Eindrapport RKC-onderzoek samenwerkingsverband BOCE - deel II
Tekst van het document
PRAGMATISCH SAMENWERKEN IN TWEE DIENSTVERLENINGSOVEREENKOMSTEN
BORGER-ODOORN - EMMEN REKENKAMERRAPPORT
COLOFON De rapportage is opgesteld door Miranda Domenie van met Avelien Haan-Kamminga van Haan Onderzoek & Advies. info@domenieonderzoek.nl 06-23906680 22-2-2023
Eindrapport Twee
2
INHOUDSOPGAVE 1
Inleiding en verantwoording ........................................................................................................................5 1.1
Inleiding ..............................................................................................................................................5
1.2
Onderzoeksvragen .............................................................................................................................5
1.3
Onderzoeksverantwoording ................................................................................................................7
1.4
Leeswijzer ...........................................................................................................................................7
2. Doelen en inrichting ........................................................................................................................................8 2.1
Inleiding ..............................................................................................................................................8
2.2
Doelen voor de samenwerking ...........................................................................................................8
2.3
Doelen voor de samenwerking ...........................................................................................................9
2.4
Inrichting en uitvoering Sociale Zaken ............................................................................................ 10
2.5
Inrichting en uitvoering DVO ICT ..................................................................................................... 12
2.6
Doelen en uitvoering beoordeeld .................................................................................................... 14
3. Doeltreffendheid .......................................................................................................................................... 16 3.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 16 3.2 Doeltreffendheid Sociale Zaken ............................................................................................................. 16 3.3 Doeltreffendheid ICT .............................................................................................................................. 19 3.4
Doeltreffendheid beoordeeld ........................................................................................................... 22
4. Doelmatigheid van de samenwerking ......................................................................................................... 24 4.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 24 4.2
Afspraken over doelmatigheid ......................................................................................................... 24
4.3
Doelmatigheid deelovereenkomst Sociale Zaken ........................................................................... 25
4.4
Doelmatigheid deelovereenkomst ICT ............................................................................................ 27
4.5
Beoordeling doelmatigheid .............................................................................................................. 28
5. Rol van de raad ........................................................................................................................................... 30 5.1
Inleiding ........................................................................................................................................... 30
5.2
Bevoegdheid .................................................................................................................................... 30
5.3
Informatievoorziening aan de raad .................................................................................................. 31
Eindrapport Twee
3
5.4
Beleving raadsleden ........................................................................................................................ 31
5.5
Rol van de raad beoordeeld ............................................................................................................ 32
6. Conclusie en aanbevelingen ....................................................................................................................... 34 6.1
Beantwoording onderzoeksvragen .................................................................................................. 34
6.2
Conclusies ....................................................................................................................................... 36
6.3
Aanbevelingen ................................................................................................................................. 37
Bijlagen ............................................................................................................................................................ 39 Bijlage 1 Bestudeerde documenten ............................................................................................................. 40 Bijlage 2 Lijst van geïnterviewde personen ................................................................................................. 42
Eindrapport Twee
4
1
Inleiding en verantwoording
1.1
Inleiding
Borger-Odoorn en buurgemeente Emmen hebben een raamovereenkomst gesloten gericht op structurele en duurzame uitbesteding van operationele bedrijfsvoeringstaken door de gastgemeente (Borger-Odoorn) aan de gastheergemeente (Emmen) op basis van het gastheergemeentemodel. De overeenkomst is door de ijke ondersteuning (wat grotendeels bestaat uit ICT). Per uitbestede dienst is een dienstverleningsovereenkomst opgesteld. In de raamovereenkomst, de verordening en de twee afzonderlijke dienstverleningsovereenkomsten zijn afspraken vastgelegd over sturing, verantwoording, resultaten en financiën. Voor beide diensten geldt dat de uitbesteding van de diensten van invloed is op de grip van de raad. Bij uitbesteding is de raad aan de start betrokken in de kaderstellende rol, als de raad een verordening moet vaststellen, of de mening van de raad over een voorgenomen overeenkomst wordt gevraagd. Vervolgens is het aan het college om de overeenkomst te sluiten en uit te voeren. Het aanpassen van een verordening of de overeenkomsten bij uitbesteding is een minder directe vorm van bijsturing dan het sturen op uitvoering in eigen huis. Om vanuit het budgetrecht te kunnen sturen, moet de raad vertrouwen op de informatie over de kosten en baten van de uitbesteding in de planning en control cyclus.
Daarmee verandert ook de controlerende rol van de raad: om te kunnen controleren op doeltreffendheid en doelmatigheid is de raad afhankelijk van de informatie die buurgemeente Emmen aanlevert aan de organisatie in Borger-Odoorn. In het jaarlijkse overleg tussen de rekenkamercommissie en de fracties hebben meerdere fracties hun hun zorgen geuit over de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de uitbestede diensten. Dit was voor de rekenkamercommissie aanleiding om een onderzoek te starten.
1.2
Onderzoeksvragen
De centrale onderzoeksvraag is: Wordt met de uitvoering van de dienstverleningsovereenkomsten voldaan aan de oorspronkelijke (en eventueel daarna bijgestelde) doelstellingen en ontvangt de gemeenteraad van Borger-Odoorn tijdig de juiste informatie om zijn controlerende en kaderstellende taak uit te kunnen voeren? De centrale vraag is uitgewerkt in vijf deelvragen: 1. Wat wil het college van de gemeente Borger-Odoorn bereiken met de samenwerking?
Eindrapport Twee
5
a. Welke doelen had het college voor ogen bij het opstellen van de raamovereenkomst en de verordening? b. Wat was de rol van de raad bij het opstellen en eventueel bijstellen van de raamovereenkomst en de verordening? 2. Hoe is de uitvoering van de twee dienstverleningsovereenkomsten ingericht? a. Welke taken en activiteiten vallen onder de dienstverleningsovereenkomsten? b. Hoe is de uitvoering en de sturing op de uitvoering ingericht? 3. Welke factoren zijn van invloed op de doeltreffendheid van de uitvoering en hoe doeltreffend is de uitvoering? a. Wat zijn de maatschappelijke doelstellingen van de twee dienstverleningsovereenkomsten? b. Welke resultaten zijn aan de maatschappelijke doelstellingen verbonden? c.
Hoe worden deze resultaten gemonitord?
d. Wat zijn - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de randvoorwaarden voor een doeltreffende uitvoering en zijn deze randvoorwaarden in orde? e. Wat is - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de kwaliteit van de dienstverlening? f.
Specifiek voor de dienstverleningsovereenkomst Sociale Zaken: i.
Wat is de kwaliteit van de dienstverlening volgens burgers, voor zover vastgelegd in klanttevredenheidsonderzoeken of andere onderzoeken/evaluaties?
ii.
Hoe sluit de uitvoeringspraktijk aan bij de visie dienstverlening van beide gemeenten?
g. In hoeverre worden de maatschappelijke doelstellingen behaald? 4. Welke factoren zijn van invloed op de doelmatigheid van de uitvoering en hoe doelmatig is de uitvoering? a. Wat zijn de bedrijfseconomische doelstellingen van de twee dienstverleningsovereenkomsten b. Welke resultaten / kengetallen zijn aan de bedrijfseconomische doelstellingen verbonden? c.
Hoe worden deze resultaten gemonitord?
d. Wat zijn - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de randvoorwaarden voor een doelmatige uitvoering en zijn deze randvoorwaarden in orde? e. Wat is - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de doelmatigheid van de uitvoering? f.
In hoeverre worden de bedrijfseconomische doelstellingen behaald?
5. Is de raad voldoende in positie om kaders te kunnen stellen en te kunnen controleren? a. Wat is de keuzeruimte/zeggenschap van de raad in de huidige constructie? b. Wat is afgesproken over de informatievoorziening aan de raad over de resultaten? c.
Vindt verantwoording plaats volgens de afspraken?
d. Heeft de raad voldoende zicht op de factoren die van invloed zijn op de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de twee dienstverleningsovereenkomsten?
