Eindrapport RKC-onderzoek Recreatie en Toerisme (deel II)
Tekst van het document
Er zijn twee beleidsdoelen geformuleerd waar de Nota Recreatie en Toerisme 2017 zich op richt: 1. Minimaal in pas te blijven lopen met de ontwikkelingen (bestedingen, werkgelegenheid) die zich Drenthe-breed voordoen. 2. Behouden en stimuleren van een vitale lokale vrijetijdseconomie. We concluderen dat de beleidsdoelen behaald zijn in de afgelopen jaren. Dat is met name het resultaat van de samenwerking tussen gemeente, Recreatieschap Drenthe en SBBO en de lokale en regionale R&T ondernemers. Het beleidsstuk – wat niet dient als toetsingskader – heeft daar niet aantoonbaar positief aan bijgedragen. Voor meer informatie hierover verwijzen we naar hoofdstuk 3. b. Op welke doelgroepen richt het beleid zich? Het beleid richt zich op R&T ondernemers in de gemeente Borger-Odoorn. De gemeente Borger-Odoorn beschrijft dat deze ondernemers dan ook een regierol hebben en aan zet zijn. Het is goed om beleid te richten op de R&T-ondernemers in de gemeente Borger-Odoorn, maar hier mag qua lange termijn visie meer sturing aan gegeven worden door de gemeente. Zo is het relevant dat de gemeente zich uitspreekt over de richting waarin de R&T-sector zich volgens de gemeente moet ontwikkelen, zodat ondernemers op basis hiervan initiatieven kunnen ontwikkelen die op draagvlak van de gemeente kunnen rekenen, en dat het beleidsstuk ook meer als toetsingskader van initiatieven kan dienen. c.
Wat is het beleid op gebied van toeristenbelasting? Er is geen vastgesteld beleid voor toeristenbelasting. De toeristenbelasting wordt jaarlijks verhoogd in de gemeenten van de provincie Drenthe. Het Recreatieschap Drenthe adviseert hierover om alle gemeenten niet te ver uiteen te laten lopen m.b.t. de tarieven van de toeristenbelasting. Het is echter wel een lokaal besluit om de tarieven al dan niet te verhogen. Voor de hoogten van de toeristenbelasting verwijzen we naar paragraaf 3.6.
25
d.
Waar worden de opbrengsten van de toeristenbelasting voor ingezet? De opbrengsten van de toeristenbelasting zijn in de gemeente BorgerOdoorn niet geoormerkt voor recreatie en toerisme uitgaven, maar vloeien naar de algemene middelen. Hiermee levert de toerisme en recreatiesector dus ook een directe financiële bijdrage aan de gehele gemeente. Bij sommige gemeenten worden inkomsten uit de toeristenbelasting geoormerkt en ingezet voor enkel toerisme en recreatie. Dat is in Borger-Odoorn dus niet zo; de bijdrage van toerisme aan de brede leefbaarheid van de gemeente is dus evident, ook financieel gezien. De opbrengsten van toerisme zijn ook substantieel (factor 6) hoger dan door de gemeente (structureel) aan toerisme uitgegeven wordt. Er zijn wel incidentele investeringen van de gemeente Borger-Odoorn in voorzieningen en infrastructuur die ook bijdragen aan de recreatieve infrastructuur. e. Wat was de rol van de raad bij de totstandkoming van het beleid? De gemeenteraad is uitgenodigd voor de sessies waarin input werd opgehaald om de nota op te stellen. En de gemeenteraad heeft de nota vastgesteld. Verder dan dat is de rol van de gemeenteraad onduidelijk. f.
Welke rol en invloed heeft de gemeenteraad de afgelopen jaren gehad op gebied van R&T? De gemeenteraad van de gemeente Borger-Odoorn geeft er blijk van dat er aandacht uitgaat naar de R&T-sector in de gemeente. Deze conclusie wordt getrokken op basis van raadsvragen en ingediende moties en amendementen in de periode 2017-2021. De gemeenteraad heeft via moties over het camperbeleid, de toeristenbelasting en over permanente bewoning op vakantieparken hun invloed uitgeoefend op het beleid. Het is niet mogelijk te beoordelen of dat veel of weinig is, en of de moties veel invloed en/of impact hebben gehad op de uitvoering van het beleid van
de gemeente, want er is geen norm over een ‘normaal aantal moties’ en het is ook niet mogelijk om te beoordelen of de moties veel impact hebben gehad op de uitvoering van gemeentelijk beleid. Naast enkele moties zijn er in de afgelopen periode (2017-2021) ook verschillende raadsvragen gesteld over R&T-onderwerpen in de gemeente (onder andere het weerstandsvermogen van het Recreatieschap Drenthe, aansluiting bij Vitale Vakantie, het functioneren van Marketing Drenthe, over het Camperbeleid en over het Hunebedcentrum, Verkeersveiligheid van Camperplaatsen, het Wandelknooppuntennetwerk in het Veenkolonieëngebied) en ook relatief recent stonden er nog R&T onderwerpen op de agenda van een oriënterende raadsbijeenkomst5. Zo geeft de Raad er blijk van geïnformeerd te willen zijn en blijven en kunnen zij ook sturing uitoefenen op gewenste ontwikkelingen. We trekken de conclusie dat de raad dit voldoende actief doet en zich dus ook ruim voldoende bewust is van het belang van de R&T-sector voor de gemeente Borger-Odoorn. Gelet op de maatschappelijke betekenis van de sector is het in elk geval belangrijk dat de raad betrokken blijft bij het thema. Dit onderzoek is gericht op het beleid in de periode 2017-2021 zoals vastgelegd in de Nota Recreatie en Toerisme 2017, met bijzondere aandacht voor de ontwikkelingen tijdens de coronacrisis.
