CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 7 - Onontplofbare oorlogsresten

RAAD: Raadsvergadering 30 mei 2024, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Bestemmingsplan Buitengebied, Aanpassing hoogspanningsstation Musselkanaal Zandberg20.151 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV Locaties 1 en 3 t/m 5

projectnummer 0479579.100 definitief revisie 00 29 maart 2023

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV Locaties 1 en 3 t/m 5 projectnummer 0479579.100 definitief revisie 00 29 maart 2023

Auteur AVG Explosieven Opsporing NL

Opdrachtgever TenneT TSO B.V. Utrechtseweg 310 6812 AR ARNHEM

Gecontroleerd:

datum 29 maart 2023

beschrijving definitief

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2

Projectomschrijving Scope

1 1

6 2

Conclusie en aanbevelingen

2.1 2.2

Conclusie Advies vervolgtraject

Bijlage 1 Onderzoek AVG Explosieven Opsporing NL

6 6

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

1

Inleiding

1.1

Projectomschrijving Om capaciteitsknelpunten in het huidige elektriciteitsnet op te lossen en in de toekomst te voorkomen, gaat TenneT het hoogspanningsnet in onder andere Groningen en Drenthe verzwaren. Onderdeel van deze netversterking vormt het versterken van de bestaande 110kVverbinding ‘Zwolle-Meeden’ tussen masten 097 en 201. Dit om te zorgen voor een goede aan- en afvoer van elektriciteit van het (verstopte) onderliggende 110kV-hoogspanningsnet op het hoofdnet (380kV). Aanpassing en/of verzwaring van verschillende masten, opstijgpunten en verbindingen op dit deel van het tracé is daarom nodig. In opdracht van TenneT TSO B.V. voert Antea Group diverse veld- en bodemonderzoeken uit ten behoeve voor het project Netversterking Noordoost Nederland 110kV (NNON). Dit rapport omvat de resultaten van het onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten (OOO).

1.2

Scope De scope van het project is verdeeld in de volgende vijf locaties, afgebeeld in figuur 1.1: • Locatie 1: 1. Aanpassen bestaande inlussing mast 097 • Locatie 2: Locatie 2 is in tijdens het opstellen van deze definitieve rapportage komen te vervallen. Aangezien er wel informatie is ingewonnen over locatie 2 is deze toch opgenomen in bijlage 1. • Locatie 3: 3a. Aanpassen mast 152 en locatie mast 092 en 094 3b. Verkabeling (kabeltracé) mast 092 – 152 – 094 • Locatie 4: 4a. Uitbreiding station MSKZ110 4b. Amoveren mast 1 (portaal) 4c. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 naar station MSKZ110 4d. Aanpassing mast 181 4e. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 – station MSK 110 • Locatie 5: 5a. Locatie mast 081 en 201. Aanpassingen op mast 201 hier worden een drietal opstijgpunten gerealiseerd. Aanpassingen aan mast 81, hier wordt eveneens een opstijpunt gerealiseerd. 5b. Aanpassing kabeltracé mast 201 naar mast 081. Lijnen worden hier verkabeld.

Blad 1 van 5

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

Figuur 1-1. 5 locaties. Genummerd van zuid (1) naar noord (5).

Blad 2 van 5

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

Dit rapport heeft betrekking op locatie 1 t/m 5, afgebeeld in figuur 1.2 t/m 1.6.

Figuur 1-2 Locatie 1.

Figuur 1-3 Locatie 3.

Blad 3 van 5

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

Figuur 1-4 Locatie 4.

Blad 4 van 5

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

Figuur 1-5 Locatie 5.

2

Conclusie en aanbevelingen

2.1

Conclusie Antea Group heeft in samenwerking met AVG en in opdracht van TenneT een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied TenneT Netversterking Noordoost Nederland 110 kV. Op basis van de beoordeelde feiten is geconcludeerd dat er onvoldoende, of te globale, indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Derhalve zijn de onderzoeksgebieden, locaties 1 t/m 5, niet verdacht op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

2.2

Advies vervolgtraject Antea Group adviseert TenneT om de werkzaamheden onder reguliere condities uit te voeren. De kans op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten is net zo groot als de gemiddelde kans op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten op als ‘onverdacht’ aangemerkte locaties in de rest van Nederland. Grondroerende werkzaamheden kunnen in het onderzoeksgebied op reguliere wijze worden uitgevoerd en een vooronderzoek na-conflictperiode (zie ook bijlage 1 hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) is daarom niet van toepassing, ( zie ook bijlage 1 tekening BBK-D2).

Antea Group Heerenveen maart 2023.

Blad 5 van 5

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 0479579.100 29 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.

Bijlage 1 Onderzoek AVG Explosieven Opsporing NL

AVG Explosieven Opsporing NL

TenneT Netversterking Noordoost Nederland 110 kV Dalen-Coevorden-Stadskanaal Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten

OPDRACHTGEVER LOCATIE ONS PROJECTNR. UW PROJECTNR. VERSIE DATUM

: Antea Group : Dalen-Emmen-Ter Apelkanaal-Stadskanaal : 146000013 : 473417 : 05 : 15-3-2023

AVG Bouwstoffen

AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220

AVG Explosieven Opsporing

eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421

AVG Infra

AVG Transport

BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540

Distributielijst  

Antea Group AVG Explosieven Opsporing Nederland

Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever

Antea Group

Rapport

146000013

Naam

TenneT Netversterking Noordoost Nederland 110 kV Dalen-Coevorden-Stadskanaal

Versie

VO-05, definitief, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021

Datum

15-03-2023

Vrijgegeven door:

Menno Abee (manager)

Paraaf:

Vrijgegeven door:

Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)

