Jaarrekening 2024
Tekst van het document
Beleidsuitgangspunten gebonden heffingen In onderstaande tabel zijn de gemiddelde tarieven aangegeven voor de reinigings- en rioolheffing voor het jaar 2024. De tarieven passen binnen het kader 100% kostendekkendheid dat door uw raad is vastgesteld. Heffing
Gemiddeld tarief 2024
Reinigingsheffing
Gemiddeld tarief 2024 bedraagt € 234.
Rioolheffing
Gemiddeld tarief 2024 bedraagt € 253.
Beleid kwijtschelding Onze gemeente hanteert als kwijtscheldingsnorm 100% van de bijstandsuitkering. Daarmee zit onze gemeente boven de landelijke norm van 90% van de bijstandsuitkering. Men komt in aanmerking voor kwijtschelding als men onder deze norm komt. Kwijtschelding is van toepassing op de OZB, rioolheffing en op het vastrechtgedeelte van de afvalstoffenheffing. Sinds 2006 werken de waterschappen Hunze & Aa’s, Vechtstromen en de gemeente samen op het gebied van kwijtschelding van de lokale heffingen. De toetsing of iemand recht heeft op kwijtschelding wordt gedaan door het Noordelijk Belastingkantoor.
55
Opbrengsten uit gemeentelijke belastingen en gebonden heffingen
56
Onroerende zaak belastingen (OZB) Voor 2024 is besloten de opbrengst van de OZB met 2,75% te indexeren en een areaaluitbreiding van € 50.000 mee te nemen. De opbrengsten bestaan uit de onderdelen eigenarenbelasting woningen, eigenarenbelasting niet-woningen en gebruikersbelasting niet-woningen. Opbrengst 2024 Hieronder staat een specificatie van de OZB opbrengsten. In de bijgestelde begroting (BERAP 2024-II) hebben we de oorspronkelijke raming met in totaal € 200.000 verhoogd. In de jaarrekening 2024 komen we ondanks de tussentijdse bijstelling iets hoger uit dan begroot. De vermelde bedragen zijn de zuivere belastingopbrengsten. In dit overzicht is de kostenvergoeding voor de dwanginvordering ad circa € 12.710 niet meegenomen. Onderdeel
Begroting Wijzigingen 2024
BERAP 2024-II
Rekening 2024
Eigenarenbelasting woningen Eigenarenbelasting nietwoningen Gebruikersbelasting nietwoningen
5.269.084
200.000
5.469.084
5.671.279
202.195
1.190.841
0
1.190.841
956.026
-234.815
554.251
0
554.251
627.722
73.471
Totaal
7.014.176
200.000 7.214.176 7.255.027
40.851
57
Verschil
Toeristenbelasting De tarieven voor 2024 zijn als volgt: ▪ ▪ ▪
Groepsaccommodaties € 0,60 per persoon per overnachting; Campings € 1,30 per persoon per overnachting; Hotels/B&B/bungalowparken € 1,75 per persoon per overnachting.
De tarieven zijn ongewijzigd gebleven ten opzichte van 2023. Opbrengst 2024 Het jaar 2024 vertoonde wederom dat onze gemeente in trek is onder toeristen. In de BERAP-II waren de geraamde opbrengsten al verhoogd met € 400.000. De werkelijke opbrengsten laten een verhoging van 7,3% zien ten opzichte van de bijgestelde raming. Vergeleken met 2023 zijn de opbrengsten met 3,2% gestegen. Dit is grotendeels te verklaren door een toename aan overnachtingen in de vakantieparken. Onderdeel
Begroting Wijzigingen 2024
BERAP 2024-II
Rekening 2024
Opbrengst toeristenbelasting
1.847.500
2.247.500
2.412.185
58
400.000
Verschil 164.685
Forensenbelasting De forensenbelasting is net als de toeristenbelasting verbonden aan recreatieve activiteiten. Hierdoor loopt de tariefaanpassing van de forensenbelasting gelijk op met een tariefaanpassing van de toeristenbelasting. Voor 2024 zijn de tarieven voor toeristenbelasting ongewijzigd. Ditzelfde geldt dus voor de forensenbelasting. Opbrengst 2024 In de begroting is een opbrengst geraamd van € 162.500. De werkelijke opbrengst bedraagt € 174.708. Een meeropbrengst van € 12.208. Onderdeel Opbrengst forensenbelasting
Begroting Wijzigingen 2024 162.500
59
0
BERAP 2024-II 162.500
Rekening 2024 174.708
Verschil 12.208
Reinigingsheffingen (combinatie afvalstoffenheffing en reinigingsrechten) In onze gemeente wordt de afvalstoffenheffing geheven op basis van het Diftar-systeem. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht deel en een variabel deel. De hoogte van het variabel deel wordt bepaald door het aantal aangeboden kilo's restafval en door het aantal ledigingen van de restcontainer. Het aanleveren van zowel de PMD- als de GFTcontainer is gratis. Het BBV schrijft voor dat het tarief van de afvalstoffenheffing niet meer dan 100% kostendekkend mag zijn. Verschillen tussen de begroting en de rekening worden verrekend met de bestemmingsreserve afval. Als de reserve onvoldoende hoog is om een nadeel te dekken komt het nadeel ten laste van de Algemene Middelen. In de volgende overzichten zijn de tarieven, de afvalstromen en de kostendekkendheid voor 2024 weergegeven. De verschillen tussen de begroting en de jaarrekening worden toegelicht. Tarieven 2024 voor de burger: Bij de legesverordening 2024 zijn de volgende tarieven vastgesteld. Vast tarief:
€ 157,21 per aansluiting
Variabel tarief:
€ 0,25 per kilo restafval € 4,00 per lediging container restafval € 2,00 per opening ondergrondse container (rest) € 0,00 per kilo GFT/PMD
Afvalbrengpunt (ABP):
€ 0,15 per kilo grof huishoudelijk afval € 0,00 per kilo grof tuinafval
Inzamelingsfrequentie:
3 wekelijks (GFT/PMD), 6 wekelijks (rest)
Aantal aansluitingen: Betaalde poorttarieven bij Attero voor de gemeente:
11.150
Verbrandingsbelasting:
€ 39,23 per ton
Poorttarief GRIJS (gemengd):
€ 40,43 per ton
Poorttarief GRIJS (grof):
€ 44,92 per ton
Poorttarief GROEN:
€ 60,00 per ton
60
Aantallen tonnages/ledigingen 2024 Afvalstromen Tonnages
Ledigingen Begroting Rekening Verschil Begroting Rekening Verschil 2024 2024 2024 2024
Restafval (grijs)*
1.500
1.770
270
60.000
61.654
1.654
Groenafval (GFT) Plastic, Metaal & Drankkartons (PMD)** Grof (huishoudelijk) afval ABP
3.400
3.364
-36
114.000
111.040
-2.960
960
867
-93
146.000
142.426
-3.574
460
527
67
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Grof tuinafval ABP
2.100
2.343
243
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Totaal 8.420 8.871 451 320.000 315.120 -4.880 *) Inclusief 23 ton aan ondergronds restafval (variabele opbrengst) en 162 ton afgekeurd PMD (geen opbrengst). **) Inclusief 162 ton afgekeurd PMD wat via een andere route is afgevoerd. Kostendekkendheid 2024 Totale kosten afval
Begroting 2024 Rekening 2024
Verschil
1. Algemene kosten afval
567.157
620.283
53.126
2. Huis aan huis inzameling
677.831
602.114
-75.717
3. Afvalbrengpunt (ABP)
331.516
307.566
-23.950
4. Overige afvalstromen
225.785
220.984
-4.801
5. Overige indirecte kosten
849.228
856.435
7.207
2.651.517
2.607.381
-44.136
50.248
50.248
Subtotaal kosten 6. Storting voorziening (onderuitputting) Totaal kosten
2.651.517
2.657.629
6.112
Totale opbrengsten
2.601.420
2.614.042
12.622
7. Negatief saldo uit de reserve
-50.000
-43.490
6.510
Kostendekkingspercentage
100%
100%
0
Toelichting verschillen Begroting 2024/Rekening 2024 In de tabellen worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting negatief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting positief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve. De werkelijke uitgaven afvalstoffen waren in 2024 totaal € 6.112 hoger dan begroot. De opbrengsten waren € 12.622 hoger dan begroot. Een bedrag van € 43.490 is onttrokken uit de bestemmingsreserve afval om de kosten te dekken.