Als gekeken wordt naar de ontwikkelingen in het laatste jaar is de conclusie dat recreatie en toerisme wel op het netvlies staat van zowel de raad als het college. We zien in het door de raad vastgestelde Bestuursprogramma 2022-20266 wel aandacht voor de toerisme en recreatiesector, waarbij met name inhoudelijke aandacht uitgaat naar het verbeteren van de toeristische infrastructuur, spreiding van toerisme naar veengebieden en samenwerking met partners en organisaties. In het meerjarig 5 https://borgerodoorn.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/7146c5c6-0f7a-
4811-a07a-8c963bcc38e2 6 https://borgerodoorn.notubiz.nl/document/12003436/1/Programmabegroting20-202022-2026
26
investeringsplan7 en de toelichting8 hierbij wordt ook aandacht geschonken aan toerisme en recreatie, met name aan de aanleg en onderhoud van de toeristische fietsroutes. Ook stelt de raad jaarlijks de gemeentelijke begroting vast. In de begrotingen, zoals die van 20239 wordt jaarlijks ook de nodige aandacht geschonken aan toerisme en recreatie en wordt de ambitie van de gemeente op vlak van toerisme en recreatie beschreven. Ook wordt beschreven wat er hiervoor gedaan wordt ieder jaar. Via de begrotingscyclus houdt de raad dus ook grip op recreatie en toerisme in de gemeente en blijft de raad geïnformeerd. g. Wat was de rol van de sector bij de totstandkoming van het beleid? De vrijetijdssector heeft gedurende 2016 input en feedback kunnen geven via een rondetafelsessie, gesprekken en bijeenkomsten. Tevens zijn de uitkomsten van een regionale enquête meegenomen. Het is anno 2023 onduidelijk welke ondernemers precies een rol hebben gespeeld in de totstandkoming ervan. h. Wat was de rol van inwoners bij de totstandkoming van het beleid? Inwoners zijn niet actief betrokken geweest bij het tot stand komen van de nota. Ook heeft de nota niet ter inzage gelegen, zodat zij op de inhoud hebben kunnen reageren, terwijl inwoners wel met recreatie en toerisme te maken hebben. Ten eerste zijn inwoners zelf de recreanten die het 7 https://borger-
odoorn.notubiz.nl/document/12003438/1/Programmabegroting2020investeringsplan 8 https://borgerodoorn.notubiz.nl/document/12003437/1/Programmabegroting2020investeringsplan20toelichting 9 https://borgerodoorn.notubiz.nl/document/12003439/1/Programmabegroting20-202023
meeste recreëren in de gemeente, doorgaans meer dan een bezoeker. Een inwoner is jaarrond recreant in de gemeente en een bezoeker komt slechts een of maximaal enkele keren per jaar. Hier is ook tijdens interviews op gewezen. Ten tweede kunnen inwoners ook overlast ervaren van recreanten en toeristen; in hun woonomgeving speelt recreatie en toerisme namelijk vaak een rol. Opgemerkt wordt dat de gemeenteraad wel betrokken is geweest bij de totstandkoming van het beleid en de gemeenteraad is ook volksvertegenwoordiger. Met de betrokkenheid van de gemeenteraad kan er dus wel vanuit worden gegaan dat de belangen van inwoners indirect geborgd worden, maar inwoners hebben hier niet direct een bijdrage aan kunnen leveren. i.
In hoeverre sluit het gemeentelijk beleid aan op de ambities van de R&T-sector? Uit de interviews is gebleken dat de ambities op gebied van economische ontwikkelingen en kwaliteit van het aanbod aansluiten op hetgeen de sector belangrijk vindt. Het beleid werd destijds ook gedragen door R&Tondernemers, maar men constateert nu dat ofwel gedateerd, ofwel uitgevoerd is (zie daarom aanbeveling 1 in hoofdstuk 5). 2. Hoe heeft het beleidsveld R&T zich ontwikkeld in de gemeente Borger-Odoorn? De gemeente Borger-Odoorn heeft zich positief ontwikkeld de afgelopen jaren, ook vergeleken met andere Drentse gemeenten. De werkgelegenheidsontwikkeling in de gemeente Borger-Odoorn is goed hersteld na de relatief sterke dip tijdens de coronacrisis. De betrokken gesproken R&T-stakeholders zien nog ruimte voor groei en geven aan dat de kwaliteit van het toeristisch-recreatief aanbod van dag- en verblijfsrecreaties hoger is dan gemiddeld in Drenthe. Het aantal overnachtingen en de opbrengsten van de toeristenbelasting groeien ook; iets wat duidt op een vitale R&T-sector in de gemeente Borger-Odoorn.
