Deel II Rapport onderzoek schuldhulpverlening in de gemeente Borger-Odoorn
Tekst van het document
Ik controleer altijd netjes of de rekening betaald zijn, alles wat hier nog aan post binnenkomt, stuur ik direct door, maar dat gevoel dat het allemaal echt goed gaat, dat krijg je pas na enkele maanden. Dan heb je pas echt het gevoel van ‘Oké, dit gaat goed’”. - Mevrouw Tuinier
Persoonlijk vertrouwen Daarnaast wordt het belang van een goede persoonlijke band onderschreven door verschillende hulpvragers. Uit onze gesprekken blijkt dat dit gevoel sterker is voor inwoners die wantrouwend staan tegenover professionele instanties (waaronder ook de gemeente). Het kan dus zijn dat een organisatie, bijvoorbeeld de Kredietbank, in zijn geheel met wantrouwen wordt aangezien, terwijl een medewerker van dezelfde organisatie expliciet benoemd wordt als vertrouwenspersoon. “En dan kom je in een gesprek met een medewerker van de GKB en dat geeft toch wel een goed gevoel. Als het eerst maar een keer loopt, want ze kunnen wel zeggen dat het voor jou helpt, maar ja, overtuig mij maar. Dat was mijn gevoel toen.” - Meneer Jansen “Ik vertrouw weinig mensen. Ik ben bang dat ik door anderen weer in de problemen kom. De enigen die ik volledig vertrouw zijn de mevrouw van de Kredietbank en de mevrouw van de Trans.” - Mevrouw Bakker
27
Eigen netwerk In het regenboogmodel wordt er allereerst een beroep gedaan op het eigen netwerk van een inwoner of huishouden. In de gemeente Borger-Odoorn zien wij hierin verschillende signalen. Zo zijn er inwoners die van professionele instellingen verwachten dat zij niet als eerste aan de hulpvrager vragen om eerst in zijn of haar eigen netwerk te kijken of iemand daar hulp kan bieden. “De hulpverlening vroeg ook aan mij of ik geen hulp kon krijgen van familieleden. Ik gaf aan dat ik daar geen contact meer mee heb. Ook al had ik daar nog wel contact mee, dan wil ik helemaal niet dat ik daar een beroep op moet doen. Dat kan toch niet de opzet zijn van hulpverlening?” - Meneer Jansen Aan de andere kant zijn er ook hulpvragers die het bijna als vanzelfsprekend ervaren dat er hulp en ondersteuning is vanuit de buurt, familie en vrienden. “Financieel scheelt het natuurlijk wel, maar het is vooral gezelliger om met zijn vieren te eten. Anders eten zij met zijn tweeën en wij met zijn tweeën.” - Mevrouw Visser “Alles wat overbleef kregen de mensen die problemen hadden. Dan kwam er gewoon een juf naar mij toe met een tas met fruit voor mij. Ik schaam mij daar niet voor. Ik bedoel, ik ben een van de weinigen die van de juf op het schoolplein een tas met fruit krijgt, maar ik vind dat niet erg. Daarnaast pakken andere ouders dat ook weer op en die helpen je dan ook weer.
Misschien heb ik gewoon geluk dat ik in zo’n buurt en omgeving woon.” - Mevrouw Hoop Echter, of een inwoner bereid is deze hulp te aanvaarden, is persoonlijk. Sommige inwoners zijn überhaupt meer betrokken bij hun buurt, familie of vrienden dan anderen.
Positief over hulpverlening Over het algemeen zijn de hulpvragers die wij hebben gesproken tevreden over de aangeboden hulpverlening. Zoals uit voorgaande citaten blijkt zijn het verkrijgen van rust en stabilisatie van hun financiële situatie hierin belangrijk doelen van de hulpvrager zelf. Daarnaast geven hulpvragers aan dat de hulpverlening goed benaderbaar is en op een persoonlijke manier contact onderhoudt. “Ik vond het wel moeilijk dat ik eigenlijk niet wist hoeveel ik nou op mijn rekening had staan. Dat heb ik aangegeven bij de medewerker van de GKB en die heeft daar toen gewoon een potje voor gemaakt en mij een overzicht gestuurd. Dat loopt nu ook gewoon allemaal goed en, achteraf, ben ik er ook wel heel blij mee. Het heeft een poos geduurd voordat je de situatie kan accepteren en dat het voor je gevoel ook goed is. Ja, dat laatste heeft nog wel een tijdje geduurd.” - Meneer Jansen
28
4.7 Samenvatting De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is op 1 juli 2012 in werking getreden. Gemeenten hebben bij deze wet veel meer vrijheid gekregen in het in te vullen schuldhulpverleningsbeleid. Het wetsvoorstel geeft aan dat: - Gemeenten richting moeten geven aan beleidsplannen omtrent integrale schuldhulpverlening, waarbij preventie een belangrijk onderdeel is. - Deze plannen voor maximaal vier jaar opgesteld moeten worden. - De schuldhulpverlening voor iedereen toegankelijk moet zijn. - De maximale wacht- en doorlooptijden bedragen 4 weken. De gemeente moet hierbij inzicht geven in de doorlooptijd; het aantal weken tussen het eerste gesprek en het bereiken van resultaat. De gemeente Borger-Odoorn werkt vanuit het zogeheten ‘regenboogmodel’. Hierin worden twee vormen van ondersteuning onderscheiden. Ten eerste is er een lichte vorm van ondersteuning in de vorm van het gezin, het sociale netwerk en algemene voorzieningen (waaronder het sociaal team) waar elke inwoner ‘gratis’ recht op heeft. Daarnaast is er een duurdere, zwaardere vorm van ondersteuning die vorm krijgen in de collectieve voorzieningen en individuele voorzieningen. De uitvoeringsnota schuldhulpverlening die de gemeente heeft opgesteld gaat over de periode 2013-2016 en is nog steeds in gebruik. De kern van het beleid van de gemeente Borger-Odoorn is vroegsignalering, preventie en afschaling.
Waarbij het financieel én emotioneel voordeliger is om te voorkomen dat een gezin of individu in de schuldhulpverlening terecht komt. Hierbij worden vier fasen onderscheiden: 1. Preventie (schulddienstverlening): Wanneer een inwoner om hulp vraagt, kijkt het sociaal team verder dan naar alleen de schuld. Zij willen eerst achterhalen wat achterliggende oorzaken en problemen zijn. Door middel van een ‘keukentafelgesprek’ wordt inzichtelijk gemaakt wat het probleem is en hoe groot het probleem is. 2. Vroegsignalering (schulddienstverlening): Er wordt niet expliciet gemaakt hoe de gemeente Borger-Odoorn vroegsignalering bewerkstelligt. Impliciet wordt gesteld dat de fysieke aanwezigheid van het sociaal team zal zorgen dat inwoners hulp zoeken. 3. Schuldhulpverlening: Vanuit de gemeente heeft het GKB de mandaat gekregen met betrekking tot de uitvoering van de schuldhulpverlening in de gemeente Borger-Odoorn. 4. Nazorg (schulddienstverlening): Nadat een inwoner een schuldhulpverleningstraject bij de GKB heeft doorlopen, is er sprake van nazorg. Het sociaal team en vrijwilligers nemen deze taak op zich. In principe valt nazorg hierdoor onder preventie; het voorkomen dat een inwoner opnieuw in de schulden komt. In de praktijk vindt er wel nazorg plaats, maar een specifieke invulling hiervan ontbreekt op papier.
