Integrale laadvisie 2025-2030
Tekst van het document
27
Bijlage 2 - Plaatsingsleidraad
In dit onderdeel wordt het praktische laadinfrastructuurbeleid uitgewerkt. Deze plaatsingsleidraad richt zich voornamelijk op de uitrol van de laadinfrastructuur voor personenauto’s. In afspraak met de concessiehouder en de verbonden gemeenten en provincies is gekozen voor een aanvraaggestuurde uitrolstrategie in combinatie met data (zie ook paragraaf 5.1). Indien wordt voldaan aan de onderstaande criteria, wordt plaatsing van laadinfrastructuur toegestaan. Onderstaande tekst is afkomstig uit de concessievoorwaarden. De concessiehouder toetst het verzoek op basis van de volgende richtlijnen: ▶ Aanvrager woont of werkt minimaal 18 uur per week (o.b.v. aantal uur in contract) in de betreffende gemeente (aantoonbaar). ▶ Aanvrager beschikt over een elektrisch voertuig. De aanvrager moet dit aantonen door middel van een (voorlopige) koop- of leaseovereenkomst, eigendomsbewijs of document met vergelijkbare bewijskracht. ▶ Er is geen laadobject in de nabije omgeving van de aanvrager (maximaal 250m loopafstand van aanvraagadres), tenzij voor dit bestaande laadobject (met 2 laadpunten) het volgende geldt: I. of maandelijks energieafname is, gedurende 3 achtereenvolgende maanden, hoger dan 500 kWh per maand per laadpunt; II. of bezettingsgraad (aansluittijd EV-rijder) laadobject gemiddeld hoger is dan 50% (over 24 uur), gedurende 3 achtereen volgende maanden; III.
of gemiddeld 25 transacties of meer per maand per laadpunt, gedurende 3 achtereenvolgende maanden; IV. of er door Concessiehouder een nieuwe Laadlocatie wordt voorbereid. ▶ De aanvraag wordt niet toegewezen als aanvrager beschikt over een eigen parkeergelegenheid. Dat kan bij een huis of bij een bedrijf zijn. Wanneer iemand bijvoorbeeld een eigen oprit heeft of een parkeerplaats van de VvE, dan wordt
28
aanvrager geacht zelf een laadpunt te realiseren. ▶ Aanvrager beschikt aantoonbaar over een parkeervergunning indien het een vergunning-verplicht gebied is. Het is mogelijk een laadobject te plaatsen die afwijkt van de aanvraag- en voorwaarden zoals bovenstaand benoemd. Over de realisatie van een dergelijk laadobject vindt overleg plaats tussen de concessiehouder en de gemeente. De basis van dit overleg is een locatievoorstel, met daarbij een overzicht van de afwijkingen op de aanvraag- en locatievoorwaarden. Tevens voert de concessiehouder de controle uit of de aanvraag correct en compleet is. Bij afwijzing stuurt concessiehouder een afwijzingsmail met reden van afwijzen naar de aanvrager. Aanvragen van deelauto-exploitanten die een vaste plek toegekend hebben gekregen voor een elektrische deelauto in de gemeente vallen onder de aanvraaggestuurde laadobjecten. Deze verzoeken worden altijd toegekend en er wordt altijd één plek voor gereserveerd bij het laadobject, ook indien er binnen 250 meter loopafstand een laadobject beschikbaar is. Alleen verzoeken voor laadobjecten die voldoen aan de bovengenoemde voorwaarden worden geaccepteerd.
