CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Omgevingsvisie Buitengewoon Borger-Odoorn

RAAD: Raadsvergadering 19 oktober 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Omgevingsvisie Buitengewoon Borger-Odoorn19.252 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.5.1

Karakter

Waarden van het gebied: Hoger liggende Hondsrug als oude keileemrug met vergezichten over het Hunzedal en de Veenkoloniën. Hoogteverschillen op de rug door bollende essen en steilranden. Historische dorpskernen die als een dubbelsnoer op de Hondsrug liggen., Drouwen, Borger, Ees, Odoorn en Klijndijk. En Valthe, Exloo en Buinen. Herkenbare samenhang van de esdorpen met hun omgeving: de essen, velden en het beekdal. Het stervormige wegenpatroon benadrukt de verwevenheid van het dorp met het landschap. Besloten karakter met bossen, laanbeplantingen, esrandbeplantingen, houtsingels en bosstroken op perceelsgrenzen. Grote, samenhangende natuurgebieden, met het Drouwenerzand als uniek Natura 2000-gebied. Veel recreatie, vooral in de Staatsbossen. Groot verenigingsleven en eigen initiatief. Vele (culturele) evenementen. Vele natuurwaarden door de afwisseling van velden, bossen, houtsingels, steilrandjes en bomenlanen. Vele cultuurhistorische, aardkundige en archeologische waarden zoals: Rijksmonumentale boerderijen brinken hunebedden grafheuvels karrensporen pingoruïnes puinwaaiers droogdalen zandpaden en klinkerwegen Valtherschans

60

Beschrijving van het gebied Zeg je Drenthe, dan denken veel mensen aan de

omdat veel inwoners er hun brood verdienen, maar

Hondsrug. Een markante rug, duidelijk hoger dan de

ruimtelijk gezien ook omdat juist op de Hondsrug veel

omgeving, die van noord naar zuid door onze gemeente

campings, vakantieparken en hotels te vinden zijn.

loopt. Van oudsher al een van de belangrijkste verbindingsroutes door Drenthe. En al jarenlang de plek waar veel inwoners, recreanten en toeristen graag komen. De Staatsboswachterijen spelen daarin een belangrijke rol als recreatieve en natuurlijke trekpleister waar we graag wandelen, sporten en genieten van het moois van de natuur. Maar de Hondsrug is zoveel meer. De eeuwenlange

bewoning

heeft

het

authenticiteit

gegeven.

Van

oude

gebied

haar

rietgedekte

boerderijen, essen en brinken, tot een ongekende hoeveelheid grafheuvels en hunebedden. Nergens in Drenthe zijn er zoveel te vinden als op onze Hondsrug! Het karakteristieke van de Hondsrug voel je tot in de vezels van de dorpen. Juist omdat ze geen van allen echt heel groot zijn gegroeid. Hierdoor is de samenhang tussen dorp en landschap nog steeds voelbaar en zien we bijvoorbeeld de bomenlanen van buiten doordringen tot in het centrum van het dorp, meestal de brink. Onze dorpen zijn levendige centra waar het goed wonen is. Het wonen in de dorpen op het zand is populair. Rust, ruimte, kwaliteit en diversiteit. Het is er allemaal. De betrokkenheid bij elkaar is groot. Veel voorzieningen zijn er, juist omdat er veel toeristen zijn. De toeristische sector neemt een belangrijke plek in op de Hondsrug: 61

3.5.2

Waar willen we aan werken? Behoud het goud

Buitengewoon wonen en leven

Op het Zand is dit een ambitie van groot gewicht. En niet

Vooruitlopend op deze Omgevingsvisie is met de

vanzelfsprekend. Het gebied is van grote waarde en deze

Woonvisie 2022+ een programma ontwikkeld gericht op

waarden maken het gebied gewild. Om te wonen maar

de woningvoorraad. Onze inzet is dat je jong kunt zijn en

zeker ook om te bezoeken. Het levert daarmee in alle

oud kunt worden in Borger-Odoorn. Met een passende

gevallen druk op. Druk die kansen genereert en

en voor iedereen bereikbare woningvoorraad. Dit

mogelijkheden schept. Maar die keer op keer vragen om

betekent allereerst verbetering en verduurzaming van de

een zorgvuldige afweging. Wij staan als gemeente voor de

bestaande woningvoorraad. We zetten in op het

bescherming van deze waarden bij het beoordelen van

ontzorgen van inwoners bij het isoleren van hun woning.

ontwikkelingen. De lat ligt hoog. Dit maakt dat bij een plan of ontwikkeling altijd sprake moet zijn van meerwaarde en kwaliteit. Niet alleen in het landelijk gebied, zeker ook in de dorpen waar de historie er op sommige plekken vanaf spat en bebouwing en groen nauw zijn verweven, in het bijzonder rond de brinken.

62

Daarnaast zetten we in op het toevoegen van nieuwe

Borger vormt op voorhand een uitzondering op dit

woningen uitgaande van groei van de woningvoorraad.

principe en neemt een meer dan evenredig deel van de

Zoals gezegd; wonen op het zand is gewild. Daarbij zijn

woninggroei voor haar rekening. De uitbreiding Borger-

de dorpen Borger, Exloo en Odoorn prominent in beeld.

West is nodig om aan de woonopgave te kunnen voldoen.

En de dorpen daaromheen als het gaat om groei in de

Naast woningbouw is de ontwikkeling van de vervoers-

vorm van maatwerk.

HUB

aan

de

orde.

Een

kans

op

brede

gebiedsontwikkeling in Borger-West met sterk openbaar Hierbij geniet inbreiding de voorkeur. Niet altijd de

vervoer en minder barrièrewerking van de N34 Ook Exloo

makkelijkste weg maar wel de beste. Uitbreiding is ook

en Odoorn leveren en grote bijdrage in het opvangen van

een mogelijkheid maar pas in tweede instantie.

de woningvraag met een beperkte bijdrage van de dorpen in de omgeving. Met deze uitgangspunten gaan we op pad naar uitwerkingen en realisatie. Samen en in goed overleg met de dorpen.