Veel van de hulpvragers die wij gesproken hebben, zeggen meer nazorg nodig te hebben. Ook hulpverleners geven aan dit beeld te herkennen. De gemeente is de opdrachtgever en de financier van het schuldhulpverleningsbeleid. Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn is de uitvoerder en regisseur van het hulpverleningstraject van de inwoner. Vanuit het regenboogmodel proberen zij te voorkomen 29
dat een inwoner een te zware vorm van hulp nodig heeft. Welzijnsorganisatie Andes ondersteunt mensen met lichte financiële problemen. Bij de GKB komen de aanvragen komen binnen vanuit het sociaal team. Dan heeft de inwoner eerst een gesprek met een consulent van de GKB; binnen vijf werkdagen na aanmelding. De consulent kijkt waar er problemen zijn op financiën. De totale wachttijd tussen een eerste aanmelding bij het sociaal team en de verschillende stappen die een inwoner doorloopt, zijn hierbij niet inzichtelijk. Het doel van deze samenwerking is een gezamenlijk streven om de gevolgen van problematische schulden te verlichten en mensen duurzaam uit de schulden te helpen zodat financiële en sociale uitsluiting worden voorkomen. Daarnaast is het een gezamenlijk streven om de financiële en/of sociale zelfredzaamheid van degene die gebruik maken van integrale schulddienstverlening te versterken tot het maximaal haalbare niveau. De motivatie, gedrag en leerbaarheid van de inwoner zijn hierbij leidend. Uit onze gesprekken blijkt dat inwoners maar tot een bepaalde hoogte zelfredzaam zijn. Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd komt naar voren dat er weinig visie is vanuit de gemeente met betrekking tot hoe de samenwerkingspartners het beste hulp kunnen bieden in het voorkomen en oplossen van de schuldenproblematiek bij de inwoners.
Vanuit verschillende ketenpartners krijgen wij te horen dat er een soort status quo wordt gehanteerd waarbij elke organisatie haar eigen invulling geeft aan de werkzaamheden die bij het schuldhulpverleningsbeleid van de gemeente hoort. Op uitvoeringsniveau is er wel sprake van korte lijntjes. Wanneer het gaat om de effectiviteit van beleid, dan zien wij de volgende punten over de uitvoering van het beleid terugkomen in de gesprekken die wij hebben gevoerd: 1. Inwoners niet altijd het onderscheid tussen budgetcoach en budgetmaatjes die bij Andes werkzaam zijn, het sociaal team en de gemeente. 2. Voor inwoners van Borger-Odoorn gaat het in veel gevallen om de persoonlijke relatie die men heeft met een hulpverlener (persoonlijk vertrouwen). Dit gevoel is sterker voor inwoners die wantrouwend staan tegenover professionele instanties (waaronder ook de gemeente). 3. Er is een erkenning van wederkerigheid en sprake van eigen verantwoordelijkheid bij de inwoners.. 4. Eigen netwerk van de inwoner biedt niet altijd een uitkomst. 5. Men is positief over de hulpverlening, als men eenmaal wordt geholpen. Uit de raadsstukken komt naar voren dat er ook vrij weinig aandacht aan het onderwerp wordt besteed. Hierbij valt op dat het college de raad niet informeert, maar dat de raad zelf ook geen vragen over het onderwerp heeft gesteld.
30
5. De “zelfredzame” inwoner 5.1 Zelfredzaamheid “Ik heb alles op orde. Ik heb altijd alles al in mappen gehad, netjes met tabbladen ertussen, en toch heb ik budgetbeheer aangevraagd. In principe was het niet nodig, maar het was voor mij wel gemakkelijk. Bij de GKB kreeg ik 80 euro in de week en kon ik gewoon sparen. Ik hield gewoon geld over.” - Mevrouw Wikkel Voor inwoners begint zelfstandigheid en zelfredzaamheid op het moment dat zij rust vinden in hun eigen situatie en weer vooruit kunnen kijken. Financiële zelfredzaamheid kan daarbij ook worden geïnterpreteerd als een goede balans tussen inkomsten en uitgaven, ondanks dat dit via bewindvoering of budgetbeheer gaat. Zoals ook uit onderstaande citaten blijkt. “Ik heb wel genoeg vertrouwen in mijzelf om na afloop van het traject mijn geldzaken weer te regelen. Maar je wilt toch ook wel graag een stukje zekerheid, hè. Stel dat dat traject een jaar door kan lopen, dan zou ik dat jaar ook zeker nemen bij de GKB. Om ook maar dat stukje vertrouwen te hebben dat het ook echt allemaal goed gaat. Wij zijn nu een jaar uit de Wsnp en weten dat daar niets raars meer achterweg komt, want dat gebeurt vaak genoeg nog wel. Dat stukje zekerheid wil je graag hebben.” - Mevrouw Tuinier “Als ik straks, over een jaar, de Wsnp uit ben. Dan zou ik wel mogen stoppen met budgetbeheer. Nu mag dat nog niet door de Wsnp.
Interviewer: Zou je ook zo snel mogelijk stoppen met budgetbeheer? Nee, juist omdat ik veel problemen kreeg door mijn financiën en nu alles op de rails heb. Ik wil eerst kijken hoe ik het zelf het beste aan kan pakken. Als zij mij daarbij nog steeds hulp kunnen bieden, dan hou ik dat liever nog even. Ik heb het nu zo voor elkaar dat als ik extra geld nodig heb, ik even naar mijn contactpersoon mail en dan krijg ik extra geld. Kijk, dat is gewoon ideaal. Ik kan niet zeggen dat ik het slecht heb.” - Mevrouw Hoop Voor veel hulpvragers, en in lijn met bovenstaande citaten, zijn er zorgen over een complete zelfstandigheid over iemand zijn of haar financiën. Daarbij geven sommigen aan dat zij tevreden zijn met budgetbeheer en hier ook niet per se uit hoeven. Een deel van de mensen geeft aan dat er niet alleen financiële steun nodig is, maar ook ‘maatschappelijk werk’. Omdat dat via andere afdelingen gaat sluit dat vaak niet goed aan of geeft gevoel van verlies van controle bij de mensen. Deze signalen worden ook door hulpverleners erkend.