Eindrapport Twee
6
1.3
Onderzoeksverantwoording
De onderzoeksvragen zijn beantwoord op basis van een documentenanalyse en interviews. De voornaamste documenten zijn de raamovereenkomst uit 2009, de verschillende versies van de dienstverleningsovereenkomsten ICT en Sociale Zaken, met bijlagen, facturen en afrekeningen van de gemeente Emmen, raadsvoorstellen, collegevoorstellen en raads- en collegebesluiten. Een documentenlijst is opgenomen in bijlage 1. Er zijn negen interviews afgenomen: een groepsinterview met raadsleden, een interview met de huidige en voormalige wethouder van de gemeente Borger-Odoorn en zeven interviews met teamleiders en uitvoerders van zowel de gemeente Borger-Odoorn als de gemeente Emmen. Een overzicht van geïnterviewde personen is opgenomen in bijlage 2. Voor de interviews is een interviewprotocol opgesteld en de gespreksverslagen zijn door de geïnterviewde personen gecontroleerd. Op basis van de documentenanalyse is een normenkader ontwikkeld. Per deelvraag zijn meerdere normen geformuleerd. De normen en de beoordeling daarvan zijn te vinden aan het einde van ieder hoofdstuk met bevindingen.
1.4
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 gaat in op de doelen en de werkwijze bij de uitvoering van de deelovereenkomsten. Hoofdstuk 3 bespreekt de doeltreffendheid van de deelovereenkomsten: welke afspraken zijn gemaakt om de doelen te bereiken en hoe wordt bijgehouden of de doelen ook worden bereikt? Hoofdstuk 4 bespreekt de doelmatigheid: wat kost de prestatie die geleverd wordt door de gemeente Emmen en hoe houdt BorgerOdoorn daar zicht en grip op? Hoofdstuk 5 bespreek de rol van de raad en hoofdstuk 6 sluit af met conclusies en aanbevelingen.
Eindrapport Twee
7
2. Doelen en inrichting 2.1
Inleiding
Zowel de raamovereenkomst als de deelovereenkomsten zijn aangegaan om bepaalde doelen te realiseren. Dit hoofdstuk bevat informatie over de beoogde doelen en de wijze waarop de uitvoering is ingericht om deze doelen te bereiken. Paragraaf 2.2 bespreekt de gevonden doelen van raamovereenkomst en de deelovereenkomsten. De uitvoering van de raamovereenkomst staat beschreven in paragraaf 2.3. Vervolgens bespreekt paragraaf 2.4 de wijze waarop de organisatie uitvoering geeft aan de deelovereenkomst Sociale Zaken en 2.5 doet hetzelfde voor de deelovereenkomst ICT. Het hoofdstuk sluit af met een beschouwing over de normen die zijn geformuleerd voor de doelen van de overeenkomsten en de inrichting van de uitvoering (onderzoeksvragen 1 en 2).
2.2
Doelen voor de samenwerking
Ter voorbereiding op de samenwerking is door de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen een onderzoek gedaan naar het Gastheergemeentemodel (juni 2009). Op basis van de bevindingen hebben de colleges een visiedocument opgesteld (nov 2009). Dit visiedocument bevat de doelen die de gemeenten hebben met de samenwerking. Het visiedocument heeft de vorm van een intentieverklaring en bestaat uit een inleiding en een strategische visie. Daarna worden de kaders voor de samenwerking geschetst in: uitgangspunten en principes van de samenwerking, doelstelling, ambities, reikwijdte en randvoorwaarden. De doelstelling is als volgt geformuleerd:
De doelstelling van de samenwerking is om door het bundelen van de krachten op basis van de principes van het gastheergemeentemodel de continuïteit van de processen in de gemeente te waarborgen, de kwaliteit te verbeteren, de efficiency te verhogen, en/of de kosten te reduceren. De doelstelling kent daarmee drie subdoelen: de continuïteit waarborgen; de kwaliteit verbeteren; efficiency verhogen/kosten reduceren. In het raadsvoorstel worden de beoogde effecten benoemd: de synergievoordelen van de samenwerking en de toekomstbestendige gemeentelijke dienstverlening. Daarnaast wordt genoemd dat de overeenkomst een kader voor verdere samenwerking op bedrijfsvoeringstaken moet bieden: het gastheergemeentemodel. Het gastheergemeentemodel is gekozen omdat het een basis biedt voor intensieve samenwerking en toch ruimte laat voor een eigen identiteit en zelfstandigheid. De basis is een opdrachtgever/nemer relatie die wordt vastgelegd in overeenkomsten per onderwerp, waarbij de gastheer taken uitvoert voor de gastgemeente.
Eindrapport Twee
8
In de deelovereenkomsten (DVO) worden ook doelstellingen genoemd. In de deelovereenkomst ICT wordt het volgende doel beschreven: Het doel van deze deelovereenkomst is het op een efficiënte, effectieve en kwalitatief hoogwaardige wijze leveren van diensten om de continuïteit en de kwaliteit van de samenwerkende partijen optimaal te ondersteunen. Dit doel is ongewijzigd overgenomen in de deelovereenkomst van 2015 en de conceptovereenkomst van 2022. In de deelovereenkomst Sociale Zaken wordt het volgende doel genoemd: Het doel van deze deelovereenkomst is het op een efficiënte, effectieve en kwalitatief hoogwaardige wijze leveren van werkzaamheden ten behoeve van werkzoekenden en werkgevers in de regio zoals opgenomen in deze deelovereenkomst. In de deelovereenkomsten van 2015, 2017 en 2018 is dit doel ongewijzigd overgenomen. In de conceptovereenkomst van 2022 is het doel gewijzigd in: Het doel van deze deelovereenkomst is het op een efficiënte, effectieve en kwalitatief hoogwaardige wijze leveren van werkzaamheden ten behoeve van de belanghebbenden die onder de reikwijdte van deze deelovereenkomst vallen. De doelen uit de raamovereenkomst komen ook terug in de deelovereenkomst, waarbij bij ICT de continuïteit centraal staat, terwijl het bij Sociale Zaken vooral gaat om kwaliteit en efficiëntie.
2.3
Doelen voor de samenwerking
De raamovereenkomst legt de uitgangspunten en principes vast in afspraken. Het onderwerp van de raamovereenkomst wordt benoemd (3 concrete taken: wet werk en bijstand, automatisering en informatisering, inkoop en aanbesteding), maar houdt ook de mogelijkheid open het uit te breiden naar andere terreinen. In de tekst staat dat de overeenkomst voor onbepaalde tijd wordt aangegaan en iedere twee jaar wordt geëvalueerd. Deze evaluaties hebben de onderzoekers niet gevonden. De raamovereenkomst bevat afspraken over de uitvoering, rapportages, kwaliteitsborging, verantwoording, vergoedingen, mandaten, geschillen etc, maar ook over de vorm en inrichting van de deelovereenkomsten. De uitvoering van de raamovereenkomst wordt aangestuurd vanuit een jaarlijks bestuurlijk overleg. De uitvoering is de verantwoordelijkheid van de stuurgroep bestaande uit de gemeentesecretarissen. In de toelichting op de raamovereenkomst wordt ook een voorstel gedaan voor de in het overleg te bespreken onderwerpen: uitvoering van de overeenkomst, kwaliteit van de uitvoering, wet- en regelgeving, kosten en doelbereiking. In de praktijk worden aanpassingen in de overeenkomsten voorbereid door het overleg tussen de concernmanagers (Strategisch Bedrijfsvoeringsoverleg/SBO) dat adviseert aan de stuurgroep, die vervolgens de besluiten neemt.
De belangen van de eigen gemeente worden bewaakt doordat de secretarissen in de stuurgroep vanuit de eigen organisatie advies krijgen over de positie van hun eigen gemeente.