Bron Woonvisie 2022+

63

Bij woninguitbreiding, transformatie of herstructurering is ook oog voor de woonomgeving. De aspecten gezond,

Voor bereikbaarheid is het wegennet en de auto

schoon en veilig zijn altijd onderdeel van de afwegingen

belangrijk. Maar ook de fiets is hier als vervoermiddel van

rond inrichting van het openbaar gebied. Dit maakt dat

grote waarde. De komst van de Doorfietsroute die ook

niet alleen de woning maar ook de woonomgeving

aansluit op de vakantieparken en onderliggende dorpen

kwaliteit heeft. We zorgen voor voldoende ruimte voor

als Exloo en Valthe stimuleert het gebruik van de fiets. De

ontmoeting en groen en we zoeken naar buurten met

busverbindingen met Emmen en Groningen zijn goed. En

een Drentse schaal. Dit betekent uitbreiden in kleine

afhankelijk van het dorp kun je met de bus belangrijke

stappen, elke buurt een herkenbaar karakter en een los

plaatsen in de buurt goed bereiken. Borger is de spin in

en toegankelijk ingericht openbaar gebied.

het web met de vervoers-HUB als centraal punt. Openbaar vervoer in alle richtingen, deelauto’s en een

Voorzieningen zijn van belang. Zoals gezegd niet in de

goede aansluiting op het fietspadennetwerk.

zin dat alles overal beschikbaar is. Samen hebben we veel. En wat niet ter plaatse is, is er toch als het maar bereikbaar is. De hoofdkernen hebben de meeste inwoners en voorzieningen en vervullen daarmee ook een functie voor de omliggende dorpen. Supermarkten, medische voorzieningen, onderwijs en kinderopvang bijvoorbeeld. Borger, Odoorn en Exloo zijn als hoofdkernen belangrijk waarbij Borger de koppositie inneemt. Dit maakt dat voor deze dorpen en de omliggende dorpen alle belangrijke voorzieningen aanwezig of onder handbereik zijn. We zetten in op behoud van deze voorzieningen zeker in de hoofdkernen. Ondertussen werken we aan de renovatie en vernieuwing van het sportpark Odoorn en vindt onderzoek plaat naar herschikking van de functies in MFA-Borger en het sportpark in Borger. 64

Vitaal landelijk gebied De nadruk ligt in dit gebied weliswaar op het versterken

komen. Staatsbosbeheer kijkt op dit moment naar een

van

en

zonering in het recreatieve gebruik van de bossen. Dit om

cultuurhistorische waarden. Maar gewerkt wordt er ook.

te zorgen voor een goede combinatie tussen recreatief

Voor de agrarische sector geldt ook hier dat ruimte is

gebruik en behoud van natuurwaarden.

voor

de

landschappelijke,

bestaande

ondernemers.

natuurlijke

En

ruimte

voor

ontwikkeling naar een duurzame, toekomstbestendige

Zoals gezegd willen we voor het woon-werkverkeer en

sector. Dat kan gaan om bedrijfsverandering gericht op

het recreatieve fietsverkeer de Doorfietsroute Borger-

een toekomstbestendige bedrijfsvoering en een mix van

Emmen-Coevorden

functies. Dit kan alleen in combinatie met duurzaamheid

ontsluiting van tussenliggende dorpen, zoals Exloo en

en met zorg voor een goede landschappelijke inpassing,

Valthe. Maar ook voor de ontsluiting en bereikbaarheid

passend bij de waarden van het gebied. Anders werken

van grote vakantieparken en toeristische bestemmingen

we niet mee.

zoals de hunebedden en het onderduikershol in Valthe.

realiseren.

Met

oog

voor

de

Ook de verbindingen richting Assen en Gieten/Groningen De recreatieve sector is van belang en omvangrijk in dit

hebben onze aandacht. Voor onze inwoners en vele

gebied. Van grote economische waarde en als onderdeel

bezoekers zorgen we dat ons fietspadennetwerk op orde

van het fundament onder veel van onze voorzieningen.

is. Dit betekent ook het verbreden van fietspaden op de

Het levert echter ook druk op. In de huidige vorm en

Hondsrug. Om zo te kunnen voldoen aan de richtlijnen

omvang is dit een prettige en aanvaardbare druk. Maar

met betrekking tot veiligheid en toegankelijkheid.

het vraagt wel om een zorgvuldig blik als het om nieuwe plannen gaat. De nadruk voor verblijfsrecreatie ligt hierbij op het toevoegen van kwaliteit en verbeteren van de kwaliteit. Kortom, beter en niet zozeer meer van hetzelfde.

Dit

in

de lijn van

het

project

Vitale

Vakantieparken. Voor nieuwe vormen van dagrecreatie is ook plek. Initiatieven die aansluiten bij de aanwezige waarden en de beleefbaarheid daarvan versterken zien we graag 65

Duurzaam in alles Met de bouw van windmolens en de aanleg van

Wat betreft klimaatadaptatie zijn de opgaven eveneens

zonnevelden is binnen onze gemeente een forse bijdrage

groot. Water en bodem staan centraal bij het maken van

geleverd aan de energietransitie. Een bijdrage met groot

afwegingen of inrichting en gebruik. In het tegengaan van

effect en grote impact. Dit maakt ook dat in ieder geval

veenoxidatie en bodemdaling zullen de waterpeilen

tot 2030 geen nieuwe grootschalige zon- of windplannen

worden verhoogd. Dit gaat gevolgen hebben voor het

aan

op

gebruik van gronden. Borger-Odoorn is onderdeel van

energiebesparing, gebouwverduurzaming, kleinschalige

het ontwikkelen van een regionale adaptiestrategie. De

coöperatieve initiatieven en zon op dak. Samen met

gevolgen zijn op dit moment niet goed te overzien.

Enexis en Tennet heeft het verbeteren van het netwerk

Behalve dat ze fors kunnen zijn. Dit alles vraagt gesprek

de hoogste prioriteit. Anders stokt ook de verduurzaming

en afstemming met de eigenaren, gebruikers en collega-

van woningen en bedrijven. En als het gaat over nieuwe

overheden. Wij zullen als gemeente zorgdragen voor het

initiatieven dan kan alleen samen met onze inwoners en

voeren en op gang houden van dit gesprek met alle

ondernemers met een eerlijke verdeling tussen van de

betrokkenen.

de

orde

zullen

zijn.

We

richten

ons

lusten naast de lasten. Daarbij zal het op het zand altijd om kleinschalige vormen van opwek moeten gaan om het

Op het zand liggen er grote uitdagingen voor het

passend te laten zijn bij de aard en kenmerken van het

vasthouden van water en het tegengaan van verdroging.

gebied. De warmtetransitie krijgt handen en voeten in de

Dat is lastig want het is een gebied waar het regenwater

wijkuitvoeringsplannen.

gemakkelijk infiltreert en aan de randen weer kwelt. De keileem is daarnaast een complicerende factor als ondoordringbare laag waar een schijngrondwaterstand kan staan. Veel uitdagingen dus om te komen tot een robuust watersysteem.

66

Wij zien de noodzaak om het watersysteem robuust te

hun plannen binnen onze gemeente? Ook hiervoor geldt

maken. Dat vraagt allicht om ingrijpende keuzes, hoewel

dat het moet passen bij het gebied. Zoals gezegd zijn wij

die moeten blijken vanuit de Regionale Adaptatie

uitnodigend voor ondernemers die passen bij de aard en

Strategie (RAS).

schaal van onze gemeente. Die ook oog hebben voor de toekomstbestendigheid van hun producten en productie.