27
Uit de gesprekken blijkt dat men breed ervaart dat de gemeente goed samenwerkt met partijen die betrokken zijn of belang hebben bij de vrijetijdseconomie. Voor alle ontwikkelingen in het beleidsveld R&T in de gemeente Borger-Odoorn, en hoe goed de gemeente kwantitatief gezien presteert in vergelijking met andere gemeenten in Drenthe, verwijzen we naar hoofdstukken 2 en 3. 3. In hoeverre heeft het gemeentelijk beleid bijgedragen aan de ontwikkelingen? Bij het behalen van de hoofdbeleidsdoelen kan nadrukkelijk geen causaliteit met het beleidsstuk aangetoond worden. Het beleidsstuk is intern en extern niet bekend en dient niet als toetsingskader. Wel kunnen we stellen dat de resultaten en ontwikkelingen van de afgelopen jaren het resultaat zijn van de inzet van de gemeente, regionale stakeholders en ondernemers. Hierbij maken we dus een duidelijk onderscheid tussen het beleidsstuk en de inspanningen van de gemeente en haar samenwerkingspartners. De samenwerking en uitvoeringsstructuur van de gemeente BorgerOdoorn wordt als prettig ervaren door de belangrijkste stakeholders (Recreatieschap Drenthe, Marketing Drenthe, UNESCO Geopark Hondsrug Drenthe, SBBO en enkele lokale R&T en horecaondernemers). De lijnen zijn kort, de betrokkenen weten elkaar te vinden en in veel gevallen kennen ze elkaar.
Men ervaart bij elkaar de wil om dingen te verbeteren en een aantal acties zijn succesvol uitgevoerd. Dat vindt niet alleen de gemeente zelf, maar dit beeld wordt gedragen door de gesproken (publieke en private) stakeholders. De samenwerkingen waar de gemeente op ingezet heeft en aan bijgedragen heeft, zijn onder andere opgepakt samen met de samenwerkingspartners, zoals met Recreatieschap Drenthe (routes, beheer onderhoud recreatieve infrastructuur), vrijetijdssector
(ondersteunen initiatieven via subsidies), provincie Drenthe (recreatieve infrastructuur, marketingcampagnes Marketing Drenthe, versnippering tegengaan). De bijdragen die de gemeente doet aan organisaties zoals Stichting Bestemming Borger-Odoorn (uitvoering van informatieve taken en bijdragen aan marketing en promotie van Marketing Drenthe), UNESCO Geopark de Hondsrug (merkactivatieplan waardoor versnippering van de gelden afneemt) hebben zeker bijgedragen aan de gewenste ontwikkelingen. 4. Wat is de invloed van andere beleidsvelden op de R&T-sector? Het beleidsterrein Recreatie en Toerisme van de gemeente BorgerOdoorn opereert betrekkelijk zelfstandig. Er is op praktische zaken wel onderling overleg of afstemming tussen de verschillende gemeentelijke disciplines die raakvlakken hebben met de R&T-sector zoals ruimtelijke ordening (nieuwe ontwikkelingen of uitbreidingen), verkeer en mobiliteit (ingrepen voor toeristisch-recreatieve infra combineren met gewenste verbindingen voor bewoners), veiligheid (bijvoorbeeld op vakantieparken) en openbare orde (toezicht bij evenementen). Wanneer afstemming nodig is, zijn de lijnen intern kort en weet men elkaar te vinden. Dit is gemakkelijk omdat de gemeente Borger-Odoorn een relatief kleine gemeente is. 5.
Wat is de impact van het gevoerde beleid op de samenleving in de gemeente Borger-Odoorn? De impact van het gevoerde beleid en het beleidsstuk; de Nota Recreatie en Toerisme 2017 op de samenleving is laag. Voor nadere onderbouwing bij deze conclusie verwijzen we naar paragraaf 3.4 en de aanbevelingen in hoofdstuk 5. Daarentegen concluderen we wel dat de impact van recreatie en toerisme op de samenleving is wel hoog is, vooral in positieve zin. Met name door onder meer de opbrengst van de toeristenbelasting (die naar de algemene middelen vloeit en dus een directe bijdrage levert aan
28
het investeringsniveau van de gemeente), levendigheid, werkgelegenheid en het hoge voorzieningenniveau. De gemeente had met de nota als doelstelling meer bezoekers die meer besteden en dat is bewerkstelligd, alhoewel het niet duidelijk hoe groot de bestedingen zijn en of die meestijgen. Hierover is geen data bekend, maar afgaand op het groeiend aantal overnachtingen en hoger wordende prijzen groeit het aantal bestedingen minimaal mee met de groei van het aantal overnachtingen (al groeit het aantal bestedingen hoogstwaarschijnlijk harder dan het aantal overnachtingen, inschatting Bureau BUITEN). Er wordt door de bewoners weinig overlast ervaren van de toename van dag- en verblijfsbezoekers aan de gemeente. Op piekmomenten (in de zomer tijdens evenementen) kan er wel wat overlast ontstaan, maar in algemene zin is er veel draagvlak onder de bevolking voor toerisme en recreatie, aldus de beleidsadviseur Recreatie en Toerisme. De impact die recreatie en toerisme heeft op de samenleving verschilt in tijd (per seizoen; hoog of laag) en ruimte (verschillen tussen zandgronden en veenkoloniën). Het beleid is er op gericht om toerisme in tijd en ruimte te spreiden (zie punt 6). 6.