Locatie laadvoorziening Bij de locatiebepaling van de laadinfrastructuur hanteren alle deelnemers aan de concessie, waaronder de gemeente Borger-Odoorn, de volgende voorwaarden: Het laadobject wordt geplaatst bij twee parkeerplaatsen. Bij het bepalen van een nieuwe laadlocaties wordt rekening gehouden met in ieder geval, maar niet uitsluitend: ▶ De geselecteerde Laadlocaties: I. is voldoende zichtbaar en vindbaar vanaf de (doorgaande) weg; II. betreft grond dat in eigendom is van de gemeente of provincie; III. bevindt zich op een bestaande openbare parkeerplaats (de laadlocatie is 24 uur per dag, 7 dagen per week toegankelijk); IV. kan door meerdere gebruikers gedeeld worden (dit om te voorkomen dat er ‘privéparkeergelegenheid’ gecreëerd wordt). ▶ Het toekomstige Laadobject wordt geplaatst binnen 250 meter loopafstand van het toekomstige aanvraagadres. ▶ Het voorkomen van (onnodige) wegopbrekingen (kabels en leidingen KLIC/pre-check). ▶ Het zo min mogelijk plaatsen op laadlocatie waarvoor verwijderen groen nodig is. ▶ Het bij voorkeur plaatsen op een parkeerplein of middels dwars (haaks) parkeren. Langs (parallel) parkeren heeft minder de voorkeur. ▶ Bij voorkeur tegen een blinde gevel en/of aan de straatzijde met gebouwen. ▶ Aansluiting op het ondergrondse elektriciteitsnet is mogelijk: I.
bij voorkeur aansluiting binnen 25 meter van het bestaande laagspanningsnet (in verband met mogelijke kosten meerlengte); II. indien aansluiting binnen 25 meter niet mogelijk is, wordt een laadlocatie geselecteerd waarbij afstand tot het
29
bestaande laagspanningsnet zo klein mogelijk is; III. mogelijke meerkosten worden bekostigd door de gemeente waarbij de gemeente toestemming geeft voor plaatsing van het laadobject. ▶ De doorgang voor ander verkeer (auto, fiets, voetganger, rolstoel etc.) blijft gewaarborgd: I. bij voorkeur 120 cm doorloopruimte (4 stoeptegels) en minimaal 90 cm (3 stoeptegels) resteert op het trottoir; II. minimaal 45 cm en bij voorkeur 60 cm doorloopruimte vanaf de trottoirband resteert; III. struikelgevaar wordt voorkomen. ▶ Objecten in openbare ruimte: I. het laadobject en bebording worden niet hinderlijk dichtbij straatmeubilair, afvalcontainers, fietsenrekken geplaatst; II. het laadobject dient minimaal op 2 meter afstand van de boomkruin geplaatst te worden; III. bij plaatsing in onverharde grond (bijvoorbeeld gras of zand) dient rondom het laadobject grondversteviging te worden aangebracht. Deze grondver steviging bestaat uit minimaal 2 rijen betontegels formaat 30x30 cm (of vergelijkbaar, in overleg met de gemeente) opgesloten in bijpassende opsluitbanden; IV. bij voorkeur wordt het laadobject niet direct voor een monument of deur/raam van een woning geplaatst. ▶ Het laadobject wordt voorzien van twee of meer aansluitpunten en kan twee of meer parkeerplaatsen bedienen.
▶ Uitgangspunt is het inrichten en het nemen van een verkeersbesluit voor twee parkeervakken voor elektrisch laden, bij elk laadobject. De gemeente kan er bij wijze van uitzondering voor kiezen om af te wijken van dit uitgangspunt, indien bij hoge parkeerdruk op de laadlocatie het aanwijzen van twee parkeervakken beter kan worden vermeden. De gemeente beargumenteert de gronden voor de afwijking.
Bijlage 3 - Elektrificatie diverse gebruikersgroepen ▶ De concessiehouder stelt zich zo goed mogelijk op de hoogte van eventueel geplande werkzaamheden in het gebied om te voorkomen dat laadobjecten op korte termijn verwijderd en/of verplaatst dienen te worden. Gemeenten en provincies nemen de actieve rol om concessiehouder te wijzen op voorziene werkzaamheden binnen ten minste zes maanden na beoogde plaatsing van het laadobject. ▶ Het laadobject, eventuele aanrijdbeveiliging en bebording wordt zo geplaatst dat de volgende componenten bereikbaar zijn en functioneren: I. het serviceluik is te openen en het cilinderslot is te gebruiken; II. de RFID-reader; III. de laadpunten; IV. (Netbeheerders)componenten in het laadobject zijn op een veilige manier toegankelijk voor storing- of onderhoudswerkzaamheden.
