meerdere instanties en participatie

Pogingen van de gemeente om meer grip te houden

erfgoed. Ook roemt de jury de inzet van het

van inwoners. Zo zijn er bijvoorbeeld bijeenkomsten

op de situatie zijn dan niet in lijn met die regelgeving.

gemeentelijke erfgoedteam voor een goed bewaarde

gehouden in diverse dorpen waar mensen hun mening

Je ziet gewoon dat die regelgeving niet altijd passend

historische omgeving.

konden geven over wat men belangrijk vond in hun

is voor een gemeente zoals Noordenveld. Ik hoop dan

omgeving. Inwoners werden dus actief betrokken.”

ook dat dat met de Omgevingswet beter gaat, dat daar

werkwijze een gewoonte, ook al is het arbeidsintensief.

Kijken we naar ruimtelijke kwaliteit, dan heeft

meer op ingespeeld kan worden. In landelijk gebied kun

Noordenveld ook bij Libau hoge ogen gegooid.

Natuurlijk kost deze manier van werken extra tijd,

je er nog over discussiëren hoever je gaat met

Wij hebben de gemeente genomineerd voor de

erkent hij: “Maar participatie is mooi en de deelnemers

je bemoeienis.”

Mooiwaarts-wisseltrofee van de Federatie Ruimtelijke

hebben een goede, wezenlijke bijdrage geleverd.

Kwaliteit. Personen of organisaties die op een

Ook hun reacties zijn verwerkt. Vlak ook niet uit dat

inspirerende manier samenwerken aan ruimtelijke

dit heeft geleid tot meer bewustwording. De inwoners

kwaliteit kunnen voor deze trofee worden genomineerd,

werden zo gedwongen na te denken over ruimtelijke

bijvoorbeeld vanwege vernieuwend omgevingsbeleid.

kwaliteit en hoe je dat beschermt. Daarvoor zijn regels

Wij kozen voor Noordenveld omdat het werken aan

nodig. Inwoners willen dat meestal niet, maar op zo’n

omgevingskwaliteit bij deze gemeente als rode draad

bijeenkomst zag men nut en noodzaak wél in.

9

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE 8

‘‘SAMEN MET INWONERS NOORDENVELD INRICHTEN’’

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

INTERVIEW

LIBAU

“De concept-waardenstelling werd vervat in een poster

Als het gaat om het erfgoed, dan is een mooi voorbeeld

parkeerplaatsen, maar begint nu te verslechteren.

en begin 2020 aangeboden aan de gemeente, met

natuurlijk Veenhuizen. Het ‘gevangenisdorp’ staat op

Er is een wildgroei ontstaan aan schuttingen en bij

het idee om het product daarna met bewoners te

de nominatielijst voor UNESCO Werelderfgoed en dat

een aantal woningen wordt in de voortuin geparkeerd.

verfijnen. De uitkomst daarvan was dan de basis voor

proces is al jaren gaande. Volgens Tappel leidt dit tot

Bovendien is de wijk niet klimaatadaptief ingericht.

het toekomstige inrichtingsplan. De Coronapandemie

meer bewustwording en aandacht voor historische

Bewoners trokken aan de bel bij de gemeente en

gooide echter roet in het eten, het concept kon niet

kostbaarheden in de gemeente, bij alle partijen. Tappel:

wilden graag aan de slag met de herinrichting van

in een fysieke bijeenkomst met de bewoners worden

“Zo kwam bijvoorbeeld een project van de grond

de openbare ruimte in hun wijk. Dat hebben we als

besproken. Er is toen besloten om de waarden van

aan de Ir. Mentropweg, eveneens in Veenhuizen.

gemeente opgepakt, mét bewoners, architectenbureau

de woonbuurt te presenteren aan de bewoners door

Een bijzondere buurt, met woningen uit de jaren ’70,

KAW en Libau. Zo zijn tijdens een gezamenlijke

middel van een korte film. Daarin zijn ook bewoners te

oorspronkelijk aangelegd voor het personeel van de

rondgang in de buurt eerst de cultuurhistorische en

zien die worden geïnterviewd.”

penitentiaire inrichting in het dorp. Het sluit echter niet

stedenbouwkundige waarden in beeld gebracht. Het is

Tappel vervolgt: “Via chatsessies met de

meer aan bij behoeftes die mensen nu hebben, zoals

immers een zeer karakteristieke buurt, een aspect dat

gemeente, KAW en Libau kon men reageren op de

de auto vlakbij huis kunnen parkeren en meer privacy.

wel behouden moet blijven.”

waardenstelling. Wensen voor de inrichting konden

De wijk is destijds aangelegd vanuit collectief

via een enquête worden geuit. Zo ontstond een goed beeld van de gedragen waarden en een programma van wensen voor de nieuwe inrichting van de openbare ruimte. Met een stedenbouwkundige en een architect wordt nu gekeken naar ideeën voor herinrichting, met natuurlijk deze waardenstellingen in het achterhoofd.” Tot slot voegt Harry Tappel toe: “Wat mij betreft is dit een mooi voorbeeld van bottom-up werken, met inwoners samen Noordenveld inrichten.

“JE WOONT HIER ALS HET WARE IN HET BOS”

Voor herhaling vatbaar!”

11

Benieuwd naar de korte film? Neem dan een kijkje op onze website! https://www.libau.nl/actueel/herinrichting-openbareFilm

ruimte-ir-mentropweg-veenhuizen/

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

gedachtegoed, dus bijvoorbeeld met gezamenlijke

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

10

Erfgoed en participatie

webpagina met allerlei ‘informatiehuizen’. In opdracht

centrumplan Ter Apel

van, en in goede samenwerking met de gemeente,

Het Team Ruimtelijke Kwaliteit van Libau kreeg van de

‘huis Omgevingskwaliteit’ inhoud gegeven. Het heeft

gemeente Westerwolde de opdracht om een flexibel

drie ‘kamers’. Kamer 1 bevat de gemeentelijke kaders

centrumplan te maken voor Ter Apel. Dit plan helpt

waar initiatiefnemers mee te maken krijgen als ze een

om keuzes te maken en een beeld te schetsen, zodat

omgevingsvergunning nodig hebben. In Kamer 2 zijn

marktpartijen, de gemeente en andere betrokkenen

inspiratie en tips verzameld, bedoeld om het maken

samen kunnen bouwen aan een mooi en levendig

van een ruimtelijk ontwerp dat past in de omgeving

centrum voor Ter Apel. Maar hoe maak je nou een plan

te versimpelen. Tot slot bevat Kamer 3 de procedure

met elkaar als er geen bijeenkomsten mogelijk zijn als

om te komen tot een omgevingsvergunning, compleet

gevolg van het Coronavirus? De gemeente en Libau

met een beschrijving van de rol die de gemeentelijke

besloten een website te maken om ideeën op te halen en

adviescommissie hierbij speelt.