Welke (toekomstige) ontwikkelingen doen zich voor en hoe kan zich dat vertalen naar nieuw beleid? De belangrijkste ontwikkelingen die anno 2022 spelen en die nadere aandacht kunnen krijgen in beleidsvorming zijn als volgt: • Er is steeds meer vraag naar beleving en bewustwording van duurzaamheid; bezoekers aan Borger-Odoorn vragen dit van verblijfsaccommodaties en het toeristisch-recreatief aanbod. De sector (hotels, horeca, aanbieders van ‘uitjes’) speelt al op deze vraag in, maar kan beter ondersteund worden bij aanbodinnovatie (bijvoorbeeld verduurzaming, digitalisering) naar aanleiding van de veranderende marktvraag. • Spreiding in tijd en ruimte; er is steeds meer aandacht voor het verspreiden van toerisme in tijd en ruimte. Dat wil zeggen dat
ondernemers inzetten op groei in het laagseizoen en verlenging van het hoogseizoen (dus in april / september). Ook wordt er ingezet op het verleiden van bezoekers van het zand (de Hondsrug) naar de veenkoloniën. Dat wordt onder andere gedaan door ontwikkeling van het aanbod en recreatieve infrastructuur zoals aantrekkelijke routes voor diverse duurzame mobiliteiten. • Er ligt druk op de natuur, o.a. door de coronacrisis is er bij meer mensen dan voorheen behoefte aan ruimte en recreëren in de natuur. Dan komen ecologische waarden soms onder druk te staan. Verspreiding van recreatieve druk moet aandacht krijgen volgens terreinbeherende organisaties zoals Staatsbosbeheer. • Naast dat door de coronapandemie de Nederlander zelf zijn eigen land heeft ontdekt neemt het aantal internationale bezoekers de laatste jaren gestaag toe. Dit is vooral voor bezoekers uit Europese landen zoals Duitsland en België het geval. Met betrekking tot andere taal, cultuur en vrijetijdsbesteding zullen ondernemers en hun personeel daar inspanningen voor moeten doen zoals kennis vergaren, aanbod of gedrag aanpassen. • Beleving en betekenis in de vrijetijdsbesteding zijn steeds belangrijker. De bezoeker willen graag een unieke ervaring, iets leren of onderdeel worden van een bestemming.
In Borger-Odoorn zijn daar mogelijkheden voor maar dat vergt aanpassing van het aanbod bijvoorbeeld op gebied van digitalisering. • Inflatie door macro-economische ontwikkeling leidt mogelijk tot een crisis waardoor de vrijetijdssector, die conjunctuurgevoelig is, weer een klap krijgt. Meer informatie over bovenstaande ontwikkelingen wordt gegeven in onderdeel 3.5. 7. Wat zijn aandachtspunten voor de gemeenteraad bij het stellen van nieuwe kaders? a. Welke inhoudelijke aandachtspunten zijn er?
29
Het beleid dat nu onderzocht wordt is met name gericht op kwantitatieve groei (overnachtingen, bestedingen). R&T ondernemers geven in interviews aan dat er vanuit klanten steeds meer vraag naar kwaliteit, authenticiteit en duurzaamheid is. Dat biedt dus ook aanknopingspunten voor de raad en gemeentelijk beleid. Ook de mate waarin het beleid een visie bevat zodat het richting en houvast geeft bij het beoordelen van nieuwe initiatieven en ontwikkelingen zijn belangrijke aandachtspunten voor het vervolg. Andere aanknopingspunten worden gegeven in §3.4 en §3.5. b. Welke aandachtspunten zijn er met betrekking tot rolneming? De raad heeft haar kaderstellende rol voor het toeristisch-recreatief beleid niet aantoonbaar goed ingevuld bij de totstandkoming van het beleid dat tussen 2017-2021 gevoerd is. De gemeenteraad heeft heel beperkt richting en sturing voor de toerisme en recreatiesector gegeven bij het opstellen van het beleid. De keerzijde is overigens dat het ook niet blijkt dat het toenmalige college van B&W de raad in de positie heeft gebracht om deze kaderstellende rol beter uit te voeren. De raad had ook bewust kunnen kiezen voor een grote mate van vrijheid voor het college, maar dat zou dan wel een expliciete afweging/keuze moeten zijn en dat lijkt hier niet het geval of blijkt niet uit gedeelde stukken.