Paraaf:

Opgesteld door:

Berdien de Wilde MA (historica)

Paraaf:

Afbeelding voorblad. Luchtfoto van (een deel van) het onderzoeksgebied. (Bron: Luftbilddatenbank, sortie 3GTUD-S136, fotonr. 5103 d.d. 15-4-1945). Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

2

INHOUD 1

INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1

Aanleiding ................................................................................................ 6

1.2

Probleemstelling........................................................................................ 7

1.3

Doelstelling .............................................................................................. 7

1.4

Onderzoeksgebied ..................................................................................... 7

1.5

Onderzoeksmethode .................................................................................. 8

1.5.1

Algemeen .............................................................................................. 8

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal..............................................................20

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................22

1.5.4

Verantwoording ....................................................................................22

1.5.5

Personele deskundigheid ........................................................................22

1.5.6

Leeswijzer ............................................................................................23

2

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................24 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................24

2.1.1

Rapportages AVG ..................................................................................24

2.1.2

Derden ................................................................................................24

2.2

Literatuur ................................................................................................25

2.2.1

Meidagen 1940 .....................................................................................25

2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................25 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................25 2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................27

2.2.3

Bevrijding in april 1945 ..........................................................................29

2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in april 1945 .........................................................29 2.2.4

Munitieruimingen ..................................................................................31

2.3

Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster .....................................32

2.3.1

Geallieerde stafkaarten ..........................................................................32

2.3.2

Duitse stafkaarten .................................................................................38

2.4 Gemeentearchieven Oosterhesselen, Dalen, Odoorn, Onstwedde, Emmen en Coevorden .......................................................................................................38 2.5

Nieuwsberichten.......................................................................................44

2.5.1

AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................44

2.6

Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................45

146000013-VO-05

NNON 110 kV

3

2.6.1

Collectie ruimrapporten ..........................................................................45

2.6.2

Collectie mijnenkaarten ..........................................................................50

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................50

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................50

2.7.2

Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940 ...............................................51

2.7.3

Beeldbank NIMH ...................................................................................53

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................53

2.8.1

Militair Gezag........................................................................................53

2.8.1.1 Militair Gezag Drenthe ...........................................................................53 2.8.1.2 Militair Gezag Groningen ........................................................................55 2.9

Nationaal archief ......................................................................................56

2.9.1

Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen..............................56

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................56

2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................57 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst ..............................................57 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................57 2.11.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ..............................................................................................58 2.11.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................58 2.12 The National Archives Londen ....................................................................59 2.12.1 Daily Logs ............................................................................................59 2.13 The National Archives and Records Administration ........................................59 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................60 2.15 Imperial War Museums .............................................................................60 2.16 Library and Archives Canada......................................................................60 2.16.1 Collectie Defence Overprints ...................................................................60 2.17 The Polish Institute and Sikorski Museum

....................................................60 2.18 Locatie deskundige ...................................................................................61 2.19 Luchtfoto’s ..............................................................................................63 2.19.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................63 2.19.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................71 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ........................................................77 2.20 Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................77

146000013-VO-05

NNON 110 kV

4

3

BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................80 3.1

Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................80

3.2

Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................80

3.3

Soort, verschijningsvorm en aantallen ........................................................81

3.4

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................81

3.5

Bodembelastingkaart ................................................................................81

4

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................83 4.1

Conclusie ................................................................................................83

4.2

Advies vervolgtraject ................................................................................83

5

BIJLAGEN ................................................................................................84 5.1

Bronnenlijst .............................................................................................84

5.1.1

Archieven en overige instanties ...............................................................84

5.1.2

Literatuur .............................................................................................84

5.1.3

Websites ..............................................................................................85

5.1.4

Overig .................................................................................................86

5.2

Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................87

5.3

Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................88

5.4

Afkortingenlijst ........................................................................................90

146000013-VO-05

NNON 110 kV

5

1 INLEIDING 1.1

Aanleiding

AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie TenneT Netversterking Noordoost Nederland 110 kV DalenCoevorden-Stadskanaal (zie de kaarten vanaf pagina 10 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd. Om capaciteitsknelpunten in het huidige elektriciteitsnet op te lossen en in de toekomst te voorkomen, gaat TenneT het 110kV-net in onder andere de provincies Groningen en Drenthe verzwaren. Onderdeel van deze netversterking (NNON) vormt het versterken van de bestaande 110kV verbinding "Zwolle-Meeden", tussen masten 97 en 201. Dit om te zorgen voor een goede aan- en afvoer van elektriciteit van het (verstopte) onderliggende 110kV-net op het 380 kV-net. Aanpassing en/of verzwaring van verschillende, masten, opstijgpunten en kabelverbindingen op dit deel van het tracé is daarom nodig. Het gaat hier met name om de aanleg van opstijgpunten en (korte) verkabelingen in plaats van aanpassingen aan de bestaande kabels. De werkzaamheden omvatten het verzwaren van lijn- en kabelverbindingen, het verkabelen van lijnverbindingen en het toevoegen van opstijgpunten op de plaatsen waar de lijnverbinding wordt verkabeld.