61
Op begrotingsbasis is een inschatting gemaakt van de ingeleverde kilo's en ledigingen. De hoeveelheid ingeleverd huishoudelijk restafval ten opzichte van de begroting is 270 ton hoger. Deze 270 ton bestaat onder andere uit 23 ton ondergronds restafval (variabele opbrengst) en 162 ton afgekeurd PMD (geen opbrengst). Het aantal ledigingen (grijs) is in 2024 ook gestegen. De ingeleverde kilo's en het aantal ledigingen GFT en PMD zijn ten opzichte van de begroting licht afgenomen. De hoeveelheid ingeleverd grof huishoudelijk afval en grof tuinafval zijn ten opzichte van de begroting toegenomen. Toelichting lasten/uitgaven afval 1. Algemene kosten afval De werkelijke algemene lasten afval waren € 53.126 hoger dan begroot. De verhoging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door loonstijgingen van het personeel en een vertraging in de te ontvangen vergoedingen voor zwerfafval. 2. Huis aan huis inzameling De werkelijke kosten voor de huis aan huis inzameling waren € 75.717 lager dan begroot. Het voordeel ontstaat door lagere kapitaallasten, lagere kosten ondergrondse containers en minder ingezamelde kilo's GFT. 3. Afvalbrengpunt (ABP) Ondanks dat er meer kilo's zijn ingeleverd op het ABP, vallen de kosten € 23.950 lager uit dan begroot. Dit voordeel wordt grotendeels veroorzaakt door lagere doorberekende kosten werf. 4.
Overige afvalstromen Ten opzichte van de begroting vallen de kosten € 4.801 lager uit. Het voordeel ontstaat deels door de lagere kosten voor inzameling oud papier door scholen en verenigingen en deels door lagere kosten van de bladbakken. Daarentegen zijn de kosten van PMD hoger, veroorzaakt door onverwachte hogere afkeur PMD (162 ton). 5. Overige indirecte kosten De overige indirecte kosten zorgen ook voor een marginaal voordeel, namelijk € 7.207. Dit verschil is niet nader geanalyseerd. 6. Storting voorziening (onderuitputting) Het voordeel op de kapitaallasten (€ 50.249) wordt gestort in de voorziening afval (conform BBV). De stand van de voorziening afval is na storting 2024 € 127.499. 7. Negatief saldo uit de reserve Het saldo op afval wordt ieder jaar ten gunste of ten laste gebracht van de reserve afval. In 2024 is het resultaat op afval een voordeel van € 6.510 ten opzichte van de begroting. De stand van de reserve is na uitname 2024 € 138.159. Toelichting baten/inkomsten afval De werkelijke inkomsten afvalstoffen zijn per saldo € 12.622 hoger dan begroot. Dit voordeel werd vooral veroorzaakt door een hogere opbrengst vanuit het afvalbrengpunt. Er zijn in 2024 meer kilo's ingeleverd bij het afvalbrengpunt.
62
Rioolheffing De geraamde baten en lasten in onze jaarrekening die betrekking hebben op riolering zijn gebaseerd op het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) welke eind 2022 is vastgesteld door de raad. Dit GRP heeft een looptijd tot en met 2029. Met de gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg en Ommen is samengewerkt aan de afstemming van de verschillende GRP’s. Als gevolg van het nieuwe GRP zullen binnen het product riolering wel verschuivingen plaatsvinden tussen de verschillende rioolbudgetten. Dit verloopt grotendeels budgettair neutraal en heeft geen gevolgen voor het tarief. De hoogte van de opbrengsten verandert dus niet. Voor de rioolheffing is 100% kostendekkendheid van toepassing. Het GRP is zodanig opgezet dat het gemiddeld tarief jaarlijks met 0,75% stijgt. Aanvullend vindt, conform het GRP, jaarlijks een dotatie plaats aan de voorziening riolering. Deze dotatie wordt gestort in de voorziening riool en ingezet voor de uitvoering van grotere rioolvervangingsinvesteringen. Hieronder zijn de werkelijke kosten en opbrengsten voor 2024 inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Totale kosten riolering
Begroting 2024 Rekening 2024
1. Kosten riolering
Verschil
1.324.799
1.382.716
57.918
2. Kosten verbrede rioolheffing
205.898
219.124
13.226
3. Overheadkosten
387.976
393.361
5.385
4. Compensabele btw
277.000
277.000
0
5. Geraamde dotatie in voorziening
126.000
126.000
0
6. Kapitaallasten 7. Voordeel kapitaallasten naar voorziening
865.005
664.375
-200.630
0
200.630
200.630
3.186.678
3.263.207
76.529
2.842.302
2.897.394
55.092
344.376
342.198
-2.178
3.186.678
3.239.592
52.914
0
-23.615
23.615
100%
100%
0
Totaal kosten Totale opbrengsten riolering 8. Opbrengst rioolheffingen woningen 9. Opbrengst variabel tarief Totaal opbrengsten 10. Negatief saldo uit de reserve Kostendekkingspercentage
Toelichting tabel In de tabel worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting negatief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting positief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve. Uit de tabel blijkt dat de totale opbrengsten rioolheffing € 3.239.592 bedragen. De totale lasten bedragen € 3.263.207. Hierbij is rekening gehouden met een voordeel op de kapitaallasten van € 200.630 wat in de voorziening is gestort. Het resterend verschil
63
tussen de baten en lasten bedraagt € 23.615. Dit nadelig verschil wordt onttrokken uit de reserve riolering. Nadere toelichting lasten riolering De totale kosten zijn € 76.529 hoger dan begroot. Dit nadeel wordt grotendeels veroorzaakt door nadelen op onderhoud van het hoofdriool en inhuur personeel. De kapitaallasten zijn € 200.630 lager dan begroot. Dit komt deels door onderuitputting en deels doordat de werkelijke rente lager is dan begroot. Dit voordeel wordt conform BBV gestort in de voorziening riolering. De compensabele btw is conform de begroting geboekt en geeft geen verschillen. Nadere toelichting opbrengsten rioolheffing De totale opbrengst rioolheffing is € 52.914 hoger uitgevallen dan geraamd. Deze hogere opbrengst komt door een hoger ontvangen bedrag voor de rioolheffing op woningen. Oorzaak hiervan is een toename van de WOZ-waardes en door wijzigingen in het woningareaal. Zoals vermeld worden de jaarlijkse lasten van de riolering voor 100% gedekt door de rioolheffing. De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief en een variabel tarief per aansluiting. Beide tarieven bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. Verloop reserve riolering 2024 Het verloop van de reserve riolering is in 2024 als volgt: Reserve riolering Bedrag Stand 01-01-2024