heeft het Team Ruimtelijke Kwaliteit van Libau het

13

tussenproducten te delen. De website was door de grote inzet van de gemeente en een handige opzet met QRcode een groot succes: in de campagne zijn meer dan 300 leuke, slimme en creatieve reacties binnengekomen! Daarnaast hebben we digitale overleggen gehad met ambtenaren van de gemeente, met Ondernemers- en handelsvereniging Mercurius en met andere stakeholders zoals vastgoedeigenaren, Kunstkring Westerwolde, EcoDorp Noordeland en jongerencentrum Hebe. Aanvullend zijn nog enkele eenop-eengesprekken in het centrum van Ter Apel gevoerd. Zo lukte het om binnen de planning en het budget met elkaar een breed gedragen koers te ontwikkelen voor het centrum van Ter Apel. Het plan zet in op het ‘vergroenen en het versterken van het verblijfskarakter’, ‘levendige functies’ en een ‘kwaliteitsimpuls voor de bebouwing’. In het plan zijn om deze ambities te bereiken tot slot enkele spelregels geformuleerd.

GEMEENTE VEENDAM:

Veendam vooruit

De gemeente Veendam grijpt de Omgevingswet aan om meer regie en verantwoordelijkheid bij haar burgers

GEMEENTE NOORDENVELD:

Eigentijdse Noordenveldse welstandsnota wordt ‘Gids Omgevingskwaliteit’

neer te leggen bij de ontwikkeling van initiatieven.

De gemeente Noordenveld heeft het Team Ruimtelijke

De gemeente zet in op overleg aan de voorkant

Kwaliteit van Libau gevraagd te ondersteunen bij

van het proces zodat de kwaliteit van de plannen

het maken van een Eigentijdse Noordenveldse

met de gemeenteraad zijn doorgenomen. Nadat de

op de aanwezige waarden en zijn geformuleerd als

en aanvragen toeneemt en het vergunningentraject

welstandnota. In vijf stappen is deze nota tot

gemeenteraad richting had bepaald, is ten vierde

doelen. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor initiatief en

soepel kan worden doorlopen. Dit vraagt om één

stand gekomen. Allereerst is in gesprekken met

een offertevraag opgesteld, een uitvraag in de markt

‘meedenken’. Om het vergunningentraject te versnellen

centrale plaats waar alle relevante informatie en beleid

bewoners en vertegenwoordigers van de bouwwereld

gedaan, en bureau BügelHajema geselecteerd.

zijn in de gids voor veelvoorkomende bouwinitiatieven

voor de burger te vinden is. Deze centrale plaats is

inhoud gegeven aan de begrippen ‘Eigentijds’ en

Ten vijfde is het welstandsbeleid Omgevingswetproof

sneltoetscriteria opgenomen. De gids heeft de vorm

het ‘Omgevingsplein’ geworden. Om iedereen in de

‘Noordenvelds’. Op basis hiervan is ten tweede

uitgewerkt en is de nota omgedoopt tot ‘Gids

gekregen van een website. De informatie is daardoor

opbouw en inrichting van dit digitale plein mee te

een programma van wensen voor de nieuwe

Omgevingskwaliteit‘. De welstandsgebieden in de

makkelijk te raadplegen voor iedereen

nemen is de campagne ‘Veendam Vooruit’ opgestart.

welstandsnota opgesteld. Ten derde is dit programma

gids zijn gebaseerd op de kernkarakteristieken van de

met bouwplannen.

Het ‘Omgevingsplein’ is daarbij gepresenteerd als een

van wensen vertaald in een aantal scenario’s die

gemeente. De spelregels per gebied zijn afgestemd

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

GEMEENTE WESTERWOLDE:

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

12

VOORBEELDEN

LIBAU

De buurt Ir. Mentropweg, naar ontwerp van architect H.P. Thieme, is gebouwd in de jaren ’70 en heeft het karakter van een woonerfbuurt. Door de buurt loopt een weg voor de auto met daaraan gekoppeld het parkeren. Vanaf de parkeerplaatsen lopen bewoners via woonpaden over het woonerf naar hun voordeur. De woonerven hebben een autoluw karakter en geven volop ruimte voor ontmoeten, spelen en groen. De bebouwing is zo geplaatst dat de bosachtige omgeving

15

maximaal beleefbaar is. Tot slot zijn de rijen met woningen verbijzonderd door de geschakelde woningen ten opzichte van elkaar te laten verspringen. Dit komt de privacy ten goede, geeft de woning een meer individueel karakter en zorgt ook voor een interessant silhouet. Het Team Ruimtelijke Kwaliteit van Libau heeft de waarden van de buurt in beeld gebracht. Vervolgens zijn de waarden geverifieerd bij de bewoners. Hierover kunt u meer lezen in het interview met Harry Tappel in dit hoofdstuk. Deze waardenstelling wordt gebruikt als onderlegger voor de herinrichting van de openbare ruimte.

GEMEENTE MIDDEN-DRENTHE:

Daarna gaan we met elkaar aan de slag en bepalen

dit tot veranderingen zoals een toename van het

maatwerkmethode Mr. J.B. Kanweg Witteveen

gezamenlijk de plek, de maat en schaal en de richting

stalvloeroppervlak. Ook de inrichting van uitloopweides

van de bebouwing maar ook de erfinrichting en de

is van invloed op het landschapsbeeld, zeker

overgangen van het erf met het landschap.

wanneer de context een open landschap is zoals het

Het Team Ruimtelijke Kwaliteit heeft al zo’n 15 jaar

Ook worden uitgangspunten geformuleerd voor de

veenkoloniale landschap waar het bedrijf onderdeel van

ervaring met de ‘maatwerkmethode’. Deze methode is

architectuur. De uitkomsten van het overleg worden

uitmaakt. Het ‘maatwerkadvies’ gaat uit van het opdelen

ontwikkeld om agrarische schaalvergroting in goede

gebundeld in een ‘maatwerkadvies’. Voor de uitbreiding

van de bebouwing in twee clusters. De bebouwing

banen te leiden. Onze adviseurs voeren aan de

van een pluimveehouderij aan de Mr. J.B. Kanweg in

neemt de landschappelijke hoofdrichting aan en

keukentafel gesprekken met agrarisch ondernemers.