Het gaat specifiek om de volgende onderzoekslocaties: 

Locatie 1:

1. Aanpassen bestaande inlussing mast 097 

Locatie 2:

2a. Aanpassen mast 146 2b. Verzwaring verbinding (kabeltracé) mast 146 naar EMW110 

Locatie 3:

3a. Aanpassen mast 152 en locatie mast 092 en 094 3b. Verkabeling (kabeltracé) mast 092 – 152 – 094 

Locatie 4:

4a. Uitbreiding station MSKZ110 4b. Amoveren mast 1 (portaal) 4c. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 naar station MSKZ110 4d. Aanpassing mast 181 4e. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 – station MSK 110

146000013-VO-05

NNON 110 kV

6

Locatie 5:

5a. Locatie mast 081 en 201. Aanpassingen op mast 201 hier worden een drietal opstijgpunten gerealiseerd. Aanpassingen aan mast 81, hier wordt eveneens een opstijpunt gerealiseerd. 5b. Aanpassing kabeltracé mast 201 naar mast 081. Lijnen worden hier verkabeld. De aanpassingen van bestaande masten waarvoor grondroering nodig is, betreffen merendeels het inlussen en/of realiseren van opstijgpunten. Hierbij wordt ontgraven tot een 2,5 m -mv om de mast heen en een werkterrein aangebracht. Bestaande kabeltracés worden versterkt (door vervanging van de kabel of het aanbrengen van een extra kabel) en hoogspanningsverbindingen worden verkabeld. Hiervoor wordt een werkstrook van 30 m breed tot een diepte van 2,2 m -mv ontgraven, en een deels wordt middels een HDDboring aangebracht.

1.2

Probleemstelling

Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.

1.3

Doelstelling

Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.

1.4

Onderzoeksgebied

De deellocaties van het onderzoeksgebied bevinden zich te Dalen, Emmen, Ter Apelkanaal en Stadskanaal in de gemeenten Coevorden, Emmen, Borger-Odoorn, Stadskanaal en Westerwolde. De locatie te Dalen wordt globaal begrensd door de Broekkampsdijk en de Nijlandsweg. De locaties te Emmen wordt globaal begrensd door de Weerdingerstraat en de Valtherzandweg en de Woldweg en Veenakkers. De locatie te Ter Apelkanaal wordt globaal begrensd door de dorpsgrenzen tussen Zandberg en Tweede Valthermond en

146000013-VO-05

NNON 110 kV

7

Avebeweg. De locatie te Stadskanaal wordt globaal begrensd door Dwarsweg en Vledderbos. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij de deellocaties van het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in vier opties:  

Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 500 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 500 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd:  Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart.  Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt.  Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.

Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeenten: Huidige gemeenten

Gemeenten tijdens de Tweede Wereldoorlog Oosterhesselen

Coevorden

Dalen

Emmen

Emmen

Borger-Odoorn

Odoorn

Stadkanaal

Onstwedde

Westerwolde

Vlagtwedde

1.5 1.5.1

Onderzoeksmethode Algemeen

Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien

146000013-VO-05

NNON 110 kV

8

deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

9

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 1

V3057 V2957

3206

Deelgebied 1

US Map Service, Kadaster; Kadaster, US Map Service

3306

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: Odoorn sheet 3107

0

100

200

400

600 Meter

±

SITUATIE W.O.II DEELGEBIED 2

Deelgebied 2

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

125

250

500

750 Meter

±

SITUATIE W.O.II DEELGEBIED 3

Deelgebied 3

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

250

500

1.000

1.500 Meter

±

SITUATIE W.O.II DEELGEBIED 4

Deelgebied 4

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0 125 250

500

750 Meter

±

SITUATIE W.O.II DEELGEBIED 5

Deelgebied 5

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

250

500

1.000

1.500 Meter

±

ACTUELE SITUATIE DEELGEBIED 1 Gemeente: Coevorden

Deelgebied 1

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

50

100

200

300 Meter

±

ACTUELE SITUATIE DEELGEBIED 2 Gemeente: Emmen

Deelgebied 2A

Deelgebied 2B

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

50

100

200

300 Meter

±

ACTUELE SITUATIE DEELGEBIED 3 Gemeente: Emmen

Deelgebied 3A (92)

Deelgebied 3A (152) Deelgebied 3B

Deelgebied 3A (94)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

75

150

300

450 Meter

±

ACTUELE SITUATIE DEELGEBIED 4 Gemeente: Stadskanaal

Gemeente: Westerwolde

Deelgebied 4E

Deelgebied 4C

Deelgebied 4D

Deelgebied 4B Deelgebied 4A

Esri Nederland, Community Map Contributors Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

250

500

1.000

1.500 Meter

±

ACTUELE SITUATIE DEELGEBIED 5 Gemeente: Stadskanaal

Deelgebied 5B

Deelgebied 5A (81)

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

125

250

500

750 Meter

±

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal

Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:  

Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties); Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties).

Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegangen 409 en 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Literatuur

O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie

Ja

2.2

Gemeentearchieven Stadskanaal, Odoorn, Emmen, Oosterhesselen en Dalen

Vermeldingen oorlogshandelingen

Ja

2.4

Provinciale archieven / Drents Archief en Groninger Archieven

Vermeldingen oorlogshandelingen

Ja

2.8

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)

Toegangen 216k en 077

Ja

2.11

Nationaal Archief (’s-Gravenhage)

Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110)

Ja

2.9

Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)

Mijn- en Munitie Opruimingsdienst

Ja

2.10

Explosieven Opruimings Dienst Defensie

Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten

Ja

2.6

Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

Ja

2.18

Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

Ja

2.18

Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

Ja

2.18

Koninklijke Bibliotheek / Delpher

Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten

Ja

2.5

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 575

Ja

2.7

146000013-VO-05

NNON 110 kV

20

Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force 1

Ja

2.12

Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)

Gegevens Luftwaffenführungsstab

Ja

2.14

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Aanvullende bronnen Bron

Korte omschrijving

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 409

Ja

2.7

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande artilleriebeschietingen 2

Nee

--

The National Archives and Records Administration (Washington)