Vormgeving laadvoorziening Het standaardontwerp van de laadvoorziening die de concessiehouder van de concessie Groningen – Drenthe levert is voldoende. Het parkeervak wordt niet extra gearceerd. Bij het realiseren van de laadpaal wordt bij de laadpaal een verkeersbord E4 (Parkeren) geplaatst, met als onderbord ‘Alleen voor opladen elektrische voertuigen’, met twee pijlen die de parkeerplekken aanwijzen. Een voorbeeld hiervan is weergegeven in de afbeelding.
In deze bijlage beschrijven we de laadbehoefte voor de verschillende gebruikersgroepen: personenauto’s, bestel- en vrachtvoertuigen en mobiele werktuigen.
We baseren de laadprognoses op de meest recente ElaadNL Outlooks, een samenwerking van de Nederlandse netbeheerders. Dit is een dashboard die landelijk wordt gebruikt. Deze bevat aantallen en verhoudingen van aantallen van de verwachte groei aan elektrische voertuigen en benodigde laadpunten en/of laadvermogens. De markt- en beleidsontwikkelingen zijn hierin verwerkt. Op basis van bekende data over grondeigendom splitsen we de laadbehoefte zoveel mogelijk uit naar private en publieke laadbehoefte. Met publiek bedoelen we ‘publiek toegankelijk’. Als laadpunten op private grond worden gerealiseerd en opengesteld, bijvoorbeeld bij bedrijven, dragen die ook bij aan het oplossen van de publieke laadbehoefte. Personenauto’s Volgens de prognoses stijgt het aantal batterij-elektrische personenauto’s (BEV’s) in de gemeente Borger-Odoorn van 776 nu naar 2599 in 2030 en 5783 in 2035. De grafiek hieronder laat in het groen het midden-scenario van de groei van het aantal elektrische voertuigen in onze gemeente zien.
Bij het opstellen van de plankaarten, heeft concessieverlener gebruik gemaakt van bovenstaande plaatsingscriteria. N.B. Bovenstaande voorwaarden kunnen gedurende de looptijd van de overeenkomst worden gewijzigd door de concessieverlener in overleg met de concessiehouder
Figuur 4: Verwachte groei aantallen BEV’s gemeente Borger-Odoorn 2024-2035. Bron: dashboard interactieve Outlook ElaadNL. Figuur 5: Voorbeeld verkeersbord E4
30
Vertaald naar aantallen laadpunten voor personenauto’s betekent dat in Borger-Odoorn, volgens de prognose, het volgende: ▶ Een groei van totaal 963 nu, naar 2599 laadpunten in 2030 en in totaal 3890 laadpunten in 2035. ▶ Het grootste deel van deze laadpunten zal op privaat terrein worden gerealiseerd. ▶ De prognose voor het aantal publieke laadpunten voor personenauto’s in Borger-Odoorn is een stijging van 10 laadpunten nu, naar 90 in 2030, en in totaal 146 publieke laadpunten in 2035. Dit zijn reguliere laadpunten in de bebouwde kom. ▶ Daarnaast zien we een behoefte van in totaal 1 snellaadpunt onderweg voor personenauto’s in 2030 en 3 in 2035.
31
Deze prognoses staan samengevat in figuur 5. Hieruit blijkt dat we richting 2035 voor een grote laadopgave staan. Dit vereist een forse toename van het totaal aantal laadpunten en daarmee ook publieke laadpunten.