Witteveen stelden we een maatwerkadvies op.

wordt omzoomd met beplanting. Het voorerf krijgt een

We luisteren naar hun toekomstplannen en we

De eigenaar wil zijn bedrijf ontwikkelen tot een volledig

representatief karakter met boomgaarden en tuinen.

vertellen over de karakteristieken van het landschap.

biologische pluimveehouderij. Ruimtelijk gezien leidt

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

waardenstelling Ir. Mentropweg, Veenhuizen

JAARVERSLAG 2020 2020 - 1 PUBLIEK EN PARTICIPATIE

14

GEMEENTE NOORDENVELD:

LIBAU

De Omgevingswet is een grote stelselwijziging die vraagt om een cultuuromslag, een andere manier van werken. Begrippen als ‘(leef)omgevingswaarden’, ‘kernkarakteristieken’, ‘adviseren aan de voorkant van planprocessen’, ‘meer mogelijk maken’, ‘integraliteit’ en ‘bouwcultuur’ spelen hierbij een belangrijk rol. In dit hoofdstuk staan we nader stil bij deze begrippen en geven we aan hoe Libau anticipeert op de komst van de Omgevingswet.

De Omgevingswet vraagt om een andere manier van

INTEGRALITEIT EN DE CULTUUR VAN SAMENWERKEN

De wetgever neemt in de Omgevingswet ‘de omgeving’

werken. Dit betekent onder andere dat de aandacht

De Omgevingswet, maar ook de maatschappelijke

als vertrekpunt voor ruimtelijke ontwikkelingen. Onze

van adviescommissies verschuift van het beoordelen

uitdagingen waar we voor staan zoals de

omgeving wordt bepaald door tal van op elkaar

‘achteraf’ naar ‘vooraf’ meedenken bij de ontwikkeling

klimaatadaptatie, het versterken van de biodiversiteit,

inwerkende factoren. Denk hierbij aan de geologische

van plannen. De door een gemeente vastgestelde

het verduurzamen van de landbouw, het oplossen

processen op basis waarvan onze ondergrond is

welstandsnota bepaalt de ruimte die daarvoor

van de woningnood en de energietransitie vragen

gevormd en die het planten- en dierenleven hebben

beschikbaar is. Door te investeren in de voorkant van

om het integraal oppakken van opgaven op het

beïnvloed, en natuurlijk ook aan het handelen van

het ontwerpproces wordt optimaal gebruik gemaakt van

juiste schaalniveau. Onze adviseurs ondersteunen

generaties bewoners die de omgeving steeds opnieuw

de aanwezige ontwerpkracht, is er vaak meer mogelijk

gemeenten in toenemende mate bij het formuleren

naar hun hand hebben gezet. Iedere plek heeft

dan vooraf gedacht en verloopt het vergunningentraject

van de integrale opgave, bijvoorbeeld vanuit de

hierdoor zijn eigen unieke DNA. Het is belangrijk om

soepeler. Libau faciliteert voor gemeenten in de

Steunpunten Ruimtelijke Kwaliteit en Cultureel Erfgoed

dit DNA in beeld te brengen, te koesteren en bij nieuwe

provincies Groningen en Drenthe commissies

die Libau namens en in de provincie Groningen mag

ruimtelijke initiatieven door te ontwikkelen. Libau

voor welstand- en monumentenzorg. In Groningen

organiseren. Daarnaast brengt het streven naar

brengt, vanuit haar kennisvelden cultureel erfgoed,

betreft het twee aparte commissies, in Drenthe is

integraliteit een intensivering van samenwerkingen met

ruimtelijke kwaliteit en welstand/uiterlijk van gebouwen,

de geïntegreerde Commissie Ruimtelijke Kwaliteit

zich mee. Dit vraagt om een kritische reflectie op de

kernkarakteristieken in beeld. Zo hebben we voor de

en Cultuurhistorie al jaren actief. De commissies in

huidige cultuur van samenwerking. Dit wordt ook wel

voormalige gemeente Delfzijl de kernkarakteristieken

Groningen en Drenthe anticiperen al geruime tijd op

‘Bouwcultuur’ genoemd. We proeven in het werkveld

van het landschap en de kernen geïnventariseerd.

de Omgevingswet. Zo worden in Groningen de

een behoefte aan trajecten met heldere stappen

Deze karakteristieken worden als bouwstenen gebruikt

adviezen van de twee aparte commissies inhoudelijk

waarin verschillende waarden worden meegenomen

voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Ook voor

op elkaar afgestemd en de commissies in Groningen

en gewogen en ontwerpkracht als rode draad door het

het waterschap Noorderzijlvest hebben we zo een

en Drenthe adviseren beiden in toenemende mate aan

proces loopt. Een mooi voorbeeld hiervan is het project

bijdrage geleverd aan de Blauwe Omgevingsvisie

de voorkant van het planproces. De interviews met

Erfgoed + Ruimte in opdracht van het Planbureau

(BOVi). Daarnaast worden we vaak gevraagd om op

Ard van der Tuuk, voorzitter van de ‘grote commissie

voor de Leefomgeving. ‘Bouw Gronings’, het initiatief

basis van kernkarakteristieken samen met andere

Groningen’, en Annemarie de Groot, adviseur

van Libau en GRAS voor een bouwmanifestatie is een

belanghebbenden ruimte gerelateerde beleidskaders

ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie, geven een kijkje

pleidooi om de grote bouwopgaven waar we voor staan

te ontwikkelen. Het gaat hierbij om kaders voor (her)

in de keuken van de adviescommissies. Ook passeren

met liefde te omarmen en de Groninger Bouwcultuur

ontwikkelingslocaties, maar bijvoorbeeld ook over de

een aantal voorbeelden de revue van gemeenten

een impuls te geven.

inpassing van duurzame energie in het landschap zoals

in Groningen en Drenthe die illustratief zijn voor de

in de Regionale Energie Strategie Groningen.

geschetste werkwijze.

