Bijlage 1 Ruimtelijk-economisch perspectief N366-regio
Tekst van het document
• Wij koesteren de voor de N366-regio de kenmerkende openheid. Wij zien niet graag dat de weidsheid van met name het Veenkoloniale landschap wordt aangetast door verstedelijking of ambities voor bebossing. Ook elders in de regio willen we de open ruimten tussen kernen en zones zoveel mogelijk behouden. De N366 biedt het panorama op onze regio en moet dat blijven doen. Bundeling en concentratie van economische ontwikkeling in en aan de bestaande economische complexen bij de bestaande kernen is daarom belangrijk als uitgangspunt;
80
| Kansen en opgaven voor de N366-regio
Kansen en opgaven
• Wij zien de verschillende typen kernen als belangrijke dragers van ruimtelijke kwaliteit in de regio. Voor de lintdorpen in het veenkoloniale en ontginningenlandschap geldt dat de transparantie van de linten en de groene dwarsrelaties belangrijk zijn voor de leefbaarheid. Daarom is het van groot belang om een zone langs linten vrij te houden van bebouwing zodat dergelijke ruimtelijke ‘buffers’ ook levensvatbaar blijven voor de landbouw. • Economische ontwikkelingen kunnen - mits goed en zorgvuldig ingepast - er juist voor zorgen dat de landschappelijke structuur geaccentueerd wordt. Bij uitbreidingen van bedrijventerreinen kan bijvoorbeeld door een robuuste omzoming een scherp contrast worden aangebracht tussen open ruimte en stad en zonneparken kunnen hotspots van biodiversiteit worden in verder open landschappen.
Het juiste bedrijf op de juiste plek Er is in onze regio sprake van veel verspreide en diverse bedrijvigheid. Een groot aandeel is gevestigd op erven, langs de linten of in de dorpen. Dit draagt bij aan de leefbaarheid in de regio. Voor bedrijven die te groot zijn of teveel negatieve effecten op de omgeving hebben voor vestiging op erven, langs de linten of in de dorpen dient er voldoende ruimte op bedrijventerreinen te zijn om te kunnen groeien en ontwikkelen. Daarbij is het belangrijk om op regionale schaal de diversiteit in aanbod te versterken. Ook dienen bedrijventerreinen zó te worden ingericht dat een logische clustering van bedrijven ontstaat en een bedrijf kan landen waar dit qua benodigde ruimtevraag, milieucategorie, bereikbaarheidseisen, energievoorziening en uitstraling zo passend mogelijk is. Daarbij moet niet alleen gekeken worden naar nieuwe bedrijven, maar ook naar de ruimtebehoefte van bedrijven die al op het betreffende terrein zijn gevestigd. Voldoende aanbod moet voorkomen dat bedrijven zich verplaatsen naar elders. Anderzijds is het ook van belang om een overaanbod aan bedrijventerreinen te voorkomen. Dat zorgt namelijk voor leegstand en suboptimale invulling en eenmaal ingevuld is het moeilijk om een bedrijventerrein te herstructureren. Hier zijn namelijk vaak hoge kosten mee gemoeid.
Een voldoende en gevarieerd aanbod van bedrijventerreinen met een goed en regionaal afgestemd uitgiftebeleid voorkomt verplaatsingen naar buiten de regio en helpt bij het principe het juiste bedrijf op de juiste plek. Zowel qua focus (lokaal, regionaal of bovenregionaal) als qua ontsluitingsmogelijkheden. Met traditionele infrastructuur, maar ook met digitale- en energie infrastuctuur. Een goed uitgiftebeleid helpt bij het principe het juiste bedrijf op de juiste plek. Zo blijft de regio aantrekkelijk voor bedrijven die er al zijn en wordt het aantrekkelijk om in onze regio een bedrijf te vestigen of te starten. Dat betekent dat het van belang is: • De bestaande variatie aan bedrijventerreinen zoals die nu in onze regio aanwezig is te koesteren.
We beschikken over lokale bedrijventerreinen bij alle kernen, regionale bedrijventerreinen in Stadskanaal en Ter Apel en het bovenregionale bedrijvenpark Zuid-Groningen; • Constant te blijven monitoren welke behoeften er zijn bij bedrijven die in onze regio gevestigd zijn én bij bedrijven die wij mogelijk zouden willen aantrekken; • Voldoende differentiatie in toegestane milieucategorieën en passende bereikbaarheid te borgen; • Bedrijfsvestigingen zoveel mogelijk te concentreren op die plekken die goed bereikbaar zijn, zowel fysiek, energietechnisch als digitaal; • De dakcapaciteit voor zonne-energie optimaal te benutten (inclusief het bouwtechnisch mogelijk maken daarvan), zodat energie en het bijbehorende netwerk minder belangrijk worden voor de locatiekeuze en het zo doelmatig mogelijk inzetten van algemene assets.
Gezien de doorlooptijd en kosten van netverzwaring voor de elektriciteitsvoorziening is contact met de netbeheerders in een vroeg stadium hierbij essentieel; • Het onderscheid tussen de bedrijventerreinen in de regio te accentueren: op bedrijvenpark Zuid-Groningen geven we ruimte aan grootschaliger bedrijven die in de agrofood actief zijn, op lokale bedrijventerreinen weren we die juist; • Het uitgiftebeleid volgens de principes in dit perspectief verder uit te werken en te hanteren bij de uitgifte van bedrijfskavels; • Actief de herstructurering en/of transformatie van verouderde bedrijventerreinen te stimuleren in samenwerking tussen gemeente (faciliterende/stimulerende rol) en bedrijven (trekkende rol). Daarbij kan de verduurzamingsopgave voor bedrijven als impuls worden gebruikt; • Op regionale schaal regie te voeren over de inpassing en inrichting van bedrijventerreinen en andere bedrijfslocaties. Bij herstructurering van bestaande bedrijventerreinen is er niet alleen gelegenheid om de bedrijven en het complex als geheel te verduurzamen; er liggen ook kansen om de omgevingskwaliteit (bijvoorbeeld waterberging, vergroting biodiversiteit, energietransitie) te vergroten. Bij de inrichting van nieuwe werklocaties is er gelegenheid voor zorgvuldige inrichting en inpassing door bijv. in de beplanting en de wateroplossingen aansluiting met het omliggende landschap te zoeken.