Een kanttekening hierbij is dat er in de periode van 2017-2021 wel verschillende raadsvragen gesteld over R&T-onderwerpen in de gemeente (onder andere het weerstandsvermogen van het Recreatieschap Drenthe, aansluiting bij Vitale Vakantieparken, het functioneren van Marketing Drenthe, over het Camperbeleid en over het Hunebedcentrum, Verkeersveiligheid van Camperplaatsen, het Wandelknooppuntennetwerk in het Veenkolonieëngebied). Zo geeft de Raad er blijk van geïnformeerd te willen zijn en blijven en kunnen zij ook sturing uitoefenen op gewenste ontwikkelingen. We trekken de conclusie dat de raad dit voldoende actief doet en dus op deze wijze ook sturing en controle uitoefent.
30
6 Aanbevelingen In dit hoofdstuk worden de beleidsaanbevelingen gedaan. De aanbevelingen komen voort uit het deskresearch, de beleidsevaluatie en reconstructie en de gesprekken die gevoerd zijn met de belangrijkste publieke en private stakeholders in de toeristisch-recreatieve sector. 1. Maak nieuw beleid voor toerisme en recreatie met een concreet uitvoeringsprogramma met acties voor de komende jaren Het toeristisch-recreatief beleid van de gemeente Borger-Odoorn is gedateerd. Zoals een stakeholder in de interviews voor dit onderzoek aangaf: wat in het beleid staat is ‘ofwel gedateerd, ofwel uitgevoerd’. We adviseren daarom om nieuw beleid op te stellen: specifiek toerisme en recreatiebeleid, óf breed economisch beleid waarbij toerisme en recreatie beschouwd wordt als economische sector binnen dit geheel.
We adviseren daarbij om: • te komen tot een heldere en samenhangende keuze voor hoofddoel(en), subdoelen en verwachte/gewenste (lokale) effecten; • het beleid weliswaar in samenhang te bezien met andere beleidsvelden, maar wel toe te spitsen op relevante aspecten van het toerisme en recreatiebeleid (waarvoor in deze rapportage aanknopingspunten gegeven worden); • beleid op te stellen wat kan fungeren als toetsingskader van initiatieven, wat antwoord kan geven op de vraag welk initiatief wel gewenst is door de gemeente en welk initiatief niet (op basis van type initiatieven, doelgroepen, locatie, etc.). • inzichtelijk te maken voor wie het beleid bedoeld is (we adviseren beleid te richten op ondernemers en initiatiefnemers), met een doelgroepenanalyse van R&T-bezoekers van Borger-Odoorn).
•
•
•
•
ook inwoners te betrekken in de totstandkoming van het R&T beleid, omdat zij de doelgroep zijn die het meeste recreëren in de gemeente, en ook te maken hebben met mogelijke nadelige effecten van recreatie en toerisme op piekmomenten in de zomer; een consistente keuze tussen ambities en rollen te maken; zowel lokaal als regionaal. Voorbeeld: in toerisme en recreatie begint krapte op de arbeidsmarkt een steeds groter probleem te spelen, maar dit zijn onderdelen van het beleid die beter in regionaal verband kunnen worden opgepakt. Ze kunnen prima een onderdeel zijn van het gemeentelijk toerisme en recreatiebeleid, maar de gemeentelijke rol is dan bijdragen aan dat regionaal beleid en het attenderen van het bedrijfsleven in de gemeente op de kansen van dat beleid. Andere zaken, zoals toerismebelasting en lokale toeristische infrastructuur verbeteren zijn meer lokale aangelegenheden; ook aandacht te schenken aan de sturende rol die de gemeente Borger-Odoorn kan vervullen richting het Recreatieschap Drenthe, SBBO en UNESCO Geopark de Hondsrug. Dit zijn waardevolle samenwerkingspartners waarmee de gemeente Borger-Odoorn de komende jaren verder kan samenwerken aan het verbeteren en bestendigen van de recreatie en toerismesector. aan de visie een uitvoeringsprogramma (en optioneel investeringsplan) met concrete projecten voor de komende jaren te koppelen.
Het voordeel van de huidige vrijheid voor het college in het aanwenden van het beschikbare budget is naar ons oordeel kleiner dan het nadeel dat het beleid ongericht en ad hoc dreigt te worden.