MEEDENKEN AAN DE VOORKANT

17

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

16

(LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

DE OMGEVING ALS VERTREKPUNT VOOR ONTWIKKELING

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

2

tot corporaties. ‘Bouw Gronings’ is een provinciale

PLANBUREAU VOOR DE LEEFOMGEVING:

inventarisatie kernkarakteristieken voor omgevingsvisie

manifestatie. Het gaat over wát we bouwen, hoe dat

Libau heeft in opdracht van de voormalige gemeente

elkaar aan concrete projecten werken die binnen nu

Cultureel erfgoed en ruimtelijke kwaliteit raken als

Delfzijl de kernkarakteristieken in beeld gebracht

en pakweg tien jaar ook daadwerkelijk het aanzien

gevolg van integraal werken meer en meer met

voor het gehele gemeentelijke grondgebied. Van het

van Groningen bepalen. Zo werken we aan een

elkaar verweven. In dit licht vroeg het Planbureau

landschap en de kernen zijn aantrekkelijk vormgegeven

mooi en aantrekkelijk Groningen en een hernieuwde

voor de Leefomgeving (verder PBL) zich af hoe je

(GIS) kaarten gemaakt, gelardeerd met drone-

bouwcultuur. De resultaten van de manifestatie worden

er met elkaar voor zorgt dat erfgoed in ruimtelijke

foto’s, historische kaarten en beknopte ruimtelijke en

gedeeld tijdens een rondreizende tentoonstelling door

vraagstukken zorgvuldig wordt ingebracht, gewogen

cultuurhistorische verhaallijnen.

de provincie. De provincie Groningen onderzoekt

en meegenomen. PBL benaderde hiervoor Libau, waar

De gemeente gebruikt de kernkarakteristieken,

momenteel of en hoe ‘Bouw Gronings’ een stap verder

al jaren de werkvelden erfgoed en ruimtelijke kwaliteit

die zijn gebundeld in een handzaam werkboek, als

gebracht kan worden.

samenwerken. In de zoektocht naar een antwoord

bouwsteen voor de omgevingsvisie. Daarnaast worden de kernkarakteristieken van het landschap en de

eruitziet én de samenwerking tussen professionals en bewoners. De manifestatie wil impact: we gaan met

OVERHEDEN GRONINGEN

kernen ook ingezet bij het opstellen van ander ruimte-

manifestatie ‘Bouw Gronings’

gerelateerd gemeentelijk beleid en de ontwikkeling

De provincie Groningen staat voor een grote

van ruimtelijke plannen en/of de afweging van concrete initiatieven. Door de kernkarakteristieken te gebruiken als onderlegger en vertrekpunt bij ruimtelijke ontwikkelingen kan de gemeente, geheel in lijn met de Omgevingswet, haar unieke karakter behouden en op passende wijze worden doorontwikkeld.

verbouwing. De versterkingsoperatie, klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie hebben vrijwel allemaal direct invloed op de gebouwde omgeving. Het gaat leiden tot een ander landschap, tot aanpassing van panden of zelfs het geheel vervangen daarvan. Tegelijk is Groningen prachtig en heeft de provincie mede door het eeuwenoude cultuurlandschap een uniek DNA. Medewerkers van gemeenten en de provincie vragen zich af hoe we ervoor zorgen we dat dit kenmerkende DNA en die eeuwenoude schoonheid bij deze verbouwing zichtbaar blijven? Op

Erfgoed + Ruimte

is een handreiking opgesteld, welke bestaat uit drie delen. Allereerst zijn in een ‘routekaart’ de stappen, zogenaamde haltes, van initiatief tot vergunning en de rolverdeling tussen initiatiefnemer en het bevoegd gezag geduid. Ten tweede bevat de handreiking ‘gereedschap voor gesprek’. Het maken van plannen is altijd maatwerk en kwaliteit ontstaat door gesprekken hierover. Per halte zijn een aantal vragen geformuleerd om dit gesprek tussen partijen op gang te helpen. Het laatste onderdeel van de handreiking is een matrix met relevante kaders. Al met al is de handreiking een instrument geworden voor het werken aan ruimtelijke

19

vraagstukken in de geest van de Omgevingswet met aandacht voor de cultuur van samenwerken (Bouwcultuur) en ontwerpkracht als rode draad.

zoek naar antwoorden hebben GRAS en Libau ‘Bouw Gronings’ bedacht en aangescherpt met een breed scala aan betrokkenen van bouwers, ontwikkelaars

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

GEMEENTE DELFZIJL:

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

18

VOORBEELDEN

LIBAU

De Blauwe Omgevingsvisie (BOVi)

Werkboek Ruimte, Regionale Energie Strategie Groningen

De meeste overheden zijn bezig met het opstellen van

In verband met de energietransitie is Nederland

een omgevingsvisie of treffen hiervoor voorbereidingen.

verdeeld in 30 RES-regio’s. Van iedere regio

Los van de komst van de Omgevingswet zijn er ook

verwachtte het Rijk voor 1 juni 2020 een Regionale

inhoudelijke redenen om juist nu een omgevingsvisie

Energie Strategie 1.0 voor het invullen van de totale

op te stellen. Maatschappelijke uitdagingen zoals

35 terawattuur, die in 2030 met zon en wind op land

klimaatadaptatie vragen om het verleggen van

moet worden opgewekt. In Groningen valt de regio

de koers zodat we met elkaar toe kunnen werken

samen met de provinciegrens. In werkgroepen is aan

naar een duurzame leefomgeving met ruimtelijke

de RES Groningen gewerkt. In de werkgroep Ruimte,

kwaliteit. Om dit doel te bereiken, zullen we breder

onder leiding van H+N+S landschapsarchitecten is met

en anders moeten kijken. Kijken naar de bodem die

ondersteuning van het Team Ruimtelijke Kwaliteit van

letterlijk de basis vormt én het water dat de hoofdrol

Libau langs 4 parallelle sporen ‘elektriciteit’, ‘warmte’,

speelt. Alhoewel waterschappen niet verplicht zijn

‘koppelkansen’ en ‘lokaal eigenaarschap’ samen met

om een omgevingsvisie te maken, zijn zij gelet op

andere partijen geschetst aan bouwstenen voor het

het bovenstaande een partij met een belangrijke

opstellen van de RES. De resultaten van het onderzoek

sleutel voor een duurzame toekomst. Waterschap

zijn gebundeld in het werkboek Ruimte. Het werkboek

Noorderzijlvest, met een waterbeheergebied van het

laat zien dat de energietransitie in Groningen in

Wad tot op het Drents Plateau, heeft een Blauwe

ruimtelijk opzicht een geheel eigen invulling kan krijgen,

Omgevingsvisie opgesteld. Team Ruimtelijke

waarbij de kwaliteiten van het gebied en de kansen

Kwaliteit Libau is gevraagd het waterschap hierbij te

voor de samenleving ten volle kunnen worden benut.

ondersteunen. Zo hebben wij onze kennis van het landschap gedeeld, meegedacht hoe de ruimtelijke

21

kwaliteit kan worden geborgd, en bijdragen geleverd aan de verschillende GIS-kaarten die de visie van het waterschap illustreren.