435.030
- Toevoeging
0
- Onttrekking
-23.615
Stand 31-12-2024
411.415
De toevoegingen of onttrekkingen aan deze reserve betreffen efficiency verschillen. Het saldo kan worden ingezet om de 100% kostendekkendheid conform het GRP te waarborgen. Verloop voorziening riolering 2024 Het verloop van de voorziening riolering is in 2024 als volgt: Voorziening riolering Bedrag Stand 01-01-2024
1.298.594
- Toevoeging (onderuitputting)
200.630
- Toevoeging (overig)
126.000
- Onttrekking
-75.214
Stand 31-12-2024
1.550.010
Als de geraamde kapitaallasten hoger zijn dan werkelijke kapitaallasten is er sprake van onderuitputting. Het verschil wordt toegevoegd aan de voorziening. De overige toevoeging betreft de geraamde bijdrage uit het GRP. De onttrekking betreft de dekking van de uitgaven 2024 van de investeringen. Deze investeringen worden (gedeeltelijk) gedekt uit de voorziening riolering.
64
Belastingdruk De stijging van de lokale lastendruk is de gecombineerde stijging van de OZB, reinigingsheffingen en rioolheffing. Hieronder is de lokale lastendruk voor 2024 inzichtelijk gemaakt. Omschrijving Opbrengst 2023, incl. areaaluitbr. 1. Mut. OZB + 2,75%
OZB
Reinigings Rioolheffing heffingen
6.984.293 2.449.422
Totaal
3.212.474 12.646.189
220.734
220.734
2. Mut. Reinigingsheffingen
164.620
164.620
3. Mut. Rioolheffing
27.118
27.118
Totaal verhoging 220.734 164.620 Opbrengst exclusief areaal 2024 7.205.027 2.614.042
27.118
412.472
Areaaluitbreiding 2024 Opbrengst 2024
Lastendruk
3.239.592 13.058.661
50.000
50.000
7.255.027 2.614.042
3.239.592 13.108.661
Voor een gemiddeld huishouden betekent de aanpassing van OZB, afvalstoffenheffing en rioolrechten in 2024 een stijging van de lastendruk van afgerond € 22. Lastendruk per huishouden
2023
2024
OZB
454
466
Afvalstoffenheffing
230
234
Rioolrechten
247
253
Totaal
931
953
65
3,26%
Kostendekkendheid leges In dit gedeelte geven we inzicht in de kostendekkendheid van onze leges. Bij de kostendekkendheid van leges maken we onderscheid tussen vijf categorieën. Algemene dienstverlening, fysieke leefomgeving, Europese dienstenrichtlijn, lijkbezorgingsrechten en marktgelden. Op een aantal leges is kruissubsidiëring van toepassing. Dit houdt in dat de totale opbrengsten de totale kosten per categorie niet mogen overschrijden. Echter, er mogen wel overschrijdingen zijn per onderdeel in een categorie. Zo kan bijvoorbeeld, binnen de categorie algemene dienstverlening, een eventuele overschrijding op rijbewijzen worden gecompenseerd door een onderschrijding op reisdocumenten. De kostendekkendheid van leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit betekent onder andere dat kosten voor het opstellen van beleid en kosten voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen in de berekening van kostendekkendheid. Bij de omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen.
Algemene dienstverlening Onder de algemene dienstverlening vallen bijvoorbeeld de onderdelen burgerlijke stand, reisdocumenten en rijbewijzen. Voor de algemene dienstverlening is kruissubsidiëring toegestaan. Zoals eerder beschreven houdt dit in dat de totale opbrengsten de totale kosten niet mogen overschrijden. Een overschrijding (hogere opbrengst) van één of meerdere onderdelen is wel toegestaan voor zover dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op andere onderdelen. In het algemeen valt op dat de kostendekkendheid van de leges burgerlijke stand en rijbewijzen een aantal procentpunten lager uitkomt dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door minder verstrekkingen (lagere opbrengsten) terwijl de loonkosten en overheadkosten wel zijn gestegen. De lagere opbrengsten op deze onderdelen worden in het totale beeld gecompenseerd door de hogere opbrengsten op reisdocumenten (paspoortpiek).
66
De totale opbrengsten in 2024 liggen dus vrijwel gelijk aan de begrote opbrengsten. De totale kosten in 2024 vallen hoger uit door bovengenoemde redenen. TITEL I Leges Algemene Dienstverlening
Nr.
Begroting 2024 Totale
Totale
Rekening 2024 %
Totale
Totale
%
Kosten Opbrengst Dekking
Kosten Opbrengst Dekking
1
Burgerlijke Stand
57.958
29.466
51%
63.393
16.125
25%
2
Reisdocumenten, ID
235.305
125.840
53% 307.197
160.854
52%
3
Rijbewijzen
196.486
100.400
51% 197.168
71.358
36%
4
Verstrekking BRP
123.771
11.716
9% 126.955
9.639
8%
5
Bestuursstukken
6.292
750
12%
6.292
41
1%
6
Overige Publiekszaken
26.883
7.869
29%
27.711
6.857
25%
7
Leegstandswet
5.604
1.872
33%
2.090
942
45%
8
Kansspelen
2.851
689
24%
2.923
1.270
43%
9
Verkeer en vervoer
36.721
11.198
30%
57.310
14.506
25%
10
Diversen
35.261
5.407
15%
35.261
5.975
17%
11
Aansluiting en riolering
590
590
100%
1.378
1.378
100%
727.722
295.797
41% 827.678
288.945
35%
Totaal
Fysieke leefomgeving Onder de fysieke leefomgeving vallen de omgevingsvergunningen, denk bijvoorbeeld aan bouwplannen. Vanaf 2014 is er een aparte legesverordening omgevingsvergunning. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. De opbrengsten op de bouwleges vallen opnieuw hoger uit dan begroot. Evenals voorgaande jaren zorgen de 10 grootste projecten voor ruim 50% van de opbrengst. Doordat de kosten in gelijke hoogte zijn gestegen als de opbrengsten, is de kostendekkendheid nagenoeg gelijk als de begroting. Zoals al werd verwacht heeft de invoering van de Omgevingswet geen invloed gehad op de kostendekkendheid. TITEL II Leges Nr.