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941 3

Ja

2.13

Kadaster Zwolle

Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal

Ja

2.3

Getuigenverklaringen

Getuigenverslagen uit de eerste hand 4

Nee

--

Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Bedrijfsarchief AVG

Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven

Ja

2.1, 2.5

Bedrijfsdatabase AVG

O.a. oude webartikelen

Ja

2.1, 2.5

In het verleden uitgevoerde (voor) onderzoeken

(Voor)onderzoeken

Ja

2.1

Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

Ja

2.18

Imperial War Museums

Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog

Ja

2.15

1 De War Diaries bij The National Archives Londen zijn niet geraadpleegd. De geallieerde troepen aanwezig in het onderzoeksgebied tijdens de bevrijdingsperiode waren de Poolse eerste pantserdivisie. Derhalve is een War Diary uit het Sikorski Institute Londen geraadpleegd. 2 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 3 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er Amerikaanse luchtaanvallen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens van the 8th Air Force en 9th Air Force geraadpleegd. 4 Er zijn geen getuigen gevonden die geraadpleegd konden worden t.g.v. dit onderzoek.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

21

Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Library and Archives Canada

Defence Overprints

Ja

2.16

The Polish Institute and Sikorski Museum

Poolse gevechtsverslagen

Ja

2.17

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal

In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

1.5.4

Verantwoording

Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen:     

Mevr. B. de Wilde MA (historica): opstellen van het vooronderzoek en het GIS-kaartmateriaal Dhr. P. Gieben (GIS-coördinator): luchtfoto interpretatie Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage

1.5.5

Personele deskundigheid

Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

22

Historisch onderzoek

Naam

Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten

Civiele techniek

Luchtfoto-interpretatie

Geografische Informatiesystemen

Wouter van den Brandhof

X

X

X

Berdien de Wilde

X

X

X

Paul Gieben

X

X

X

X

X

X

X

Menno Abee

X

Jeffry van den Bout

1.5.6

X

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de onderzoeklocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

23

2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken

2.1.1

Rapportages AVG

Medewerkers van AVG hebben in het verleden vooronderzoeken op het grondgebied van de gemeenten Coevorden, Emmen en Borger-Odoorn uitgevoerd. Het betreft de volgende rapportages:   

AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Pottendijk d.d. 5-12-2019. Projectnummer 1962183 AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek PGO-Drenthe (RON-105) d.d. 18-09-2017. Projectnummer 1662151 AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek NAM-locaties PL338, PL339 & PL340 d.d. 25-05-2021. Projectnummer 1962183

De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage verwerkt (zie o.a. paragraaf 2.2).

2.1.2

Derden

Er is in het AVG bedrijfsarchief één door een concullega een uitgevoerd vooronderzoek aanwezig dat relevant is voor deze rapportage. Het betreft het volgende rapport: 

T&A Survey, Vooronderzoek 5-tal TenneT stations d.d. 31-12-2017. Projectnummer GPR6890.0

Bovengenoemd vooronderzoek is geanalyseerd. Er is in deze rapportage geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd:   

De VEO bommenkaart De gemeenten Coevorden, Emmen, Borger-Odoorn en Stadskanaal Rijkswaterstaat

Er is zijn bij deze bronnen geen relevante vermeldingen naar voren gekomen met betrekking tot het onderzoeksgebied. Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante informatie opgeleverd.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

24

2.2

Literatuur

2.2.1

Meidagen 1940

2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 Op 10 mei 1940 werd Noord-Nederland gewekt door een reusachtige Duitse luchtvloot die richting West-Nederland trokken, waar Nederlandse doelen werden aangevallen. De Duitse grondtroepen trokken niet veel later o.a. via Drenthe en Groningen binnen. Zij waren gericht op de Afsluitdijk. De Nederlanders verdedigden de noordelijke provinciën met de O- en Q-lijn. De O-lijn was een 75 km lange linie die bemand werd door grensbewakende manschappen. Her en der stonden er stukken geschut en een mitrailleurs.

De voornaamste taak van deze soldaten is het alarm slaan en het vernielen van de bruggen om de Duitsers te vertragen. De Q-lijn is een verdedigingslinie bestaande uit kanalen. Jacob Veenbaas, de noordelijke commandant voor Drenthe, Groningen en Friesland stond met 3000 soldaten aan de linies, tegenover 12.000 Duitse soldaten. Een van de zwaarste gevechten in Noordoost Nederland werd gevoerd bij Coevorden. Daar hielden de Nederlandse militairen vanuit hun mitrailleurnesten urenlang de Duitse opmars tegen. Desondanks verliep de Duitse opmars in het noorden snel. In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de meidagen van 1940. Datum

Gebeurtenis (bron: G. Groenhuis, Emmen in bezettingstijd. Een grensgemeente kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog)

Relevant

10 mei 1940

De vijfdaagse mei-oorlog duurde in Emmen nauwelijks 5 uur. Voor veel Emmenaren goed en wel wakker waren, was de strijd voorbij. (p. 45)

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

10 mei 1940

De Duitse opmars door de gemeente Emmen stuitte op heel weinig tegenstand en verliep vrijwel zonder incidenten. (p. 45)

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

Onbekend

In de bossen tussen Odoorn en Exloo werden explosieven gevonden, die door Engelse vliegmachines waren afgeworpen. (p. 70)

Nee

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

Motivatie

25

Datum

Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De gebroken vleugel van de Duitse adelaar: inventarisatie van de Duitse verliezen in de luchtoorlog van mei 1940 boven Nederland)

Relevant

Meidagen 1940

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De oorlog in mei ‘40)

Relevant

Meidagen 1940

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort en P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied)

Relevant

Meidagen 1940

In het midden moest het 2. Reiter Regiment, versterkt met een batterij rijdende artillerie, in totaal circa 2.000 man, bij Emmer-Compascuum de grens overschrijden en via Emmen en Sleen oprukken in de richting Assen en Beilen. Het zwaartepunt van de aanval van de 1. Kavallerie Division lag in de Duitse inham in Nederlands grondgebied ten zuiden van Coevorden. (p. 314)

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De stelling van Den Helder , mei 1940)

Relevant

Meidagen 1940

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De territoriale verdediging van de noordelijke provincien)

Relevant

Meidagen 1940

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)

Relevant

Meidagen 1940

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

146000013-VO-05

NNON 110 kV

Motivatie

--

Motivatie --

Motivatie

Het betreft hier een algemene vermelding.