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

PROVINCIE GRONINGEN:

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

20

WATERSCHAP NOORDERZIJLVEST:

De Groninger en een aantal Drentse gemeenten hebben de uitvoering van welstandsadvisering opgedragen aan Libau. In de provincie Groningen maken alle gemeenten, met uitzondering van de gemeente Groningen, gebruik van de diensten van Libau voor onder andere het beoordelen van bouwplannen op basis van welstandscriteria.

LIBAU 22

Deze criteria zijn door elke gemeente individueel bij raadsbesluit vastgesteld in de gemeentelijke welstandsnota. Voor het beoordelen van bepaalde plannen wordt de welstandscommissie ingeschakeld, bekend als ‘de grote commissie’. Die buigt zich over omvangrijke plannen, plannen die sterk van invloed zijn op de omgeving en over de plannen die om een beleidswijziging vragen. In de grote commissie rouleren twee voorzitters, twee

VOORZITTER ARD VAN DER TUUK VAN DE GROTE COMMISSIE VAN GRONINGEN

stedenbouwkundigen en drie architecten omwille van een gevarieerde samenstelling. Burgemeester Ard van der Tuuk van de gemeente Westerkwartier is sinds 2017 voorzitter. Hij deelt het voorzitterschap met Koos Wiersma, voormalig

burgemeester van de Marne en interim voor

Terugkijkend op deze vier jaar, wat zijn dan

Appingedam. We vroegen Van der Tuuk naar zijn

jouw ervaringen?

ervaringen met de grote commissie, na vier jaar

“Ik heb geen verstand van ruimtelijke kwaliteit, maar

voorzitterschap.

stukje bij beetje heb ik een aantal zaken geleerd. Mijn rol houd ik bewust zo klein mogelijk. Als het nodig is,

Waarom heb je deze functie aangenomen?

leid ik het gesprek weer in juiste banen. Soms zorg ik

“Toen ik hiervoor werd gevraagd, dacht ik, waarom

er bijvoorbeeld voor dat het steeds weer herhalen van

ik? Ik heb hier helemaal geen verstand van. Dat

argumenten stopt. Als dat herhalen niks meer toevoegt,

bleek precies de bedoeling te zijn. Ze zochten een

dan is het mijn taak voor het maken van een volgende

onafhankelijk en onbevooroordeeld iemand, die

stap in het proces. Ingrijpen is echter vaak niet nodig.

meekijkt met het proces en de vergaderingen.

De gesprekken verlopen over het algemeen prima.

Puur iemand dus voor het bewaken van het

De insteek is immers voor iedereen hetzelfde: we

vergaderproces, los van de inhoudelijke discussie.

willen samen naar een goed, definitief plan. Dat we ons

Dat is iets wat ik graag doe, zorgen dat er goede

samen in een vroeg stadium over een ontwerp buigen,

gesprekken plaatsvinden, dat mensen die langskomen

dat is in ieders voordeel. Dat ik daarbij samenwerk met

voor een advies worden gehoord en dat er wordt

mensen die ik in mijn functie als burgemeester nooit

geluisterd naar de leden van de commissie. Daarom

zou treffen, zoals bijvoorbeeld stedenbouwkundigen en

dus destijds een ‘ja’ als antwoord op het verzoek.

architecten, zie ik als een cadeautje.

Inmiddels vervul ik deze rol al vier jaar met veel plezier. Een andere ervaring is dat ik waardering heb gekregen Het onafhankelijk zijn spreekt mij erg aan. En laat

voor de rol van deze commissie. De deskundigheid van

duidelijk zijn: Libau staat hier ook onafhankelijk in.

de leden heeft echt toegevoegde waarde.

Het is nog wel eens een misverstand dat Libau de

De aanvragers hebben er baat bij dat deskundigen

welstandscommissie ís. De bezetting van de commissie

meekijken in het plan en nadenken over hoe je

rouleert en ofschoon Libau de leden van de commissie

bijvoorbeeld het ontwerp nog mooier kunt maken.

voordraagt, worden ze uiteindelijk benoemd door de

Waarbij het gebruik van materialen en inpassen in de

gemeenten. De rayonarchitecten van Libau zijn lid van de

bestaande omgeving ook heel belangrijk zijn en de

commissie. Daarnaast zijn er dus diverse andere leden.”

nodige aandacht krijgen.

23

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

“ZORGEN DAT ER GOEDE GESPREKKEN PLAATS VINDEN, DAT IS DE KERN”

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

INTERVIEW

LIBAU

Met de komst van de Omgevingswet gaat er nogal

gebruiken in mijn werk als burgemeester van

Voor dit voorzitterschap zou ik dat niet hebben bedacht

wat veranderen en is het aan de gemeenten hoe

Westerkwartier, maar ik merk wél dat ik anders kijk als

en nu heb ik wel aandacht voor

ze de adviesaanvragen in de toekomst gaan

ik door mijn eigen gemeente rijd sinds ik deze rol heb.

deze zaken.”

behandelen. Hoe ziet de voorzitter dan de rol van de adviescommissie?

Ik heb altijd al oog gehad voor de schoonheid van het

Na wat verder filosoferen over behoud en

“Lastig om hier antwoord op te geven, ik heb op dit

landschap. Maar door de kennis en inzichten die ik heb

authenticiteit klinkt het opeens enthousiast:

gebied weinig specifieke expertise. Zoals ik het zie is

opgedaan door het bijwonen van de vergaderingen,

“Samenhang, dat moet ik niet vergeten te

het echter van groot belang om de deskundigheid die

ben ik zelf ook anders naar zaken gaan kijken.

noemen!”. Van der Tuuk licht vervolgens

nu bestaat in stand te houden. Want kijk eens hoe mooi

Naar het ontwerp van gebouwen bijvoorbeeld en de

toe waarom niet.

de omgeving is waar we nu in leven en daar draagt de

materiaalkeuze. Daarom heb ik nu bij de verbouw van

”Nu we het toch hebben over voordelen van dit werk

welstandscommissie zeker aan bij. Want wat de wet- en

onze woonboerderij in Niebert ook bewust gekozen

en de waarde van de welstandscommissie wil ik graag

regelgeving ook is, laten we niet vergeten dat we met

om bepaalde authentieke elementen in het pand te

dit toevoegen: samenhang. Er moet samenhang zijn in

heel veel mensen op een klein oppervlak leven. Daar

behouden. En, omdat ik altijd bij Libau hoor dat het

de inrichting van de ruimte: bouwwerken, landschap,

moeten we zorgvuldig mee omgaan, dus laten we deze

ook zo belangrijk is dat een pand past in de omgeving,

infrastructuur, alles moet op elkaar afgestemd zijn.

overlegstructuren vooral in stand houden. Als ik daar

hebben mijn vrouw en ik een landschapsarchitect

Dat hoor je zo goed terug in de commissies. Het is

een bijdrage aan mag leveren dan doe ik dat graag,

gevraagd om de waardevolle zaken in het landschap

goed om te zien dat deskundigen samen kijken naar

absoluut.”

om de boerderij heen in kaart te brengen en te kijken

samenhang en elkaar adviseren. Hoe mooi is het dat de

hoe we die zo goed mogelijk kunnen bewaren en

authenticiteit van de dorpen bewaard blijft, ook al staan

meer benadrukken.

daar nieuwe gebouwen.”