Kansen en opgaven
Kansen en opgaven voor de N366-regio
|
81
Kansen en opgaven vertaald naar bouwstenen De economische en ruimtelijke kansen en opgaven in onze regio hebben vele raakvlakken met elkaar. Door deze raakvlakken bewust op te zoeken en vervolgens ruimtelijk te vertalen zorgen we er als regio voor dat economische ontwikkeling daar plaats vindt waar dat het beste past. Door dwarsverbanden te leggen en integraal te kijken willen we een impuls geven aan de leefomgeving en de ruimtelijke kwaliteit als gevolg van economische ontwikkelingen. De veranderende economische structuur van ons land én onze regio zorgt voor een versterking van dit effect.
Bouwstenen voor het ruimtelijk-economisch perspectief De economische en ruimtelijke kansen en opgaven zijn vertaald naar twintig bouwstenen in vijf categorieën. Deze bouwstenen vormen de basis voor de ambities die in het volgende hoofdstuk zijn geformuleerd en uitgewerkt op kaart. Deze zijn tot stand gekomen tijdens een zorgvuldig afwegingsproces met stakeholders (zie ook het hoofdstuk Proces) en vertellen het verhaal van de N366-regio in 2040. Hierbij wordt de ruimte gezocht én geboden voor nieuwe economische ontwikkelingen, maar wel met oog voor de bijzondere landschappelijke structuur van onze regio.
82
| Kansen en opgaven voor de N366-regio
Kansen en opgaven
Kansen en opgaven
Kansen en opgaven voor de N366-regio
|
83
De N366-regio in 2040 De N366-regio in 2040
Naar een integraal ruimtelijk-economisch perspectief op de N366-regio Voorop staat dat onze regio in 2040 minstens zo aantrekkelijk is om in te wonen, te werken en te recreëren als in 2023. Met dit ruimtelijk-economisch perspectief beogen wij ervoor te zorgen dat de regio in dat jaar een nog aantrekkelijker plek is dan nu. Dat doen we door de landschappelijke kwaliteiten en verschillen te koesteren en op diverse plekken te versterken. Economische activiteit - essentieel voor het goede woon-, werk- en leefklimaat stimuleren we, maar passen we ruimtelijk op zo'n manier in dat er zoveel als mogelijk meerwaarde voor mens, milieu en portemonnee ontstaat.
Drie ambities voor de N366-regio De drie ambities die wij hebben opgesteld voor het voeren van ruimtelijke regie op economische ontwikkelingen worden hieronder opgesomd. Door op de ambitie te klikken komt u bij het hoofdstuk waarin we de ambitie vertalen naar uitgangspunten en oplossingsrichtingen. • Ambitie 1: Goed ontsloten bedrijfslocaties met een divers aanbod • Ambitie 2: Een vitaal landelijk gebied met karakteristieke erven, linten en dorpen • Ambitie 3: Bewaken, versterken en beleefbaar maken van landschappelijke diversiteit
86
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven
Ambitie 1: Goed ontsloten bedrijfslocaties met een divers aanbod Economische ontwikkelingen kunnen vrijwel altijd alleen plaatsvinden wanneer de ruimtelijke structuur van de regio op orde is. Bereikbaarheid is daarbij van groot belang. Mensen en goederen, maar ook ideeën en nieuwe inzichten, verplaatsen zich via infrastructuur. Dit ruimtelijk-economisch perspectief voorziet in een aantal uitgangspunten en principes voor goed ontsloten bedrijfslocaties met een gevarieerd aanbod op regionale schaal. Als regio hanteren wij een getrapte strategie voor het toedelen van extra ruimte bij ruimtevraag op bedrijventerreinen om zoveel mogelijk onze landschappelijke karakteristieken en kwaliteiten te behouden en versterken. Uitbreiding van het aanbod aan bedrijventerreinen komt daarom in principe pas aan bod wanneer er geen andere mogelijkheden zijn. Het principe van de Ladder van duurzame verstedelijking is leidend: eerst binnen bestaand gebied, dan transformatie en pas daarna ontwikkeling van nieuwe terreinen. Via de volgende uitgangspunten en principes willen wij invulling geven aan deze ambitie:
Legenda bij schetsbeeld voor ambitie 1: Goed ontsloten bedrijfslocaties met een divers aanbod
De N366 als slagader van onze regio De N366 loopt als een slagader door de regio en (ver)bindt ons aan elkaar. Het is verreweg de belangrijkste transportas in het zuidoosten van Groningen. Via de N366 is er een verbinding richting de Eurohafen en A31 in Duitsland in het oosten, en naar het noorden via de A7 en een verdubbelde N33 richting de zeehavens Delfzijl en Eemshaven. Ook zijn kenniscentra als Groningen en de Randstad via de A7 bereikbaar. Daarmee is de regio goed aangesloten op de Noord-Europese hoofdinfrastructuur en (zee)havens. De N366 is op dit moment over het algemeen in goede staat en kan de verkeersdruk op een efficiënte manier verwerken. Op basis van dit perspectief kan het zijn dat op termijn de verschillende op- en afritten van de N366 her gewaardeerd moeten worden. Bijvoorbeeld voor knooppunten die voor de bereikbaarheid van bedrijventerreinen in relatie tot de omgeving heel belangrijk worden, of knooppunten die door transformatie van een bedrijventerrein ineens nabij een gemengd woon-werkgebied liggen. Knooppunten die in de open ruimte of natuurontwikkelingen liggen kunnen indien de verkeerssituatie dat toelaat wellicht juist worden afgewaardeerd. Wij zien verdubbeling van het resterende gedeelte tussen Nieuwe Pekela en de Duitse grens op dit moment niet als noodzakelijk, maar staan open voor nieuwe inzichten op dit terrein.
We blijven kritisch kijken naar de waardering van de verschillende knoop- en kruispunten, maar er is op dit moment geen aanleiding voor herwaardering.