5.2 Duurzaam zelfredzaam De afronding of uitstroom uit traject is niet altijd het einde van het probleem. Uit alle gesprekken, met de mensen, met de gemeente, met GKB en Andes blijkt dat er ruwweg drie groepen bestaan: 1. De zelfredzame burger. Dit zijn de mensen die het best gebaat zijn bij het schuldhulpverleningsbeleid. Zij zijn vaak door externe omstandigheden in de problemen gekomen, maar hebben wel een goed inkomen. Door gebruik te maken 31
van de aangeboden wegen die de gemeente biedt, komen deze mensen uit de schulden en is er een kleine kans op recidive. 2. Kwetsbare burger. Dit zijn mensen met een laag inkomen. Zij worden schuldenvrij, maar hun financiële situatie voor en na blijft gelijk. Dit betekent dat zij in principe in staat zijn om zelfredzaam te zijn, maar door externe of persoonlijke omstandigheden (bijvoorbeeld ziekte, echtscheiding, ontslag, etc.), toch weer in de problemen kunnen raken. 3. Altijd een vorm van ondersteuning. Dit zijn mensen waarbij hulpverlening vaak start op het moment dat zij worden gesignaleerd. Op dat moment zal er altijd een bepaalde mate van ondersteuning moeten zijn. Dit zijn mensen die vaak met multiproblematiek te maken hebben en gebaat zijn bij bijvoorbeeld budgetbeheer of bewindvoering. Vaak gaat het hier om mensen met licht verstandelijke beperking, laaggeletterdheid en andere beperkingen. Voor hen is duurzame schuldenvrije toekomst vaak niet te realiseren. De mate van duurzame zelfredzaamheid is hierbij verschillend bij welke groep de inwoner behoort. Deze groepen zijn niet alleen gevormd door individuele keuzes van inwoners, maar ook door de externe omstandigheden waarin een individu zich bevindt en de mogelijkheden die iemand daarin heeft.
5.3 Samenvatting Voor inwoners begint zelfstandigheid en zelfredzaamheid op het moment dat zij rust vinden in hun eigen situatie en weer vooruit kunnen kijken. Financiële zelfredzaamheid kan daarbij ook worden geïnterpreteerd als een goede balans tussen inkomsten en uitgaven, ondanks dat dit via bewindvoering of budgetbeheer gaat. Een deel van de mensen geeft aan dat er niet alleen financiële steun nodig is, maar ook ‘maatschappelijk werk’. Omdat dat via andere afdelingen gaat sluit dat vaak niet goed aan of geeft gevoel van verlies van controle bij de mensen. Deze signalen worden ook door hulpverleners erkend. Wij onderscheiden hierbij drie groepen die voorkomen: (1) de zelfredzame burger, (2) de kwetsbare burger en (3) altijd een vorm van ondersteuning. Afhankelijk van waar een burger toe behoort, kan er sprake zijn van duurzame zelfredzaamheid zoals vastgesteld in het beleid. De bevindingen die wij in hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5 beschrijven zijn uitgewerkt in conclusies en aanbevelingen in de Bestuurlijk nota (deel 1) van het rapport.
32
Bijlage 1. Lijst met gesproken professionals Naam
Functie
Organisatie
Henk Timmer
Budgetcoach
Andes
Marja Paas
Budgetmaatje
Andes
Franciska Roose
Manager extern
GKB
Gea Glas
Inkomensbeheerder
GKB
Margareth van ‘t Bosch
Beleidsmedewerker
Gemeente
Nynke Houwing
Wethouder
Gemeente
Ankie Huijing
Raadslid
Gemeente
Martin Hoogerkamp
Raadslid
Gemeente
Pieter de Groot
Raadslid
Gemeente
Janny Hofsteenge
Raadslid
Gemeente
Meike Möhlmann
Sociaal werker/Regisseur
Stichting Sociale Borger-Odoorn
Teams
Roos Jelier
Teamcoördinator
Stichting Sociale Borger-Odoorn
Teams
33
Bijlage 2. Schuldhulpverleningsbeleid in Nederland en beleid in Borger-Odoorn Gemeentelijke taken schuldhulpverlening De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is op 1 juli 2012 in werking getreden. Gemeenten hebben bij deze wet veel meer vrijheid gekregen in het in te vullen schuldhulpverleningsbeleid. Het wetsvoorstel geeft aan dat: 1. Gemeenten richting moeten geven aan beleidsplannen omtrent integrale schuldhulpverlening, waarbij preventie een belangrijk onderdeel is. 2. Deze plannen voor maximaal vier jaar opgesteld moeten worden. 3. De schuldhulpverlening voor iedereen toegankelijk moet zijn. 4. De maximale wacht- en doorlooptijden bedragen 4 weken. De gemeente moet hierbij inzicht geven in de doorlooptijd; het aantal weken tussen het eerste gesprek en het bereiken van resultaat. Gemeenten krijgen veel eigen ruimte bij het invullen van maatregelen omtrent de schuldhulpverlening. In 2016 publiceerde de Nationale Ombudsman het rapport ‘Burgerperspectief op schuldhulpverlening: Een onderzoek naar de ervaringen van burgers met gemeentelijke schuldhulpverlening’, h ierin werd gesteld dat de nadruk op vroegsignalering en preventie steeds belangrijker werd door een afname van de beschikbare budgetten - terwijl de baten van schuldhulpverlening ruim twee keer zo hoog zijn als de kosten (Van Geuns, Jungmann, Kruis, Calkoen, & Anderson, 2011).
Door vroeg in te grijpen wordt voorkomen dat problemen complexer worden, waardoor er een grotere last op de schuldhulpverleners komt te liggen (Tuzgöl-Broekhoven, Van de Berg, Govers, & Hanse, 2016). Daarnaast kunnen gemeenten te veel uitgaan van de zelfredzaamheid van de inwoners. Zo wordt gesteld dat het gebrek aan deze zelfredzaamheid in sommige gevallen juist de reden is dat een inwoner in eerste instantie schulden krijgt (Tuzgöl-Broekhoven et al., 2016). Enkele kritische punten die in het rapport benoemd werden: 1. Er was te weinig oog was voor de vraag van de inwoner. 2. De doorlooptijden waren te lang. 3. Inwoners kregen te weinig informatie. 4. Er was te weinig persoonlijke aandacht. 5. Er was geen regelmatig contact. In het rapport ‘Een open deur?’ ( Tuzgöl-Broekhoven, Atalikyayi, Ten Berge, Van den Berg, & Hanse, 2018) werd gesteld dat gemeenten nog niet altijd laagdrempelige en brede toegang tot schuldhulp bieden. In het vervolgonderzoek ‘Een open deur? Het vervolg’ (Tuzgöl-Broekhoven, Ten Berge, Van den Berg, & Hanse, 2018) werden veel verbeteringen geconstateerd, maar er werden ook specifiek verbeterpunten genoemd, waaronder: 1. Nog steeds vallen (te veel) mensen voortijdig uit in het toegangsproces. 2. Voor zelfstandigen is de schuldhulpverlening nog onvoldoende toegankelijk. 3. Burgers ontvangen nog niet altijd een gemotiveerde beschikking op een aanvraag.