Eindrapport Twee
9
In de recente coalitieonderhandelingen is het gastheergemeentemodel besproken en naar volle tevredenheid gecontinueerd. In de interviews is gevraagd naar de voor- en nadelen van het gastheergemeentemodel. Als voordelen wordt genoemd dat de organisatie en de systemen van BorgerOdoorn minder kwetsbaar zijn. Voor medewerkers geldt dat hun netwerk groter wordt, dat ze een beroep kunnen doen op professionaliteit, deskundigheid en inspiratie vanuit een grotere gemeente. Voor inwoners is het voordeel dat ze kunnen rekenen op een goede kwaliteit van dienstverlening, ook bij situaties die in een gemeente als Borger-Odoorn niet zo vaak voorkomen.
Emmen zaken aanpast in de dienstverlening of financiële administratie, dan heb je dat als Borger-Odoorn te volgen. Je verliest dus wat autonomie en betaalt mee aan de overhead van Emmen, omdat producten/diensten nu ook voor Borger-Odoorn worden ingezet. Een nadeel is ook dat je als kleine organisatie slagvaardig bent in afstemming en overleg, je weet elkaar snel te vinden. Afstemming in en met een grote organisatie als Emmen duurt langer.
2.4
Inrichting en uitvoering Sociale Zaken
2.4.1 Taken en activiteiten In de deelovereenkomst Sociale Zaken is helder omschreven welke taken worden uitgevoerd door Emmen. In tabel 1 is opgenomen welke taken in 2022 op het gebied van Sociale Zaken worden uitgevoerd door Emmen. Tabel 1 Taken sociale Zaken, uitgevoerd door Emmen Wet / dienst
Onderdeel
Sinds
Participatiewet (voorheen Wwb)
Uitkeringen natuurlijke personen (bijstand)
2010
IOAW, IAOZ en Bbz*
Uitkeringen ouderen, zelfstandigen, ondernemers
2010
Minimaregelingen
Regelingen voor alle inwoners die aan de norm voldoen
2010
Inkomensondersteuning
Bijzondere Bijstand en Individuele Inkomenstoeslag voor uitkeringsgerechtigden
2010
Sociale recherche en handhaving
t.a.v. bovenstaande diensten / producten
2015
Terugvordering en verhaal en opleggen van boetes
t.a.v. uitkeringen natuurlijke personen (bijstand)
2015
Inkomensondersteuning
Bijzondere Bijstand en Individuele Inkomenstoeslag voor niet-uitkeringsgerechtigden
2022
* De regelingen voor ondernemers worden uitgevoerd door het ondernemersteam, dat team is onderdeel van Menso NV (de onderneming die Emmen inzet voor de uitvoering van taken op het gebied van de leerplicht en Participatiewet). De overige regelingen worden uitgevoerd door het team inkomen van Emmen.
Eindrapport Twee
10
Wetten die eerder wel uitgevoerd zijn door Emmen, maar nu niet meer zijn de Wet Investering in Jongeren, de Wet Inburgering en de Wet Kinderopvang en Kwaliteitseisen Peuterspeelzalen. Ook is in 2018 de uitvoering van het onderdeel re-integratie van de Participatiewet teruggegaan naar Borger-Odoorn (uitvoering door de stichting Sociale Teams). In Emmen heeft één consulent alle inwoners van Borger-Odoorn in zijn caseload. Deze medewerker woont zelf in Borger-Odoorn en heeft daarom feeling met de klanten uit Borger-Odoorn. Hij organiseert inloopspreekuren in Borger-Odoorn. Hij onderhoudt op deze manier korte lijnen met andere afdelingen in Borger-Odoorn en met het Sociaal Team. Om de kwetsbaarheid te minimaliseren, is er een tweede medewerker die op de hoogte is van de inhoud van de caseload uit Borger-Odoorn. De deelovereenkomst Sociale Zaken is niet altijd up-to-date. Zo wordt bijvoorbeeld sinds 2022 de uitvoering van Bijzondere Bijstand en Individuele Inkomenstoeslag voor niet-uitkeringsgerechtigden door Emmen uitgevoerd, maar is de DVO hierop nog niet aangepast.1 In de praktijk vormt dit geen enkel probleem, er is een goede samenwerkingsrelatie en wederzijds vertrouwen. De uitvoerders zijn op de hoogte van de wijzigingen, en van wat hierover aan de inwoners moet worden gecommuniceerd.
In een volgende versie van de DVO worden de afspraken ruimer en meer algemeen beschreven zodat het document langer houdbaar is. Emmen heeft de afspraken in de deelovereenkomst Sociale Zaken vertaald naar werkprocessen. De werkprocessen voor Borger-Odoorn en Emmen zijn gelijk, hoewel er op bepaalde details wel maatwerk is. Zo zijn de inkomensgrenzen voor minimaregelingen voor inwoners van in Borger-Odoorn bijvoorbeeld gunstiger dan voor inwoners van Emmen. Hoe meer maatwerk je als gemeente wilt, hoe duurder de uitvoering wordt. Er wordt door Emmen dan ook gestreefd naar zoveel mogelijk harmonisatie in de uitvoering tussen de gemeenten. In Borger-Odoorn is hiervoor begrip. Het is voor alle betrokkenen duidelijk wie wat uit hoort te voeren en de uitvoering verloopt in de praktijk zoals afgesproken.
2.4.2 Aansturing en overleg In de deelovereenkomst Sociale Zaken is een overlegstructuur beschreven: half jaar overleg plaats tussen de portefeuillehouders Sociale Zaken van de Gastgemeente en de Gast
en 2. In beide artikelen wordt genoemd dat
van het overleg een schriftelijk verslag wordt opgesteld.
1 Tijdens het ambtelijk wederhoor (januari 2023) is gebleken dat de nieuwe DVO Sociale Zaken ondertussen
is vastgesteld. 2 In de concept deelovereenkomst Sociale Zaken van 2022 staat dat het ambtelijk overleg minstens twee keer per jaar
zal plaatsvinden. In het ambtelijk wederhoor is opgemerkt dat in de nu geldende deelovereenkomst 2022 het bestuurlijk overleg niet meer genoemd wordt.
Eindrapport Twee
11
Er wordt niet volgens het in de deelovereenkomst genoemde schema ambtelijk en bestuurlijk overleg gevoerd, in de praktijk is sprake van een meer pragmatische aanpak. Er is een Bestuurlijk Overleg, dat gaat over BOCE aangelegenheden in het algemeen. De DVO is daar onderdeel van en kan op tafel komen, maar staat niet periodiek op de agenda. In het begin van de samenwerking werd vaker overlegd over de DVO, maar daar is nu geen reden voor. Naast het Bestuurlijk Overleg is er een stuurgroep van gemeentesecretarissen die besluiten neemt over eventuele wijzigingen in de DVO. En er is een Ambtelijk overleg BOCE. Dit vindt minstens twee keer per jaar plaats. Van het Ambtelijk overleg wordt verslag van gemaakt in de vorm van een actielijst die na elk overleg wordt bijgewerkt. Als er een aanleiding is, bijvoorbeeld de incidentele uitvoering van de energietoeslag door Emmen, dan wordt er extra overlegd over de uitvoering van het meerwerk. In de praktijk zijn de bestuurders en de managers van zowel Emmen als Borger-Odoorn, evenals de teamleider en de uitvoerders in Emmen content met de manier van aansturing en overleg, ook al gebeurt dit niet volgens de vastgelegde structuur. In de DVO 2022 is een overlegstructuur beschreven die aansluit bij de huidige praktijk.
2.5
Inrichting en uitvoering DVO ICT
2.5.1 Taken en activiteiten In de deelovereenkomst van 2011 staat in artikel 2 en bijlage A omschreven welke diensten de gemeente Emmen gaat leveren op het gebied van automatisering en informatisering. Het gaat daarbij om: het beschikbaar stellen en houden van de programmatuur en netwerkconfiguratie; alle beheer- en ondersteuningsactiviteiten op automatiseringsgebied; technisch beheer (functioneel- en applicatiebeheer niet). In bijlage A (1 pagina) worden de volgende producten genoemd: -
Werkplekken, printfaciliteiten en randapparatuur; Continuïteit en beveiliging; Systeemsoftware RDBMS en systeem management tools; Servers en storage; Management en coördinatie.