88
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven
Realisatie van de Nedersaksenlijn Om onze regio nog beter bereikbaar te maken sluiten wij in dit perspectief aan bij de ambities voor het realiseren van de Nedersaksenlijn. Deze ambities, zoals geformuleerd in het Bidbook Nedersaksenlijn dat is gepresenteerd op 1 november 2022, behelzen de doortrekking van de bestaande spoorverbinding vanuit Veendam via de nieuw te realiseren stations Stadskanaal en Ter Apel naar Emmen. Zo komt een directe verbinding tussen Groningen enerzijds en Enschede en Zwolle anderzijds tot stand. Vanaf hier zijn weer mogelijkheden om de Randstad of de grote steden in Noord-Duitsland te bereiken. Dit biedt onze inwoners meer mogelijkheden om in de N366-regio te kunnen blijven wonen terwijl ze ergens anders studeren of werken. Universiteiten en hogescholen zijn makkelijk bereikbaar. Anderzijds komen vanuit Noord-Nederland meer praktisch opgeleide studenten juist naar onze regio. Er zijn korte lijnen tussen onderwijs, ondernemers, innovatie en start-ups. Makeport Mercurius, de Innovatiehub OostGroningen en de innovatieve landbouw bieden kansen voor nieuwe economische ontwikkelingen. De regio zet zichzelf hierdoor ook meer op de kaart als locatie voor de woningbouwopgave. Ook biedt de Nedersaksenlijn mogelijkheden voor het versterken van recreatie en toerisme in onze regio.
De stationslocaties zien wij als centrale knooppunten voor vervoer en jagen economische ontwikkeling aan beide kanten van de provinciegrenzen verder aan.
Ontwikkeling van toekomstige stationslocaties als focuspunten in de kernen De realisatie van de Nedersaksenlijn gaat gepaard met het aanleggen van twee stations. In dit perspectief gaan wij uit van een station in Stadskanaal nabij Makeport Mercurius en Ter Apel. Naast dat stations de bereikbaarheid van onze regio in relatie tot andere regio’s vergroten, zien wij deze nieuwe stations als belangrijke impuls voor de centrumontwikkeling in de kernen. Rondom de twee stationslocaties zijn kansen voor clustering van persoonlijke en zakelijke dienstverlening, instellingen op gebied van gezondheid en onderwijs, horeca en detailhandel. Deze voorzieningen staan in onze regio vaak al onder druk, wat het voor ons extra belangrijk maakt om in te zetten op volledige ontwikkeling van deze nieuwe brandpunten. In de structuur van de regio kunnen door de hierboven beschreven strategie interessante en krachtige ruimtelijke structuren ontstaan die het karakter van de regio versterken en de aantrekkelijkheid ervan, ook als recreatieve bestemming, vergroten. In dit licht verdient Makeport Mercurius op het voormalige Philipsterrein in Stadskanaal een speciale vermelding. Dit gebied heeft de ontwikkeling naar een nieuw focuspunt al ingezet wat naar verwachting verder versterkt zal worden door de realisatie van het nieuwe station Stadskanaal.
Realiseatie van ov-hubs voor een robuust onderliggend netwerk Waar de Nedersaksenlijn de regio met andere regio's verbindt, vinden wij het ook belangrijk dat de verschillende woonkernen in de N366-regio goed zijn verbonden met de Nedersaksenlijn. Zo worden de nieuwe kansen optimaal benut en borgen we voor iedereen de leefkwaliteit in onze regio. We streven naar kwalitatief hoogwaardige busverbindingen die goed op elkaar aansluiten door te investeren in ov-hubs in de kernen Nieuwe Pekela, Oude Pekela, Onstwedde, Vlagtwedde, Nieuw-Buinen en Musselkanaal, in aanvulling op de stationsomgevingen van Stadskanaal en Ter Apel.
Een sterk netwerk van doorgaande fietsroutes om duurzame, gezonde mobiliteit te stimuleren Het fietspadennetwerk in onze regio zien wij als essentiële infrastructuur. Van noord naar zuid, maar ook van oost naar west. De inwoners van onze regio gebruiken de fietspaden om snel en gezond van A naar B te komen, maar ook om te recreëren of te sporten. Om fietsgebruik te stimuleren zien wij kansen voor het goed ontsluiten van de bedrijventerreinen met een goed netwerk van fietspaden. Als regio willen wij ons inzetten voor een verdere ontwikkeling van doorgaande fietsroutes door de regio. Daarbij sluiten wij ons aan bij de provinciale ambities van Groningen en Drenthe.
Herstructurering van bestaande bedrijventerreinen In 2021 zijn alle bestaande bedrijventerreinen binnen de provincie Groningen beoordeeld. Deze analyse van de verschillende bedrijventerreinen in de regio laat zien waar de concentratie ligt van type bedrijven en schaalgroottes. Bij de uitbreiding van bedrijventerreinen zijn dit potentiële plekken om met de nieuwe ontwikkeling ook de bestaande structuren te versterken, uitwisselbaarheid te vergroten en als ondernemer ‘carrière’ te maken binnen het bestaande bedrijventerrein.
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040
|
89
Het is in dit licht logisch dat wij streven naar het zoveel mogelijk herstructureren van bestaand bedrijventerrein. Dit is een ingewikkelde opgave, omdat er doorgaans veel stakeholders en grote (economische) belangen mee gemoeid zijn. Er valt echter ook grote winst te halen. Ruimtewinst door efficiënter en compacter gebruik van de ruimte, energiewinst door besparing en de overstap op de inzet en opwek van duurzame energie en klimaatwinst door de CO2-uitstoot te verminderen en de waterberging en buffering beter te organiseren. Daar beginnen waar bedrijven initiatieven tonen om tot kwaliteitsverbetering en verduurzaming te komen, is het motto. In de analyse zijn de verschillende terreinen gecategoriseerd naar levensfase: • Fase 1 betekent dat het terrein goed functioneert en de economische waarde voldoende is. Met relatief beperkte middelen blijft het terrein goed functioneren. • Fase 2 betekent een terrein waarbij de economische waarde afneemt. Veroudering ligt op de loer. Er zijn investeringen nodig om de kwaliteit voldoende op peil te houden. • Fase 3 betekent een terrein waarbij de economische waarde relatief laag is geworden. De veroudering is zichtbaar ingezet. Het terrein voldoet niet meer aan de functionele eisen voor bedrijven en vergroot het risico op leegstand de komende jaren.