In het kader van het Klimaatakkoord is ook het Regionaal

Wij zetten in een op een duurzame circulaire economie

Mobiliteitsplan van belang. Deze richt zich in brede zin op

en bieden ruimte aan bedrijven die passen bij onze aard

duurzaam vervoer. Van brandstoffen (elektrisch en

en schaal.

waterstof) tot het stimuleren van fietsverkeer door brede en

comfortabele

fietspaden.

genoemde

De transformaties in het landelijk gebied bieden ook

Doorfietsroute Borger-Exloo-Valthe-Emmen-Coevorden.

kansen. Voor agrarische ondernemers die op zoek zijn

Ook de duurzame HUB in Borger is een goed voorbeeld.

naar verbreding of verandering van hun bedrijfsvoering.

Een plek waar je kunt overstappen op allerlei vormen van

Maar in geval van vrijkomende bedrijfsgebouwen ook

duurzaam

waar

voor nieuwe bedrijvigheid. Van belang is dat deze

pakketbezorgers pakjes afleveren zodat de ritten naar de

bedrijven passen in het landelijk gebied zowel wat betreft

dorpen en wijken afnemen.

inpassing

vervoer.

Maar

Zoals

ook

de

een

plek

als

de

aard

en

omvang

van

de

bedrijfsactiviteiten. Uitnodigend ondernemend Op het Zand bieden de bestaande bedrijventerreinen plek om te ondernemen. Voor het overige zijn de dorpskernen en zeker van de grotere kernen plekken voor

detailhandel

en

dienstverleners.

De

bedrijventerreinen zijn op een aantal plekken na vol. Veel ruimte voor nieuwvestiging is er op dit moment niet. Dit vraagt om een goed gesprek met de ondernemers over de economische koers en visie op ondernemerschap in Borger-Odoorn. Waar bieden we ruimte, binnen welke randvoorwaarden en voor welke ondernemingen? En hoe faciliteren en stimuleren we deze ondernemers bij 67

68

3.6

Sociale samenhang en dorpsnetwerken Onze dorpen en hun inwoners. We spraken ze bij het

de

inwoners

centraal

staan.

Het

biedt

ook

de

maken van deze Omgevingsvisie. In bijna alle gevallen

mogelijkheid om deze Omgevingsvisie te betrekken bij de

troffen we trotse inwoners. Trots op de gemeente als

toekomst van de dorpen. Om die stap te kunnen maken

geheel maar zeker ook trots op hun dorp. Soms sterke

beschrijven we de dorpen in de samenhang van de

zelfstandige dorpsgemeenschappen die veel zelf kunnen

leefgebieden. We gebruikten hiervoor de inbreng uit de

en van de gemeente af en toe hulp of steun vragen. Soms

gesprekken die we voerden en de kennis van alles wat al

wat minder sterk of zelfstandig maar aangewezen op

loopt. Het is een momentopname. En een mooi begin

buurdorpen of voorzieningen elders. Overal was het

voor verdere plannen in de dorpen.

geluid wel vergelijkbaar. We hoeven niet alles overal. Samen hebben we veel en kunnen we veel. Wij willen als gemeente onderdeel zijn van dit netwerk en deze samenwerking. De stap van gemeente naar gemeenschap als principe voor ons handelen wordt daarin concreet. Niet om alles te bepalen maar om mee te doen, te helpen duwen of trekken. Soms als initiatiefnemer vaak ook als bij een initiatief uit de samenleving. De al eerder gemaakte indeling naar leefgebieden sluit hier goed op aan. Deze sociale indeling is aanvullend op de hiervoor beschreven indeling op basis van landschap en ontstaansgeschiedenis. Het is in feite een indeling op basis van sociale samenhang en gericht op het in stand houden van leefbaarheid en voorzieningen. Het is de basis voor het gebiedsgericht werken. Een manier van werken waarbij niet het onderwerp maar het gebied en 69

70

3.7

De dorpen; ieder voor zich en samen We tekenden de informatie uit de gesprekken op. Om het

Van de gemeente vragen ze een duidelijke communicatie.

vast te houden. Een korte kenschets met bijzonderheden

Stimuleren en faciliteren van plannen uit de dorpen. Ze

is openomen in de bijlage ‘dorpen per leefgebied’.

kunnen en willen veel zelf maar soms is het best krap met

Specifieke meegegeven aandachtspunten zijn onder de

vrijwilligers, kennis of geld. Zou mooi zijn als de gemeente

aandacht gebracht van de gebiedsregisseurs.

dan bijspringt. Soms zou de gemeente wat meer risico mogen nemen en lef tonen; ja, mits in plaats van nee

Naast de specifieke opmerkingen per kern is er ook een

tenzij’.

aantal rode draden: Behoud wat van waarde en mooi is. Zorg dat je dat

De rode draden zijn belangrijke voeding geweest voor

niet op het spel zet. Het is de kwaliteit waar

deze visie, de ambities en de gebiedskompassen. Samen

bewoners trots op zijn en bezoekers voor komen.

met de specifieke kenmerken en aandachtspunten per

Ruimte is schaars ook als je er veel van denkt te

dorp vormen ze een gedeelde basis. Het gebiedsgerichte

hebben.

werken waarbij het gebied en de mensen centraal staan

Betaalbare woningen voor alle doelgroepen. Jonge

blijft en krijgt verder vorm. De opstap naar verdere

mensen, doorstromers en ouderen. Wees creatief

uitwerkingen van deze visie in de dorpen.

in het zoeken van oplossingen. Zorg wel dat de groei in woningen past bij de kwaliteit van het gebied en de dorpen. Het moet goed. Blij met toeristen en bezoekers maar heb ook oog voor de nadelen en de druk die dat op sommige plaatsen oplevert. Parkeren

en

verkeersveiligheid

zijn

vaak

aandachtspunten. Duurzaamheid is goed maar het moet met ons en ook voor ons. We willen niet alleen de lasten.

71

72

4

Van idee naar plan In deze Omgevingsvisie leggen we vast hoe we als gemeente kijken naar onze leefomgeving. Wat we belangrijk vinden, wat onze ambities zijn en waar we aan gaan werken. De Omgevingsvisie gaat dus over wat we willen bereiken als gemeente. En ter vergelijking: in het Omgevingsplan staan de regels over wat er wel en niet mag op uw erf en bij uw woning. Hebt u plannen? Een goed idee voor uw erf of uw buurt? Wij staan altijd open voor plannen die onze ambities verder brengen. In de Omgevingsvisie leest u daar meer over. Dit stappenplan leidt u door deze visie heen. En helpt u in de voorbereiding op een gesprek met ons over uw plannen. Want dat vinden we het prettigst: al vroegtijdig met u in gesprek. In dat gesprek kijken we wat er kan en hoe uw plannen gerealiseerd kunnen worden.