Ook de motivatie en het gedrag van de schuldenaar zelf speelt hierbij een rol. De situatie van deze huishoudens is vaak complex. Zo is in het rapport ‘Onoplosbare schuldsituaties’ (Jungmann, Lems, Vogelpoel, Van Beek, & Wesdorp, 2014) te lezen dat juridische 34
belemmeringen (bv. een lopende scheiding, betwiste vordering, eerder gebruik van de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) of een ex--partner die van de radar is verdwenen) een grote impact hebben op de mogelijke te verkrijgen hulp. Verschil in uitvoering schuldhulpverlening In een onderzoek naar de toegankelijkheid van de schuldhulpverlening in 2017 (Inspectie SZW, 2017) constateerde de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW) dat bijna alle gemeenten (93%) een individuele afweging maken of een aanvraag wordt afgewezen of toegekend. Voornamelijk zelfstandigen, mensen met fraudeschulden en mensen die al eerder gebruik hebben gemaakt van een vorm van schuldhulpverlening worden geweigerd. Ten slotte kwam in het onderzoek naar voren dat gemiddeld 20% van de mensen met problematische schulden geen hulp krijgt, doordat de gemeente ervoor kiest om eerst problemen op andere leefgebieden op te lossen (bijv. verslaving; Inspectie SZW, 2017). Gemeenten krijgen veel ruimte om een invulling te geven aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Dit gebeurt op verschillende manieren met de overeenkomst dat er schuldregelingen met kwijtschelding aangeboden moeten worden.
In het onderzoek ‘Knellende schuldenwetgeving’ (Jungmann, Madern, Van Geuns, & Moerman, 2018) wordt beschreven dat er grote verschillen zijn in hoe verschillende gemeenten omgaan met verschillende fasen in het proces: 1. De aanmeldprocedure (bv. open inloop, voorlichting, administratie eerst op orde). 2. De uitvoerende organisaties (kredietbank, gemeente, wijkteam, commerciële partij) 3. Afweging of iemand in aanmerking komt voor een regeling 4. de eisen om in aanmerking te komen voor een schuldregeling. Daarnaast zien we dat gemeenten niet alle contacten registreert van mensen die hulp zoeken en dat hierbij ook verschillende definities worden gebruikt (Tuzgöl-Broekhoven et al., 2018). Dit maakt het moeilijk om aan betrouwbare cijfers te komen ter vergelijking. Naast een verschil in de invulling van de schuldhulpverlening. Hebben gemeenten ook veel vrijheid bij het bepalen van beleid omtrent preventie en vroegsignalering. Bij preventie wordt er gekeken naar risicogroepen die mogelijk in de problemen komen, terwijl vroegsignalering verwijst naar inwoners waarvan er al signalen zijn dat er problemen zijn. In de ‘Leidraad Vroegsignalering Schulden’ (Kuiper & Fleuren, 2018) worden enkele directe baten van vroegsignalering uiteengezet, namelijk: 1. hogere instroom voor maatschappelijke dienstverleners 2. voorkomen extra schuldhulp 3.
besparing uitkeringskosten participatiewet en ww 4. besparing kosten re-integratie 5. besparing kosten ontruimingen 6. voorkomen kosten maatschappelijke kosten 7. voorkomen huurderving 8. voorkomen afsluiting nutsbedrijven. Terwijl ook baten op de lange termijn worden onderkend, namelijk: 1. lagere criminaliteit 35
2. 3. 4. 5.
voorkomen ziekmelding versterking eigenwaarde verbetering kansen op werk stabilisering van situatie en vroegtijdige oplossing schuldsituatie, voorkomen generatie-effect 6. vermindering stress 7. meer psychische/praktisch belastbaarheid van huishouden, waardoor meer maatschappelijke en sociale participatie. Hieruit blijkt dat de meeste baten op de korte termijn voor andere belanghebbenden zijn dan de inwoner, terwijl de lange termijn baten voornamelijk om de inwoner zelf gaan. Veel schuldenaren hebben moeite met lange termijn planning, waardoor dit voor de motivatie van een schuldenaar een negatief effect zou kunnen hebben. Speciale aandacht doelgroepen Daarnaast worden er een aantal doelgroepen onderscheiden in de verschillende rapporten en in de Wgs. Zo wordt er extra aandacht gevraagd voor (1) laaggeletterden, (2) zzp’ers en (3) gezinnen met kinderen. Laaggeletterden: In een onderzoek naar mensen met financiële problemen, bleek laaggeletterdheid een groot probleem te zijn. Zo had de helft (50,3%) van de deelnemers aan het onderzoek een indicatie van laaggeletterdheid. In de Nederlandse populatie is dit 18% (Keizer, 2018). De NVVK geeft een aantal adviezen met betrekking tot laaggeletterdheid en schuldhulpverlening (NVVK, 2017). Zo stellen zij dat: 1.
Er toegankelijke kennis moet zijn waarmee schuldhulpverleners in een vroeg stadium laaggeletterdheid kunnen signaleren, bespreekbaar kunnen maken en, waar nodig, inzet op kunnen plegen. 2. Bewustzijn bevorderen bij beleidsbepalers over laaggeletterdheid. 3. Het opstellen van een overzichtskaart van taalaanbieders. 4. Het organiseren van kennisbijeenkomsten 5. Het inbedden van toetsen in de bestaande screeningsinstrumenten. Zzp’ers: Ondernemers met schuldproblemen staan aanzienlijk meer in het rood, met een gemiddelde schuldenlast van 105.000 euro (Jaarverslag NVVK, 2018). Ook worden zij vaker doorverwezen naar het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) loket van de gemeente of een andere instantie die speciaal is ingericht voor schuldhulpverlening van ondernemers. Gezinnen met kinderen: Gezinnen met kinderen wachten vaak langer met het zoeken van hulp dan andere huishoudens (Schonewille & Meijers, 2019). Hierdoor vormt dit ook op andere gebieden binnen het sociaal domein (bv. jeugdzorg) een risicogroep. Vrijwilligers: Uit de kamerbrief ‘Brede Schuldenaanpak (2019)’ van het Ministerie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt het belang van vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers aangegeven. De staatssecretaris benoemd daarbij dat vrijwilligers belangrijk zijn bij het bereiken en ondersteunen van mensen met problematische schulden en dat de
36
organisaties vaak een goed netwerk hebben, waarbij zij gemakkelijker hulp kunnen bieden (Van Ark, 2019).