25

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

Wel bijzonder om deze verandering in mijzelf te zien.

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

24

Daar heb ik ook veel van geleerd. Dat kan ik niet

LIBAU 26

mond, maar geeft daarnaast wel uitgebreide uitleg over

Wél een keuze

het waarom. Daardoor is er bij veel aanvragers sprake

Daarnaast helpt ze mensen met de verbouwings- en/of

van grote acceptatie.

herbestemmingsplannen voor hun erfgoed, geeft uitleg over de subsidieregelingen of over het aanstaande

Gevoel van onmacht

versterkingsproces.

De Groot werkt met hart en ziel. Haar werk voor het

“Wat belangrijk is, is dat er een versterkingsplan ligt dat

Annemarie de Groot, inmiddels 66 jaar ‘jong’, is sinds

Erfgoedloket Groningen, ondergebracht bij Libau, heeft

past bij het monument. En dat mensen zich er bewust

2012 werkzaam bij Libau als adviseur ruimtelijke

echter wel een speciaal plekje in haar hart. Vooral

zijn van dat er soms wél keuzes zijn. Je krijgt een

kwaliteit en cultuurhistorie en je kunt haar zien als

als het gaat om de bezoeken aan mensen met een

aanbod tot versterken, maar je bepaalt zelf tot hoever

de verpersoonlijking van de integraliteit die Libau als

historisch pand die kampen met mijnbouwschade.

je wilt gaan. Een woning aan de binnenzijde versterken,

organisatie te bieden heeft. Haar werkzaamheden

Op verzoek neemt ze schaderapporten door om te

waardoor kamers kleiner worden, is bijvoorbeeld niet

variëren van het adviseren van mensen die kampen

zien of er respectvol met monumentale waarden

niks. Dan wordt vaak door de emotie vergeten dat

met bevingsperikelen, tot een herbestemmingsopgave,

wordt omgegaan, geeft zij advies wanneer zaken

je zelf met behulp van subsidies ook een heel eind

het behoud van erfgoed en het in kwaliteitsteams

onvoldoende worden toegelicht in een dergelijk rapport

kunt komen. Mensen hebben vaak niet het gevoel dat

meedenken met gemeenten over nieuwbouwopgaven.

en geeft soms raad hoe om te gaan met zienswijzen.

ze een keuze hebben, maar als ik ze duidelijk heb

Ze is kind aan huis bij de gemeenten Emmen,

Daarnaast is ze veel betrokken bij het versterken van

gemaakt dat dit gevoel onterecht is, ontspannen ze.”

Hoogeveen, De Wolden en Borger-Odoorn vanwege de

gebouwen, ook daar staat het respectvol omgaan met

welstandsvergaderingen die daar worden gehouden.

de monumentale waarden centraal.

De Groot: “Dit kost veel tijd, maar is noodzakelijk”.

ANNEMARIE DE GROOT, ADVISEUR RUIMTELIJKE KWALITEIT EN CULTUURHISTORIE BIJ LIBAU

Ze zegt: “Zoals ik het zie, ben ik er in mijn werk psycholoog en maatschappelijk werker bij geworden

Ze legt uit waarom ze dat vindt: “Mijn inzet is om in

“Wat ik soms zie zijn mensen die volledig stuk zijn door

in de afgelopen jaren. Dat past bij mij. Ik heb niet de

een zo vroeg mogelijk stadium van planvorming de

alle bevingsschade die ze aan hun pand hebben. Ze

focus op willen presteren, maar kijk altijd naar wat

aanvragers van bouwplannen aan tafel te krijgen. Op

vallen van de ene in de andere organisatie. Er raken

wél mogelijk is met hun pand. Dat zal vast ook met

die manier kunnen direct alle gestelde criteria voor de

dossiers zoek. Ook komt het voor dat mensen een

mijn leeftijd te maken hebben”, zegt ze glimlachend.

betreffende locatie worden meegegeven. Ook kun je

versterking in het vooruitzicht hebben, terwijl schades

Annemarie gaat in 2021 deels met pensioen. Helemaal

meekijken hoe het plan zo goed mogelijk aansluiting

niet opgelost zijn en buiten de versterking om worden

uit beeld verdwijnt ze gelukkig niet. Het werk is te leuk

bij zijn directe omgeving vindt. Hoe eerder hierbij

aangepakt. Ze vertellen mij hun frustraties en angsten.

en daarvoor is er te veel te doen.

meegekeken wordt wat mogelijk is om de wensen

Dat laat mij niet onberoerd. De onmacht die ik dan

van de aanvrager toch zoveel mogelijk binnen de

ervaar staat mij weleens in de weg. Wat mij dan helpt

criteria bij de omgeving te laten aansluiten, hoe sneller

zijn gesprekken met collega’s. Samen vinden we dan

en makkelijker het proces verder gaat.” Tijdens het

vaak een oplossing, waarmee ik de gedupeerden

adviseren neemt De Groot meestal geen blad voor haar

verder kan helpen.”

27

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

“UITLEG OVER HET WAAROM, ZORGT VOOR ACCEPTATIE”

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

INTERVIEW

29

GEMEENTE WESTERKWARTIER:

Zuidhorn ‘Tussen de Gasten’

Op de locatie ‘Tussen de Gasten’, gelegen tussen het station en de nieuwbouwwijk ‘Oostergast’, zijn een aantal landschappelijke ‘kamers’ gemaakt die ontwikkeld kunnen worden met woningbouw. De ontwikkeling van de eerste ‘kamer’ is in 2020 ter hand genomen en het ontwerp is voorgelegd aan de

GEMEENTE DE WOLDEN:

voor een woon-werkpand. In een vroeg stadium van

bedrijfskavels Ekelenberg in Zuidwolde

de planvorming heeft de ontwerper de adviseur

rondom een hof. Onderdeel van het ontwerp vormt een

Aan de zuidoostkant van Zuidwolde ligt ‘Ekelenberg’. In

meedenken heeft geleid tot een betere koppeling

gemeenschapsgebouw dat ook als logies kan dienen.