In 2015 is de dienstverleningsovereenkomst aangepast. Daarbij zijn alle te leveren producten en diensten in de Producten en Diensten Catalogus (PDC) in bijlage A opgenomen. Het aantal producten en diensten is Basisdienstverlening - vaste tarieven (infrastructuur, technisch beheer etc); Basisdienstverlening - aantallen producten (account, mailbox, vaste telefonie); Werkplek; Mobiele devices; Applicaties en beheer.
Eindrapport Twee
12
De producten staan tot in detail beschreven. Producten zijn veelal gekoppeld aan het aantal medewerkers die een product (werkplek, account, apparaat) nodig hebben. In de conceptovereenkomst van 2022 is er een uitgebreidere Producten en Diensten Catalogus (57 voorzien, maar anders ingedeeld: -
Governance (servicemanagement, security en privacy); Eindgebruiker (servicedesk, self service, werkplekbeheer en stand-by); Digitale werkplek (account en werkomgeving); Beheer (technisch beheer, applicatiebeheer en functioneel beheer); Telefonie (vast, callcenter en mobiel); Netwerk (vast en wifi).
specificeren. Op die manier is er meer flexibiliteit moeglijk en is de overeenkomst minder snel achterhaald.
2.5.2 Aansturing en overleg In bijlage F van de deelovereenkomst 2011 en bijlage H van de deelovereenkomst 2015 wordt de overlegstructuur uitgebreid beschreven (tabel 2). Tabel 2 Aansturing en overleg Overleg
Frequentie
Deelnemers
Onderwerpen
Operationeel overleg
1x per maand
Itil managers en accountmanagers
Praktische zaken
Teamleidersoverleg
1x per maand
teamleiders BO C en FAC (teamleiders Emmen)
Ontwikkelingen, wensen, lopende projecten, ontwikkelagenda, knelpunten
afdelingsmanagers BOCE en accountmanagers en adviseur FAC
Strategische zaken en financiële zaken, aanpassingen overeenkomst
accountmanager FAC en teamleider BO en C
strategische en tactische zaken
Bedrijfsvoeringsoverleg (SBO) Accountmanagersoverleg
1x per kwartaal
Realisatieteam BOCE
trajecten die consequenties hebben voor de deelovereenkomst
In de praktijk verloopt het overleg anders: er is eens per twee weken overleg tussen de teamleiders van notulen gemaakt, wel worden in de teamsomgeving afspraken genoteerd. Het overleg gaat vooral over operationele zaken en over belangrijke ontwikkelingen en wijzigingen. De deelovereenkomst is niet standaard onderdeel van het overleg. Het realisatieteam BOCE functioneert niet meer, dat ging meer over de inhoudelijke samenwerking, inmiddels de beleidsagenda. Het BOCE I-programma pakt nu de ontwikkelingen rond informatisering op, met als doel de samenwerking op het gebied van de
Eindrapport Twee
13
informatievoorziening te verbeteren. De afstemming is pragmatisch ingericht en verloopt volgens tevredenheid, ook al gaat het niet zoals eerder is afgesproken. Gemiddeld genomen verloopt de dienstverlening volgens de afspraken, maar met name als het gaat om ondersteuning op de werkplek en het implementeren van nieuwe applicaties en afhandeling van technische klachten wordt in de praktijk nog veel werk verricht door een medewerker bij Borger-Odoorn zelf. Dit zou volgens de overeenkomst bij Emmen horen te liggen (helpdesk op afstand bij Emmen). De medewerker blijft tot aan zijn pensionering bij Borger-Odoorn werken maar na zijn vertrek krijgt de functie een andere invulling. Verder merken de medewerkers op dat de ontwikkelingen op het gebied van ICT zo snel gaan, dat de producten en diensten uit de overeenkomst in de praktijk al snel achterlopen. Dat vangt het operationeel overleg op in de tussentijdse overleggen.
2.6
Doelen en uitvoering beoordeeld
Met de raamovereenkomst wordt een kader afgesproken voor de uitbesteding van bedrijfsvoeringstaken. De doelstelling daarvoor is het realiseren van continuïteit, kwaliteit en efficiency/kostenreductie. In de deelovereenkomsten worden deze doelen herhaald, waarbij het accent kan verschillen afhankelijk van het onderwerp van de overeenkomst. De oorspronkelijk afgesproken evaluatie eens per twee jaar, wordt in de praktijk niet uitgevoerd. Wel is er voortdurend overleg en is er bij de recente coalitieonderhandelingen aandacht voor het model van uitbesteding geweest. In de deelovereenkomsten worden de taken gedetailleerd beschreven en bij de deelovereenkomst ICT ontwikkelen de taken mee met de techniek, bij de deelovereenkomst Sociale Zaken is er meer beweging in het overdragen en terugnemen van taken. De taken worden in de overeenkomst tot in detail beschreven, maar de werkelijkheid verandert sneller dan de overeenkomsten, waardoor de ambtelijke werkelijkheid vaak iets voorloopt op de vastgelegde overeenkomsten. In de raamovereenkomst en deelovereenkomst is een uitgebreide overlegstructuur beschreven, in de praktijk gaan de medewerkers daar pragmatisch mee om. Er is een operationeel overleg voor de dagelijkse gang van zaken en waar het ontwikkelingen betreft of aanpassingen van afspraken gaat het naar het niveau van het bedrijfsvoeringsoverleg (SBO).
Dat overleg adviseert aan de stuurgroep, die vervolgens besluiten neemt. Dit verloopt volgens alle respondenten naar tevredenheid. 1a Welke doelen had het college voor ogen bij het opstellen van de raamovereenkomst en de verordening? Voor het aangaan van de samenwerking zijn heldere doelstellingen en te verwachten effecten geformuleerd.
Er is een doelstelling geformuleerd, maar de te verwachten effecten zijn niet specifiek beschreven. Er vinden in de praktijk geen evaluaties plaats.
2a Welke taken en activiteiten vallen onder de twee dienstverleningsovereenkomsten? De taken en activiteiten die onder de dienstverleningsovereenkomst vallen zijn eenduidig
Eindrapport Twee
De taken en activiteiten zijn in beide deelovereenkomsten en de bijlagen helder
14
beschreven en helder afgebakend.
beschreven.
2b Hoe is de uitvoering en de sturing op de uitvoering ingericht? De uitvoering van taken is conform de afspraken uit de deelovereenkomsten.
De taken worden uitgevoerd zoals ambtelijk afgesproken. De meest recente afspraken zijn niet altijd vastgelegd in de deelovereenkomsten.
De aansturing van de uitvoering is helder omschreven in de deelovereenkomst
Helder en gedetailleerd omschreven.
De aansturing van de uitvoering verloopt zoals omschreven in de deelovereenkomst of verloopt naar wederzijdse tevredenheid
De aansturing en het overleg verloopt niet zoals omschreven in de overeenkomsten. Wel zijn de betrokken partijen tevreden over aansturing en overleg.
Eindrapport Twee
15
3. Doeltreffendheid 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk biedt informatie over onderzoeksvraag 3: welke factoren zijn van invloed op de doeltreffendheid van de uitvoering en hoe doeltreffend is de uitvoering? In het vorige hoofdstuk zijn de doelen van deelovereenkomsten beschreven. De doelen van de deelovereenkomsten zijn afgeleid van de doelen uit de raamovereenkomst en niet verder uitgewerkt in meer specifieke maatschappelijke doelen/effecten en een richting/streefwaarde (hoeveel meer kwaliteit, hoeveel meer processen/aanvragen?). Tussen de meer algemene doelen en de concrete afgesproken prestaties zitten geen overkoepelende tussendoelen of streefcijfers (strategisch/tactisch). Wel zijn er concrete prestaties afgesproken in de deelovereenkomsten. Dit hoofdstuk bespreekt daarom of de afgesproken prestaties worden geleverd en hoe Borger-Odoorn de kwaliteit daarvan bewaakt. Paragraaf 3.2 bespreekt de doeltreffendheid van de uitvoering van de deelovereenkomst Sociale Zaken en paragraaf 3.3 doet hetzelfde voor de deelovereenkomst ICT. De paragrafen bevatten de concrete prestatie indicatoren, de resultaten en de mening van de medewerkers uit Borger-Odoorn en Emmen hierover. In paragraaf 3.4 wordt de doeltreffendheid beoordeeld aan de hand van het normenkader.