Beleid gemeente Borger-Odoorn In de ‘Uitvoeringsnota Integrale schulddienstverlening Borger-Odoorn 2013-2016’ is te lezen dat het hebben van (problematische) schulden ‘meedoen’ en volwaardige participatie in de weg staat. Waarbij wel wordt aangegeven dat de verantwoordelijkheid van het probleem bij het individu zelf ligt. Dit zien wij ook terug in het beleidsplan van het sociaal domein ‘Vanzölf saomen! Vanzelfsprekend samen!’ en de ‘Uitvoeringsnota Integrale schulddienstverlening Borger-Odoorn 2013-2016’ . Uit deze documenten komt naar voren dat de gemeente Borger-Odoorn werkt met een zogeheten ‘regenboogmodel’. Hierin zijn twee vormen van ondersteuning te onderscheiden. Ten eerste is er een lichte vorm van ondersteuning in de vorm van het gezin, het sociale netwerk en algemene voorzieningen (waaronder het sociaal team) waar elke inwoner ‘gratis’ recht op heeft. Daarnaast is er een zwaardere vorm van ondersteuning die vorm krijgen in de collectieve voorzieningen en individuele voorzieningen. Wanneer het gaat om financiële problemen, zijn twee begrippen belangrijk: schulddienstverlening en schuldhulpverlening. Deze begrippen zullen in de sectie “Fasen van de schuldhulpverlening” nader worden toegelicht. De schulddienstverlening valt hierbij in de categorie ‘lichtere ondersteuning’ en de schuldhulpverlening in de categorie ‘zwaardere ondersteuning’.
Vanuit de gemeente zijn er twee belangrijke doelen te onderscheiden. Het eerste doel is dat zo min mogelijk mensen gebruik hoeven te maken van de zwaardere ondersteuning; mede omdat het financieel voordeliger is als minder mensen gebruik maken van de schuldhulpverlening, maar ook omdat de gemeente stelt dat een lichtere vorm van hulp minder ingrijpend is voor het gezin. Het tweede doel is om mensen die in de schuldhulpverlening zitten, af te laten schalen naar de lichtere vorm van ondersteuning. Uit tabel B1 blijkt dat er vanaf 2017 een dalende lijn te zien is met betrekking tot aangeboden diensten. Tabel B1. Overzicht nieuwe aanmeldingen en (beperkte) intakes GKB 2015 t/m 2019
Totaal kosten in euro's Totaal aantal diensten
2015
2016
2017
2018
2019
267.508,8 0
306.152,9 0
332.069,0 0
279.037,3 0
256.176,3 0
4289
4406
4361
3899
3574
Bron: Jaarverslagen GKB 2015 t/m 2019
De kern van het beleid van de gemeente Borger-Odoorn is vroegsignalering, preventie (zowel vooraf als voorkomen recidive) en afschaling (‘schulddienstverlening als het kan, schuldhulpverlening alleen als het moet’). Waarbij het financieel en emotioneel voordeliger is om te voorkomen dat een gezin of individu in de schuldhulpverlening terecht komt. De middelen die de gemeente hiervoor beschikbaar stelt zijn de schulddienstverlening en de schuldhulpverlening. Dit gebeurt in een samenwerking met het sociaal team, welzijnsgroep Andes en de GKB Drenthe. Indien een inwoner in het schuldhulpverleningstraject komt, is het doel dat deze inwoner zo snel mogelijk zelfstandig verder kan. 37
Uit de beleidsdocumenten blijkt dat de gemeente Borger-Odoorn met name inzet op preventie en vroegsignalering. Dit is in lijn met veel andere gemeenten in Nederland. Hierbij zijn contracten met Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn en welzijnsgroep Andes afgesloten die deze werkzaamheden voor de gemeente uitvoert. Daarnaast is er landelijke een afname van inwoners die in Wsnp zitten, terwijl het beschermingsbewind toeneemt (zie figuur 1; NVVK, 2018). Beschermingsbewind is hierbij een regeling die door een rechter wordt uitgesproken voor individuen die niet in staat zijn hun eigen financiële situatie te beheren. Het schuldsaneringstraject zou een individu zelfredzaam moeten maken, maar de toename van het beschermingsbewind lijkt een indicatie te geven van een behoefte aan een meer structurele vorm van hulp. In de beleidsdocumenten van de gemeente Borger-Odoorn komt beschermingsbewind niet duidelijk naar voren als instrument. Ten slotte, gemeenten werken vaak samen met woningcorporaties en nutsbedrijven om vroegsignalering in kaart te brengen. Dit komt niet uit de beleidsdocumenten van de gemeente Borger-Odoorn naar voren.
Figuur B1. Aantal individuen in Wsnp versus beschermindsbewind. Bron: NVVK, 2018
De uiteindelijke verwachting van de gemeente is dat een inwoner financieel zelfredzaam is na gebruik te hebben gemaakt van schulddienstverlening of schuldhulpverlening. Indien het een inwoner niet lukt om financieel zelfredzaam te worden, zou de inwoner gebruik moeten maken van zijn of haar eigen sociale netwerk of vrijwilligers.
Doelgroep Uit het jaarverslag 2018 van de NVVK blijkt dat met name alleenstaande mannen tussen de 26 en 45 jaar, vaak zonder werk, lager opgeleid en laaggeletterd zich aanmelden voor een schuldhulpverleningstraject. De gemiddelde schuld hierbij is 43.300 euro bij gemiddeld 14 schuldeisers, waarvan de overheid een van de belangrijkste schuldeisers is (Jaarverslag NVVK, 2018). Wanneer wij naar de cijfers over 2018 van Divosa kijken, dan valt op dat de gemiddelde schuld 38.097 euro is (Kuiper, Van Nuland, Smit, Pons, & Kirchner, 2019). Dit is lager dan de gemiddelde schuld die de NVVK heeft geregistreerd. Daarnaast blijkt uit de 38
cijfers van Divosa dat in 22% van de gevallen een minnelijke schuldregeling wordt getroffen (75% schuldenvrij na dit traject), in 7% een saneringskrediet (93% schuldenvrij na dit traject) en in 4% een Wsnp (92% schuldenvrij na dit traject; Kuiper et al., 2019). Over het algemeen gaat de schuldhulpverlening over een kwetsbare groep, waarbij verschillende oorzaken ertoe hebben geleid dat iemand een beroep doet op de gemeente. In een kwetsbare groep kan niet vanzelfsprekend uit worden gegaan van een ‘hecht’ gezin of een groot sociaal netwerk. In het beleidsplan ‘Vanzölf saomen! Vanzelfsprekend samen!’ wordt aangegeven dat nog niet alle inwoners zonder sociaal netwerk in beeld zijn (zorgmijders, kwetsbare inwoners, eenzaamheid). Het is aan de sociale teams om deze mensen beter in beeld te krijgen. Uit de beleidsdocumenten worden twee doelgroepen specifiek benoemd, namelijk laaggeletterden en zzp’ers. Daarnaast wordt vanuit de Wgs specifiek gevraagd om extra aandacht voor gezinnen met (jonge) kinderen. Uiteindelijk is schulddienstverlening voor iedere inwoner beschikbaar door middel van het sociaal team. In tabel B2 hebben wij een aantal gegevens naast elkaar gezet die Borger-Odoorn in een bredere context plaatsen. Tabel B2. Vergelijking indicatoren doelgroep en sociaal netwerk met Nederland. BorgerOdoorn
Niet stedelijk Nederland (gemiddelde) (gemiddelde)
Zzp’ers (2018)
26,8%
11,4%
Zelfstandige ondernemers met grote schuld (2018)
2,5%
1,6%
Risico onderwijsachterstand (2017)¹
12,0%
15,0%
Kinderen in uitkeringsgezin (2018)
5,0%
7,0%
Sociale samenhang (2018)
6,2
5,2
Mantelzorg (2016)
13,9%
16,2%
14,2%
Kinderen in armoede (2018)
5,0%
4,0%
7,0%
Laaggeletterdheid (2013)²
13-16%
12,0%
¹Score is berekend op basis van (1) opleidingsniveau ouders, (2) herkomst, (3) verblijfsduur moeder in Nederland, (4) wel of niet schuldsanering en (5) gemiddelde opleidingsniveau ouders op school. ²In vergelijking met Drentse gemeenten is dit niveau lager dan Hoogeveen, gelijk aan Coevorden en Emmen en hoger dan de overige acht gemeenten. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
Het aantal zzp’ers in de gemeente Borger-Odoorn is hoger dan het landelijke gemiddelde. Daarnaast zien wij dat de gemeente Borger-Odoorn op een aantal aspecten met betrekking tot armoede beter scoort dan het Nederlandse gemiddelde. Terwijl de sociale samenhang een hoger cijfer krijgt dan in overige niet stedelijke gebieden, is het aantal mantelzorgers wel
39
lager. Ten slotte, laaggeletterdheid komt bovengemiddeld voor in de gemeente Borger-Odoorn. Uit het rapport ‘Armoede en schulden in Nederland’ van Divosa blijkt dat 1 op de 5 huishoudens te maken heeft met risicovolle schulden. Daarnaast zijn er 1,2 miljoen huishoudens met schulden die geen formele schuldhulpverlening krijgen. Verder heeft 80% van de zzp’ers in Nederland geen arbeidsongeschiktheidsverzekering en bouwt 25% geen pensioen op. Wij verwachten niet dat dit anders is bij het bovengemiddeld aantal zzp’ers in de gemeente Borger-Odoorn.