Fysieke leefomgeving
Begroting 2024 Totale
Totale
Rekening 2024 %
Totale
%
Kosten Opbrengst Dekking
Kosten Opbrengst Dekking
373.266
597.213
0
0
Netto kosten 373.266
597.213
1
Kosten taakveld(en)
2
Inkomsten (excl. Heffingen)
4
Toe te rekenen overhead
256.261
256.261
5
Toe te rekenen BTW
12.062
17.209
6
Opbrengst heffingen
Totaal
Totale
480.406 641.589
67
480.406
673.883 75% 870.684
673.883
77%
Europese dienstenrichtlijn Onder de Europese dienstenrichtlijn valt dienstverlening voor onder andere horeca en evenementen. Hier is kruissubsidiëring, een overschrijding (opbrengst hoger dan kosten) per onderdeel, niet toegestaan. De toename van de kostendekkendheid wordt veroorzaakt doordat er meer Drank- en Horecavergunningen zijn verleend. Titel III Leges Europese Dienstenrichtlijn
Nr. 1
Horeca
2
Organiseren evenementen
3
Prostitutiebedrijven
Totaal
Begroting 2024 Totale
Totale
Rekening 2024 %
Totale
Totale
%
Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 9.579
3.060
32%
10.200
3.919
38%
479
6
1%
510
6
1%
0
0
0
0
10.058
3.066
30% 10.710
3.925
37%
Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Dit betreft de rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kostendekkendheid van de leges lijkbezorgingsrechten in 2024 is lager dan geraamd. Dit is veroorzaakt doordat er minder grafrechten zijn verleend, terwijl de kosten van personeel en onderhoud zijn gestegen. Begroting 2024 Leges Verordening Lijkbezorging
Nr. 1
Lijkbezorgingsrechten (incl. onderhoud begraafplaats)
Totaal
Totale
Totale
Rekening 2024 %
Totale
Totale
%
Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 415.598
179.550
43% 437.428
153.940
415.598
179.550
437.428
153.940
35%
Kostendekkendheid marktgelden Dit betreft de heffing van marktgelden voor bepaalde aangewezen standplaatsen. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De lagere kostendekkendheid van de marktgelden wordt veroorzaakt door minder standplaatsen in 2024. Dit terwijl de kosten van personeel wel zijn gestegen. Begroting 2024 Leges
Totale
Totale
Rekening 2024 %
Totale
Totale
%
Nr. Verordening Marktgelden Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 1
Marktgelden
Totaal
15.046
8.593
15.046
8.593
68
57%
17.336
5.923
17.336
5.923
34%
Toelichting toerekenen van overhead De definitie van overhead conform BBV wetgeving luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Het uitgangspunt met betrekking tot overhead is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. Voor het toerekenen van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het overheadpercentage gebruikt dat is berekend. Voor 2024 is dit een opslagpercentage van 15,67%. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Voor de berekening van dit uurtarief zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Voor 2024 bedraagt dit overheadtarief € 53,31.
69
Weerstandsvermogen en Risicomanagement In deze paragraaf geven wij u een beeld van de financiële positie van de gemeente. De financiële positie van de gemeente is niet eenvoudig te bepalen en hangt samen met diverse kengetallen. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen hebben wij het volgende vastgesteld voor 2024: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Onze weerstandsratio is uitstekend Onze schuldpositie ligt in de veilige zone Onze vermogenspositie is voldoende Onze grondexploitatie ligt in de veilige zone Onze structurele begrotingsruimte is toereikend Onze belastingcapaciteit voor woningeigenaren is hoog in vergelijking met andere gemeenten Onze belastingcapaciteit voor huurders is laag in vergelijking met andere gemeenten
Op basis van het bovenstaande is de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. In de verschillende onderdelen van deze paragraaf wordt toelichting gegeven hoe de kengetallen tot stand zijn gekomen en de interpretatie daarvan.
Weerstandsvermogen en risico's We onderscheiden twee soorten risico’s. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor risico’s die we voorzien en dus te beheersen zijn hebben wij bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s kijken we naar ons weerstandsvermogen. Wij geven hierbij antwoord op de vraag in hoeverre onze gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Dit doen we door een inventarisatie te maken van de niet geraamde risico’s en het berekenen van ons weerstandsvermogen. Door ons weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van ons weerstandsvermogen. De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken. • Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. • Geen eigen personeelskosten toerekenen aan investeringen. • Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar. • Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. • Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren.
• Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. • Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.
70
Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. In de berekening van de weerstandscapaciteit wordt geen rekening gehouden met stille reserves. Weerstandsvermogen
Begroting 1-1-2024 Rekening 31-12-2024
1. Weerstandsdeel Algemene Reserve (WAR)
12.769.131
13.270.663
2. Vrije Algemene Reserve (VAR) Totaal weerstandscapaciteit
7.404.807
5.391.139
20.173.938
18.661.802
Toelichting weerstandscapaciteit Uit de tabel blijkt, dat de weerstandscapaciteit per 31-12-2024 met € 1.512.137 is afgenomen ten opzichte van de start van 2024. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een toename van de WAR van € 501.532 en anderzijds door een afname van de VAR van € 2.013.668. De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 31 december 2024 € 13,3 miljoen. De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt naar aanleiding van de Nota Reserves en Voorzieningen 2024 gesteld op 1% van de begroting. Per 31-12-2024 is dit 5%. Onderstaand zijn de mutaties van de VAR gespecificeerd. Verloop van de VAR is als volgt Bedrag Stand 01-01-2024
7.404.807
Af: bestuurlijke voorstellen
-3.697.000
Bij: uit bufferreserve gronden
300.000
Bij: rekeningresultaat 2023 Totaal weerstandscapaciteit
1.383.332 5.391.139
71
Risico’s Het volgende overzicht geeft de niet geraamde risico’s weer. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Nr.