3.2 Doeltreffendheid Sociale Zaken 3.2.1 Prestatie indicatoren In hoofdstuk 2 is beschreven welke taken en activiteiten zijn uitbesteed aan Emmen. Om de kwaliteit van de uitvoering van deze taken en activiteiten te bewaken worden vijf instrumenten ingezet: er zijn kritische prestatie indicatoren (kp worden kwaliteitscontroles uitgevoerd, er is klanttevredenheidsonderzoek en er is een proces voor klachtenbehandeling.
In bijlage 4 3
hebben betrekking op4: het aantal aanvragen: Participatiewet, IAOW/IAOZ, Bbz, Bijzondere Bijstand en huisbezoeken bij aanvraag (handhaving); de besluiten Participatiewet: aantal afgewezen, aantal ingetrokken, aantal toegekende en % niet toegekende Bijzondere Bijstand;
3 In de andere deelovereenkomsten Sociale Zaken (2010, 2018) wordt wel verwezen
bijlagen zijn niet aangeleverd aan de onderzoekers. 4 Normen over werk en re-integratie zijn niet overgenomen omdat die taak sinds 2018 terug is gegaan naar Borger-
Odoorn.
Eindrapport Twee
16
handhaving: besparing handhaving en aantal onderzoeken handhaving; doorlooptijden besluiten: Participatiewet, Bijzondere Bijstand, Bbz; % actieve debiteuren; handmatige verwerking gegevens: tijdigheid betaling, ingediende bezwaren, ingediende klachten, gegronde klachten, correcte boekingen. In 2017 worden nagenoeg dezelfde normen genoemd in de conceptafspraken. Er is een aantal normen gewijzigd en toegevoegd: het aantal afgewezen en ingetrokken aanvragen Participatiewet zijn gewijzigd in een preventiequote: percentage als gevolg sluitende aanpak, percentage besluiten; afwijzingen door geen recht en besluiten intrekkingen/buiten behandeling stellen toegevoegd zijn verder: bedrag terugvordering en verhaal, gemiddeld fraudebedrag per constatering en incassoquote. Dienstverleningshandvest De werkzaamheden worden uitgevoerd volgens het Dienstverleningsconcept van Emmen die bij de deelovereenkomst is gevoegd (bijlage 3 van de deelovereenkomsten 2010, 2015, 2017 en 2018). Vanaf 2022 werkt Emmen volgens een dienstverleningshandvest waarin is vastgelegd hoe Emmen vragen van inwoners en organisaties behandelt en wat zij van Emmen mogen verwachten (bijlage 2 bij de concept deelovereenkomst 2022). Vragen van inwoners van Borger-Odoorn worden conform dit handvest behandeld.
Borger-Odoorn is ambtelijk en bestuurlijk niet betrokken geweest bij het opstellen van het dienstverleningshandvest van Emmen, maar is er wel over geïnformeerd. Kwaliteitscontroles Tijdens een kwaliteitscontrole wordt de inrichting van de kwaliteitssystemen in de gemeente beoordeeld. Er is een jaarlijkse accountantscontrole en elk kwartaal vindt een audit (interne controle) plaats. Klanttevredenheidsonderzoek In interviews wordt genoemd dat regelmatig klanttevredenheidsonderzoek wordt uitgevoerd door BorgerOdoorn via het medewerkersportaal. Klachtenafhandeling Emmen voert de klachtenafhandeling uit voor inwoners van Borger-Odoorn. Bezwaarschriften worden afgehandeld in Borger-Odoorn. Er zijn korte lijnen tussen de inkomensconsulenten in Emmen en de medewerkers van bezwaarschriften in Borger-Odoorn.
3.2.2 Resultaten Er worden geen inhoudelijke jaarrapportages gemaakt door Emmen over het totaal van de dienstverlening aan inwoners van Borger-Odoorn.
Eindrapport Twee
17
-Odoorn is geautoriseerd om managementinformatie uit het Informatieportaal van gastheergemeente te verkrijgen, waardoor er realtime gen terugvordering et cetera). In aanvulling op de managementrapportage verstrekt Emmen digitaal een overzicht van dubieuze debiteuren, krediethypotheken en overige vorderingen ten behoeve van jaarcijfers van de gemeente Borger-Odoorn. Over de interne controles wordt gerapporteerd in kwartaalrapportages. Rapportages over klanttevredenheid door Borger-Odoorn zijn niet beschikbaar. De onderzoeken via de stichting sociale teams lijken vooral onder klanten van Jeugd en Wmo uitgevoerd te worden en niet onder klanten van Inkomen. Het team Inkomen in Emmen heeft naar eigen zeggen een goed beeld van de klanttevredenheid, maar kan dat ook niet staven met rapportages. Jaarlijks verschijnt een jaarverslag over klachtenafhandeling. Uit het verslag van 2021 blijkt dat maar heel weinig klachten worden ingediend over het sociaal domein (zie kader). In 2021 zijn in totaal 15 klachten ingediend, waarvan 2 klachten gingen over het sociaal domein. In één geval voelde de klager zich niet serieus genomen (afdeling onbekend). Er heeft een klachtgesprek plaatsgevonden en een vervolggesprek. Vervolgens heeft de klager een brief ontvangen dat de klacht ongegrond was.
De andere klacht over het sociaal domein ging over de leerplicht, wat niet onder de DVO Sociale Zaken valt. In 2019 is één klacht ingediend over het Sociaal Domein, in 2020 vier klachten. Er zijn in 2021 tien klachten ingediend bij de ombudsman (in 2019 ook tien, in 2020 twaalf klachten. De ombudsman heeft geen klachten in onderzoek genomen in deze drie jaren. Bron: Jaarverslag klachtenoverzicht 2021
3.2.3 Beleving medewerkers Een keer per jaar wordt in het ambtelijk overleg besproken wat de BOCE gemeenten te wachten staat. Er wordt dan bijvoorbeeld tussen de gemeenten afgestemd welke belangrijke beleidsontwikkelingen eraan komen en wat de invloed daarvan is op de hoeveelheid werk voor Emmen. De hoeveelheid aanvragen die de gemeente per jaar moet gaan beoordelen wordt beïnvloed door de beleidskeuzes van Borger-Odoorn. Daar stemt Emmen haar capaciteit op af. Wanneer dit niet goed verloopt kan dat gevolgen hebben voor de kwaliteit van dienstverlening. Bijvoorbeeld voor het behalen van de geformuleerde ambitie om korte termijnen te hanteren voor het nemen van besluiten.
de interne controles. Deze gesprekken vinden incidenteel plaats, wanneer er opvallendheden zijn. Er wordt dan met elkaar gesproken over hoe er gestuurd kan worden op het behalen van de ambities. Er heerst een cultuur van informeren, afstemmen en in gezamenlijkheid verbeteren van processen, er is geen sprake van
Eindrapport Twee
18
een afrekencultuur. Wanneer zich ambtelijk problemen voordoen die niet in gezamenlijkheid opgelost kunnen worden, wordt opgeschaald naar de stuurgroep. Alle geïnterviewden noemen de uitvoering, samenwerking en afstemming positief en doeltreffend. Emmen levert volgens ambtenaren, managers en bestuurders hoge kwaliteit en er is een informele sfeer, die uitnodigt tot gesprek. Hoewel Borger-Odoorn niet actief betrokken is geweest bij het opstellen van het dienstverleningshandvest van Emmen, is er wel consensus over de ambities die erin staan en er is vertrouwen dat er ruimte is om over de dienstverlening in gesprek te gaan, als daar aanleiding voor is. Emmen streeft naar zoveel mogelijk harmonisatie in de uitvoering voor meerdere gemeenten en hiervoor is begrip bij de gemeente Borger-Odoorn. In de interviews is gevraagd naar de gevolgen van de uitbesteding op de integraliteit van de dienstverlening aan inwoners van Borger-Odoorn. Zij moeten bijvoorbeeld voor een uitkering naar Emmen en voor een vraag over opvoeding naar Exloo. Het borgen van een integrale aanpak is geen gespreksonderwerp in de ambtelijk overleggen.