Fasen van de hulpverlening Uit de beleidsdocumenten, blijkt dat de gemeente geen expliciete instrumenten benoemt. Er worden wel twee duidelijke vormen van hulpverlening omschreven met betrekking tot inwoners met financiële problemen. Dit zijn de schulddienstverlening en de schuldhulpverlening. Binnen deze twee vormen worden vier verschillende fasen onderscheiden, namelijk: 1. preventie (schulddienstverlening) 2. vroegsignalering (schulddienstverlening) 3. schuldhulpverlening 4. nazorg (schulddienstverlening) De schulddienstverlening valt binnen de algemene voorzieningen. De belangrijkste partijen hierbij zijn de Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn en welzijnsorganisatie Andes. Beide partijen zijn belangrijke ketenpartners in preventie, vroegsignalering en nazorg. Indien de schulddienstverlening een te ‘lichte’ maatregel is, kan een inwoner worden overgedragen aan de schuldhulpverlening. Deze wordt uitgevoerd door de GKB. Daarnaast kan een inwoner zelf een schuldhulpverleningstraject aanvragen bij de GKB. In sectie “Ketenpartners en instrumenten” zal verder uitgewerkt welk instrumentarium deze drie partijen gebruiken om een invulling te geven aan de schulddienstverlening en de schuldhulpverlening.
Uit eerder onderzoek van het CAB zelf, alsmede het rapport ‘Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden.’ ( Tiemeijer, 2016), blijkt dat inwoners alleen geholpen willen worden indien zij zelf aangeven hulp nodig te hebben. Dit gaat in tegen de beleidstheorie van de gemeente Borger-Odoorn die expliciet stelt dat hoe vroeger de hulp in het traject zit, hoe minder complex het probleem van het huishouden zal worden. Preventie (schulddienstverlening) Wanneer een inwoner om hulp vraagt, kijkt het sociaal team verder dan naar alleen de schuld. Zij willen eerst achterhalen wat achterliggende oorzaken en problemen zijn. Door middel van een ‘keukentafelgesprek’ wordt inzichtelijk gemaakt wat het probleem is en hoe groot het probleem is. Op basis hiervan wordt gekeken hoe de inwoner het beste kan worden geholpen (ondersteuning, doorgeleiding naar hulpverlening, 100% schuldenvrij of hanteerbare schulden). Indien er specialistische hulp nodig is, kan een inwoner worden doorverwezen naar MEE Drenthe of welzijnsorganisatie Andes.
40
Daarnaast wordt aangegeven dat er inwoners zijn die altijd ondersteuning nodig hebben om te voorkomen dat er een complexere situatie ontstaat. Vroegsignalering (schulddienstverlening) Er wordt niet expliciet gemaakt hoe de gemeente Borger-Odoorn vroegsignalering bewerkstelligt. Impliciet wordt gesteld dat de fysieke aanwezigheid van het gebiedsteam zal zorgen dat inwoners hulp zoeken. Andere instanties die informatie kunnen voorzien met betrekking tot vroegsignalering zijn nutsbedrijven, woningcorporaties en scholen (met betrekking tot armoede). Schuldhulpverlening Vanuit de gemeente heeft het GKB een mandaat gekregen met betrekking tot de schuldhulpverlening. In een raamovereenkomst opgesteld in 2013 zijn hierin afspraken gemaakt, die sindsdien niet zijn veranderd. Indien gewenst kan de GKB samenwerking zoeken met andere partijen. Hierbij wordt niet gespecificeerd welke partijen dat zijn. De GKB behandelt de aanvraag integrale schulddienstverlening binnen 8 weken. Verder voert de GKB de volgende taken uit: 1. aanmelding 2. beperkte intake 3. schuld oplossen 4. verzoekschriften en verklaring Wsnp 5. budgetbeheer (Totaal en Plus) 6. budgetbeheer in beeld 7. beschermingsbewind, bewindvoering meerderjarige natuurlijke personen Nazorg (schulddienstverlening) Nadat een inwoner een schuldhulpverleningstraject bij de GKB heeft doorlopen, is er sprake van nazorg.
Het sociaal team en vrijwilligers nemen deze taak op zich. In principe valt nazorg hierdoor onder preventie; het voorkomen dat een inwoner opnieuw in de schulden komt. Voor de inwoner is dit belangrijk, aangezien een inwoner niet hetzelfde traject binnen twee jaar mag doorlopen.