73

4.1

Stappenplan

Stap 1

Welke impact heeft uw plan op de omgeving? Verandert u iets aan de omgeving? Kleine plannen kunnen soms al meteen geregeld worden, bijvoorbeeld een dakkapel of een uitrit. In het Digitaal Stelsel Omgevingsloket (DSO) ziet u of uw plan kan en of u misschien een vergunning nodig heeft. Voor grotere veranderingen aan de omgeving, zoals een nieuw gebouw of een nieuwe inrichting van een gebied, is de route vaak ingewikkelder. Ga in dat geval naar de volgende stap.

Stap 2 Stap 1

Graag gaan we met u in gesprek over uw plannen. Wilt u zich goed voorbereiden op dat gesprek? Volg dan de volgende stappen.

Waar wilt u uw plan realiseren? Zoek in deze Omgevingsvisie het gebiedskompas dat hoort bij uw locatie. Bekijk de bijbehorende

Stap 3

waardenkaart om te zien wat wij belangrijk vinden voor het gebied. In het gebiedskompas leest u waar we in dat gebied op inzetten. Een plan dat meerdere belangen dient heeft meer kans van slagen. Denk hierbij aan aspecten op het gebied van sociale samenhang, klimaat, cultuurhistorie, economie en natuur. We raden aan om een verdieping uit te voeren op de omgeving en hoe uw plan past in de omgeving en de (historische) achtergrond van het gebied. Welke waarde voegt uw plan toe aan de omgeving? Voor plannen in het landelijk gebied hebben we daarvoor ook een kwaliteitsdocument buitengebied beschikbaar dat u kan helpen. Past uw plan bij de koers voor het gebied? Twijfelt u nog, kijk dan bij stap 4.

Stap 4

Geeft het gebiedskompas onvoldoende houvast? Bekijk dan onze visie. Past uw plan bij de ambities en opgaven die we in S

de visie hebben beschreven?

t a

Stap 5p 4

S

In de voorbereiding op een gesprek is het goed om te weten hoe anderen bij uw plannen zijn betrokken. Hoe kijken

t

bijvoorbeeld de buren of andere omwonenden aan tegen uw plan? Het is belangrijk om op tijd met hen in gesprek te gaan.

a

Twijfelt u over de aanpak? Dan denken we graag vrijblijvend met u mee.

p 5

Stap 6

S t a p 6

Moet uw plan nog aan specifieke wet- en regelgeving voldoen? Neem mee wat u al weet. Is het nog onduidelijk, dan is dat geen probleem. Dan kijken we er samen naar. 74

4.2

Tot slot Heeft u een goed beeld van uw plan en hoe het aan kan sluiten bij onze Omgevingsvisie? Maak dan een afspraak met ons. Wij kijken en denken dan met u mee. We bekijken welke stappen nog nodig zijn om een vergunning aan te vragen. U kunt contact met ons opnemen voor een afspraak.

75

76

5

Achtergronden – onze ambities in milieuperspectief We hebben veel ambities om onze gemeente een stapje

besluitvorming van verschillende overheden al duidelijk

verder te brengen: mooier, schoner, gezonder en

voorop staat, is in elk geval de KRW relevant.

duurzamer. Bij alle stappen die we zetten en alle plannen die we mogelijk maken, houden we rekening met wat we

Milieukwaliteit speelt nadrukkelijk ook een rol bij de

nu hebben, in het bijzonder met onze milieukwaliteit en

functies wonen, werken, mobiliteit, andere vormen van

onze omgevingsveiligheid. Dat wordt ons ook gevraagd

productie, grootschalige recreatie en zaken als de bouw

door het Rijk en door de Europese Unie. De bindende

en aanleg van wegen. Verbetering van de bestaande

richtlijnen van de EU en noodzakelijke, verplichte

bebouwde omgeving en infrastructuur heeft daarom

vertaling daarvan in Nederlandse wetten is al deels klaar.

altijd de voorkeur boven een uitbreiding die een beslag

In Europees perspectief loopt Nederland niet voorop. Dit

legt op de groene ruimte.

blijkt op dit moment volop bij de rechtszaken en de Brusselse kritiek rond Habitatrichtlijn, Natura 2000, Nitraatrichtlijn, 7e Actieprogramma Nitraat, schrappen van de Derogatie (vrijstelling om meer dierlijke mest uit te rijden dan in andere EU landen) en tot slot de Kader Richtlijn Water (KRW). Op het Drouwenerzand na liggen er geen Natura 2000gebieden binnen de gemeentegrenzen. Hiermee lijkt voor grondgebonden landbouw wat meer ruimte te zijn dan in andere aangrenzende Drentse gemeenten. Anderzijds is de Drentse dichtheid aan N2000-gebieden zo hoog dat het ook bij ons effecten zal hebben. En zijn tal van bindende verplichtingen wel degelijk aan de orde. Zeker waar een natuurfunctie van een beek(dal) na 77

5.1

De vier milieubeginselen

negatieve gevolgen. Dat is bijvoorbeeld het

Als het om milieu gaat heeft Nederland in de Europese

opruimen van vervuiling of het aanleggen van een

Unie afspraken gemaakt die altijd en voor alle gemeenten

wal die het geluid keert bij een woonwijk.

gelden. Dit zijn afspraken over de manier waarop we zorgen voor ons milieu. Er zijn vier regels. Deze regels

5.2

Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit

worden de vier milieubeginselen genoemd. Onze

Voor verschillende milieuaspecten gelden landelijke en

Omgevingsvisie gaat uit van de vier beginselen:

Europese regels. We hebben als gemeente de ruimte om

Er zijn vier milieubeginselen:

daar op onderdelen een eigen lijn in te kiezen en

Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we

verschillen te maken waar dat nodig is. Want elk gebied

activiteiten voorkomen waarvan we verwachten

is anders en vraagt maatwerk. Daarom werken we vanuit

dat ze negatief zijn voor het milieu.

de volgende uitgangspunten:

Het beginsel van preventief handelen. We

De kwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld

proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te

vormen voor ons het minimale niveau.

voorkomen.

De

Dit

betekent

dat

we

vooraf

milieukwaliteit

blijft

bij

ontwikkelingen

maatregelen nemen om een negatief gevolg van

behouden en verbetert bij voorkeur zelfs.

een activiteit te voorkomen. Denk aan de inzet van

We zorgen dat de milieukwaliteit in een gebied

de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling

aansluit bij de functie van een gebied.

ontstaat.

We bieden ruimte om te experimenteren. In die

Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit

gevallen laten we een plan onder voorwaarden toe

betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste

en zullen we de milieukwaliteit steeds monitoren

kijken of er iets bij of in de directe omgeving van

om zo nodig aan de hand daarvan bij te stellen.

de activiteit zelf kan veranderen. Bijvoorbeeld

We kiezen bij de verbetering en bescherming van

door

milieukwaliteit bij voorkeur voor een aanpak bij de

vuile

lucht

af

te

vangen

of

door

geluiddempende maatregelen bij het bedrijf zelf

bron.

toe te passen.