Motivatie --

Motivatie --

Motivatie --

26

2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945

In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945. Datum

Gebeurtenis (bron: Gemeente Stadskanaal, '75 jaar bevrijding Onstwedde' in: Bevrijdingsmagazine)

Relevant

7 augustus 1942

Noodlanding vliegtuig; Messerschmitt Bf 110. (p. 11)

Nee

Het betreft hier geen vliegtuigcrash.

19 april 1943

Neergestort vliegtuig; Mosquito DZ 755. Het vliegtuig is neergeschoten boven Aschendorf. (p. 11)

Nee

Uit de geraadpleegde bornnen is gebleken dat de crashlocatie zich bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

8 oktober 1943

Neergestort vliegtuig; Messerschmitt Bf 110. Het vliegtuig is neergeschoten door een Engelse Thunderbolt. (p. 11)

Nee

Uit de geraadpleegde bornnen is gebleken dat de crashlocatie zich bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Datum

Gebeurtenis (bron: G. Tipker Joh. Zn, K. Meijer en G. Schreuder, Schoenen met lusjes. Achtergronden van de 24 Onstwedder oorlogsslachtoffers 1940-1945)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: J.G. Onderwater, De bezettingstijd in Onstwedde)

Relevant

19 april 1943

In de nacht van 19 op 20 april 1943 maakt het dorp Onstwedde voor het de eerste keer kennis met de luchtoorlog. In de buurt van Smeerling stort die nacht een Engels vliegtuig neer. Het is een Mosquito. (p. 251)

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: De historie van Emmen in woord en beeld: De oorlogsjaren 1940-1945)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: G. Groenhuis, Emmen in bezettingstijd. Een grensgemeente kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: H.D. Minderhoud, et al. (red.), Dalen in oorlogstijd: 1940-1945)

Relevant

13 april 1945

Kort na de staking, in de nacht van 13 op 14 mei 1945, stort vlak bij het boerderijtje van de familie Veldhuis een Canadese bommenwerper neer. (p. 29)

146000013-VO-05

NNON 110 kV

Nee

Motivatie

Motivatie

--

Motivatie De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Motivatie --

Motivatie

--

Motivatie De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

27

Datum

Gebeurtenis (bron: Ab. A. Jansen, Wespennest Leeuwarden: de geschiedenis van de strijd van de Duitse nachtjagers en geallieerde luchtmachten boven NoordNederland in de jaren 1940-1945. Deel 1 t/m 3)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: M.A.W. Gerding / J. Hagen, Drenthe in de oorlog. Aspecten van de geschiedenis van Drenthe voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes, Luchtgevaar: luchtaanvallen op Nederland 1940-1945)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd 1939-1945)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) 5

Relevant

Motivatie

22 december 1943

Bombardement op Vledderveen aan de weg naar Mussel. Getroffen werden de landerijen van H. Hoving en F. Eggens.

Mogelijk

Het Vledderveen ligt nabij het onderzoeksgebied.

6 maart 1944

Een Focke Wulf Fw 190 A-7 met Werkenummer 340003 Weisse I van het I./JG 1 is neergekomen op ca. 3 km westelijk van Dalen.

Nee

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

2 januari 1945

Bombardement op Emmen. Getroffen werd een woning aan de Oude Roswinkelerweg.

Mogelijk

De Oude Roswinkelerweg ligt nabij het onderzoeksgebied.

3 februari 1945

Bombardement met 2 brisantbommen op Oosterhesselen. Getroffen werd een terrein ten zuidwesten van Zwinderen.

Nee

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

16 maart 1945

Bombardement ten zuiden van Zwinderen. Van de negen bommen detoneerden er drie.

Nee

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

Motivatie

--

Motivatie

--

Motivatie --

Motivatie --

5 AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

28

Datum

Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)

Relevant

8 oktober 1943

In gevechten met Duitse jagers claimden ze (de geallieerden) er 12 te hebben neergeschoten, zelf verloren ze drie P-47’s, alle drie boven Nederland. Eén P-47 van de 56th Fighter Group kwam neer bij Osdorp, waarbij de piloot, Lt. Fleming om het leven kwam. Twee P-47’s van de 4th Fighter Group kwamen neer bij Stadskanaal en Ruinerwold, waarbij de beide piloten zich konden redden en gevangen werden genomen. (p. 98, deel 2)

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)

Relevant

13 december 1942

Hampden I, met het serienummer L4109, neergeschoten door een nachtjager Hptm. Hulsof. Neergekomen bij Molenwijk, Stadskanaal. (Bron: T1833)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

8 oktober 1943

P-47 D, serie 42-7911, neergeschoten door een Messerschmitt Bf 109. Neergekomen aan de Cereskade, Stadskanaal. (Bron: T2936)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

16 februari 1945

B-24 H serie 42-95080 neergeschoten door Flak. Neergekomen tussen Valthe en Nieuwe-Weerdinge. (Bron: T5264)

Nee

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

Datum

Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)

1944-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.2.3

Relevant --

Motivatie

De locatie is te globaal gebleken. Derhalve kan niet worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