Dit zijn ook de terreinen die als eerste in aanmerking komen voor revitalisering dan wel herstructurering. De bedrijventerreinen die in fase 3 zitten zijn Aa-Stroom in Pekela en A-weg en Ter Wuppingerweg in Stadskanaal. Daarnaast heeft terrein Dideldom (Philipsterrein) ruimtelijk een sterke relatie met de mogelijke komst van de Nedersaksenlijn. Een nadere analyse van de genoemde terreinen en de mogelijke ruimte die de terreinen kunnen bieden door revitalisering of herstucturering, is gewenst.
Infrastructuur en energie als leidende principes bij uitbreiding Indien er geen ruimte is binnen de bestaande locatie wordt er voor uitbreiding gekeken naar de aard van de activiteiten die het bedrijf uitvoert. Daarbij zijn overlast (milieu impact), energieverbruik en transportbewegingen met name van belang. Heeft een bedrijf een hoog energieverbruik, dan loont het om een locatie in de buurt van goede aansluitingsmogelijkheden te zoeken. In het geval van veel transportbewegingen is een locatie zo dicht mogelijk bij een toegangsweg naar de N366 het meest logisch. Zo voorkomen we overlast en gaan we zuinig om met de beschikbare grondstoffen, ruimte en ons landschap. Specifiek aandachtspunt bij deze ambitie vormen de kansen voor toekomstige aansluiting op een waterstofnetwerk. Wij streven ernaar de aanleg van dit netwerk zo te laten plaatsvinden dat bestaande vestigingen in de toekomst erop aangesloten kunnen worden en voor nieuwe bedrijven met een hoog energieverbruik de vestiging zoveel mogelijk te laten plaatsvinden langs het beoogde tracé.
Herontwikkeling van bedrijventerreinen tot integrale economische ontwikkelzones De behoeftes omtrent werken, wonen en recreëren zijn aan veranderingen onderhevig. Op steeds meer plekken is er de behoefte aan locaties waarop deze functies samengaan. De meest geschikte locaties hiervoor zijn bedrijventerreinen aansluitend op bestaande woonbebouwing waar een transformatieopgave ligt (zie ook Ambitie 2). Op diverse plekken in onze regio zien wij ruimte voor zulke locaties, die we aanduiden als integrale economische ontwikkelzones. Deze zones liggen op goed bereikbare locaties, waar werken en wonen in elkaars nabijheid liggen en kansen zijn voor herontwikkeling. In integrale economische ontwikkelzones is ruimte voor bedrijvigheid met een lage milieu impact, gecombineerd met wonen, groen en recreatieve voorzieningen (bijvoorbeeld rondom sport en beweging). Deze integrale economische ontwikkelzones moeten aantrekkelijk worden ingericht en met aandacht voor ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit. Wij voorzien integrale economische ontwikkelzones op de volgende locaties: • Campuslocatie Makeport Mercurius in Stadskanaal (Philipsterrein); • Ten westen van bedrijventerrein Dideldom in Stadskanaal, richting Nieuw-Buinen (bedrijventerrein Drentse Poort); • Bedrijventerrein 't Heem, nabij de te realiseren stationslocatie Ter Apel.
90
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven
Potentiële uitbreidingslocaties van bestaande bedrijventerreinen Uit de analyse van Stec Groep blijkt dat er – gegeven de huidige economische situatie – tussen de 15 en circa. 40 hectare aan bedrijfskavels nodig is om voldoende ruimte te kunnen blijven bieden aan bedrijven in onze regio. Daarvan is circa 15% gevraagd voor lokale, kleinschalige bedrijvigheid en circa de helft voor regulier-gemengde bedrijvigheid. Een onderbouwing hiervoor is gegeven op de pagina Economie en werkgelegenheid in de N366regio. Het restant is de ruimtevraag voor mogelijk grootschalige nieuwe ontwikkelingen. Wij hebben als regio gezamenlijk de zoeklocaties voor uitbreiding op bedrijventerreinen bepaald om efficiënt om te gaan met de ruimte. Om de impact van extra bedrijventerreinen op het landschap bovendien zoveel mogelijk te beperken, zijn er geen volledig nieuwe locaties bepaald; alle zoeklocaties voor uitbreiding van bedrijventerreinen zijn aansluitend op bestaande terreinen: • Rondom Bedrijvenpark Zuid-Groningen ligt de nadruk op het vestigen van bedrijven die actief zijn in verwerking van landbouwproducten. Bovendien is dit - vanwege de nabijheid van het in aanbouw zijnde 380 kV-station - de locatie waar wij energie intensieve bedrijvigheid een plaats willen geven.
Eventuele uitbreiding en ruimtelijke inpassing daarvan van Bedrijvenpark Zuid-Groningen willen wij in samenhang realiseren met het ontwikkelen van een potentiële natuurontwikkelingszone langs de Mussel Aa. Dit vraagt voor de ruimtelijke inpassing om een zorgvuldig overgangsgebied tussen natuur en industrie aan de noordzijde. Aan de westzijde willen we een goede aansluiting op de linten borgen; • Rondom bedrijventerrein 't Heem bij Ter Apel zien wij aan de westzijde een meer parkachtige inpassing voor bedrijven met een hoger landschappelijk kwaliteitsniveau. Daarbij sluiten we aan op de bestaande cultuurhistorische linten en de aanwezige groenstructuren. Wij zien deze ontwikkeling idealiter in samenhang met de ontwikkeling van een stationslocatie nabij Ter Apel; • Rondom Bedrijvenpark Stadskanaal zien wij op termijn uitbreidingsmogelijkheden in zuidoostelijke richting en wordt de komende jaren begrensd door het vergunde zonnepark. Dit gebied is in beeld voor reguliergemengde bedrijvigheid, maakindustrie en het mkb; • Rondom bedrijventerrein Drentse Poort in Nieuw-Buinen zien wij een uitwerking die meer past bij de ontwikkeling van het station Stadskanaal op het Philipsterrein (bij Makeport Mercurius). De doelstelling is hier een meer gemengd milieu te creëren waar wonen, werken en verblijven samengaan.