De vervuiler betaalt en de belanghebbenden

Het beginsel de vervuiler betaalt. Dit betekent

betalen mee.

dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de 78

5.3

Verschillende onderdelen van milieukwaliteit Onze milieukwaliteit wordt bepaald door verschillende onderdelen:

Geur Borger-Odoorn

is

een

landelijke

gemeente

waar

geluid;

geurhinder vaak is gekoppeld aan de veehouderij. In de

geur;

Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) staan landelijk

licht;

geldende afstanden en normen voor geurhinder van

trillingen;

veehouderijen. De gemeente heeft binnen deze wet de

luchtkwaliteit;

mogelijkheid om andere geurnormen en afstanden vast

omgevingsveiligheid;

te stellen.

bodem, ondergrond en (hoogte-)ligging;

Op dit moment hanteren we de wettelijke normen. Bij de

water.

ontwikkeling van het Omgevingsplan bekijken we of we aangepaste normen willen en moeten hanteren. We

Geluid Soms

gaan

willen op dit moment naast alle discussies in het landelijk plannen

samen

met

meer

geluid.

gebied geen extra belemmeringen opwerpen.

Bijvoorbeeld omdat er meer verkeer komt. We wegen steeds af wat acceptabel is. Want we willen dat

Licht

ontwikkelingen mogelijk blijven, maar ook dat inwoners

Ons vertrekpunt is dat plannen geen overbodige

niet te veel hinder ondervinden.

lichtuitstraling mogen meebrengen. Daar houden we aan

In deze afweging betrekken we de plek van de

vast. We onderzoeken of we in natuurgebieden en/of

ontwikkeling. In woonwijken en bij scholen willen we

cultuurhistorisch waardevolle gebieden andere normen

weinig geluidshinder. Op bedrijventerreinen en in

willen opnemen in het Omgevingsplan om de donkerte

dorpscentra accepteren we meer lawaai. Ook bij

daar te kunnen waarborgen.

evenementen staan we tijdelijk meer geluid toe. Trillingen Overlast van trillingen is vaak aan de orde bij verkeer over bruggen en soms bij tijdelijke werkzaamheden. Wij volgen hiervoor de landelijke regels.

79

Luchtkwaliteit

Binnen

een

aandachtsgebied

voor

Wij zijn geen verstedelijkte gemeente. De luchtkwaliteit is

veiligheidsrisico’s (brand, explosies, gif) zullen we

hier vaak goed. Vooral het verkeer heeft invloed op de

in principe geen functies toestaan die kwetsbaar

luchtkwaliteit in onze gemeente. Of de vervuilde lucht

zijn bij calamiteiten, zoals een kinderdagverblijf of

komt van elders uit bijvoorbeeld het Ruhrgebied.

zorgcentrum. Het gaat om functies waar grote

We zetten vanuit ons duurzaamheidsbeleid in op andere

groepen mensen aanwezig zijn die zich niet

vormen van vervoer. Dat zal een positieve bijdrage

zelfstandig in veiligheid kunnen brengen.

hebben op de luchtkwaliteit. Voor luchtkwaliteit hanteren

Voor nieuwe risicovolle activiteiten zoeken we

we de wettelijke waarden. Bij de ontwikkeling van het

passende ruimte buiten een aandachtsgebied

omgevingsplan bepalen we in hoeverre we de WHO-

voor veiligheidsrisico’s.

advieswaarden al dan niet gebiedsgericht van toepassing

Bij

kunnen laten zijn.

houden

ontwikkelingen we

rond

aandacht

de

energietransitie

voor

mogelijke

veiligheidsrisico’s. Omgevingsveiligheid

Bij

plannen

en

ontwikkelingen

met

een

betrekken

we

de

Omgevingsveiligheid gaat over het inschatten van risico’s

veiligheidsaspect

van bijvoorbeeld het vervoer of de opslag van gevaarlijke

Veiligheidsregio vroegtijdig voor overleg en advies.

stoffen. Ook straalpaden, hoogspanningsleidingen en gasleidingen brengen veiligheidsrisico’s met zich mee.

Bodem en water Onlangs stuurde het rijk de beleidsbrief ‘water en bodem’

Op dit moment voldoen we aan alle eisen op dit vlak. Dat

naar de Tweede Kamer. Water en bodem als basis van

willen we zo houden. Bij nieuwe plannen gebruiken we

ons bestaan en daarmee van groot belang voor iedereen.

de volgende uitgangspunten:

Zo begint de brief. Het maakt dat het belang van bodem en water een belangrijke randvoorwaarde is bij besluiten

We kiezen voor een hogere bescherming tegen

over de inrichting van Nederland. Dit met toepassing van

risico’s in woongebieden, dorpskernen en bij

een aantal uitgangspunten:

verblijfsrecreatie. We accepteren een lager niveau van bescherming op bedrijventerreinen. 80

Niet afwentelen

Pas toe of leg uit

Niet op toekomstige generaties, niet op andere gebieden

Doelen die voortkomen uit Europese verplichtingen

en niet van privaat naar publiek.

vragen om een onontkoombare en juridische basis. Voor de Kaderrichtlijn water geldt daarbij ook een termijn van

Meer rekening houden met extremen

uiterlijk 2027. Daarna is de uitzonderingsgrond van

Hitte en droogte afgewisseld met extreme regenval

‘haalbaar en betaalbaar’ moeilijk te motiveren.

noodzaken tot een beleid dat rekening houdt met

In lijn met deze beleidsbrief zal de gemeente Borger

extremen.

Odoorn het belang van bodem en water centraal stellen in de keuzes rond toekomstige ontwikkeling en gebruik

In

samenhang

omgaan

met

wateroverlast,

droogte en bodem

van gronden. Dit vraagt een goede samenwerking met collega-overheden.

Samen met

de Waterschappen

Niet langer zo snel mogelijk afvoeren naar zee in tijden

Vechtstromen en Hunze en Aa’s en de provincie Drenthe

dat er veel neerslag is. In tijden van droogte telt elke

(als bevoegd gezag voor drinkwaterwinning) zorgen we

gevallen druppel. Van vergiet naar een spons.

dat onze waterhuishouding op orde is, in normale tijden, maar ook in perioden van droogte of juist veel neerslag.

Meerlaagsveiligheid Meer dan alleen aanleggen van dijken en keringen (eerste

Verschillende

ambities,

bijvoorbeeld

rond

laag) maar ook de inrichting van beekdalen (tweede laag)

klimaatadaptatie, woningbouw of het gebruik van

en crisisbeheersing (derde laag).

bodemwarmte, kunnen gevolgen hebben voor de

Minder afdekken, minder vergraven en niet

bodem. Wij vinden het belangrijk dat we op een slimme,

verontreinigen.

duurzame manier gebruik maken van onze bodem. Want

Dit maakt het mogelijk de natuurlijke kracht van de

onze bodem is ook belangrijk voor het ecosysteem en de

bodem beter te benutten.

biodiversiteit, de boeren en ons voedsel.