Motivatie

Motivatie --

Bevrijding in april 1945

De bevrijding van Drenthe in april 1945 verloopt op sommige plaatsen moeizaam. De Franse parachutisten die in de nacht van 7 op 8 april 1945 worden gedropt in Drenthe moeten verwarring zaaien, echter dit plan slaagt niet zoals beoogd. Canadese, Poolse en Belgische troepen zijn van 6 tot 15 april 1945 bezig om Drenthe te bevrijden. Vanaf 11 april 1945 trekken de eerste troepen verder naar Groningen om deze provincie te bevrijden. 2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in april 1945 Poolse divisies vertrekken op 7 april 1945 vanuit Breda naar het noorden om o.a. Emmen te bevrijden. Ze moeten de versterking vormen voor de Canadezen die zich bevinden in Coevorden. Het hoofdkwartier van de Poolse staf arriveert op 10 april 1945 bij Dalen. Majoor Wasilwski geeft daar opdracht om door te stoten naar Emmen. Op 11 april 1945 trekken er Poolse eenheden door naar Groningen. Bij Ter Apel komen ze echter voor een opgeblazen brug te staan. De provincie Groningen intrekken vanaf Ter Apel wordt hierdoor verhinderd. De nieuwe route gaat via Musselkanaal. Daarmee was Musselkanaal de eerste plaats in Groningen die bevrijd werd. Een dag later trekt de 1e Poolse pantserdivisie, onder leiding van generaal Maczek, door naar Stadskanaal.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

29

In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen over de bevrijding. Datum

Gebeurtenis (bron: T.J. van de Kamp / J.T. Wierenga (red.), Oorlogssporen. De jaren 1940-1945 in Borger en Odoorn)

Relevant

13 april 1945

Spoedig blijkt dat de kleine aanvalsgroep het onmogelijk kan volhouden, waarna de drie Cromwells een beschermend rookgordijn tussen hen en de vijand in Borger leggen. Met hun gewonde kameraden keren de dragonders weer terug naar de veilige zijde. Voor de Cromwells komen nu orders om de actie over te nemen. In snel tempo vuren zij hun 75 mm granaten, die onheilspellend gieren, vlak over het dorp en de Duitse verdediging heen. De meeste granaten slaan ver achter het dorp in, toch brengt het de vijandelijke verdediging in grote onzekerheid. (p. 14)

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: J.G. Onderwater, De bezettingstijd in Onstwedde)

Relevant

12 april 1945

De bevrijding komt voor Onstwedde op 12 april 1945. Kort voordat de Polen Onstwedde bereiken, hebben daar de Duitsers nog huis gehouden. Ze laten de brug bij de haven in de lucht vliegen. (p. 251)

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: R. Flamand / J.H. Jansen, Operatie Amherst. Franse para's vochten in Drenthe, april 1945)

Relevant

April 1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: M.H. Huizinga, Maple Leaf Up: de Canadese opmars in Noord-Nederland, april 1945)

Relevant

April 1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: J.F. van Klinken, Het laatste oorlogsjaar, Traces of War)

Relevant

1944-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: H.D. Minderhoud, Rond de Oosterhesselerbrug in: Herdenking Oosterhesselerbrug 4)

Relevant

1944-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

146000013-VO-05

NNON 110 kV

Motivatie

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Motivatie De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Motivatie

--

Motivatie --

Motivatie --

Motivatie --

30

Datum

Gebeurtenis (bron: Gemeente Stadskanaal, '75 jaar bevrijding Onstwedde' in: Bevrijdingsmagazine)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: G.A. Bontekoe, Drentsche kroniek van het bevrijdingsjaar)

Relevant

8 april 1945

De parachutisten in het Spaarbankbosch worden door Duitse troepen verdreven. (p. 45)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

8 februari 1945

Bij Valtherond worden twee schepen beschoten. Een vrouw raakt gewond. (p. 18)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

20 januari 1945

Bij Dalen vallen vier brisantbommen. Eén blindganger. (p. 13)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

3 februari 1945

Ten zuidwesten van Zwinderen vallen twee brisantbommen. (p. 17)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

16 maart 1945

Ten zuiden van Zwinderen vallen negen brisantbommen, waarvan er drie ontploften. (p. 29)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

2.2.4

Motivatie --

Motivatie

Munitieruimingen

De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum

Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)

Relevant

1940-1947

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)

Relevant

1944-2004

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

Datum

Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)

Relevant

1960-1977

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

--

146000013-VO-05

NNON 110 kV

Motivatie

--

Motivatie

--

Motivatie

--

31

2.3 2.3.1

Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster Geallieerde stafkaarten

Het onderzoeksgebied staat op de stafkaarten Oosterhesselen sheet 3206 (Edition of 1944), Odoorn sheet 3107 (Edition of 1944), Wollinghuizen sheet 3008 (Edition of 1944) en Nieuwbuinen sheet 3007 (Second Edition of 1944) die zijn opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaarten hebben een schaal van 1:25.000 en geven een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog.     

Het deelgebied 1 ligt binnen de kaartvierkanten V. 2957, V. 3057, V. 2956 en V. 3056. Het deelgebied 2 ligt binnen de kaartvierkanten V. 4368 en V. 4468. Het deelgebied 3 ligt binnen de kaartvierkanten V. 4670, V. 4669 en V. 4769. Het deelgebied 4 ligt binnen de kaartvierkanten V. 5279, V. 5379, V. 5280, V. 5380, V. 5281 en V. 5381. Het deelgebied 5 ligt binnen de kaartvierkanten V. 4988, V. 5088, V. 4987 en V. 5087.

Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op de hierna volgende pagina’s zijn de stafkaarten weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.