Voor de elektrische bestelbussen op bedrijventerreinen verwachten we dat elk voertuig een eigen regulier laadpunt krijgt. Voor elektrische vrachtwagens hangt dit sterk af van de specifieke bedrijfsvoering. Een deel van de logistieke voertuigen moet onderweg snelladen. Dat zijn voornamelijk voertuigen van buiten onze gemeente die vanwege werk in onze gemeente rijden. De laadopgave voor publiek toegankelijke logistieke snellaadlocaties hangt dus vooral af van de verkeersstromen in en om onze gemeente. Omdat onze gemeente geen ZE-zone voor logistiek heeft, voorzien we dat bestelbussen kunnen laden bij het snellaadaanbod voor personenvoertuigen. Voor zware vracht zijn er verschillende landelijke en regionale initiatieven om een basisnetwerk van heavy-duty laadpleinen langs de belangrijkste vrachtcorridors uit te rollen. Hierbij wordt in eerste instantie gekeken naar bestaande, geschikte verzorgingsplaatsen en truckparkings. Realisatie op verzorgingsplaatsen wordt vanaf 2028 verwacht. Binnen onze gemeentegrenzen bevinden zich geen verzorgingsplaatsen of truckparkings en worden de komende jaren ook niet verwacht.
Figuur 5: Groei aantal laadpunten in Borger-Odoorn 2024-2035 met onderverdeling thuis/werk (privaat), publiek en snellaadpunten. Bron: dashboard interactieve Outlook ElaadNL.
Deelmobiliteit De verwachting is dat in onze gemeente de komende jaren een relatief klein aantal elektrische deelauto’s zullen zijn. Deze kunnen gebruik maken van het openbaar laadnetwerk. Bestel- en vrachtvervoer Naast personenauto’s zullen ook de bestel- en vrachtvoertuigen daar waar mogelijk worden geëlektrificeerd. Landelijke gaat grofweg de helft van de bestelbussen aan het eind van de werkdag mee naar huis. Deze zullen op de oprit, of bij de bestaande publieke reguliere laadinfrastructuur in de wijken opgeladen worden. De andere helft van de elektrische bestelbussen laadt op bedrijventerreinen. De laadvraag van de logistieke sector concentreert zich op privaat terrein op de bedrijventerreinen in onze gemeente. Hier zullen alle elektrische vrachtvoertuigen in onze gemeente gaan laden en daarnaast grofweg de helft van de elektrische bestelbussen. De laadinfrastructuur op privaat terrein zal bestaan uit een mix van reguliere (tot 22 kW) en snellaadpunten (50 tot 350 kW, op termijn tot 1 MW), passend bij de behoefte en bedrijfsvoering van de ondernemers. Beschikbare netcapaciteit, fysieke ruimte en financiële middelen wegen hierin mee.
Mobiele werktuigen Als mobiele werktuigen op bouwprojecten worden ingezet, dan kunnen deze op verschillende manieren laden: ▶ Op de bouwplaats via laadvoorzieningen op een tijdelijke bouwaansluiting, al dan niet ondersteund met (mobiele) batterij-oplossingen; ▶ Op eigen depot, collectieve laadpleinen of heavy-duty laadpleinen, waarna het voertuig zelf of een verwisselbare accu wordt vervoerd naar de werkplaats; ▶ Bestaande laadpunten op privaat terrein nabij de bouwplaats, overeen te komen met de eigenaar; ▶ Bestaande openbare laadpunten, mits de vermogens toereikend zijn (voor de lichtere vermogenscategorieën werktuigen). Mobiele werktuigen zijn zeer verschillend in hun vermogensbehoefte, afhankelijk van gewicht, omvang en werkzaamheden. De bruikbaarheid van bestaande laadinfra moet dus per project en zelfs projectfase bekeken worden. De laadopgave van mobiele werktuigen is net als bij bestel- en vrachtvoertuigen vanwege het projectmatige karakter van bouwprojecten ook niet structureel te vertalen naar locaties en vermogens. De komende jaren werkt de gemeente aan een grote woningbouwopgave en worden er diverse infrastructurele werken uitgevoerd. Hier verwachten we dus een laadbehoefte voor mobiele werktuigen.
Ter vergelijking: één Megawatt (MW) vermogen voorziet gemiddeld 500 woningen tegelijkertijd van elektriciteit, door het toegenomen energieverbruik van woningen, wordt in nieuwbouwontwikkelingen uitgegaan van 250 woningen.