Integrale aanpak in de leefomgeving

We beschermen de bodemwaarden waar dat nodig is. In

Water en bodem hangen onderling samen maar zeker

elk geval rond het waterwingebied bij Klijndijk, het

ook met

andere ontwikkelingen. Klimaatadaptatie,

grondwaterbeschermingsgebied bij Drouwen alsmede

waterkwaliteit en bodem kunnen niet los gezien worden

het uitgestrekte zeer kwetsbare inzijg- en wingebied

van woningbouw, landbouw en energievoorziening. 81

Valtherbosch-Emmen

aan

de

zuidkant

van

onze

gemeente. Het

Alle plannen moeten ook een watertoets doorstaan. Deze toets moet laten zien dat een plan geen negatieve

omliggende

grondwaterbeschermingsgebied

is

gevolgen heeft voor ons watersysteem.

belangrijk voor ons drinkwater; hier gelden de kaders die de provincie stelt. We gebruiken de wettelijke kaders. Daarenboven willen we meer passend grondgebruik in

3.

Maatregelen als er structurele problemen zijn met grondwaterstanden

deze grote kwetsbare wingebieden bevorderen, waar

Grondeigenaren

mogelijk als nevenverdienste van de grondgebonden

verantwoordelijk voor problemen met het grondwater.

landbouw – dit ligt echter niet in de invloedssfeer van de

Wij springen bij als er maatregelen nodig zijn in het

gemeente.

openbaar gebied.

Rond onze huidige watertaken is in onderstaande driedeling in ieder geval ons houvast.

zijn

in

eerste

instantie

zelf

Stikstof De discussies over stikstof gaan een volgende fase in. Daarbij is 2023 het overgangs- of transitiejaar. Het is ook

1.

Het

verzamelen

en

afvoeren

van

ons

afvalwater

ons belang de impasse rond stikstof doorbreken. En ruimte maken voor natuurherstel, het legaliseren van

We maken bij nieuwe plannen gebruik van duurzame

zogenaamde PAS-melders en ruimte bieden voor

systemen voor afvalwater. En we zorgen dat ons

economische ontwikkeling. Dit geldt zowel voor de

bestaande rioolstelsel (riolen, rioolgemalen) op orde is.

agrarische sector als voor de industrie. Zoals eerder gezegd ligt de regie voor de volgende stap bij de

2.

Het vasthouden van regenwater

provincie. Als gemeente zullen we onze rol nemen in de

Waar dat kan koppelen we het regenwater af. Zodat we

gesprekken. Het gebiedsproces van de provincie komt

het regenwater als bron van schoon water weer kunnen

eerst. Daarna gaan we zelf ook aan de slag in gebieden

benutten. We kiezen voor het vasthouden van het

waar de uitdagingen in het landelijk gebied het grootst

regenwater op de plek waar het valt. Dat is uitgangspunt

zijn. Wij staan als gemeente voor de landschappelijke

voor de inrichting van ons openbaar gebied. Daarnaast

waarde en in dat licht de kwaliteit van de oplossingen.

zorgen we voor plekken waar we het water tijdelijk

Zoals gezegd zonder dat we alle sleutels in handen

kunnen bergen (een wadi bijvoorbeeld). Als laatste stap

hebben. Veel van de randvoorwaarden worden voor ons

voeren we het regenwater af naar sloten en vijvers.

bepaald. 82

Bescherming van de radioastronomie De

ontwikkeling

voorkomen

van

Nederland. Om

van

de

verstoring

radioastronomie zijn

van

en

het

belang

voor

elektromagnetische storing

op de

radiotelescopen te voorkomen, nemen we de belangen van het Nederlands Instituut voor Radioastronomie, ASTRON, mee bij plannen in onze gemeente, waaronder plannen in het kader van de energietransitie.

83

6

Achtergronden - Uitvoering en bijsturing

6.1

Werken in een beleidscyclus De Omgevingswet gaat uit van een dynamisch geheel van beleid en uitvoering. Geen vastomlijnde plannen meer met een vaste doorlooptijd zoals we gewend waren, maar denken in een beleidscyclus. Deze cyclus zorgt ervoor dat we steeds aansluiten bij de wensen en uitdagingen van dat moment. De beleidscyclus start met de kaders en ambities in een Omgevingsvisie. Deze vertalen we in programma’s en in het

Omgevingsplan

en

uiteindelijk

in

de

vergunningverlening. Door tussentijds te monitoren, te evalueren en dan onze keuzes bij te stellen, ontstaat een beleidscyclus.

Als

het

nodig

is,

zullen

we

de

Omgevingsvisie aanpassen aan dan actuele vragen. Als richtlijn houden we hierbij de raadsperiode aan. De eerste evaluatie zal daarmee in 2026 plaatsvinden. Mocht er aanleiding bestaan voor tussentijdse aanpassingen, dan legt het college dit op het moment dat dit actueel is voor aan de raad.

De beleidscyclus van de Omgevingswet

84

6.2

Monitoring, herijking en bijstelling

6.3

Samenhang

De insteek van de Omgevingswet is dat beleidsstukken

omgevingsplan

steeds actueel zijn. In een tijd waarin de ontwikkelingen

Programma’s In

de

met

Omgevingsvisie

programma’s

en

omschrijven

een

we

snel gaan, vraagt dat ongetwijfeld af en toe om

toekomstbeeld. Dit beeld realiseren vraagt inzet. Wij

bijstellingen. Ook de Omgevingsvisie moet altijd ‘bij de

kunnen dat niet alleen, maar zullen ons inspannen om

tijd’

ons steentje bij te dragen. Daarom formuleren we

zijn.

Daarom

moeten

we

regelmatig

de

Omgevingsvisie monitoren en zo nodig aanpassen.

programma’s, waarin we aangeven wat we gaan doen,

Het toekomstbeeld en de gebiedskompassen zijn de

met wie, en hoe we gaandeweg meten in hoeverre we

onderdelen van de visie die we willen evalueren en

onze doelstellingen bereiken.

monitoren.

nieuw

In lijn met de ambities uit deze visie voorzien we drie

gemeentebestuur komt, normaal gesproken eens in de

programma’s gericht op wonen, landelijk gebied en

vier jaar, is het tijd voor een check van het toekomstbeeld

duurzaamheid.