Door het stellen van SMART doelstellingen, het opstellen van een gedragen en realistische visie en het formuleren van duidelijke uitgangspunten kan (de schijn van) willekeur bij samenwerkingen of het toestaan van nieuwe ontwikkelingen voorkomen worden. Ook is het belangrijk om daarbij in achterhoofd te houden op welke typen organisaties en schaal (afhankelijk van de opgave) de gemeente BorgerOdoorn wél invloed heeft, en op welke schaal en opgave de gemeente dat
31
niet heeft (zie figuur 5.1). Door het beleid op te stellen op de hierboven beschreven manier kan de gemeente Borger-Odoorn beter sturen op de recreatie en toerismesector in de gemeente en wordt ook het draagvlak onder de bevolking vergroot. Figuur 5.1: Kwadrant lokaal vs. regionaal (X-as) t.o.v. invloed van de gemeente d.m.v. beleid (Y-as)
capaciteit voor R&T inzetten kan passen bij de schaal van de sector in de gemeente (11% van de werkgelegenheid in Borger-Odoorn; in Drenthe is dit 7% zie §3.3%). Dat is naar het oordeel van Bureau BUITEN gezien het belang van de recreatie en toerismesector voor de brede leefbaarheid en (financiële) welvaart van de gemeente aan te bevelen. De sector zorgt onder andere voor een hoog voorzieningenniveau in de gemeente, waar bewoners ook van profiteren. De gemeente besteedt wel de nodige aandacht aan de vrijetijdseconomie, maar we bevelen aan dat er nog meer aandacht qua gemeentelijke capaciteit naartoe mag gaan. 3. Bewaak en speel dezelfde rol als afgelopen jaren als gemeente in de R&T-sector, maar geef duidelijker richting waar mogelijk In de Nota Recreatie en Toerisme wordt veel aandacht besteed aan de gemeentelijke rol in het aanjagen van de recreatie en toerismesector. We adviseren dezelfde rol te blijven spelen die nu gedaan wordt; namelijk faciliteren, aanjagen, informatievoorziening en een netwerkfunctie spelen. Dat is goed en past bij de gemeentelijke rol. Waar wel een verbeterpunt zit, is in het sturen richting de eigen beleidsdoelen. De eigen beleidsdoelen zijn namelijk niet voldoende concreet gemaakt, waardoor focus kan ontbreken in de faciliterende en aanjagende rol.
2. Geef meer ruimte, aandacht en capaciteit aan de vrijetijdseconomie Er is betrekkelijk weinig capaciteit (ca. 24 uur per week) voor recreatie en toerisme bij de gemeente Borger-Odoorn, terwijl de toerisme en recreatiesector in de gemeente Borger-Odoorn van uiterst belang is voor de leefbaarheid van het dorp. Gebruikelijk is ongeveer 1 FTE (o.b.v. 36 uur als voltijd contract) bij een gemeente van de grootte van Borger-Odoorn (oordeel van interne vrijetijdseconomie-experts Bureau BUITEN). Meer
De gemeente is verweven in verschillende recreatienetwerken en subsidieert uitvoeringsorganisaties. De rol- en taakverdeling is scherp en helder, heeft zijn vruchten afgeworpen en regionale stakeholders onderkennen dit. Wel is het van belang dat de gemeente Borger-Odoorn zich blijft realiseren dat er gestuurd kan worden in de activiteiten van het Recreatieschap Drenthe en SBBO, omdat deze organisaties mede in opdracht van de gemeente Borger-Odoorn werken. Daarbij is het niet verassend dat de gemeenteraad – zeker bij het Recreatieschap Drenthe – wat op afstand staat, want de mate van invloed van één gemeenteraad binnen een gemeenschappelijke regeling van 13 gemeenten is per definitie minder. Desalniettemin is het aan te bevelen bedacht te zijn op
32
de invloed die er wel is en waar mogelijk kaders te stellen naar het Recreatieschap Drenthe. We adviseren te blijven investeren in de contacten met de sector en samenwerkingsorganisaties en om gemeentelijke plannen altijd te blijven bespreken met de belangrijkste lokale en regionale stakeholders in de vrijetijdseconomie. 4. Vul de kaderstellende rol van de raad beter in bij beleidsvorming We adviseren de raad om in het vervolg scherpere beleidsdoelen te formuleren en duidelijker kaders voor projecten in het op te stellen voor toeristisch-recreatief dan wel economisch beleid (zie aanbeveling 1). Dit kan met name in de beleidsvormende fase sterker. Een heel concreet voorbeeld kan zijn dat de gemeenteraad door middel van een motie bij het College van B&W aangeeft in het beleidsproces een actieve rol te willen spelen (bijvoorbeeld over het leveren van input aan de voorkant van het proces). Ook speelt de raad een rol aan het eind van het beleidsproces, namelijk door middel van het vaststellen van beleid. Een motie is hiervoor een goede manier, omdat daarmee ook inzicht kan worden gegeven in welke deel van de gemeenteraad (en of het om een meerderheid gaat) achter moties staat of niet.