deze wijk wordt ruimte gegeven voor het mengen van

tussen woonhuis en bedrijfshal, meer samenhang in

gekoppeld aan het materiaalgebruik, doet bijvoorbeeld

De adviescommissie heeft aandacht gevraagd voor de

wonen en werken. Om te voorkomen dat bedrijfskavels

de materialisering van de voorgevel van hal en het

denken aan een ‘ark’. De haveninrichting rondom het

plaatsing van dit gemeenschapsgebouw en het

de uitstraling krijgen van een regulier bedrijventerrein

woonhuis, en het aanpassen van de kleurstelling van

spreekt de commissie haar waardering uit voor de hoge

gebouw wordt heringericht en verrijkt met een mini-

onderhoud van de openbare tuin rondom de woningen.

is extra sturing gewenst. Hiervoor is door de gemeente

het stucwerk naar een minder schril contrast. Door in

kwaliteit van het ontwerp. Het ingewikkelde programma

kwelderlandschap waardoor het wad doorloopt tot aan

In de de definitieve aanvraag is het ontwerp is het

een beeldkwaliteitsplan opgesteld. De ontwerper van

een vroeg stadium het overleg met elkaar aan te gaan,

Mandrup A/S, waarbij het Groninger bureau DE UNIE

van eisen is omgezet in een duidelijke hoofdvorm met

het fraaie gebouw met internationale allure.

ontwerp op deze punten verbeterd en aangescherpt

Kroepnevel 2 heeft op basis van het beeldkwaliteitsplan

is in een soepel proces het ontwerp naar het oordeel

ARCHITECTEN is betrokken als supervisor.

een interessante route, die door het gebouw leidt.

zodat het ontwerp ook in de toekomst mooi blijft.

samen met de initiatiefnemer een bouwplan ontwikkeld

van alle partijen verbeterd.

GEMEENTE HET HOGELAND:

welstandscommissie. Het ontwerp bestaat uit een Dit bureau heeft ook het verkennende

Het gebouw, uitgevoerd in hout, heeft een poëtische

aantal houten bouwvolumes in een informele plaatsing

Sea World Heritage

structuuronderwerp gemaakt met alle betrokken

uitstraling, dat diverse associaties oproept.

partijen. Voor de omgeving van het centrum

De bijzondere locatie direct aan de Waddenzee,

Het ontwerp voor het Wadden Sea World Heritage

is een inrichtingsplan gemaakt door LAOS

Center in de haven van Lauwersoog is ter advisering

landschapsarchitectuur en stedenbouw. In het advies

voorgelegd aan de welstandscommissie. Het is een prijswinnend ontwerp van de Deense architecte Dorte

welstand van Libau gevraagd mee te denken. Dit

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

28

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

VOORBEELDEN

LIBAU

bouwplan ‘Oldekerkermeer’

De Groningse EAZ Wind turbine past goed bij de maat en schaal van een boerenerf, heeft een aansprekend

Dit initiatief, de eerste van een reeks van drie

ontwerp en draagt bij aan de energietransitie. EAZ

woonblokken, gaat uit van bouwvolumes met patio

Wind hecht aan een zorgvuldige plaatsing van

appartementen met een plat dak. De platte afdekking is

turbines en laat zich hierover door Team Ruimtelijke

in strijd met de welstandscriteria. In het gesprek tussen de initiatiefnemer en de welstandscommissie is aangegeven dat er gelet op de ligging aan de rand van

GEMEENTE PEKELA:

Clockstraat oostelijk hiervan. De commissie heeft er

GEMEENTE HET HOGELAND:

prima voegen in hun omgeving. Het ontwerp van

Scholenprogramma versterkingsoperatie

Kantens, gelegen in een kwetsbare omgeving tegen

molenbiotoop het woongebouw opgedeeld in meerdere

In het kader van de versterkingsoperatie in het

daarentegen nog om een ontwerpslag. Door het

geconcentreerd en/of onttrokken, vindt sloop/

panden met een dorpse schaal. Het woongebouw op

aardbevingsgebied is het scholenprogramma

architectenbureau en de adviseurs vanuit welstand is

is aandacht gevraagd voor de terreininrichting, de

nieuwbouw plaats en wordt de openbare ruimte

de Action-locatie roept associaties op met een fabriekje

ontwikkeld om de kwaliteit van de schoolgebouwen,

het ontwerp op basis van het welstandsadvies in een

gevelcompositie én kleur van het metselwerk.

aangepakt om de kern vitaal te houden. De ontwerpen

en is een knipoog naar het industriële verleden.

de duurzaamheid hiervan en het onderwijs een stevige

aantal digitale sessies nader opgedeeld in kleinere

De architect van de initiatiefnemer heeft samen met het

voor twee woongebouwen, van twee verschillende

De welstandscommissie heeft zich, ter voorkoming

impuls te geven. Door de gemeente Het Hogeland zijn

volumes. In een goede samenwerking is het gelukt

gemandateerde lid van de commissie het ontwerp

architectenbureaus op de locaties ‘Kooistra’ en

van een rommelig beeld met schuttingen in het

tegelijkertijd vier ontwerpen voor scholen in Kantens,

om onder hoge tijdsdruk het ontwerp te verbeteren.

verbeterd. Door inzet van ontwerpkracht in dit proces

‘Action’ zijn ter advisering voorgelegd aan de

centrum, bij beide ontwerpen hard voor gemaakt voor

Roodeschool, Usquert en Warffum van de hand van

Hierdoor krijgt ook het mooie Kantens een veilige

is er meer mogelijk en ook heeft het proces geleid

welstandscommissie. De Kooistra-locatie grenst aan

zorgvuldig ontworpen overgangen tussen privé en

verschillende architectenbureaus ter advisering aan de

school die prima in haar omgeving past.

tot versnelling van het vergunningentraject van de

het Raadhuisplein met molen ‘De Onrust’

openbare ruimte.

welstandscommissie voorgelegd. De commissie

andere woonblokken.

en de Action-locatie bevindt zich aan de Feiko

bouwplannen centrum

waardering voor dat de ontwerpen inspelen op hun

mits het ontwerp van bovengemiddelde kwaliteit is

In het centrum van Oude Pekela worden winkels

(‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’). Door de commissie

de locatie mogelijkheden zijn voor een platte daken

omgeving. Op de Kooistra-locatie is als gevolg van de

is positief over de ontwerpen die zich doorgaans

de wierde, nabij historische bebouwing, vraagt

Kwaliteit van Libau adviseren aan de voorkant van het planproces. Doel van de advisering is dat de turbine zo geplaatst wordt dat deze zich laat lezen als onderdeel van het erf. Zo wordt verrommeling van het landschap voorkomen. Een positief plaatsingsadvies wordt door EAZ bijgevoegd bij een vergunningaanvraag. Het gemandateerd lid van

31

welstand checkt of de aanvraag in overeenstemming is met dit plaatsingsadvies en geeft, als hiervan sprake is, een positief welstandsadvies. In Groningen zijn zo al tal van boerenbedrijven verduurzaamd met ruimtelijke kwaliteit. Ook in Drenthe zijn de turbines in opkomst, zoals in dit voorbeeld in Midden-Drenthe.