Omschrijving
Bedrag
Kans
Risicobedra g
1
Gronden bij de gemeente
3.400.000
50%
1.700.000
2
Vastgoed
2.000.000
50%
1.000.000
3
200.000
50%
100.000
4
Decentralisaties/sociaal domein Gemeenschappelijke Regelingen
1.250.000
50%
625.000
5
Accres Gemeentefonds
1.500.000
10%
150.000
6
Grondexploitatie grondbedrijf
180.000
30%
54.000
7
Verlofstuwmeer
100.000
50%
50.000
8
Btw-compensatiefonds
200.000
50%
100.000
9
Leningen BBZ
150.000
50%
75.000
10
Verzekeringen
200.000
30%
60.000
11
Juridische procedures
200.000
50%
100.000
12
Garantieverplichtingen
250.000
10%
25.000
13
Rente
150.000
30%
45.000
14
Bodemsanering
100.000
30%
30.000
15
Planschade
100.000
30%
30.000
16
Cybercrime
3.650.000
10%
365.000
17
Arbeidsmarktproblematiek
500.000
50%
250.000
18
Inflatie > stelpost indexatie
2.000.000
50%
1.000.000
16.130.000
Totaal
5.759.000
De risico’s zijn geactualiseerd en wijken deels af van de begroting 2024. De belangrijkste risicobedragen (> € 250.000) worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen. Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kunnen worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde. In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode. In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering. Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode. 72
Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 3,4 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd wordt gezien als gemiddeld (= 50%) waardoor voor dit onderdeel, conform vorig jaar, een bedrag van € 1.700.000 als uiteindelijk risico wordt geraamd. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Op dit moment is de marktwaarde hoger dan de boekwaarde maar het risico bestaat dat in de toekomst op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde. Op grond van de huidige situatie is niet tot afwaardering overgegaan en volstaat opname in de risicoparagraaf. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 2 miljoen. Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 1 miljoen bedraagt.
Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer). Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 1.250.000) van het totaalbedrag van afgerond € 5 miljoen dat in 2024 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen als gemeentelijke bijdrage is verschuldigd. De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 625.000). Cybercrime (16) Het risico van cybercrime betreft het risico dat criminelen ongeautoriseerd toegang krijgen tot de data van organisaties en systemen platleggen waardoor deze niet meer bij hun eigen gegevens kunnen. Om weer toegang tot de eigen gegevens te krijgen wordt er vervolgens "losgeld" geëist. Ervaringscijfers leren dat de schade van een dergelijke aanval kan oplopen tot circa € 140 per inwoner. De kans dat een dergelijke aanval zich voordoet wordt ingeschat op 10%. Arbeidsmarktproblematiek (17) Een nieuw onderkend risico betreft het risico van de arbeidsmarktproblematiek. In de huidige arbeidsmarkt wordt het steeds lastiger om bepaalde vacatures in te vullen.
De vraag is groot terwijl het aanbod onder druk staat. Het risico bestaat dat onze dienstverlening door deze ontwikkeling in gevaar komt en we hogere kosten moeten maken voor werving en selectie of externe inhuur. Inflatie (18) Een tweede nieuw onderkend risico is het risico van loon- en prijsstijgingen welke de in de begroting opgenomen stelpost voor indexatie overschrijden. We hebben het risico globaal geraamd op 5% van het niet geïndexeerde deel van de begrote lasten.
73
Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de weerstandsratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe de gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt het weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio groter dan 2,0 tussen 1,4 en 2,0 tussen 1,0 en 1,4 tussen 0,8 en 1,0 tussen 0,6 en 0,8 lager dan 0,6
Aanduiding Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Zeer Onvoldoende
Onderstaand is de weerstandscapaciteit weergegeven in een absoluut bedrag en als ratio in relatie tot de risico's. Ratioberekening
Rekening 2022
Rekening 2023
Rekening 2024
Weerstandscapaciteit
16.409.934
20.173.938
18.661.802
Risico's
4.449.500
5.769.000
5.759.000
3,69
3,50
3,24
Weerstandsratio
Toelichting uitkomsten ratioberekening De weerstandsratio is in de jaarrekening 2024 ten opzichte van de jaarrekening 2023 met 0,26 procentpunt afgenomen. Deze afname is veroorzaakt doordat de weerstandscapaciteit lager ligt dan in 2023. De risico's zijn nagenoeg gelijk gebleven. Geconstateerd wordt dat de ratio in 2024 boven de 2,0 blijft. Dit geeft aan dat het weerstandsvermogen uitstekend is.
74
Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit; Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. Deze provinciale signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Normen
A
B
C
Weerstandsratio
> 1,4
1,4 - 0,8
< 0,8
Netto schuldquote
< 90
90 - 130
> 130
Netto schuldquote gecorrigeerd
< 90
90 - 130
> 130
Solvabiliteitsratio
> 50
20 - 50
< 20
Grondexploitatie
< 20
20 -35
< 35
Structurele exploitatieruimte
>0
0
<0
Belastingcapaciteit
< 95
95 -105
> 105
Onderstaand zijn de uitkomsten vermeld van de voorgeschreven kengetallen. Kengetallen
Score
t.o.v. afgelopen jaar
2024
Begroting 2023
Rekening
2024
2023
2024
Weerstandsratio
A
4,23
3,50
3,50
3,24
Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
39%
50%
20%
24%
A
34%
45%
16%
20%
Solvabiliteit
B
32%
33%
49%
42%
Grondexploitatie
A
2%
0%
0%
1%
Structurele exploitatie
A
3%
4%
7%
0%
Belastingcapaciteit (eigenaar) *
B
103%
101%
114%
105%
Belastingcapaciteit (huurder) **
A
55%
54%
55%
52%
*) De belastingcapaciteit zoals in de tabel weergegeven met 105% (100% is het gemiddelde) betreft de woonlasten (ozb, afval en riool) voor een eigenaar bewoner in onze gemeente. Daarmee staat onze gemeente op de 241e (vorig jaar 272) plaats van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2024). **) De belastingcapaciteit voor een huurder valt voor onze gemeente veel gunstiger uit. Deze is 52%, waarmee onze gemeente op de 11e (vorig jaar 14) plaats staat van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2024).
75
Toelichting kengetallen Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandscapaciteit te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening van de weerstandsratio (vermogen gedeeld door risico’s) levert als uitkomst een getal op (ratio). Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen. Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen. Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is wat terugverdiend moet worden.
Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Een laag percentage (kleiner dan 100%) betekent dat de gemeente eenvoudig meer opbrengsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.
76
Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen (assets) in de openbare ruimte die een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen en duikers en watergangen). IBOR Tijdens de gemeenteraadsvergadering op 25 november 2021 is de beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) ter besluitvorming voorgelegd en unaniem door uw raad aangenomen. De nota IBOR gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal, de actuele kwaliteit en de onderhoudsniveaus beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. De nota is van toepassing tot en met 2028. Gewenste differentiaties in onderhoudsniveau en middelen zijn door verschillende fracties ter afweging voorgelegd en vastgesteld.
In 2024 is gestart met de beleidsmatige tussenevaluatie van de nota IBOR. Deze zal in 2025 worden afgerond. Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie 'Materiële vaste activa' van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in het BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen.