• Zorg voor gebalanceerde groei door in te zetten op de gewenste doelgroepen en het stimuleren van kwaliteit en duurzaamheid bij de bedrijven en organisaties; • Versterk de bekendheid en positionering door onder meer de lokale en regionale uitvoeringsorganisaties een duidelijke opdracht mee te geven en optimaal gebruik te maken van de marketinginzet van Marketing Drenthe. Zo kunnen de gewenste doelgroepen trapsgewijs (van lokaal naar bv landelijk) bereikt worden. Omgekeerd kan gebruik gemaakt worden van de kennis en informatie van Marketing Drenthe en gezorgd worden voor een herkenbare customer journey van de gasten aan de bestemming. • Monitor de drukte in natuurgebieden en werk aan zonering en beleving; • Werk aan spreiding van toerisme en recreatie in de gemeente, in tijd (verlenging seizoen) en ruimte (ook naar de Veenkoloniën) en zet daarbij het veengebied Zuidoost-Drenthe en Zuidoost-Groningen meer neer als één gebied en werk gezamenlijk aan provinciegrensoverschrijdende samenwerking; • Blijf werken aan de verduurzaming van de sector en vervul de faciliterende, informerende en netwerk bevorderende rol (zie aanbeveling 3).
5. Ontwikkel de recreatie en toerismesector op gebalanceerde wijze We zien, mede door de eerdere krimp in de coronacrisis, de nu groeiende werkgelegenheid, het groeiend aantal overnachtingen en op basis van gesprekken met de R&T stakeholders ruimte voor verdere kwalitatieve groei van de recreatie en toerismesector in Borger-Odoorn. Hierover zijn de volgende inhoudelijke toevoegingen te geven: • Zet in op optimale samenwerking vrijetijdssector en samenleving, bewoners hebben ook inspraak en profijt van R&T;
33
Bijlage 1: Beoordelingskader Beoordelingskader Nota Recreatie & Toerisme Borger-Odoorn 2017 Beleidsdoelen: – Behouden en stimuleren van een vitale lokale vrijetijdseconomie – Minimaal in pas te blijven lopen met de ontwikkelingen (bestedingen, werkgelegenheid) die zich Drenthe-breed voordoen 1. Kwantitatieve benchmark met Drentse gemeenten over Recreatie- en Toerismecijfers Benchmark cijfers (performance) Borger-Odoorn Midden-Drenthe Tynaarlo Westerveld Noordenveld Drenthe Ontwikkeling R&T werkgelegenheid 2017-2021 (geïndexeerd in grafiek) In grafiek Ontwikkeling R&T vestigingen 2017-2021 (geïndexeerd in grafiek) In grafiek % van totaal aantal banen 2021 % % % % % % % van totaal aantal vestigingen 2021 % % % % % % Aantal R&T-banen per 1.000 inwoners 2021 Getal Getal Getal Getal Getal Getal Aantal overnachtingen per 1.000 inwoners 2021 Getal Getal Getal Getal Getal Getal 2. Algemene kwalitatieve beoordeling op missieniveau Beoordeling op ambitieniveau: Normen en beleidsdoelen De gemeente heeft gedaan wat in haar macht staat om de ambitie "samen met ondernemers en initiatiefnemers te zorgen voor een sterke vrijetijdseconomie, te werken aan een aantrekkelijke gemeente, waardoor de werkgelegenheid, bestedingen, toeristische overnachtingen en bedrijfsontwikkeling van de vrijetijdseconomie in de gemeente en de regio gestimuleerd worden" te bereiken.
Schaalverdeling Algemeen kwalitatief oordeel: een integrale visie op de effectiviteit, interventielogica en doeltreffendheid van het beleid door Bureau BUITEN. Dit algemene oordeel wordt gegeven op basis van deskresearch, interviews met de gemeente, gesprekken met ondernemers en belangenorganisaties en aan de hand van het beoordelingskader van beleidsdoelen. Ook wordt meegewogen of er een logische/relevante relatie is tussen de uitgevoerde acties en de beleidsdoelen, en of de middelen voor vrijetijdseconomie aan de juiste zaken besteed worden.
34
3. Financiële paragraaf / toets We schrijven ook een financiële paragraaf. Dit moet antwoord geven op de vragen: – Waaraan / aan welke acties worden middelen besteed? – Zijn deze acties ook opgenomen in het beleid, of hebben die een aantoonbare relatie met de beleidsdoelen / beleidsvoornemens? Dragen de acties bij aan de beleidsdoelen? – Voert de gemeente financieel gezien effectief beleid als het gaat om de vrijetijdseconomiesector?
35
Bijlage 2: Leefstijlen van de Leefstijlvinder In samenwerking met acht provincies heeft MarketResponse Marktvinders zeven leefstijlen gevonden. Deze leefstijlen laten zien waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben. En wat de verschillen hierin zijn. De één wil namelijk rust en regelmaat, de ander juist drukte en sensatie. De leefstijlen van de Leefstijlvinder zijn als volgt: • Harmoniezoekers zijn gericht op tevredenheid in het gezelschap; samenzijn in de vrije tijd staat centraal. Dus het hoogseizoen is een prima tijd om op pad te gaan als er genoeg te doen en te zien is voor iedereen in het gezelschap. In hun vrije tijd vinden ze het leuk om te winkelen, een actieve bezigheid zoals wandelen en fietsen van een themaroute maar ook een bezoek aan een attractie of sauna lopen ze warm voor. Voorwaarde is dat er voor iedereen in het gezelschap iets te doen is. Bij de vakantie ligt de focus op het gezin en wil men tijd om te genieten, te ontspannen en plezier te maken. Goede praktische voorzieningen en knusse sfeer zijn belangrijk, maar harmoniezoekers letten hierbij ook op de kosten. • Inzichtzoekers willen in hun vrije tijd nieuwe dingen leren en ervaren. Inzichtzoekers zijn bedachtzaam, serieus en intelligent. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, dan kunnen ze zich focussen op hun eigen zelfontwikkeling.