Daarbij dient de ruimtelijke (verblijfs)kwaliteit hoger te zijn dan op de hiervoor genoemde bedrijventerreinen. Naast de mogelijkheden voor herstructurering zijn er plannen voor de uitbreiding van het bedrijventerrein. We zoeken daarbij naar koppeling met de kwalitatieve verbetering en verduurzaming van het bestaande bedrijventerrein; • Rondom Pekela is er bij bedrijventerrein AA-stroom de focus op herstructurering. Daarnaast is het nodig om andere bedrijventerreinen op kwaliteit te brengen. Bedrijventerrein West is het regulier-gemengde bedrijventerrein waar vooral bedrijven uit Pekela of rondom Pekela terecht kunnen voor een nieuwe plek. Vooralsnog is uitbreiding hier niet aan de orde. In de nog op te stellen economische beleidsvisie voor de gemeente Pekela zal dit nader uitgewerkt worden.
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040
|
91
Ambitie 2: Een vitaal landelijk gebied met karakteristieke erven, linten en dorpen Uiteraard dienen de bedrijventerreinen in de regio goed ontsloten te worden. Maar omdat zo'n driekwart van de banen zich niet op bedrijventerreinen bevindt, is een goede ontsluiting van erven, linten en dorpen minstens zo belangrijk. De bedrijven en diensten die overal verspreid in de regio te vinden zijn, vormen een belangrijke voedingsbodem voor de lokale en regionale economie. Veel starters beginnen hier hun bedrijf en sommigen blijven. Dat geldt zeker voor agrarische ondernemingen. Voor deze bedrijven is een goede bodem- en waterkwaliteit minstens even belangrijk als een goede ontsluiting. Ondernemingen zorgen ook voor levendigheid en ‘reuring’ op de erven, langs de linten, in de straten en door de wijken. Alle ondernemingen - op bedrijventerreinen of juist daarbuiten - verdienen een adequate ontsluiting en ruimtelijk beleid. Via de volgende uitgangspunten en principes willen wij invulling geven aan deze ambitie:
Legenda bij schetsbeeld voor ambitie 2: een vitaal landelijk gebied met karakteristieke erven en linten
Toekomstbestendige landbouw als drager van het landschap De landbouw is in de N366-regio niet alleen een economisch belangrijke sector. Wij zien de landbouw ook als de drager van het landschap. Hoewel wij niet wegkijken van de uitdagingen waarmee de landbouw anno 2024 te kampen heeft, zijn we ervan overtuigd dat er in de toekomst een belangrijke rol voor de landbouw is weggelegd in onze regio. Daarom houdt en krijgt (kringloop)landbouw de ruimte als drager van het landschap. Bijvoorbeeld door in de beekdalen in de overgangsgebieden van het Natuurnetwerk naar het grootschalige gebied ruimte te bieden voor kringlooplandbouw. Zeker in het Veenkoloniale deel van onze regio, dat van oudsher al wordt gekenmerkt door rationele, grootschalige verkaveling die ideaal is voor de grootschalige teelt van gewassen. Ook in de kleinschalige landschappen van de Hondsrug en Westerwolde blijft zeker plek voor de landbouw. De landbouw zal moeten hervormen en agrarische ondernemers zullen hun landgebruik en bedrijfsvoering moeten aanpassen om de doelen van klimaatadaptatie, herstel van biodiversiteit en verbeteren van de waterkwaliteit te realiseren. Deze doelen zijn gesteld om een toekomstigbestendige landbouw te realiseren en een vitaal landelijk gebied te behouden.
Zo is het bijvoorbeeld slim om de minst waardevolle en meest kwetsbare landbouwgronden te extensiveren en hierbij te zoeken naar meervoudig ruimtegebruik. In de regio zijn namelijk ook kansen om vormen van recreatief of toeristisch ondernemerschap te combineren met agrarische functies. Het is van belang om de ontwikkelingsruimte, die de landbouw nodig heeft, niet te versnipperen door de (tussen)ruimtes te klein te maken.
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040
|
93
Bodem en water als ordenend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen Wij hanteren het uitgangspunt dat bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de plaatselijke bodem- en watersituatie sturend zijn bij het bepalen wat er mogelijk is. Uiteindelijk zijn een goede bodemkwaliteit en voldoende kwalitatief goed water van cruciaal belang voor het waarborgen van de kwaliteit van de leefomgeving, een veerkrachtige landbouw en het op peil houden van de biodiversiteit. Dat betekent dat wij zullen letten op de borging van onderstaande kernpijlers: • Inzetten op het vergroten van de veerkracht: de ruimtelijke inrichting en het landgebruik worden aangepast op waterbeschikbaarheid; • Ruimte creëren voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en -beheer. Hiermee vergroten we de veerkracht van zowel het hoofdwatersysteem als het regionale watersysteem; • Voor het beschikbaar hebben en houden van voldoende water, moet ook extra ruimte gevonden worden in het regionale watersysteem. Bodemverbetering en een verbeterde sponswerking kunnen aanvullend een bijdrage leveren; • Duurzaam beheren van landbouwgronden. Hiermee wordt voorkomen dat onomkeerbare oxidatie van veen ontstaat en worden ook voor de toekomst waardevolle landbouwgronden behouden.
Er worden maatregelen uitgewerkt voor beheer van landbouwgronden op het gebied van materieel, nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen en dergelijke; • Er wordt onderzoek gedaan naar hoe verhogen van de waterpeilen effect kan hebben om veenoxidatie te voorkomen. Dit is onder andere afhankelijk van de bodemcompositie, omstandigheden van het watersysteem en de behoeften van het gebied. De uitwerking van deze principes verschilt naargelang het landschapstype. Dat is immers bepalend door de bodem- en watersituatie ter plaatse. Verdere uitwerking vindt plaats in de gebiedsplannen.