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

plaatsingsadvies Garmingerstukken 10

GEMEENTE WESTERKWARTIER:

JAARVERSLAG 2020 2020 - 2 (LEEF) OMGEVINGSWAARDEN

30

GEMEENTE MIDDEN-DRENTHE:

Niets is zo veelzijdig en duurzaam als ons erfgoed, dat immers door de tijd heen telkens is aangepast aan veranderende behoeften. De adviseurs van Libau zetten zich ervoor in dat ons erfgoed op een

LIBAU

verstandige manier wordt gebruikt, en niet wordt verbruikt. Dat doen ze op allerlei manieren. De bijdrage over het archeologisch onderzoek in

Erfgoed verbindt mensen en zorgt voor een thuisgevoel in onze dynamische samenleving. Met elkaar geven we telkens opnieuw invulling en betekenis aan ons erfgoed. Dit erfgoed is continu in ontwikkeling; op kleine en soms ook op grote schaal vinden allerlei veranderingen plaats. Of het nou gaat om de herbestemming van een watertoren, een voormalig gemeentehuis, de verbouw van een woonboerderij, het verbouwen van een koetshuis tot woning, het onderbrengen van nieuwe voorzieningen in een kerkzaal of het beleefbaar maken van een kalkoven. Dit soort initiatieven, in dit hoofdstuk nader toegelicht, blazen ons erfgoed nieuw leven in en haken tegelijkertijd in op brede maatschappelijke opgaven zoals herbestemming en verduurzaming.

Borger laat bijvoorbeeld zien hoe de samenwerking tussen de gemeente en Libau in de praktijk uitpakt op het moment dat er een compleet dorp wordt teruggevonden op de plek van een nieuw te bouwen woonwijk. In opdracht van gemeenten geven we handen en voeten aan archeologiebeleid zodat van tevoren heldere beleidskeuzes worden gemaakt met ons zeer diverse bodemarchief. Op het gebied van gebouwd erfgoed werken we onder meer aan lijsten van karakteristieke panden of gemeentelijke monumenten die een weerspiegeling zijn van het rijke erfgoed in onze provincies. Voor deze inventarisaties hebben we een beproefde methode ontwikkeld waarbij de lokale betrokkenheid, kennis en kunde vanaf het begin een belangrijke plek krijgt.

ERFGOED IN DE FRONTLINIE Bij alle werkzaamheden is de missie van Libau: ‘het bevorderen en in stand houden van de landschappelijke en bouwkundige schoonheid in Groningen en

Drenthe’. De mijnbouwproblematiek in Groningen

ingesteld voor het aardbevingsgebied waar sprake

raakt deze doelstelling in de kern. De kwaliteit van

is van acute en gestapelde problematiek vanwege

onze leefomgeving staat op het spel. Het bijzondere

de gevolgen van de gaswinning. Het Erfgoedloket

erfgoed, zoals de fraaie boerderijen, kerken en borgen,

Groningen voorziet duidelijk in een behoefte; ieder

ligt in de frontlinie. Alleen al van de ongeveer 2.760

jaar kloppen honderden monumenteigenaren bij ons

rijksmonumenten in de provincie Groningen staan er

aan. De functie van vraagbaak is uitgebreid en nu ook

zo’n 1.450 in het aardbevingsgebied, op circa 2.800

beschikbaar voor eigenaren van karakteristieke panden.

adressen.

Veel vragen gaan ook over de subsidiemogelijkheden.

Naast schadeherstel vormt met name de versterking

Eigenaren van monumenten maar ook van

van erfgoedpanden in het aardbevingsgebied een

karakteristieke panden in de aardbevingsgemeenten

veelomvattende en zeer ingrijpende operatie. Bij de

kunnen subsidie aanvragen als bijdrage aan het

versterking gaat het erom dat maatregelen worden

bekostigen van onderhoud. Hier wordt veel gebruik van

getroffen die ervoor zorgen dat het pand kan voldoen

gemaakt. De subsidieregelingen zijn het resultaat van

aan de veiligheidsnorm. Daarbij neemt de constructeur

het Erfgoedprogramma Groningen, waaraan door de

het voortouw. Vanuit de opgave gedacht is dat

provincie Groningen en andere partijen hard is gewerkt.

begrijpelijk. Tegelijkertijd is van het grootste belang dat de eigenaar kan meedenken over de aanpak van

Daarnaast helpen we gemeenten in de provincie

versterken en duurzaam herstel. De versterking van

Groningen bij de uitvoering van hun erfgoedtaken,

monumenten komt nu pas echt op gang; we zien

vanuit het Steunpunt Cultureel Erfgoed.

daarbij dat de beste resultaten worden geboekt als de

We ondersteunen gemeenten zodat ze hun rol optimaal

eigenaar daarbij een centrale rol krijgt en neemt.

kunnen invullen en hún erfgoedeigenaren nog beter

CRUCIALE ROL VOOR DE EIGENAAR

kunnen bijstaan. Collega Eefje van Duin vertelt verderop in dit hoofdstuk over wat ze tegenkomt in haar dagelijkse werk bij de ondersteuning van zowel eigenaren als gemeenten. Haar hart gaat sneller

Erfgoed is van ons allemaal en tegelijkertijd is een

kloppen als ze een bijdrage kan leveren aan het

cruciale rol weggelegd voor de eigenaar. Zonder

behoud en de duurzame doorontwikkeling van de

eigenaren die zich met hart en ziel inzetten voor hun

kwaliteit van onze leefomgeving, vooral als het om

monument, valt de bodem uit de monumentenzorg.

cultureel erfgoed gaat.

Deze eigenaren ondersteunt Libau onder meer door middel van het Erfgoedloket Groningen, speciaal

33

LIBAU

JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED

ERFGOED GEBRUIKEN EN NIET VERBRUIKEN

JAARVERSLAG 2020 2020 - 3 (BE)LEEFBAAR ERFGOED

32

(BE)LEEFBAAR ERFGOED

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=e49d95eb-ee69-4e63-ae0d-e1c6fbf34071