De managers en medewerkers van Emmen en Borger-Odoorn ontvangen geen signalen of klachten over een gebrek aan integraliteit en zijn van mening dat het feit dat onderdelen van de Participatiewet in Emmen worden afgehandeld niet ten koste gaat van de integrale benadering van gezinnen in Borger-Odoorn. De afhandeling van aanvragen verloopt grotendeels digitaal en het betreft een vrij technische exercitie waarvoor weinig persoonlijk contact en persoonlijke benadering nodig is. Emmen probeert integraliteit te borgen door te zorgen voor korte lijnen met de teams in Borger-Odoorn. Daarnaast zit de inkomensconsulent die aanvragen voor Borger-Odoorn afhandelt vaak fysiek in de gemeente BorgerOdoorn voor gesprekken met inwoners. De brede keukentafelgesprekken worden gedaan door de sociale teams van Borger-Odoorn, waarmee de inkomensconsulent korte lijnen onderhoudt. Medewerkers ervaren een informele sfeer, korte lijnen en voldoende mandaat om de integrale benadering te borgen.
3.3 Doeltreffendheid ICT 3.3.1 Prestatie indicatoren In de deelovereenkomsten ICT zijn prestaties geformuleerd. In de deelovereenkomst ICT uit 2011 zijn in artikel 4 kwaliteitsnormen opgenomen voor de afgesproken prestaties. In de overeenkomst van 2015 zijn deze opgenomen in artikel 3. Daarbij gaat het zowel om prestaties over de kwaliteit van de dienstverlening als over de continuïteit/effectiviteit van de dienstverlening. In tabel 3 zijn de prestaties en bijbehorende indicatoren opgenomen.
Eindrapport Twee
19
Tabel 3 Prestatie indicatoren ICT Prestaties
Prestatie indicatoren
ITIL (sinds 2011)
Bijlage C taakinhoud en taaktoewijzing rond incident management, problem management, change management en configuration management rollen besliscriteria (welke diensten wel/niet worden uitgevoerd)
ICT standaarden (sinds 2011)
Bijlage D - programma van eisen Ontwikkelingen niet ten koste gaan van de dienstverlening
Helpdesk (sinds 2011)
Bijlage B Helpdeskprotocol beschikbaarheid prioritering responstijden per prioriteit
ICT volwassenheid (sinds 2011)
-
ICT volwassenheid moet beter dan de 0-meting uit 2009 1x per 2 jaar een meting
ICT volwassenheid (sinds 2015)
-
zo actueel mogelijk applicaties mogen niet meer dan 1 versie achterlopen
Applicatiebeheer (sinds 2015)
Bijlage F (model van Looijen) - taakbeschrijving beheer (functioneel, applicatie, technisch)
Nieuwe producten/diensten (sinds 2015)
Bijlage E bevoegdheden rolverdeling meerwerkafspraken
Serviceniveaus (sinds 2011)
Bijlage B, 1x per jaar geëvalueerd en vastgesteld in het SBO uitval en storingen (per uur)
Doorontwikkeling ICT (sinds 2011)
Art 4.6 - opstellen bedrijfscontinuïteitsplan + een aantal voornemens voor verdere afstemming van de ICT omgeving
In concept-overeenkomst van 2022 worden de kwaliteitsnormen niet meer beschreven in de overeenkomst, maar zijn de normen en prestaties opgenomen in de producten en diensten catalogus en een bijbehorende Service Level Agreement (SLA). De deelovereenkomsten bevatten ook een afspraak over hoe te handelen als de kwaliteit niet wordt geleverd (artikel 13 in de overeenkomst uit 2011 en artikel 11 uit de overeenkomst van 2015 en 2022). In 2011 staat dat de gastgemeente de werkzaamheden dan op kosten van de gastheergemeente kan laten uitvoeren. In 2015 wordt verwezen naar de afspraken hierover in de raamovereenkomst. In de conceptovereenkomst van 2022 wordt bij niet voldoende nakomen het onderwerp geagendeerd in het accountmanagement overleg (in de praktijk het bedrijfsvoeringsoverleg) en wordt de gastgemeente de mogelijkheid gegeven de diensten elders te beleggen.
3.3.2 Resultaten In de deelovereenkomst zijn afspraken gemaakt over het rapporteren over de resultaten:
Eindrapport Twee
20
-
-
-
In 2011 (artikel 10) is opgenomen dat de gastgemeente verantwoordelijk is voor het aanleveren van informatie over de ITIL procedures en dat er afspraken worden gemaakt over de inhoud en frequentie van de rapportages van de gastheergemeente. In 2015 (artikel 6) is opgenomen dat er periodieke rapportages zijn, dat de noodzakelijke gegevens worden verstrekt en dat de gastheergemeente de gastgemeente tijdig informeert over ontwikkelingen/aanpassingen (termijnen en omvang worden niet concreet gemaakt). In 2022 (artikel 6) is opgenomen dat de gastheergemeente tijdig rapporteert en medewerking verleent en dat de gastgemeente van relevante rapportages voorziet (dit wordt niet concreet gemaakt naar een termijn).
In 2020 is er een rapportage geweest over het aantal incidenten in 2019 en 2020. Daarbij is een ontwikkeling per maand inzichtelijk en worden de prestatie indicatoren in percentages uitgedrukt. Er zijn geen andere rapportages aangetroffen, wel wordt bij iedere factuur een onderbouwing geleverd (zie verder hoofdstuk 4). Er wordt op dit moment gewerkt aan een Topdesk implementatie waarbij rapportages standaard worden aangeboden. Er zijn geen evaluaties aangetroffen, buiten de brede evaluatie van de BOCE samenwerking op de beleidsagenda.
3.3.3 Beleving medewerkers In de interviews komt naar voren dat aan de start van de samenwerking maandelijks werd gerapporteerd. De rapportage bevatte een overzicht van type meldingen, bijzondere aanpassingen, hoeveelheid meldingen, foutmeldingen etc. De rapportages kostten veel tijd, maar er bleek maar weinig behoefte aan te zijn. In de praktijk is er contact als daar aanleiding voor is, maar geen reguliere rapportage of een vraag om rapportages. Volgens de medewerkers van zowel Borger-Odoorn als Emmen heeft het operationeel overleg na verloop van tijd de rapportages vervangen. Vanuit Borger-Odoorn zijn de medewerkers tevreden over de dienstverlening door Emmen. Als er klachten zijn, gaat dat vooral over de hoeveelheid applicaties, updates, toepassingen en storingen. In de praktijk wordt een deel van de technische vragen opgevangen door de operationeel manager intern en niet door de helpdesk van Emmen. Als deze collega met pensioen gaat, zal het voor de medewerkers in Borger-Odoorn wennen zijn. Nu kunnen de medewerkers even langslopen bij een collega in het gebouw, maar als Emmen meer klachten afhandelt moeten de medewerkers wennen aan een meer formele route, via formulieren en systemen. Vanuit Borger-Odoorn wordt wel aangegeven: er zijn maar weinig mogelijkheden om de uitvoering van de dienstverlening te monitoren.