32
33
Bijlage 4 - Ontwikkelingen in elektrische mobiliteit
Leidend voor de laadbehoefte is de snelheid van transitie naar zero-emissie mobiliteit en de mate waarin deze met batterij-elektrische voertuigen wordt ingevuld. In deze paragraaf sommen we de marktontwikkelingen op voor de verschillende gebruikersgroepen.
Personenauto’s Voor elektrische personenauto’s spelen de volgende marktontwikkelingen: ▶ Het klimaatakkoord schrijft voor dat in 2030 alle nieuw verkochte personenauto’s emissieloos zijn. Voor een belangrijk deel zullen dat batterij-elektrische auto’s zijn. ▶ Naar verwachting rijden er in Nederland 1,9 miljoen elektrische auto’s in 2030, wat neerkomt op een marktaandeel van 21%. Uiteindelijk is de verwachting dat in 2050 alle, ruim 10 miljoen, personenvoertuigen elektrisch zijn. ▶ De accu’s worden steeds groter waardoor de actieradius toeneemt. Ook het snellaadvermogen wordt steeds groter, waardoor elektrische personenauto’s steeds gemakkelijker snel kunnen bijladen. Tegelijkertijd verwachten we dat tweedehands elektrische auto’s elektrisch rijden bereikbaarder maakt voor particuliere kopers. Voor deze modellen met beperktere actieradius en laadvermogen moet het laadnetwerk ook voldoende ondersteuning bieden. ▶ Voor personenbusjes zoals gebruikt voor taxi- en doelgroepenvervoer ontwikkelt zich ook een volwassen aanbod aan elektrische alternatieven. Willen we de persoonlijke mobiliteit verduurzamen van inwoners, werkenden en bezoekers in Borger-Odoorn, dan moeten we autokilometers voorkomen, veranderen en/of verduurzamen. Dit kan op een aantal manieren. Op volgorde van impact zijn ze hieronder weergegeven.
Er is veel aandacht voor de laatste stap, en daar gaat dit document ook over. Toch is het goed om te realiseren dat initiatief op de andere vier onderwerpen ook nodig is.
Figuur 6: Mogelijkheden verduurzamen mobiliteit. Minder reizen (links) heeft de grootste impact, waarna hoe verder naar rechts, de maatregelen minder impact voor het verlagen van CO2-uitstoot hebben
34
35
Bestel- en vrachtvoertuigen Voor bestel- en vrachtvoertuigen komen steeds meer batterij-elektrische voertuigen op de markt. Het marktaandeel is nu nog klein, maar neemt snel toe. De belangrijkste ontwikkelingen zijn: ▶ Vanaf 2025 willen diverse steden ZeroEmissie-zones (ZE-zones) voor stadslogistiek invoeren. Dit betekent dat bestel- en vrachtauto’s in deze zone uitstootvrij moeten zijn. In de praktijk zullen dit vooral batterij-elektrische voertuigen zijn. ▶ Grote publieke opdrachtgevers die ondertekenaars zijn van het convenant Schoon- en Emissieloos bouwen, stellen toenemende ZE-eisen aan bouwlogistiek die voor een groeiende logistieke laadbehoefte zorgen. ▶ De aanschafprijs van elektrische bestel- en vrachtvoertuigen ligt nu nog een stuk hoger, onder andere door de prijs van de grote accupakketten voor zware voertuigen. Door subsidies en het goedkopere gebruik komen de totale gebruikskosten steeds dichterbij dieselmodellen. Voor sommige modellen zijn de kosten over de gehele gebruiksduur van het voertuig (de total cost of ownership of TCO) zelfs al lager dan bij diesel. ▶ Voor bedrijven is de combinatie met eigen opgewekte energie belangrijk om de gebruikskosten van elektrische voertuigen verder te verlagen. Dit geeft een sterke prikkel om op eigen terrein te laden.