Ruimte bieden aan bedrijvigheid in het landelijk gebied Bedrijvigheid geeft reuring aan de regio. Daarom willen wij het vestigen van bedrijven op erven, langs linten en in dorpen faciliteren zolang dit geen overlast geeft. Dit helpt onze regio leefbaar te houden en onze unieke landschappelijke structuur te borgen. Uiteraard is een goede leefkwaliteit leidend. Dit perspectief streeft een divers aanbod op regionaal schaal na. Dit geldt ook voor diversiteit in milieugebruikersruimte. Denk aan geluid, verkeersbewegingen, geur en dergelijke. Als een bedrijf dat gevestigd is buiten een bedrijventerrein of op een terrein met lage milieubelasting in de toekomst wil uitbreiden dan betekent dat niet automatisch meer (milieu)ruimte op de bestaande plek. De regionale en bovenregionale terreinen bieden hiervoor meer ruimte, waarbij ook de kansen op circulariteit en gebruik van reststromen beter benut kunnen worden. Veel andere bedrijven, bijvoorbeeld in de zakelijke dienstverlening of de recreatieve sector, kunnen zich prima vestigen tussen andere functies.
Creëren van mogelijkheden voor gemengd wonen en werken op vrijkomende erven en langs linten De komende jaren zullen naar verwachting meerdere agrarische bedrijven stoppen met hun activiteiten. Daarbij komen agrarische erven vrij. Op deze erven is ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Omdat op veel erven - vaak monumentale - boederijen staan, vormen ze een aantrekkelijke vestigingslocatie voor kleinschalige bedrijvigheid aan huis. Er zijn allerlei typen bedrijven voor wie een vrijkomend boerenerf aantrekkelijk is: bedrijven in de zakelijke dienstverlening, in de recreatieve sector, maar ook kleinschalige productiebedrijven. Datzelfde geldt voor de typische lintbebouwing. Voor de vitaliteit en leefbaarheid van de linten is het extra belangrijk dat er geen gaten vallen in lintbebouwing. Als regio ondersteunen wij daarom deze ontwikkelingen: zo kunnen de erven met levendige functies in stand worden gehouden en de landschappelijke identiteit ook voor de toekomst behouden blijven. Wij willen ruimte creëren in ruimtelijk beleid om deze mogelijkheden te benutten. Wel willen we graag kaderstellend optreden waar het gaat om een passende erfinrichting en een zorgvuldige verbouwing van de opstallen.
Transformatie van bedrijventerreinen In een aantal kernen binnen de N366-regio is sprake van bedrijventerreinen die in belang afnemen en bovendien vaak door woonbebouwing worden begrensd. Hier is vaak sprake van verloedering van in onbruik geraakte bedrijfspanden en de openbare ruimte. De belangrijkste voorbeelden zijn het terrein rondom de oude strokartonfabriek Brittania in Oude Pekela en het Philipsterrein in Stadskanaal. Door veranderde eisen aan woonen werkomgevingen lenen deze gebieden zich voor transformatie naar gemengde woon-werkmilieus. Vaak maakt
94
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven
de ligging van dergelijke terreinen ze ook nog extra aantrekkelijk voor zo’n transformatie: in de nabijheid van het centrum, het water of een toekomstig station. Bedrijven die geen overlast veroorzaken en dienstverlenende instanties lenen zich heel goed voor dit – voor de kernen in de regio vaak nieuwe – type leefmilieu. Actief ruimtelijk beleid door de gemeenten kan de grote kansen, die hier liggen voor de ontwikkeling van gemengde woonwerkmilieus, helpen verzilveren. Het belangrijkste voorbeeld van een dergelijke ontwikkeling is de transformatie van het oude Philipsterrein in Stadskanaal naar de Makeport Mercurius bij Dideldom (Stadskanaal). Deze ontwikkeling is al ingezet en werpt nu al z'n vruchten af voor de algehele kwaliteit van de omgeving. Hernieuwde interesse in maakindustrie, onder meer door reshoring, brengt kennis, kracht en kunde samen.
Accentueren van de kernkarakteristieken van het landschap We streven bij de inpassing van economische ontwikkelingen in het landschap naar het versterken van die elementen die het landschap uniek maken. Dit kan bijvoorbeeld door het accentueren van de rechtlijnige verkaveling met groenstructuren zonder dat de grootschalige openheid teniet wordt gedaan. Aan de randen van Westerwolde en het Hunzedal is vanwege deze grootschalige openheid meer ruimte voor beplanting dan in het veenkoloniale landschap. Meer beplanting draagt niet alleen bij aan het versterken van landschappelijke kwaliteiten, maar ook aan de biodiversiteit en aan klimaatadaptatie. Dit past binnen de opgave voor Bos en Hout van de provincie Groningen. De Veenkoloniën kenmerken zich door grootschalige openheid in contrast met de bebouwingslinten. Hoewel de aanleg van nieuwe (dorps)bossen strijdig lijkt te zijn met deze openheid, hoeft dit niet per definitie het geval te zijn. Nieuwe opgaande beplanting (als invulling van het Programma Bos en Hout) kan ook juist bijdragen aan het accentueren van deze kernkarakteristieken. Daarbij is het wel van belang dat deze zorgvuldig worden ontworpen en ingepast op de juiste plekken in de Veenkoloniale structuren.