146000013-VO-05

NNON 110 kV

32

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 1

V3057 V2957

3206

Deelgebied 1

US Map Service, Kadaster; Kadaster, US Map Service

3306

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: Odoorn sheet 3107

0

100

200

400

600 Meter

±

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 2

V4468 V4368

3107

Deelgebied 2

US Map Service, Kadaster

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: Odoorn sheet 3107

0

100

200

400

600 Meter

±

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 3 V4770 V4670 V4570

Deelgebied 3 3107

V4769 V4669 V4569

US Map Service, Kadaster

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: Wollinghuizen sheet 3008

0

125

250

500

750 Meter

±

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 4 V4783

V4983

V4883

V4782

V4781

V4982

V4882

V4981

V4881

V5083

V5082

V5081

V5182

V5282

V5382

V5181

V5281

V5381

Deelgebied 4

V5482

V5582

V5481

V5581

V5480

V5580

V5479

V5579

3008

3007

V4780

V4779

V4778

V4880

V4879

V4878

V4980

V5080

V4979

V5079

V4978

V5078

V5280

V5380

V5179

V5279

V5379

V5178

V5278

V5378

V5180

3108

3107 V4777

V4877

V5478

V4977

V5077

US Map Service, Kadaster

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: Wollinghuizen sheet 3008

0100 200400600 Meter

±

GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER DEELGEBIED 5

V5188 V5088

V4988

V4888

Deelgebied 5 3007

V4887

LEGENDA Onderzoeksgebied

3008

V5187

V5087

V4987

Stafkaarten: Nieuwbuinen sheet 3007 Wollinghuizen sheet 3008

0

125

250

500

750 Meter

±

2.3.2

Duitse stafkaarten

Er zijn in het AVG bedrijfsarchief relevante Duitse stafkaarten aanwezig:   

Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 17, Ost. Beilen, 3e uitgave d.d. maart 1941. Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 13, Boertange, 1e uitgave d.d. januari/maart 1941. Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 18, Roswinkel, 1e uitgave d.d. augustus 1941.

Deze stafkaarten zijn vergelijkbaar met de exemplaren uit de voorgaande paragraaf en worden hier derhalve niet afgebeeld.

2.4

Gemeentearchieven Oosterhesselen, Dalen, Odoorn, Onstwedde, Emmen en Coevorden

Er is in de gemeentearchieven gezocht naar de volgende stukken:   

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

Bij het gemeentearchief van de gemeente Coevorden zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Oosterhesselen 1920-1997. Toegangsnummer onbekend.

Periode

33 - Openbare orde -correspondentie buitengewone voorvallen

1942-1945

77 - Identificatie en begraven van militairen

1945-1946

78 - Militaire graven

1957-1968

527 - Opsporing bom in Nieuwlande

1978

824 - Tentoonstelling "Tweede Wereldoorlog"

1980

972 - Vergoeding van oorlogsschade

1945-1948

1438 - Steun voor mobilisatieslachtoffers en oorlogsgewonden

1920-1933

2493 - Militaire graven

1974-1994

2623 - Luchtbeschermingsplan gemeente Oosterhesselen

1939-1942

2624 - Luchtbescherming – meldingen

1940-1945

2773 - Boerderijbouw (herbouw van door oorlogshandelingen of brand verwoeste boerderijen)

1943-1947

3005 - Oorlogsbuit

1945-1946

Gemeentearchief Dalen 1920-1997. Toegangsnummer onbekend.

Periode

544 - Overlijden van oorlogsvrijwilligers en oorlogsslachtoffers

1943-1946

622 - Monumenten - oorlogsmonumenten, gedenktekenen

1985-1995

888 - Vliegtuigbom nabij Stieltjeskanaal

1987-1988

146000013-VO-05

NNON 110 kV

38

Gemeentearchief Dalen 1920-1997. Toegangsnummer onbekend.

Periode

928 - Militaire graven

1961

1158 - Begraven van lijken – militairen

1941-1958

1185 - Militaire graven – overzicht

1984

1205 - Openbare veiligheid - berging neergestort Duits jachtvliegtuig (WO II) en neerstorten F-16 straaljager

1990

1308 - Bescherming tegen luchtaanvallen

1938-1945

1386 - Militaire wegen in Dalerveen algemeen

1959-1965

1699 - Zorg voor getroffen bij oorlog o.a. evacuatie

1950-1958

1772 - Openbare werken -correspondentie inzake oorlogsschade

1945-1947

1898 - Landsverdediging

1939-1945

2130 - Staat van oorlog en beleg - gegevens bominslag en opgaaf auto's

1944

Coevorden 1927-1997. Toegangsnummer onbekend.

Periode

67 - Financiële vergoeding oorlogsschade A.G. Holthuis

1944-1947

301 – Monumenten (o.a. herdenkingsmonument voor het bombardement van 21 februari 1944 bij de aardappelmeelfabriek en gesneuvelde Canadezen op 5 april 1945)

1937-1955

574 - Opruiming munitie e.d. na de Tweede Wereldoorlog

1945-1965

575 - Hulpverlening bij bominslag e.d.