De medewerkers in Borger-Odoorn worden vaak pas geconfronteerd met een gevolgen van een besluit tot aanpassing als er iets fout gaat of als er klachten komen. Ze zouden graag
Eindrapport Twee
21
Tegelijk is iedereen ervan overtuigd dat je een taak als ICT niet meer zelf moet willen uitvoeren. In die zin ervaren de medewerkers de samenwerking als doeltreffend. De belangrijkste randvoorwaarden als het gaat om ICT zijn het op orde hebben van de ICT-volwassenheid en het kennen van de juiste route bij klachten. Dat laatste is op dit moment nog minder nodig, nu een interne medewerker in Borger-Odoorn veel ondersteuning verleent ook op de technische vragen.
3.4
Doeltreffendheid beoordeeld
De doelen in deelovereenkomst zijn afgeleid van de doelen uit de raamovereenkomst en worden niet verder uitgewerkt in concrete maatschappelijke doelstellingen. Wel zijn er in beide deelovereenkomsten concrete de kwaliteit van dienstverlening en bij ICT ook om de continuïteit. Er is een duidelijk verschil tussen beide overeenkomsten als het gaat om de rapportages. Deze is bij de deelovereenkomst Sociale zaken periodiek Bij ICT zijn er geen rapportages meer, alhoewel deze wel zijn opgenomen als verplichting in de overeenkomst. In de praktijk bleek er geen behoefte aan regelmatige schriftelijke rapportages, daarom worden deze alleen op verzoek aangeleverd. Andere vormen zijn ervoor in de plek gekomen (terugkoppeling in de vergadering, themarapportage). Dienstverlening bij Sociale Zaken vindt plaats volgens het handvest van de gemeente Emmen. Zowel in Emmen als in Borger-Odoorn zijn geen rapportages gevonden over de tevredenheid van inwoners met de dienstverlening. Er is alleen zicht op de hoeveelheid ingediende klachten. Medewerkers zijn tevreden over de doeltreffendheid en de kwaliteit van dienstverlening door Emmen. De randvoorwaarden daarvoor zijn volgens de medewerkers Sociale Zaken de korte lijnen en de het respect voor elkaars posities.
Bij ICT zijn de randvoorwaarden voor doeltreffendheid het kiezen van de juiste route bij klachten en het op orde hebben van de ICT-organisatie in Emmen.
3a Wat zijn de maatschappelijke doelstellingen van de twee dienstverleningsovereenkomsten? Er zijn heldere maatschappelijke
De doelen efficiënt, effectief en kwalitatief hoogwaardig zijn niet verder
doelstellingen geformuleerd
uitgewerkt tot maatschappelijke doelstellingen
3b Welke resultaten zijn aan de maatschappelijke doelstellingen verbonden? De maatschappelijke doelstellingen zijn vertaald naar concrete te behalen
e te bereiken resultaten.
resultaten
3c Hoe worden deze resultaten gemonitord?
Eindrapport Twee
22
De voortgang in het bereiken van de resultaten die bij maatschappelijke
erd, sinds kort is er realtime zicht op prestaties.
doelstellingen zijn geformuleerd wordt bijgehouden en er wordt over
Over de prestaties ICT wordt alleen op verzoek gerapporteerd. Er is een
gerapporteerd aan de ambtelijke
Topdesk module in ontwikkeling om realtime te kunnen rapporteren.
organisatie Borger-Odoorn
3d Wat zijn - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de randvoorwaarden voor een doeltreffende uitvoering en zijn deze randvoorwaarde in orde? De randvoorwaarden voor een
De medewerkers ervaren de dienstverlening als doeltreffend. Bij Sociale
doeltreffende uitvoering zijn volgens de
Zaken is het belangrijk dat medewerkers informeel kunnen afstemmen en
ambtelijke uitvoerders in orde
voldoende mandaat hebben om korte lijnen te kunnen onderhouden met teams in Borger-Odoorn. Bij ICT is het op orde hebben van de standaarden een belangrijke randvoorwaarde, daarnaast is het kennen van de juiste procedures relevant.
3e Wat is - in de ogen van de uitvoerders van beide gemeenten - de kwaliteit van de dienstverlening? De dienstverlening is volgens de
De kwaliteit van de dienstverlening is op orde, maar worden bij ICT niet
ambtelijke uitvoerders van voldoende
regelmatig geëvalueerd. Bij Sociale Zaken worden regelmatige interne
kwaliteit
controles uitgevoerd.
3g In hoeverre worden de maatschappelijke doelstellingen behaald? De maatschappelijke doelen worden
De maatschappelijke doelen zijn niet nader gedefinieerd, maar de
behaald
afgesproken prestaties worden naar tevredenheid geleverd.
Specifiek voor de dienstverleningsovereenkomst Sociale Zaken: 3f-1 Wat is de kwaliteit van de dienstverlening volgens burgers, voor zover vastgelegd in klanttevredenheidsonderzoeken of andere onderzoeken/evaluaties? De dienstverlening is volgens cliënten
Medewerkers van Emmen stellen dat de dienstverlening op orde is en er
van voldoende kwaliteit
komen weinig klachten of signalen binnen bij Borger-Odoorn, maar er wordt geen klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd waarmee dit kan worden gestaafd.
3f-2 Hoe sluit de uitvoeringspraktijk aan bij de visie dienstverlening van beide gemeenten? De uitvoeringspraktijk sluit aan bij de
In Emmen is een dienstverleningshandvest opgesteld dat onderdeel uitmaakt
visies dienstverlening van beide
van de dienstverleningsovereenkomst met Borger-Odoorn. Hoewel de
gemeenten
dienstverlening hierdoor plaatsvindt aan de hand van normen die voor inwoners van Emmen zijn opgesteld, zijn medewerkers van Borger-Odoorn hiermee tevreden.
Eindrapport Twee
23
4. Doelmatigheid van de samenwerking 4.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat informatie over onderzoeksvraag 4: welke factoren zijn van invloed op de doelmatigheid van de uitvoering en hoe doelmatig is de uitvoering? Als het gaat om doelmatigheid bedoelen we de verhouding tussen de kosten van de uitvoering en de geleverde prestaties. Of en hoe daar afspraken over zijn gemaakt staat in paragraaf 4.2. In paragraaf 4.3 wordt de doelmatigheid van de uitvoering van de deelovereenkomst Sociale Zaken besproken en paragraaf 4.4 doet hetzelfde voor de deelovereenkomst ICT. Daarbij staat centraal wat de ontwikkeling in kosten is, hoe over de kosten van de uitvoering wordt gerapporteerd en wat het oordeel van de medewerkers is over de doelmatigheid van de gemaakte afspraken. Het hoofdstuk sluit af met een beoordeling van de doelmatigheid.
4.2
Afspraken over doelmatigheid
In doelen voor de samenwerking is zowel in de raamovereenkomst als in de deelovereenkomsten aangegeven dat de samenwerking de efficiency moet verhogen of de kosten moet reduceren. In de deelovereenkomsten wordt genoemd: het op efficiënte wijze uitvoeren. Wat dat inhoudt is niet specifiek gemaakt en de algemene doelstelling: efficiënt uitvoeren wordt niet nader uitgewerkt in een norm of streefbedrag voor de kosten van de uitvoering ten opzichte van de geleverde prestaties. Wel zijn er in de overeenkomsten afspraken gemaakt over hoe de kosten worden berekend en gefactureerd. In de raamovereenkomst staat in artikel 8 dat kosten zo veel mogelijk worden vergoed op basis een prijs per product. Als dat niet mogelijk is, dan wordt een ander instrument gebruikt om de kosten van de formatie en de overhead te berekenen. Voor het overhead bedrag wordt gebruik gemaakt van de handleiding overheidstarieven. Bij de deelovereenkomst Sociale Zaken gaat het om personeelskosten voor de uitvoering van de verschillende taken rond inkomensondersteuning (artikel 4). Bij de eerste overeenkomst in 2010 wordt een aantal fte aan personeel overgeheveld aan de gemeente Emmen (9,43 fte). Er wordt een verrekening gehanteerd op basis van een vergoeding en een afspraak over een afwijkingspercentage in het aantal uitkeringsgerechtigden. Voor meerwerk zijn afzonderlijke afspraken gemaakt.