77
Beleids- en beheerstukken In onderstaande tabel zijn de geldende beleid- en beheerstukken samengevat. Er valt op te merken dat sommige plannen al lange tijd geleden zijn vastgesteld. Na de vaststelling van IBOR zijn we voortvarend aan de slag gegaan met de ontwikkelagenda en is in 2024 vanuit verschillende beleidsvelden (met * aanduiding) geactualiseerd beleid voorgelegd. Kapitaalgoed
Beleids- en beheerstuk
Algemeen
Kern en kader/leefgebied beleid Leefgebied buitensport Beleidsnota IBOR 2020-2028
Wegen
Beleidsplan wegenonderhoud 2018-2023 ‘Van planning tot uitvoering’ Beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’
Groen
Groenvisie Borger-Odoorn Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 2008-2018
Riolering
Beleidsnota rioleringen in GRP 2023-2029
Gebouwen
Vastgoedbeleid, deelnota gebouwen Kadernota vastgoedbeleid
Water
Beleidsnota water, onderdeel GRP 2023-2029 Beleidsplan Bruggen / droge kunstwerken *
Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen. Grens van investeren
Toerekenen rente Afschrijvingsmethodiek Afschrijvingstermijn Start afschrijving
Restwaarde
Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. 2,5% Lineair afschrijven tot nihil. Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Geen, vanwege afschrijving tot nihil.
Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd.
78
Vastgoed & Geld In 2024 was een totaal bedrag van € 277.920 beschikbaar voor het uitvoeren van extra onderhoudsprojecten voor groen en gebouwen. Ieder jaar wordt het budget verhoogd met € 25.000 (60% voor groen en 40% voor gebouwen). De volgende bedragen waren beschikbaar in 2024: Omschrijving
Percentage
2024
Groen
60%
161.320
Gebouwen
40%
116.600
Totaal:
100%
277.920
In de subparagraaf wegen worden de uitgevoerde projecten aangegeven. In de subparagraaf groen noemen we de projecten die zijn uitgevoerd met de beschikbare middelen voor groen. Het budget voor gebouwen is ingezet voor de uitvoering van het onderhoud op grond van de opgestelde meerjarenonderhoudsprogramma's (MJOP's) voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen.
Wegen Het wegenonderhoud is onderverdeeld in klein onderhoud en groot onderhoud. Onder klein onderhoud wordt verstaan: het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De grootschalige onderhoudsprojecten vallen onder het groot onderhoud en staan op de meerjarenplanning. Deze meerjarenplanning geeft een technisch en financieel beeld van de onderhoudsprojecten voor de komende drie jaar. In het voorjaar van 2024 is de meerjarenplanning opnieuw vastgesteld door het college en ter informatie aangeboden aan de raad. Daarnaast is een keuze gemaakt van de uit te voeren werken in 2024. In 2024 zijn de volgende wegenprojecten opgestart: Financiën Begroot
Werkelijk
Status 31-12-2024
Herstel onverharde paden
35.000
33.904
Gereed
Herstel voetpad Westeresweg Exloo (combinatie nutsbedr)
45.000
48.938
Gereed
Herstel klinkerwegen diverse plattelandswegen
55.000
46.697
Gereed (1)
Herstel betonnen geleider Valthermond (proefproject)
50.000
920 In voorbereiding
Verbetertraject voetpaden gehele gemeente
81.250
80.467 In uitvoering (2)
Hoofdstraat (Boslaan - Douglaslaan) Exloo
713.000 335.000
11.086 In uitvoering 29.955 In voorbereiding
Zijtak (Torenwijk - zijweg huisnr. 5) Odoornerveen
335.000
255.193 In uitvoering (1)
Achterweg (Torenwijk - Langeveensdijk) Odoornerveen
269.500
199.040 In uitvoering (1)
Valtherdijk (Valtherbl-z - overgang asfalt) Valthermond
87.000
87.376
Hoofdstraat (Gasselterstr - asfalt Lemenweg) Drouwen
25.000
3.942 In uitvoering (3)
Project
Zuiderdiep/Hoofdstr (D. M'weg-Noorderstr) Buinerveen
Gereed
Parklaan (Noorderdiep - Vijverlaan) Nieuw-Buinen
110.000
110.000
Gereed
Zeelandstreekje Drouwenermond (combinatie nutsbedr)
159.000
183.626
Gereed
Klinkerrijbaan N374 (t.h.v. plein) Borger
150.000
149.890 In voorbereiding
37.000
38.032
2.486.750
1.279.066
Beukenlaan Nieuw Buinen (wegenbijdrage rioolproject)
Totaal opgestarte projecten
79
Gereed
(1) Conform beleid investeren we circa € 400.000 per jaar in plattelandswegen. (2) Dit project wordt in 3 fasen uitgevoerd: 2023, 2024 en 2025. (3) Het betreft een voorbereidingskrediet; uitvoering staat gepland voor 2025. Financiering wegenonderhoud Op basis van het beleidsplan wegen 2018-2024 is jaarlijks circa € 2.400.000 nodig voor het onderhoud van de verhardingen. In de begroting is een structureel bedrag van € 2.463.810 beschikbaar (groot en klein onderhoud samen). Bij projecten waar ook de riolering wordt verbeterd, wordt het budget van de wegaanpassing in het GRP ondergebracht. Dit jaar speelde dat bij de Anne de Vriesstraat in Tweede Exloërmond. Dit is onderdeel van een wijkherinrichting, uitgevoerd in samenwerking met de Woonservice. Speerpunt onderhoud 2024 1. Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg). De reconstructie behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). Het plan is technisch voorbereid in samenspraak met de aanwonenden en belanghebbenden. Uitvoering is gestart en loopt gedeeltelijk door in 2025. 2. Herstel van de voetpaden (2023-2025) Uw raad heeft voor de jaren 2023, 2024 en 2025 een totaalbedrag van € 305.000,beschikbaar gesteld om de kwaliteit van de voetpaden in de hele gemeente te verbeteren. De werkzaamheden voor 2024 zijn inmiddels afgerond.
Openbare verlichting Vervanging van de openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg en is vastgelegd in het gemeentelijke verlichtingsplan. De financiering hiervan is geregeld in de exploitatiebegroting. Vanaf 2019 is structureel € 225.000 beschikbaar voor verbetering van de openbare verlichting. Het gaat om een kostendekkende financiering tot 2027. De volgende projecten zijn in 2024 opgepakt. Project
Begroot Werkelijk
Status 31-122024
Zuiderdiep/Hoofdstraat (D. M'weg - Noorderstr) NB
15.000
16.798
In uitvoering (1)
Vervangen PL binnen de bebouwde kommen
170.000
0
In uitvoering (2)
Totaal opgestarte projecten
185.000
16.798
(1) Betreft aanpassingen i.c.m. wegreconstructie, (2) Combinatie met het project verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie (zie 2e tabel).