1941-1944

606 t/m 608 - Luchtbescherming

1939-1943

611 - Luchtbescherming - circulaires en correspondentie

1939-1944

792 - Gebruik en onderhoud bruggen (o.a. herstel bruggen door militairen vernietigd)

1937-1943

798 - Opslaan van zand nabij bruggen i.v.m. mogelijke bombardering van brandbommen 1027 - Gesneuvelde militairen - begraving mei 1940

1943 1940-1945

1047 - Straatnaamborden en huisnummering – verordening

1951

1147 - Gesneuvelde militairen - begraving mei 1945

1945-1948

1154 - Oorlogsslachtoffers – declaraties

1944-1947

1199 - Wapenen en munitie

1943-1953

1212 - Sociale woningbouw - molestverzekering herstel oorlogsschade

1941-1953

1258 - Bijdrage wederopbouw publiekrechtelijke lichamen

1941-1952

1288 - Wederopbouw - administratie opgaven oorlogsschade

1940-1944

1289 - Wederopbouw - administratie opgaven

Ca. 1945

1290 - Wederopbouwgevallen oorlog A t/m E

1940-1945

1291 - Wederopbouwgevallen oorlog G t/m H

1940-1945

1292 - Wederopbouwgevallen oorlog J t/m N

1940-1945

1293 – Wederopbouwgevallen oorlog R t/m IJ

1940-1945

1294 - Wederopbouwplan Coevorden

1945-1954

1316 - Inlichtingen omtrent door oorlogsgeweld of vanwege de bezetter getroffen personen 1945/1946 oorlogsslachtoffers

1945-1946

1335 - Wederopbouw – puinonteigening

1945-1947

146000013-VO-05

NNON 110 kV

39

Coevorden 1927-1997. Toegangsnummer onbekend.

Periode

1351 - Inlevering van wapenen en munitie - voorschriften en correspondentie

1940-1943

1353 - Politionele maandrapporten

1943-1945

1525 - Schade door militairen aan Hotel de Harmonie

1940

1557 - Sociale woningbouw - bouw 30 woningwetwoningen Eendrachtswijk V 25 (o.a. oorlogsschade)

1923-1954

2214 - Bruggen - correspondentie inzake verrichte/herstelde bruggen in oorlogstijd

1943-1949

2234 - Duitse militaire rijksgraven

1955

2341 - Straatnamen

1955-1958

2519 - Luchtbescherming o.a. brisantbommen

1942-1943

2545 - Oorlogsschade, o.a. dichten bomtrechters

1942-1943

2557 - Straatnamen straatnaamgeving

1945-1948

2565 - Opgave oorlogsbuit

1945-1948

2580 - Gramsbergerweg -onderhoud/herstel oorlogsschade

1947-1950

2869 - Lijken/oorlogsslachtoffers - opgraving en vervoer

1954-1987

2876 - Nieuwbouw dhr. Brill boerderij i.v.m. verplaatsing bedrijf door vestiging munitiedepot

1982-1983

3070 - Straatnaamgeving

1960-1987

3343 - Straatnaamgeving

1951-1966

3386 - Straatnaamgeving

1938-1950

3518 - 10-jarenplan t.b.v. de wederopbouw

1942-1943

3712 - Straatnaamgeving

1988-1997

4021 - Opruimen explosieven uit WO II 1986/1995 bommen Tweede Wereldoorlog

1986-1995

4736 - Brandweer gem. Coevorden- Brandrapporten

1941-1962

4762 - Processen verbaal en rapporten over bommen, beschietingen, strooibiljetten, bombardementen en luchtaanvallen

1940-1944

4776 - Bijzondere gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog

1940-1945

4783 – Bentheimerbrug (o.a. vergoeding van schade door springen der brug)

1935-1941

4784 - Herstel Bentheimerbrug

1940-1952

Bij het gemeentearchief Borger-Odoorn zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeentebestuur Odoorn 1945-1997. Toegang: NL-ExGBO-000063-000001.

Periode

833 - Militaire graven. Verzamelmap.

1940-1985

834 - Militaire graven. Opgaven.

1944-1959

835 - Militaire graven. Graf capt. Stachon.

1945-1962

1492 - Luchtbescherming. Verzamelmap.

1940-1946

1497 - Oorlogstuig. Opruiming.

1945-1969

2074 - Bruggen. Schaderapport c.a.

1945

2076 - Bruggen. Oorlogsschade Scholtensbrug in Odoornerveen.

1946-1964

2542-2546 - Oorlogsslachtoffers. Declaraties en uitkeringen.

1946-1960

146000013-VO-05

NNON 110 kV

40

Gemeentebestuur Odoorn 1945-1997. Toegang: NL-ExGBO-000063-000001.

Periode

2553-2564 - Oorlogsschade. Meerdere documenten

1940-1961

2577 - Oorlogsslachtoffers. O.V.W.

1948-1957

3012 - Monumenten. Algemeen oorlogsmonumenten in Valtherloo

1945-1970

3013 - Monumenten. Monument voor gevallenen in de oorlog in Odoorn

1949-1953

3014 - Monumenten. Gedenkteken fusillade plaats boswachterij Odoorn

1972

3018 - Monumenten. Verzamelmap (W.W.V.)

1944-1991

3307 - Landsverdediging. Verdedigingswerken

1940-1945

3310 - Landsverdediging. Militaire terreinen

1987

3947 - Politie. Maandrapporten betreffende politionele aangelegenheden oorlog

1943-1945

3948 - Politie. Politie berichten LABAS bezettingstijd oorlog

1940-1945

4007 - Distributiedienst. Meldings geschillen oorlog

1943-1948

4012 - Luchtbeschermingsdienst. Begroting, benodigdheden gereedschappen, auto's, meldingen, opgaven, rapporten, processen verbaal, personeel

1940-1945

4033 - Wapenen en munitie. Wapen vergunningen in bezettingstijd

1940-1945

4663 - Opruiming oorlogstuig

1970-1997

4696 - Oorlogsgraven. consul en namen

1963

Stelling 4 - Publicatieblad Militair Gezag / Verordeningenblad

1940-1943

Bij het gemeentearchief Stadskanaal zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Inventaris gemeente Onstwedde 1934-1968.

Periode

Doos 219 (1.784.2) Brandmelding en -alarmering

1940-1958

Doos 220 (1.784.38) Uitoefening van de dienst; brandrapporten

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=0a093f68-aecd-49e1-9394-ca5205f21d01