Ketenpartners en instrumenten De gemeente verwacht van het sociaal team en overige samenwerkingspartners in het sociaal domein dat zij de volgende visie delen: ‘Kwalitatief goede zorg maakt mogelijk dat burgers zo optimaal mogelijk meedoen, waarbij de geboden zorg laagdrempelig en positief wordt ervaren. Door de preventieve aanpak en integrale samenwerking gaat de zorgvraag over de gehele linie dalen, dan wei minder zware zorg wordt ingezet.’ Welzijnsgroep Andes Andes wil door middel van een preventief, integraal schulddienstverleningsaanbod een constructieve bijdrage leveren aan de noodzakelijke ondersteuning bij het voorkomen en bestrijden van schulden. Klanten worden geholpen om het maximaal haalbare aan (financiële) zelfredzaamheid te bereiken, zodat dit geen belemmering vormt voor participatie in de samenleving. Hierbij wordt uitgegaan van de eigen verantwoordelijkheid van de klant. 41
Als iemand niet in staat is om verantwoordelijkheid te nemen zal naar alternatieve ondersteuning worden gezocht. Als extra ondersteuning nodig is zal eerst gekeken worden binnen de bestaande steunstructuur en het vrijwillig kader. Dit wordt gedaan door middel van: 1. integrale aanpak door maatwerk 2. kijk op de vraag achter de vraag 3. snelle aanpak en doorgeleiding 4. gebruik van de eigen kracht 5. preventie 6. een heldere diagnose en transparant proces 7. extra aandacht voor gezinnen met minderjarige kinderen 8. extra aandacht voor zzp’ers 9. extra aandacht voor laaggeletterden. Er worden 5 categorieën prestatie-indicatoren onderscheiden door Andes: 1. financieel 2. klantstromen 3. intern proces 4. prestaties/kwaliteit 5. maatschappelijke effecten. Deze kunnen allemaal opgehaald worden uit de managementrapportages. In tabel B3 geven wij een overzicht van de activiteiten, zoals te vinden in de jaarverslagen van Andes. Tabel B3. Overzicht behandelde hulpvragen welzijnsorganisatie Andes
Budgetcoaches
2017
2018
2019
45
68
57
65
119
Budgetmaatjes Inloopspreekuren webwinkel
153
63
25
Budgetmaatje belastingaangifte
17
66
36
Gesprekken gezinnen uit budgetbeheer GKB
5
-
-
Formulierenbrigade
53
-
-
Totaal aantal hulpvragen
273
262
237
Workshop s
Bewegen werkt
Je geld en je leven
Workshop woonservice
Yoga voor minima
Extra producten
Bron: Jaarverslagen Andes 2017 t/m 2019. Noot: Geen financiële gegevens vermeld.
42
Uit tabel B3 wordt niet duidelijk in hoeverre inwoners financieel zelfredzaam zijn gemaakt en hoeveel inwoners uiteindelijk niet geholpen konden worden door medewerkers van Andes. Daarnaast wordt niet duidelijk hoe intensief de verschillende trajecten zijn. Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn De Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn bestaat uit drie teams. Inwoners van de gemeente Borger-Odoorn kunnen bij het sociaal team terecht met vragen over verschillende leefgebieden (bv. opvoeding, financiële vragen, wonen of bewegen). De gemeente heeft met Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn maatschappelijke en financiële doelen opgesteld. Onder de maatschappelijke doelen vallen: 1. Versterken van de eigen regie van de burger. 2. Het vergroten van de zelfredzaamheid van de burger. 3. Het versterken van het sociale netwerk van de burger. 4. Signaleerfunctie ten behoeve van het versterken van de buurt-of dorpskracht. 5. Signaleren van de onderliggende hulpvraag. De financiële doelen zijn als volgt: 1. Minder zware zorg en ondersteuning. 2. Minder hulpverleners. 3. Meer eigen kracht en informele ondersteuning. 4. Minder mensen met een bijstandsuitkering. 5. Meer preventie. Daarnaast omvat het contract een laatste doel, namelijk dat de dienstverlening voortvloeiend uit deze overeenkomst wordt geleverd aan de doelgroep.
Daarbij wordt gespecificeerd dat de rol die het sociaal team speelt in de Wet gemeenschappelijke schuldhulp preventief is en niet wettelijk. Het instrumentarium van het sociaal team bestaat daarbij uit: 1. vroegsignalering 2. keukentafelgesprekken 3. verslaglegging/opstellen plan van aanpak 4. informatie- en adviesfunctie 5. ontmoeting en participatie 6. activering 7. toeleiding naar betaald (beschut) werk 8. indiceren 9. regisseursrol 10. cliëntondersteuning 11. adviseren van de gemeente Dit maakt het sociaal team een belangrijke ketenpartner in de signalering van financiële problematiek die kan ontstaan, terwijl inwoners tegelijkertijd op een laagdrempelige manier een vraag kunnen stellen. In het jaarverslag van de Stichting Sociale Teams van 2018 wordt het ontwikkelen van een dashboard genoemd. In het jaarverslag van 2019 niet meer.
43
Daarnaast wordt schuldhulpverlening niet expliciet in de jaarverslagen genoemd en valt dit onder de integrale aanpak. GKB Drenthe Op 1 april 2013 is de raamovereenkomst tussen de GKB Drenthe en gemeente Borger-Odoorn afgesloten. Deze gold tot en met 31 december 2015 en is daarna elk jaar stilzwijgend verlengd. De GKB heeft vanuit de gemeente het mandaat gekregen om een besluit te mogen nemen met betrekking tot een aanvraag voor schuldhulpverlening. Daarbij moet de GKB: 1. Zorgen voor het beschikbaar zijn van materiële schulddienstverlening 2. Zich inzetten voor de aanvragers van integrale schulddienstverlening vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid om te komen tot duurzame oplossingen. Indien gewenst zoekt de GKB daarbij samenwerking met andere partijen. 3. De gemeente Borger-Odoorn maakt gedurende de gehele looptijd van deze raamovereenkomst in ieder geval gebruik van de jaarlijks afgesproken basisdiensten van de GKB, zoals beschreven in het basisdienstenboek: a. Het aantal door de GKB geleverde diensten, waarbij een onderscheid wordt gemaakt naar type en prijs. b. Het behandelen van een aanvraag binnen 8 weken. c. Het mandaat over het nemen van een besluit over een aanvraag. d. Het vaststellen van een prognose naar type in te zetten diensten en begroting van de kosten. De financiering is vastgelegd in de jaarlijks af te sluiten uitvoeringsovereenkomst.
Terugkoppeling richting de gemeente vindt plaats door middel van een kwartaaloverleg tussen de GKB en de gemeente. Eén van de taken hierbij is controle van de voortgang en kwaliteitsbewaking. De GKB informeert hierbij de gemeente per kwartaal over de werkelijk geleverde diensten in het voorafgaande kwartaal. Verder stuurt de GKB jaarlijks, voor 1 juli van het opvolgende jaar, een kwantitatief en kwalitatief jaarverslag aan de gemeente op. Het maximale budget dat de gemeente voor het jaar 2019 aan de GKB verleent bedraagt €.245.000,- exclusief BTW. Van dit bedrag wordt 50%, €.122.500,- aangemerkt als garantiebudget. Ongeacht de werkelijk geleverde producten/diensten wordt het garantiebudget aan de GKB uitbetaald. In het ‘Jaarverslag 2016’ geeft het GKB aan dat meer mensen de weg naar de schuldhulpverlening weten te vinden via de sociale teams. Uit het ‘Jaarverslag 2017’ blijkt dat de kosten voor de schuldhulpverlening hoger zijn uitgevallen, doordat de GKB meer intakes heeft gehad dan verwacht. Op basis daarvan is geëvalueerd hoe de gemeente beter kan sturen op intakes.