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040
|
95
Ambitie 3: Bewaken, versterken en beleefbaar maken van landschappelijke diversiteit Het landschap van onze regio is ons veel waard. Elk van de verschillende landschappen is uniek: de rationele, grootschalige verkavelingsstructuur en lintbebouwing van de Veenkoloniën, de randontginningen en het reliëf van het Hunzedal en het esdorpenlandschap van Westerwolde vertellen elk een ander verhaal en samen vormen ze onze regio. Deze landschappelijke variëteit maakt de N366-regio een fijne regio om in te wonen en in te werken. Dat trekt niet alleen inwoners maar ook bezoekers. Recreatie en toerisme zijn een groeiende sector in onze regio en kunnen - zeker in de Veenkoloniën en in Westerwolde - nog verder worden benut. Ook kan nog beter verteld worden waarom deze regio zo de moeite waard is om te bezoeken en wat er allemaal te doen en te beleven is. We staan voor diverse grote opgaven zoals bijvoorbeeld de energietransitie, herstel biodiversiteit, de beschikbaarheid van voldoende goede en betaalbare woningen en te nemen klimaatmaatregelen. Wij zien onze regio niet als museumstuk. Er moet ook ruimte zijn om 'met de tijd mee te gaan'. Dat kan echter leiden tot druk op het landschap: Daarom moet er worden gezorgd voor een goede inpassing hiervan, door de ruimte zoveel als mogelijk multifunctioneel in te zetten. Zo wordt het potentieel beter benut.
Wij geven ruimtelijke ontwikkelmogelijkheden vanuit het perspectief voor economische ontwikkeling. Het perspectief zien wij als een dynamisch document dat herijking verdient zodra daar aanleiding toe is. Via de volgende uitgangspunten en principes willen wij invulling geven aan deze ambitie:
Legenda bij schetsbeeld voor ambitie 3: bewaken, versterken en beleefbaar maken van landschappelijke diversiteit
Natuurontwikkeling In het kader van klimaatadaptatie en versterking van de biodiversiteit liggen er kansen voor blauw-groene dooradering, over het algemeen aansluitend op bestaande natuurgebieden of te realiseren verbindingen tussen natuurgebieden. We maken daarbij onderscheid tussen natte en droge natuur. Natte natuurontwikkelingen vinden bij voorkeur plaats rond de gerevitaliseerde of te revitaliseren beekdalen (zie ook Revitalisering beekdalen). We zien mogelijkheden voor de ontwikkeling van droge natuur op meerdere plaatsen. Op de kaart zijn deze genummerd volgens onderstaande nummering: 1. Een corridor westelijk van Stadskanaal, via het bos ten noorden van Gasselternijveen en Gasselternijveenschemond naar de Hondsrug; 2. Noordelijk van Stadskanaal tussen de N378 en de N366; 3. In de zone ten westen van bedrijvenpark Zuid-Groningen, het beekdal van de Mussel Aa zuidwestwaarts volgend;
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040
|
97
4. Ten noorden van de COA-locatie bij Ter Apel, als een corridor richting het bestaande bos ten oosten van Ter Apel.
Optimaal benutten van recreatief en toeristisch potentieel De landschappelijke diversiteit van de N366 regio is aantrekkelijk om in te recreëren en om op vakantie te gaan. Tijdens de coronacrisis van 2020-2021 hebben vele Nederlanders dat (her)ontdekt. Recreatie en toerisme zijn sectoren die steeds meer werkgelegenheid bieden en ook goed samengaan met andere functies zoals natuurontwikkeling. Daarom willen wij ondernemers stimuleren die dit potentieel van onze regio verder willen benutten en exploiteren. In de van oudsher al meer toeristische regio's Westerwolde en de Hondsrug, maar ook in het Veenkoloniale deel van onze regio. Op het vlak van recreatie en toerisme zijn de Veenkoloniën nog relatief onontdekt, maar dankzij de cultuurhistorische achtergrond van deze unieke landschappen is er veel potentie voor meer recreatief gebruik. Daarbij geldt wel dat wij streven naar dat toerisme en recreatie in onze regio dat aansluit bij de kernkwaliteiten en -karakteristieken van onze regio: rust en ruimte. Wij werken samen in onze regio aan het versterken van het toerisme en haken aan bij de bestaande Visie Vrijetijdseconomie 2030 en de Nota Recreatie en Toerisme BorgerOdoorn.
Revitalisering beekdalen De afgelopen jaren is er al veel geïnvesteerd in het laten hermeanderen van beekdalen in onze regio. Denk aan de Hunze en de Ruiten Aa. Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het landschap, maar ook aan de biodiversiteit, vergroting van het natuurareaal en de mogelijkheden voor waterberging en klimaatadaptatie. Het Pagediep en de Mussel Aa bieden ook kansen, zeker als dit bijdraagt aan de doelen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Deze doelen worden onder andere in het kader van de Toekomst van het Landelijk Gebied (gebiedsplan TLG) nader uitgewerkt.
Verder ontwikkelen van de recreatieve functie van waterwegen De kanalen, wijken en beken zijn fundamentele dragers van de landschappelijke en regionale identiteit. Hun rol in het landschappelijke en economische DNA van onze regio willen wij versterken door de bestaande waterwegen te blijven inzetten voor recreatievaart – of dat nu gaat om jachten op het Stadskanaal of om kano’s op de Ruiten Aa – en, waar dit nog niet gerealiseerd is, de waterwegen zo inrichten dat het mogelijk wordt om ze recreatief te benutten.
Sluizen en andere watergerelateerde kunstwerken als recreatieve knooppunten Wij zien in deze opgave een bijzondere rol weggelegd voor de bruggen, sluizen en stuwen: deze kunnen fungeren als knooppunten voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme. Denk daarbij bijvoorbeeld aan recreatieve fietsroutes, picknickplaatsen en kleinschalige toeristische ondernemingen als kanoverhuur. Hierbij zoeken we uiteraard nadrukkelijk de koppelpunten met recreatieve fiets- en wandelroutes, zodat als het ware een multimodaal recreatief netwerk binnen de regio ontstaat. Hier profiteren vervolgens lokale ondernemers in de toerisme- en recreatiesector van.
Versterking van recreatieve fiets- en wandelroutes Zoals ook geschetst door de analyse van Stec Groep zijn toerisme en recreatie kansrijke sectoren in onze regio. Om deze potentie zo goed als mogelijk te benutten is een robuust en goed onderhouden netwerk van recreatieve fiets- en wandelroutes van groot belang. Niet alleen waar het gaat om infrastructuur (zie ook het hoofdstuk Mobiliteit) maar ook om additionele voorzieningen. Denk daarbij aan informatieborden (om de geschiedenis en monumenten van onze regio ook toeristisch te kunnen exploiteren), picknickplaatsen en aansprekende kunstwerken. De stations Stadskanaal en Ter Apel fungeren als toeristische knooppunten.