80
Verduurzaming openbare verlichting In 2019 is uw raad akkoord gegaan met de verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie in de komende 6 jaar. Dit betekent het ombouwen van alle energie onzuinige (niet PL) verlichting naar LED. De volgende projecten zijn in 2024 opgepakt: Project
Begroot Werkelijk
Vervangen oude armaturen (249 st)
123.600
78.426
Status 31-122024 In uitvoering
Vervangen oude masten (163 stuks)
111.375
42.342
In uitvoering
Totaal opgestarte projecten
234.975
120.768
Groen Gemeentelijk bezit Gemeentelijk groen Omschrijving
Eenheid
Aantal 2024
Bos (plantsoen) en heide Heesters, vaste planten en hagen
m2
3.020.805
m2
103.375
Gras, gazon en bermen
m2
5.357.768
Sportvelden (25*8500) Bermsloten en schouwsloten Vijvers en natuurvriendelijke oevers
m2
214.600
m1
500.812
m2
189.895
Volkstuinen
m2
10.287
In gebruik gegeven grond
m2
381.182
Laanbomen
st
42.000
Beleid In 2024 is de Groenvisie gereed gemaakt voor besluitvorming. Begin 2025 is een nieuwe Groenvisie vastgesteld. Vijf waarden, Biodiversiteit, Klimaatbestendigheid, Identiteit & Beleving, Gezondheid & Welzijn en Samenwerking & Organisatie vormen de rode draad in deze visie. In 2024 is al gestart met de vertaling van de Groenvisie, zoals het opstellen van beheerplannen. In het beleidsstuk Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) zijn keuzes gemaakt omtrent onderhoudsniveau en financiën. Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, sierheesters en gras binnen de kom onderhouden we niveau op B, begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. Beheer en onderhoud Het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte en het snoeien van bomen wordt grotendeels uitgevoerd door de buitendienst. Het grasmaaien binnen de bebouwde kom en een deel van de onkruidbeheersing wordt uitbesteed aan de sw-bedrijven Wedeka en Emco. In 2024 is het openbaar groen totaal vier keer, door daartoe opgeleide medewerkers van de buitendienst, geschouwd en is geconcludeerd dat het overgrote deel van het beheer en onderhoud conform afspraak is uitgevoerd.
81
Achterstallig groenonderhoud en renovatie De technische achterstanden in het groen (versleten groen) zijn in alle kernen in beeld gebracht en in 2023 is gestart met de vernieuwing van dit groen. Ook in 2024 zijn diverse projecten gestart om het groen renoveren. Data op orde blijft aandacht vragen Continu wordt de data van de openbare ruimte gecontroleerd en bijgewerkt waardoor de kwaliteit van de data sterk is verbeterd. De gegevens zijn gekoppeld met de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) maar vraagt na elke mutatie in de buitenruimte bijwerking van de data. We werken met hulpprogrammatuur voor bomenbeheer en het bestrijden van de eikenprocessierups. Financiën De reguliere onderhoudsbudgetten voor groen waren in 2024 over het algemeen toereikend. In 2024 liepen diverse projecten: Status
Project
Begroot
Werkelijk
Buinerweg (Dorpsstraat- komgrens) Ees
€ 10.000
€ 2.696
In uitvoering
Hoofdstraat Odoorn (zuid komportaal)
€ 5.000
€ 1.443
In uitvoering
Valtherweg - Exloërweg (Exloo-Valthe)
€ 20.000
€ 7.625
In uitvoering
Trechterbeker Borger
€ 12.000
€ 1.129
In uitvoering
Natuurpark Aukje Wolf Valthermond Groen Zuiderdiep/ Hoofdstraat (deelproject) Nieuw-Buinen Groen Zuiderdiep/Hoofdstraat (Dr. M’wegN’str) Groen A. de Vriesstraat 2e Exloërmond
€ 138.000
€103.542
In uitvoering
€ 67.500
-€ 21.695
In uitvoering
€ 210.000
- € 497
In uitvoering
€ 30.000
€10.010
In uitvoering
Begoniastraat (2/3 weg-Parkl.) Nw-Buinen
€ 90.000
€ 64.593
In uitvoering
Parklaan (parallelweg/2e fase)
€ 75.000
€ 20.414
In uitvoering
Daalkampen II
€ 142.000
€ 3.459
In uitvoering
Drouwen (totaal)
€ 52.000
€ 4.554
In uitvoering
Dalkampen Borger
€ 30.000
€0
In uitvoering
72e laan Valthermond, Groen Zuiderdiep Valthermond (Dr. M'weg Kavelingen)
€ 55.000
€ 55.021
Afgerond
€ 63.740
€ 47.258
Afgerond
Begraafplaatsen fase 2 Urnenvoorziening
€ 61.613
€ 115
Begraafplaatsen fase 2 Urnentuin
€0
€0
Begraafplaatsen fase 2 Groen
€ 115.000
€ 24.882
In voorbereidin g In voorbereidin g In uitvoering
Begraafplaatsen fase 2 Verharding
€ 188.808
€ 164.374
In uitvoering
2e Exloërmond totale kern
€ 58.000
€ 58.231
Afgerond
2e Exloërmond Exloerkijl-Zuid
€ 74.000
€ 16.784
In uitvoering
Noorderdiep Brughuus Valthermond
€ 100.000
€ 100.047
Afgerond
Valthermond totale kern
€ 113.000
€ 113.000
Afgerond
82
31-12-2024
Westeresch/Noorderesch Exloo
€ 110.000
€ 1.005
Langhieten I/Oosterveld Odoorn Lisdodde/Kalmoes/Krabbescheer NieuwBuinen Wollegras/Valkruid Nieuw-Buinen Zuiderdiep/Noorderdiep ged MondenwegDwarsdiep Hoofdstraat (Bos-Douglaslaan) Exloo
€ 216.000
€ 110.198
In voorbereidin g In uitvoering
€ 210.000
€ 69.040
In uitvoering
€ 126.000
€ 40.328
In uitvoering
€ 84.000
€ 21.312
In uitvoering
€ 60.000
€ 61
In uitvoering
Beukenlaan Nieuw-Buinen Groen Z'diep 2e Mond (gem.grens-nr. 374),
€ 30.000
€ 9.455
In uitvoering
€ 110.000 €2.546.66 1
€ 98.435 €1.126.81 9
Totaal
In uitvoering
Begraafplaatsen Beleid Voor de begraafplaatsen is in maart 2008 de visie begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats vastgesteld. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn voor alle acht begraafplaatsen. In 2024 is gestart met het opstellen van een nieuw toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid. De verwachting is dat dit eind 2025 afgerond wordt. Kengetallen Omschrijving
Aantal 2021
Aantal 2022
Aantal 2023
Overledenen personen ingeschreven in Borger-Odoorn
285
323
294
Begraafplaatsen Begrafenissen Bijzettingen urnen
8 56 19
8 69 20
8 63 17
8 60 17
3
2
Asverstrooiingen
Aantal 2024 309
Beheer en onderhoud Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A conform het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Het beeld op de begraafplaatsen voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Project urnentuin Borger In 2024 is gestart met de voorbereiding van het project om de huidige urnennissen op de begraafplaats in Borger te vervangen en de capaciteit voor nieuwe asbestemmingen uit te breiden. Dit is mogelijk door een nieuwe urnengraventuin aan te leggen. De uitvoering start in 2025. Financiën Het totale budget voor begraven excl. de inkomsten uit grafrechten en de vergoedingen onderhoud graven bedroeg in 2024 € 403.972. Voor inhuur derden en leveranties is een bedrag opgenomen van € 77.877.