Iedere

keer

als

er

een

en herijking van de ambities. Dat is ook het moment dat we de gebiedskompassen onder de loep nemen. Kansen

Voor het programma gericht op wonen gebruiken we de

en opgaven in het gebied veranderen en doordat we ook

koers van de Woonvisie 2022+ als leidraad. Deze werken

aan de slag gaan, zullen opgaven zijn gerealiseerd.

we in overleg uit tot concrete verbeterings- en

Het monitoren van de voortgang van de uitvoering in

uitbreidingsplannen. Daarbij betrekken we ook het

programma’s doen we aan de hand van de drie

aspect ‘wonen en zorg’ en hoe we ruimte willen bieden

genoemde thema’s. Dat doen we tussentijds, elke twee

aan woonvormen waarbij zorg voor ouderen en

jaar. We ontwikkelen daar een standaard voor en

bijzondere doelgroepen een plek heeft.

betrekken, afhankelijk van het onderwerp, organisaties en inwoners bij de evaluatie.

Het programma gericht op landelijk gebied geeft vorm aan de transities die aan bod komen in het landelijk gebied. Het is de gemeentelijke stap in het Nationaal Programma Landelijk gebied. We maken het samen met alle betrokkenen.

85

In het programma duurzaamheid komen de doelen op

Ook kan de Omgevingsvisie aanleiding zijn om een

gebied van energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaam

milieueffectrapportage (MER) op te stellen. Dat is een

ondernemen en circulariteit, natuur en biodiversiteit, en

rapport dat de gevolgen voor het milieu in beeld brengt

duurzame mobiliteit samen. De reeds ingezette lijnen in

als we de keuzes van de Omgevingsvisie gaan uitvoeren.

de warmtetransitie gaan onverkort verder.

Voor deze Omgevingsvisie is geen milieueffectrapport gemaakt. Die keuze is gemaakt op basis van de

Omgevingsplan

antwoorden op deze vragen.

Het Omgevingsplan legt de bestaande waarden vast. En het geeft regels voor wat er wel en niet mag. Het lijkt

1.

Is

de

Omgevingsvisie

daarmee op het bestemmingsplan. Als de Omgevingswet

toekomstige

ingaat, worden de bestaande bestemmingsplannen,

activiteiten?

m.e.r.-

kaderstellend

voor

(beoordelingsplichtige)

samen met andere regelgeving, van rechtswege het

In het besluit MER zijn vele categorieën van activiteiten

tijdelijke gemeentelijk Omgevingsplan. De gemeente

opgenomen die mogelijk m.e.r.-plichtig zijn. Voor al deze

heeft tot 2029 om dit tijdelijke Omgevingsplan te herzien

activiteiten zijn drempelwaarden opgenomen. Het gaat

en te komen tot één gemeentebreed Omgevingsplan

dan onder andere om landinrichtingsprojecten groter

waarin alle onderdelen uit de Omgevingswet zijn

dan 125 ha, stedelijke ontwikkelingsprojecten van 100 ha

verwerkt.

(of >2000 woningen), uitbreiding van bedrijventerreinen groter dan 75 ha of de bouw van een windturbinepark.

6.4

Samenhang met milieubeginselen In de Omgevingswet zijn een aantal eisen gesteld aan de

In onze Omgevingsvisie voorzien we geen activiteiten van

Omgevingsvisie. Zo moet de Omgevingsvisie laten zien

deze omvang. Bovendien geeft de Omgevingsvisie

hoe we omgaan met de vier milieubeginselen die in

richting in wat wij belangrijk vinden. De ambities uit de

Europees verband zijn vastgelegd. Dat hebben we bij de

Omgevingsvisie zijn dan ook nog abstract en behelzen

uitwerking van onze ambities en opgaven in het vorige

geen concrete projecten.

hoofdstuk gedaan.

86

3.

Leidt

de

Omgevingsvisie

negatieve

tot

effecten

significant op

instandhoudingsdoelstellingen

de

OmgevingsVIsie). In het navolgende leggen we uit hoe

van

onze ambities aansluiten bij de ambities uit de visies van

nabijgelegen Natura 2000-gebieden? De

Omgevingsvisie

doet

onvoldoende

en de waterschappen maken een BOVI (Blauwe

het Rijk, de provincie en de waterschappen. concrete

uitspraken om te bepalen of er sprake zal zijn van

NOVI: Omgevingsvisie Rijk

significant negatieve effecten. Er worden bijvoorbeeld

De

geen

of

langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige

woningaantallen vastgelegd. Of er sprake is van

inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in

negatieve effecten in omliggende Natura 2000-gebieden

Nederland. De NOVI geeft weer voor welke uitdagingen

is daarmee afhankelijk van de precieze locatie van een

Nederland staat, wat daarbij de nationale belangen zijn,

ontwikkeling en van de aard en omvang van de

welke keuzes daarbij horen en welke richting wordt

ontwikkeling.

meegegeven aan andere overheden.

exacte

locaties

voor

woningbouw

Nationale

Omgevingsvisie

(NOVI)

is

de

In de daadwerkelijke planvorming van projecten komt dit aspect uiteraard wel aan de orde.

Afwegingsprincipes Het Rijk hanteert 3 afwegingsprincipes voor het maken

4.

Overige overwegingen

van ruimtelijke keuzes. Deze 3 principes hebben ook een

Deze visie is vooral gebaseerd op het bestaand beleid van

plek onze Omgevingsvisie.

de gemeente. Dit beleid heeft de gemeenteraad in de afgelopen jaren vastgesteld. In die zin voegt de

1.

Omgevingsvisie geen nieuwe ontwikkelingen toe, maar bundelt de visie alle voornemens tot integrale ambities.

Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies

2.

Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal

6.5

Samenhang

met

beleid

van

andere

3.

Afwentelen wordt voorkomen

overheden Onze gemeentelijke Omgevingsvisie staat niet op zichzelf. Het Rijk heeft de NOVI (Nationale OmgevingsVIsie), de provincie Drenthe heeft haar Provinciale Omgevingsvisie 87

De belangrijkste keuzes

Concentreren van logistieke functies

De belangrijkste keuzes in de NOVI zijn ook in onze

Dit is voor ons minder van belang. We hebben geen

Omgevingsvisie vertaald.

logistieke

bedrijventerreinen

met

veel

transportbewegingen. In BOCE-verband vinden we dit in Een klimaatbestendige inrichting van Nederland.

Emmen en Coevorden.

Dat betekent dat we Nederland zo inrichten dat ons land de klimaatveranderingen aankan. Daarvoor is nodig dat

Toekomstbestendig landelijk gebied

we functies meer in evenwicht met natuurlijke systemen

Dit komt tot uitdrukking in onze ambitie Vitaal landelijk

(bodem en water) inpassen.

gebied en het bijbehorende programma.

Een klimaatadaptieve inrichting van zowel onze dorpen

Omgevingsvisie provincie

als

Het ruimtelijke beleid van de provincie is vastgelegd in de

het

landelijk

gebied

zit

verweven

in

alle

gebiedskompassen. Duurzaam in alles is niet voor niets

Provinciale

Omgevingsvisie

en

bijbehorende

een van onze hoofdambities.