Daarvoor is rust en stilte ook belangrijk, zoals bijvoorbeeld in een museum of natuurgebied zoals Borger-Odoorn volop biedt. Ze vermijden drukke plekken liever en trekken graag hun eigen plan vandaar dat ze vaak buiten het hoogseizoen op pad gaan. Voorzieningen waar ze iets van leren, zoals een rondleiding en themaroutes vinden ze leuk. De inzichtzoeker bezoekt opvallend graag erfgoedlocaties om kennis en nieuwe inzichten op te doen zoals over
de Hunebedden. Ze willen dan ook graag meer te weten komen over de plek die zij bezoeken, door middel van achtergrondinformatie die zij kunnen lezen. • Rustzoekers willen in hun vrije tijd vooral tot rust komen en houden dus niet van de drukte in het hoogseizoen. Ze houden recreatie letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn het liefst in hun eigen, vertrouwde omgeving, zonder al te veel gedoe. Rustzoekers zijn al snel tevreden en hebben weinig nodig in hun vrije tijd. Ze willen nog wel eens natuurgebieden bezoeken voor hun rust. Belangrijk is dat er dan in alle rust gewandeld en gefietst kan worden op verharde paden zoals in Borger-Odoorn volop aanwezig zijn. Verdere voorzieningen heeft een rustzoeker niet persé nodig. Rustzoekers ondernemen gemiddeld minder vaak culturele activiteiten en bezoeken gemiddeld minder vaak erfgoedlocaties. Op deze locaties zijn ze nog steeds op zoek naar rust, even geen gedoe en ontspanning. Ze zijn minder geïnteresseerd in het leren van nieuwe dingen of ondernemen van activiteiten. • Stijlzoekers willen in hun vrije tijd juist wel actief bezig zijn en geprikkeld worden. Ze zijn op zoek naar uitdaging, trekken er veel op uit en staan overal voor open, zolang het ze maar prikkelt. Het zijn zelfverzekerde en doelgerichte recreanten.
Stijlzoekers zijn graag sportief bezig (zelf actief sporten of het bezoeken van een sportwedstrijd), maar vinden het ook heerlijk om in de watten gelegd te worden. Daarnaast zijn ze zoek op net dat beetje extra luxe, bijvoorbeeld in een sauna of luxe restaurant en hier kan het aanbod in Borger-Odoorn verder op ontwikkeld worden omdat. Minder vaak dan andere doelgroepen bezoeken ze een natuurgebied om te wandelen of fietsen. Ze geven de voorkeur aan een actievere tijdsbesteding, zoals hardlopen of mountainbiken. Ze zijn minder dan gemiddeld geïnteresseerd in erfgoedlocaties, maar ondernemen wel het vaakst van alle leefstijlen culturele activiteiten. • Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ze houden van een uitdaging en begeven zich graag onder de mensen. Ze houden van leuke dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven
36
op nummer één. Wanneer plezierzoekers eropuit trekken vinden ze het leuk om nieuwe plekken te ontdekken, avonturen te beleven en tijd met vrienden te spenderen dus is het Boomkroonpad voor hen een aantrekkelijke activiteit. Als er maar wat met elkaar te beleven valt. Voor plezierzoekers is de aanwezigheid van veel activiteiten en vermaak belangrijk. • Avontuurzoekers zijn avontuurlijke en creatieve recreanten. Zij zijn voor veel in, zolang het een nieuwe ervaring is of bijdraagt aan zelfontwikkeling. Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven. • Verbindingszoekers zetten zich graag in voor anderen. Daarnaast genieten ze van natuur en knusse sfeer. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven als ‘gewoon’ en hartelijk. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid.
Vrije tijd betekent voor deze groep zeker geen verspilde tijd. Het is juist tijd die je op een hele nuttige manier kan gebruiken. Bijvoorbeeld door je in te zetten voor een ander, met vrijwilligerswerk of bij een vereniging. Ook zijn Verbindingszoekers graag in beweging: wandelen en fietsen in de natuur vinden ze heerlijk. Tot slot hebben ze ook een duidelijke culturele interesse. Zo zijn ze graag zelf creatief, maar bezoeken ze ook graag een theater of museum. Het liefst gaat de Verbindingszoeker samen op pad, want alleen is ook maar zo alleen.
37
38