▶ Voor het laden van vrachtvoertuigen zijn hogere vermogens nodig: 350 kW om onderweg en bij kortverblijf (pauzes, laden/lossen) snel bij te laden, en 50 kW om ’s nachts bij te laden. Op termijn zullen voertuigen en laadpunten nog hogere vermogens aan kunnen. Onze gemeente heeft geen plannen om een ZE-zone voor logistiek in te richten. Ook verwachten we op dit moment weinig effect van ZE-zones in andere gemeenten op de laadvraag in onze gemeente. We monitoren de ontwikkelingen en passen indien nodig onze visie en ons beleid hierop aan.
Openbaar vervoer Het openbaar busvervoer moet in 2030 geheel emissievrij zijn volgens het Bestuursakkoord Zero Emissie Busvervoer. Wij zijn onderdeel van een regionale concessie waarin deze eisen zijn meegenomen. Overige ontwikkelingen We voorzien de komende jaren vooral ontwikkelingen in de techniek en beschikbaarheid van laadinfrastructuur op de volgende vlakken: ▶ Netbewust laden – Vanwege netcongestie worden landelijke afspraken gemaakt om laadinfrastructuur slim aan te sturen, zodat de netbelasting op piektijden omlaag kan. Daarmee kunnen netbeheerders laadpunten op laagspanningsnet ook in de komende jaren blijven aansluiten. Daarnaast kan de accu van de elektrische auto worden gebruikt als batterij, dit wordt bi-directioneel laden genoemd. Dit is nog steeds in ontwikkeling, en kan congestie lokaal verminderen door energie uit voertuigen te leveren. ▶ Hogere vermogens voor zware voertuigen – Toename van de laadvermogens verwachten we vooral voor vrachtwagens en andere zwaar materieel. Vooral de Megawatt Charging Standard zal tot nieuwe mogelijkheden leiden. ▶ Combinatie snellaadinfrastructuur en batterij-opslag – We verwachten de komende jaren vaker de combinatie van (snel)laadinfrastructuur met batterij-opslag (en evt. eigen opwek) van energie. Met als doel om minder afhankelijk te zijn van zwaardere energieaansluitingen.
Voorwaarde hierbij is dat de batterij-opslag geen extra netcongestie veroorzaakt. ▶ Delen van aansluitingen en vermogen – De gecontracteerde vermogens van bestaande grootverbruikaansluitingen zijn vaak afgestemd op een piekverbruik, terwijl die maar zelden benut wordt. Dit biedt kansen om een aansluiting te delen voor (snel)laadpunten. In de komende jaren gaan netbeheerders hiervoor nieuwe aansluitcontracten aanbieden.
Mobiele werktuigen Met mobiele werktuigen bedoelen we in deze laadvisie werktuigen die verrijdbaar (bv. graafmachines, hijskranen) zijn, maar in principe geen gebruik maken van de openbare weg. De elektrificatie hiervan draagt bij aan stikstof-, luchtkwaliteit- en CO2-doelstellingen. Deze werktuigen worden ingezet bij bouw- en infrastructuurprojecten en voor grond-, weg- en waterbouw (GWW)-werkzaamheden. Tot nu toe was het aandeel elektrisch heel klein, maar voor de komende jaren verwachten we een toenemende laadbehoefte: ▶ Voor de inzet van uitstootvrije werktuigen. ▶ Deze werktuigen zijn vooral batterij-elektrisch. Naast het laden van de gehele voertuigen worden ook uitneembare accupakketten toegepast. ▶ De mobiele werktuigen variëren van klein met een laag vermogen (kleine graafmachines) tot zeer groot (heimachines, hijskranen), waardoor de energiebehoefte en benodigde laadvermogens ook sterk uiteenlopen. Werktuigen met lage vermogens zullen als eerste elektrificeren de komende jaren, grotere werktuigen volgen naar verwachting vanaf 2030. Gemeente Borger-Odoorn ziet de laadbehoefte van ZE-bouw wel toenemen, maar verwacht dat de (snel)laadinfra voor andere gebruikersgroepen (zoals personenvervoer en logistiek) voorlopig ook voor bouwmaterieel gebruikt kunnen worden.
36
37
Bijlage 3 - Plankaart
38
39