Landschappelijke inpassing van economische functies Bedrijventerreinen, zonneparken en energie-infrastructuur: het zijn voorbeelden van elementen in het landschap die over het algemeen niet worden gezien als verrijking voor het landschap. Zeker niet in landschappen die worden gekenmerkt door weidsheid en openheid, zoals het veenkoloniale landschap. Daarom stellen wij bij de ontwikkeling van dergelijke activiteiten de eis dat de overgang van verstorende elementen naar het landschap zorgvuldig moet worden vormgegeven. De inpassingsmaatregelen vragen om maatwerk, waarbij de bestaande landschappelijke karakteristieken als uitgangspunt dienen.
98
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven
De N366-regio in 2040 De kaart op de volgende pagina geeft weer hoe wij de N366-regio in 2040 voor ons zien. De kaart is een integrale verbeelding van de drie ambities die wij hebben geformuleerd.
Goed ontsloten bedrijfslocaties met een divers aanbod Economische activiteit - essentieel voor het goede woon-, werk- en leefklimaat - stimuleren we maar passen we ruimtelijk op zo'n manier in dat er zoveel als mogelijk meerwaarde voor mens, milieu en portemonnee ontstaat. Wij willen daarvoor onze mogelijkheden (beleid en regelgeving) optimaal en in afstemming met elkaar benutten. Rondom de stations van de Nedersaksenlijn zien wij integrale economische ontwikkelzones. Deze locaties zijn goed bereikbaar, liggen wonen en werken in elkaars nabijheid en zijn kansen voor herontwikkeling. In deze zones is ruimte voor bedrijvigheid met een lage mileuimpact, gecombineerd met wonen, groen en recreatieve voorzieningen. Wij voorzien deze zones op de locaties: • campuslocatie Makeport Mercurius (Stadskanaal), westwaarts richting bedrijventerrein Drentse Poort (Nieuw-Buinen) • Bedrijventerrein 't Heem (nabij de te realiseren stationsomgeving in Ter Apel) • Tussen de N367 en het Pekelderhoofddiep, in het gebied tussen Oude Pekela en Nieuwe Pekela Uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen voorzien we voor regionale bedrijvigheid (kleinschalig en reguliergemengd) en mogelijk nieuwe grootschalige ontwikkelingen. Uitgangspunt voor (nieuwe) economische activiteiten is dat ze bijdragen aan de regio.
Dit kan bijvoorbeeld door het sluiten van ketens (grondstoffen, energie en water), het versterken van de innovatiekracht en werkgelegenheid. Wij hebben gezamenlijk de zoeklocaties bepaald om zo efficient mogelijk om te gaan met de ruimte. Er zijn geen volledig nieuwe zoeklocaties benoemd, het zijn locaties aansluitend op bestaande bedrijventerreinen. • rondom Bedrijvenpark Zuid-Groningen ligt de nadruk op het vestigen van bedrijven die actief zijn in de verwerking van landbouwproducten. Ook de energieintensieve industrie zien we op deze locatie vanwege de nabijheid van het in aanbouw zijnde 380kV-station. • bij bedrijventerrein 't Heem bij Ter Apel zien wij aan de westzijde een meer parkachtige inpassing voor bedrijven met een hoger landschappelijk kwaliteitsniveau. Daarbij sluiten we aan op de bestaande cultuurhistorische linten en de aanwezige groenstructuren. Wij zien deze ontwikkeling idealiter in samenhang met de ontwikkeling van een stationslocatie nabij Ter Apel. • rondom Bedrijvenpark Stadskanaal zijn beperkte uitbreidingsmogelijkheden. Voor een groot gedeelte van mogelijke uitbreiding naar het zuiden geldt bovendien dat hier momenteel een Omgevingsvergunning voor een zonnepark is gevestigd. Wanneer dit gegeven wijzigt, zien wij hier wel kansen voor uitbreiding.
• rondom bedrijventerrein Drentse Poort in Nieuw-Buinen zien wij een uitwerking die meer past bij de ontwikkeling van het station Stadskanaal op het Philipsterrein (bij Makeport Mercurius). De doelstelling is hier een meer gemengd milieu te creëren waar wonen, werken en verblijven samengaan. Daarbij dient de ruimtelijke (verblijfs)kwaliteit hoger te zijn dan op de hiervoor genoemde bedrijventerreinen. Naast de mogelijkheden voor herstructurering zijn er plannen voor de uitbreiding van het bedrijventerrein. We zoeken daarbij naar koppeling met de kwalitatieve verbetering en verduurzaming van het bestaande bedrijventerrein.
Een vitaal landelijk gebied met karakteristieke erven, linten en dorpen Economische activiteit vindt niet alleen op bedrijventerrein plaats. Integendeel: circa driekwart van de banen binnen de N366-regio bevindt zich buiten een bedrijventerrein. Op vele erven langs de linten en in de dorpen wordt dus bijgedragen aan de economische vitaliteit van onze regio. Dat willen wij waar mogelijk koesteren. Een van de belangrijkste sectoren in het buitengebied is de landbouw. De landbouw is van oudsher sterk vertegenwoordigd in onze regio, maar staat onder druk. Wij zetten ons ervoor in om de landbouw in onze regio weliswaar binnen de kaders van stikstofruimte en de draagkracht van bodem- en watersysteem - perspectief te bieden op een vruchtbare toekomst. Op deze wijze kunnen we ook het unieke open karakter van met name het Veenkoloniale deel van onze regio zo goed mogelijk borgen. Onze regio bestaat uit drie hoofdlandschappen. Om de overgangen hiertussen te accentueren, zetten we in op landschapsversterking aan de randen van Westerwolde en het Hunzedal, om zo het open karakter van de Veenkoloniën te laten contrasteren met de meer besloten landschappen ten oosten en westen ervan.
100
| De N366-regio in 2040
Kansen en opgaven