83
Sportvelden Beleidskader In 2010 is de sport en beweegnota Sport zet in beweging vastgesteld. Hierin is op hoofdlijnen aangegeven welke kant we als gemeente uit willen met voetbal. In de beleidsnotitie Leefgebied en sport uit 2014 zijn kaders aangegeven hoe de gemeente omgaat met (met name de accommodaties van) voetbal en tennis. Beide nota’s zijn geëvalueerd met de verenigingen en in 2022 opnieuw door de gemeenteraad vastgesteld. Kengetallen Omschrijving Sportparken Wedstrijdvelden Trainingsvelden
Aantal 10 18 7,5
Beheer en onderhoud In 2022 is een bestek voor alle (groot) onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden opgesteld en aanbesteed voor een periode van twee jaren met een mogelijkheid om drie maal met een jaar verlengen. Bouma Sport en Groen voert ook nu weer de onderhoudswerkzaamheden uit. Betere afspraken in het contract en wijzigingen in de organisatie bij Bouma hebben voor betere dienstverlening gezorgd. De kwaliteitseis voor de sportvelden is dat zij moeten voldoen aan de KNVB-norm. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast wordt door een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken, zelf onderhouden. Deze boventallige velden zijn in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Alle sportvelden (bestek en boventallig) worden regelmatig gecontroleerd op de KNVB-norm. Een keer in de drie jaar wordt de kwaliteit bepaald door ISA-sport, waarbij de sportvelden worden beoordeeld op bodem, waterhuishouding, vlakheid en grasbestand. Hiervan wordt een kwaliteitszorgrapportage per veld opgesteld, waarin een onderhouds- en bemestingsadvies per veld wordt gegeven.
Werkzaamheden 2024 Het voorjaar van 2024 was aansluitend het najaar 2023 koud en vochtig, waarbij de nacht temperaturen laag bleven. Dit had tot gevolg dat de grasmat niet groeide. Uiteraard werden de velden wel gebruikt waardoor de grasmat meer uitgespeeld werd en oneffenheden werden ervaren. Het natte seizoen bleef parten spelen tot aan de zomerstop. Hierdoor moest er veel energie in de velden gestopt worden om deze bespeelbaar te houden. Dit zagen we vooral terug in de bemesting welke door de aanhoudende regen als sneeuw voor de zon leek te verdwenen. Door de regenval trad er veel verdichting op waardoor er meer belucht moest worden. De in 2023, rond de zomerstop, gerenoveerde toplagen van de hoofdvelden in Nieuw-Buinen en Valthermond waren door de slechte weersomstandigheden pas na de zomerstop van 2024 te gebruiken. Vanaf juli werden de weersomstandigheden beter zodat het groot onderhoud goed kon worden uitgevoerd. Het najaar verliep qua weersomstandigheden goed, dit toonde zich in sterke velden met een goede grasmat.
84
Financiën Voor het uitbesteden van de onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden is een budget begroot van € 144.429,-. De indexeringskosten bedroegen over het onderhoudsjaar maart 2023 tot maart 2025 €9.104,01 excl. BTW. Hierdoor is het budget overschreden. De bedragen worden ook de komende jaren geïndexeerd conform de geldende CBS index. Voor de renovatie van de velden en de beregening op de kerncomplexen en de niet kerncomplexen is in totaal € 300.250 gereserveerd. In 2024 is een kleine start gemaakt met deze werkzaamheden. In 2025 zullen deze werkzaamheden voorgezet worden.
Speeltuinen Beleidskader In de nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou zijn de hoofdlijnen bepaald voor het spelen en ontmoeten. Om uitvoering te kunnen geven aan de nota is het uitvoeringsplan Ruimte voor jou 2010-2017 opgesteld en vastgesteld in 2010. Kengetallen Omschrijving Speeltoestellen Locaties, beheer verenigingen Locaties, beheer gemeente
Aantal 2024 335 incl. zwembaden 39 excl. zwembaden 14 excl. zwembaden
Beheer en onderhoud Nieuwe en bestaande speeltuinen moeten voldoen aan het Warenwetbesluit Attractie en Speeltoestellen (WAS). Beheer en onderhoud wordt zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 maakt men gebruik van een nieuw beheersysteem om de logboekregistraties in bij te houden. Daarnaast worden alle toestellen twee keer per jaar door een externe inspecteur beoordeeld. Het algehele beeld is dat de speeltuinen veilig zijn en er geen acuut gevaarlijke situaties aanwezig zijn. In 2024 waren 30 speeltuinverenigingen actief. Onderhoud en renovatie Bij speeltuinen is in beperkte mate achterstallig onderhoud geconstateerd. Dit leidt niet tot gevaarlijke situaties, maar behoeft wel de aandacht. Renovatie van toestellen en speeltuinvernieuwing wordt door de beheerders in overleg met de gemeente uitgevoerd. De gemeente stelt voor de vervanging van speeltoestellen een subsidie beschikbaar. In de speeltuinen Kindervreugd, Florapark (Nieuw-Buinen), Rondom 60 (Valthermond) en Hunzedal (Borger) lopen nog initiatieven om de speeltuinen (deels) te vernieuwen. Op de openbare schoolplein rondom het MFA Hunzehuys worden in 2025 extra speeltoestellen geplaatst als onderdeel van het project om schoolpleinen te vergroenen. Financiën Het totale budget voor speeltuinen bedraagt € 71.269.
Dit budget is op dit moment voldoende om de toestellen goed te onderhouden en veiligheid te garanderen. Er moeten de komende jaren veel toestellen vervangen worden gezien de leeftijd. Er was vanuit het uitvoeringsplan jaarlijks € 20.000 beschikbaar gesteld voor nieuwe initiatieven. Dit budget is er vanaf 2016 niet meer. Dit betekent dat er geen financiële ruimte is voor nieuwe speellocaties behalve in uitbreidingsplannen. Daarvoor is budget in de exploitatieopzet meegenomen. Voor het onderhoud van nieuwe speellocaties is geen structureel budget gereserveerd.
85
Riolering Beleidskader Goede riolering, voor de inzameling en het transport van (afval)water, is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het beperken van wateroverlast. In het Gemeentelijke RioleringsPlan (GRP) staat hoe de gemeente met deze zorgplichten omgaat. Het GRP 2023-2029 is eind 2022 vastgesteld door de raad. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en naar de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Per 2022 is het functiegericht beheer volledig geïmplementeerd. Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet. Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL.
Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Reiniging en inspectie van riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Klimaatadaptatie Het deel van klimaatadaptatie dat vanuit de zorgplichten bij de taken voor riolering en water hoort, is meegenomen in het GRP. Het vakgebied riolering en water is nauw betrokken bij het onderdeel wateroverlast. Drinkwater Vanuit discipline Riolering zijn we extra alert op lekkende riolen in drinkwatergebieden. De riolen in deze gebieden inspecteren we vaker en we grijpen sneller in.