Vanaf de deelovereenkomst in 2015 wordt gebruik gemaakt van een formatiecalculatiemodel (artikel 9 in de overeenkomsten 2015, 2017, 2018 en 2022). In 2022 is de formulering in de overeenkomst iets aangepast en wordt voor het bepalen van de overhead gebruik gemaakt van de prijsindex van de materiële overheidsconsumptie (IMOC). Er vindt jaarlijks indexatie plaats en als er een aanleiding is voor een wijziging besluit de stuurgroep daarover. De factoren die van invloed zijn op de doelmatigheid van de deelovereenkomst Sociale Zaken zijn de aantallen processen (aanvragen, sancties) en kosten van de inzet en de inschaling van medewerkers per proces en de afspraken over overhead.
Eindrapport Twee
24
In 2018 is het formatiecalculatiemodel aangepast (tarieven) en recentelijk in 2022 weer (meer ingrijpende aanpassing). Het tarief wordt per product bepaald op basis van de tijd die het kost om een aanvraag af te handelen, de loonschalen waarin de betrokken medewerkers vallen en het overheadtarief. Deze methode geldt voor alle (toekomstige) overhead afspraken die vallen onder de raamovereenkomst. De nieuwe methodiek brengt voor de bedrijfsvoering van Emmen een risico met zich mee. In het model is het overheadtarief namelijk losgekoppeld van de omvang van de organisatie van Emmen. De feitelijke overheadkosten kunnen hoger worden dan gebruikt in het model. Toch is hiervoor gekozen omdat het voor gemeente Borger-Odoorn niet prettig was om een aangepaste prijs te betalen die afhankelijk is van de keuzes die Emmen maakte in haar bezetting. Het is aan Emmen om tijdig op veranderingen te acteren. In de deelovereenkomst ICT zijn de afspraken over vergoedingen voor de dienstverlening opgenomen in artikel 3 (2011) en artikel 9 (2015 en 2022). Daarbij gaat het om kosten per product, waarbij de overheadkosten zijn inbegrepen. Vanaf 2015 wordt gerekend met kosten per product uit de catalogus, vaak gekoppeld aan het aantal medewerkers dat een product afneemt en afspraken over meerwerk.
Factoren die van invloed zijn op het totaal van de kosten zijn bij de deelovereenkomst ICT het aantal medewerkers, het aantal afgenomen producten en de kosten van de producten en de afspraken over overhead.
4.3
Doelmatigheid deelovereenkomst Sociale Zaken
4.3.1 Ontwikkeling in kosten In figuur 1 zijn de jaarlijkse kosten voor de uitvoering van de deelovereenkomst Sociale Zaken opgenomen. De kosten zijn opgebouwd uit kosten voor veel verschillende processen. Deze processen zijn gebundeld in een aantal groepen: aanvragen Participatiewet/BBZ, aanvragen minimaregelingen, mutaties en herzieningen, beëindiging, terugvordering en verhaal, fraude en sociale recherche/handhaving, voorlichting en communicatie, financiële administratie en applicatiebeheer. Meerwerk, zoals voor de uitvoering van de TOZO-regeling in 2020, is niet meegenomen in de kosten. Uit de figuur blijkt dat de kosten vanaf 2017 licht afgenomen zijn. Oorzaak voor de afname van de kosten is dat het aantal aanvragen binnen enkele groepen sinds 2017 afgenomen is. Of de kosten evenredig afnemen met het aantal aanvragen kan niet berekend worden, omdat de kosten per groep producten niet aangeleverd zijn voor de jaren 2017 tot en met 2020.
Eindrapport Twee
25
Figuur 1 Ontwikkeling kosten sociale zaken
4.3.2 Facturatie en onderbouwing De kosten voor de uitvoering van de taken is bepaald met behulp van een formatiecalculatiemodel. Per proces is in kaart gebracht hoeveel tijd elke medewerker, direct en indirect, aan het proces kwijt is. Aan elke inzet is een prijs gekoppeld, dat afhangt van de loonschalen. En er zijn afspraken gemaakt over de toerekening van overhead aan de processen. Zo ontstaat een prijs per proces. Dit model is in BOCEverband ontwikkeld. Emmen houdt een gedetailleerde administratie bij van alle processen die zij uitvoeren voor Borger-Odoorn. Elk jaar wordt een factuur opgemaakt op basis van P * Q, het aantal processen * de prijs van het proces.
4.3.3 Oordeel medewerkers over doelmatigheid De medewerkers van Borger-Odoorn en Emmen zijn van mening dat het doelmatig is om de meer technische aspecten van Sociale Zaken uit te besteden aan Emmen. Borger-Odoorn heeft ongeveer 4005 huishoudens met een bijstandsuitkering, het is niet doelmatig om hiervoor alle systemen in te richten en te onderhouden en de juist gekwalificeerde mensen in dienst te nemen. Ook is een kwaliteitssysteem moeilijk en kostbaar om in te richten voor kleine gemeenten als Borger-Odoorn. Borger-Odoorn betaalt nu voor de netto inspanning die Emmen levert, zonder verder te hoeven investeren in expertise. Voor het bestemde budget voor verstrekte uitkeringen is Borger-Odoorn risicodrager, daar waar het gaat om de inschatting van de uitvoering en benodigde expertise is dat Emmen. Daarbij mag Emmen geen winst maken op de uitvoering van de diensten. Uitbesteding is in de ogen van alle betrokkenen bedrijfseconomisch gezien dan ook de meest voordelige optie voor Borger-Odoorn.
5 Tijdens het ambtelijk wederhoor is opgemerkt dat het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering
ondertussen gedaald is naar ongeveer 360.
Eindrapport Twee
26
In het begin van de samenwerking was het zoeken naar hoe er gerekend werd, maar in de loop van tijd is er een systeem ontstaan waar iedereen zich in kan vinden. Tussentijdse wijzigingen komen in overleg tot stand. Medewerkers van Borger-Odoorn geven aan dat het lastig is om doelmatigheid met cijfers aan te tonen, want benchmarks vergelijken vaak appels met peren. Daarbij geven het management en het bestuur aan dat doelmatigheid ook niet uitsluitend in geld bekeken moet worden, maar dat enig volume ook leidt tot meer kennis en dus kwaliteit voor de inwoners. Dat is ook opbrengst.
4.4
Doelmatigheid deelovereenkomst ICT
4.4.1 Ontwikkeling in kosten De kosten voor de uitvoering van de deelovereenkomst zijn vanuit het perspectief van Emmen scherp in beeld, maar voor de medewerkers van Borger-Odoorn minder transparant. Voor dit onderzoek is er door de medewerkers van Emmen een overzicht gemaakt van de ontwikkeling in de kosten van de deelovereenkomst. Daarvoor zijn de uitgaven van 2016 tot 2022 op een rijtje gezet, waarbij 2022 is geëxtrapoleerd (omdat nog niet het hele jaar bekend was tijdens de afronding van het onderzoek) (figuur 2).6 Daarbij valt op er een stijging in de uitgaven is in 2020, dit als gevolg van de nieuwe thuiswerk faciliteiten in verband met de coronapandemie. Voor het overige is de stijging in lijn met het groeiend aantal medewerkers in Borger-Odoorn (van 270 in 2016 tot 341 in 2022). De verwachting is dat de kosten voor ICT alleen maar zullen toenemen door de steeds groter wordende cyberdreiging en de steeds meer digitale samenleving.
Figuur 2 Ontwikkeling kosten ICT
4.4.2 Facturatie en onderbouwing Per kwartaal wordt een factuur opgemaakt. De factuur bevat een aantal categorieën aan kosten, met in de bijlage een onderbouwing. Het herleiden van de bedragen van de factuur naar de onderbouwing lukte de
6 Tijdens het ambtelijk wederhoor is opgemerkt dat met name in het tweede deel van 2022 er een extra
stijging in gebruik is geweest, waardoor de kosten van 2022 in werkelijkheid hoger zullen zijn.