44
Tabel B4. Overzicht aantal aangeboden diensten GKB 2015 t/m 2019 2015 2016 2017 2018 2019 Aanmelding
84
88
77
40
50
Beperkte intake
88
102
76
40
51
Budgetbeheer (Totaal en Plus; aanvraag, beheer en uitstroom)
183 1
188 4
187 9
155 4
123 6
Schulden oplossen (fase a, toeslagen en fase b)
150
157
124
80
71
Verzoekschriften en verklaring Wsnp)
27
35
44
11
14
Beschermingsbewind (aanvraag, aanvangswerkzaamheden, aanvullende vergoedingen, incidentele vergoedingen)
0
11
11
17
9
Overige diensten (inloopspreekuur, deelname benchmark en onderzoek)
94
113
133
139
124
Bron: Jaarverslagen GKB 2015 t/m 2019
Uit tabel B4 blijkt dat het aantal mensen in budgetbeheer afneemt na 2017. Dit komt doordat Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn sinds 2017 ook doorverwijst naar Andes. Deze afname van diensten is te zien in vrijwel alle aangeboden diensten van de GKB. Uit onderstaande figuur B2 blijkt dit ook.
Figuur B2. Overzicht totaal aangeboden diensten en kosten GKB 2015 t/m 2019. Bron: Jaarverslagen GKB 2015 t/m 2019
Samenwerking GKB Drenthe en Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn Het doel van deze samenwerking is een gezamenlijk streven om de gevolgen van problematische schulden te verlichten en mensen duurzaam uit de schulden te helpen zodat financiële en sociale uitsluiting worden voorkomen. Daarnaast is het een gezamenlijk streven om de financiële en/of sociale zelfredzaamheid van degene die gebruik maken van integrale schulddienstverlening te versterken tot het maximaal haalbare niveau. De motivatie, gedrag en leerbaarheid van de inwoner zijn hierbij leidend. In de praktijk betekent dit dat de Stichting Sociale Teams de schulddienstverlening aanbiedt voor diegenen die hier behoefte aan hebben. Dit betekent ook dat de GKB gemakkelijk ‘terug’ kan verwijzen naar de lichtere vorm van hulpverlening; de schulddienstverlening. Binnen vier weken na de aanmelding bij het sociaal team moet er een intakegesprek 45
plaatsvinden, dit is drie werkdagen indien er sprake is van bedreigende schulden. Het sociaal team brengt het schulddienstverleningstraject in kaart, waarop een inwoner zelf zijn of haar aanvraag bij de GKB moet indienen. Tijdens dit proces blijft het sociaal team betrokken voor psychosociale hulpverlening, voor zover dit relevant is aan de schulddienstverlening.
46
Bijlage 3. Literatuur Gemeente Borger-Odoorn (2014). Eindevaluatie Pilot sociaal team Nieuw-Buinen maart t/m december 2014. Gemeente Borger-Odoorn (2014). Uitvoeringsnota Integrale schulddienstverlening 2013-2016 Gemeente Borger-Odoorn (2016). Vanzölf saomen! Vanzelfsprekend samen! Gemeente Borger-Odoorn: Exloo. In ‘t Veld, R., Westerbeek, J., & Winters, R. (2016). Een onbemind probleem: Voorstudie maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldenproblematiek. T ilburg: Universiteit van Tilburg. Inspectie SZW (2017). Toegankelijkheid schuldhulpverlening 2017. Den Haag: Inspectie SZW. Jaarverslag Borger-Odoorn (2016). Jaarverslag Borger-Odoorn (2017). Jaarverslag NVVK (2018). https://jaarverslag.nvvk.eu/2018/index.html, 22-4-2020. Jungmann, N., Lems, E., Vogelpoel, F., Van Beek, G., & Wesdorp, P. (2014). Onoplosbare schulden. U trecht: NVVK. Jungmann, N., Madern, T., Van Geuns, R., & Moerman, A. (2018). Knellende schuldenwetgeving. Den Haag: Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Keizer, M. (2018). Lezen ≠ Begrijpen Onderzoek naar leesvaardigheid onder mensen met financiële problemen. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen. Kuiper, J. & Fleuren, M. (2018). Leidraad: Vroegsignalering schulden.U trecht: NVVK. Kuiper, W., van Nuland, K., Smit, M., Ponts, A., & Kirchner, L. (2019). De wegen naar een schuldenvrije toekomst. Utrecht: Divosa. NVVK (2017).
Naar een volwaardige aanpak van laaggeletterdheid Adviezen voor het inbedden van taalvaardigheid bij trajecten in de schuldhulpverlening. Schonewille, G. & Crijnen, C. (2018). Financiële problemen 2018: Geldzaken in de praktijk 2018-2019 deel 1. U trecht: Nibud.
47
Schonewille, G. & Weijers, M. (2019). Veel schuldenaren weten schuldhulp slecht te vinden. ESB, 104, 4476, 362-364. Tiemeijer, W. (2016). Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden. Den Haag/Amsterdam: WRR/Amsterdam University Press. Tuzgöl-Broekhoven, A.J.H., Van den Berg, W.C.P., Govers, E.J.E., & Hanse, D.J. (2016). Burgerperspectief op schuldhulpverlening: Een onderzoek naar de ervaringen van burgers met gemeentelijke schuldhulpverlening. Den Haag: De Nationale Ombudsman. Tuzgöl-Broekhoven, A.J.H., Atalikyayi, R., Ten Berge, E., Van den Berg, W.C.P., & Hanse, D.J. (2018). Een open deur? Een onderzoek naar de toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. Den Haag: De Nationale Ombudsman. Tuzgöl-Broekhoven, A.J.H., Ten Berge, E, Van den Berg, W.C.P., & Hanse, D.J. (2018). Een open deur? Het vervolg: Onderzoek naar de toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening onder 251 Nederlandse gemeenten. Den Haag: De Nationale Ombudsman. Van Ark, T. (2019). Kamerbrief voortgang Brede Schuldenaanpak. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/05/27/kamerbrief-voortgangbrede-schuldenaanpak, 22-4-2020. Van Geuns, R., Jungmann, N., Kruis, G., Calkoen, P., & Anderson, M. (2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de kosten en baten van schuldhulpverlening. Amsterdam: Regioplan Beleidsonderzoek.
Overige documenten: - Mandaatverlening GKB Drenthe, 26 juni 2012 - Raamovereenkomst gemeente met GKB, 28 maart 2013 - Brief samenwerkingsovereenkomst SSTBO-GKB, 20 augustus 2015 - Brief stilzwijgend verlengen contract GKB, 23 oktober 2019 - Overeenkomst activiteiten uitvoering taken Sociaal Domein Gemeente Borger-Odoorn - Uitvoeringsovereenkomst tussen de Gemeente Borger Odoorn en de Gemeentelijke Kredietbank over de uitvoering van de integrale schuldhulpverlening 2019 in de gemeente Borger Odoorn - Programma Betrokken Borger-Odoorn.
48
49