Omgevingsverordening. Hierbij gaat het om gemeenteoverstijgende belangen. Net als de gemeente werkt de

De verandering van de energievoorziening. Wij

hebben

een

belangrijke

stap

gezet

provincie vanuit waarden en kwaliteiten: voor beide zijn in

de

de unieke waarden leidend voor ontwikkelingen in de

omschakeling naar hernieuwbare energie. Met grote

fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie Drenthe heeft

wind- en zonneparken. De inzet richt zich nu op

als missie: ‘het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten

kleinschalig, samen en inpasbaar.

en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten’. In de periode van 2018 tot 2030

De overgang naar een circulaire economie

ziet de provincie twee grote integrale opgaven:

Circulair ondernemen is een van de aspecten op basis waarvan wij ondernemerschap en –plannen beoordelen.

1.

Adaptatie:

Het is een cruciaal onderdeel voor toekomstbestendige

aan de gevolgen van klimaatverandering,

en duurzame vormen van productie en producten.

aan

de

transitie

naar

een

duurzame

energievoorziening en voor het behoud van biodiversiteit. 2.

De economische structuur: 88

het

versterken

van

een

uitnodigend

en

6.5.1

aantrekkelijk vestigingsklimaat.

Samenhang met de Wet voorkeursrecht De gemeente kan een voorkeursrecht vestigen op gronden van anderen. Dat betekent dat de gemeente

Dit sluit uitstekend aan op de ambities en koers uit onze

deze grond als eerste mag aankopen. Hiermee kan de

Omgevingsvisie

gemeente ervoor zorgen dat bepaalde gronden een functie krijgen die de gemeente voor ogen heeft. Het gaat

De provinciale Omgevingsverordening bevat vervolgens

hierbij bijvoorbeeld om het mogelijk maken van

de

woningbouw op nu nog agrarische grond.

regels

ter

uitwerking

van

de

provinciale

Omgevingsvisie. Deze regels hebben een verplichte doorwerking naar gemeentelijke bestemmingsplannen

Onze Omgevingsvisie wijst geen concrete locaties aan

en omgevingsplannen. De gemeentelijke Omgevingsvisie

voor een functieverandering. Mochten we als gemeente

heeft deze verplichting niet.

een voorkeursrecht willen vestigen, maken we dat concreet in een programma, een onderbouwd plan of

Relatie met het beleid van de waterschappen

laten we dat blijken uit het Omgevingsplan.

In de gemeente Borger-Odoorn zijn de waterschappen Hunze en Aa’s en Vechtstromen actief. De ambities van de waterschappen zien op veilig wonen met water, voldoende en schoon water voor inwoners, boeren en bedrijven in de stad en de natuur. Daarnaast willen de waterschappen bijdragen aan de energietransitie en de circulaire economie. Dit sluit aan bij de ambities en opgaven die zijn geformuleerd in de Omgevingsvisie van Borger Odoorn.

6.5.2

Financiën We gaan ervan uit dat het budget dat nodig is voor activiteiten die voortvloeien uit deze visie per project of programma wordt uitgewerkt. We realiseren ons ook dat de beschikbare financiën sturend zullen zijn of en in welk tempo we onze ambities kunnen realiseren. We maken ons sterk voor het koppelen en verbinden van geldstromen aan de realisatie van onze ambities. Een inbedding van onze eigen projecten in deze grotere structuren helpt ons om de financiering van onze ambities beter mogelijk te maken. Bovendien is de visie bruikbaar

als

onderbouwing

in

subsidie-

en

cofinancieringstrajecten. 89

In onze Omgevingsvisie geven we ruimte voor de

In de Omgevingswet geldt het volgende.

realisatie van projecten door een ieder die zich betrokken voelt. We werken graag samen. Over een eventuele

1.

De gemeente kijkt

eerst

of vooraf een

financiële deelname aan een project door de gemeente

overeenkomst kan worden afgesloten met de

overleggen en beslissen we aan de hand van zaken als

initiatiefnemer

inhoud, urgentie en samenwerkingsverband.

Dit doen we nu al en geldt onder de Omgevingswet ook. In de Omgevingswet zijn de activiteiten omschreven

Hoe

wij

omgaan

met

verplichte

kosten

bij

ontwikkelingen De

gemeente

waarbij het verhalen van kosten verplicht is. Ook geeft de Omgevingswet aan welke soort kosten verhaald worden.

is

verplicht

om

kosten

voor

werkzaamheden of maatregelen waar initiatiefnemers

2.

De gemeente regelt het via een Omgevingsplan

van profiteren bij die initiatiefnemers in rekening te

of omgevingsvergunning als ‘stok achter de

brengen. Dit geldt onder de Wet ruimtelijke ordening

deur’

maar ook onder de Omgevingswet.

Als vooraf geen overeenkomst kan worden afgesloten, verhaalt de gemeente de kosten via het omgevingsplan

Als de gemeente eigenaar is van grond waarop wordt

of de omgevingsvergunning. Dit laatste geldt voor

gebouwd is dat gemakkelijk. We berekenen de gemaakte

plannen die niet in het omgevingsplan passen. Het

kosten door in de verkoopprijs van de kavels. Als de

daadwerkelijk innen van de kosten vindt plaats via een

gemeente geen eigenaar is van de grond kunnen we

concreet besluit. In juridische bewoording heet dit een

vooraf een overeenkomst met de eigenaar sluiten. In

beschikking

deze overeenkomst staat welke kosten in rekening

Omgevingswet bestaan twee mogelijkheden voor het

worden gebracht. Als het niet mogelijk is om vooraf

verhalen van kosten als dat niet kan door een

afspraken te maken moet de gemeente op een andere

overeenkomst vooraf:

manier kosten verhalen. Dit kan in het omgevingsplan (de

voor

vervanger

tijdvak

van

het

omgevingsvergunning.

bestemmingsplan)

of

in

een

bestuursrechtelijke

geldschuld.

In

de

een concrete gebiedsontwikkeling met kan

in

een

omgevingsplan

of

omgevingsvergunning het verhalen van kosten worden geregeld; en

90

voor

organische

gebiedsontwikkeling

zonder

overschotten op een andere locatie. Het is daarbij wel

tijdvak kan in het omgevingsplan het verhalen van

verplicht een fonds in te stellen (of gebruik te maken van

kosten worden geregeld.

bestaande fondsen). Zonder een Omgevingsvisie is

De keuze voor een systeem is afhankelijk van het type

kostenverhaal van bovenplanse kosten niet mogelijk. In

gebiedsontwikkeling en is afhankelijk van het ‘tijdvak’.

deze Omgevingsvisie is het nog niet mogelijk om bovenplanse verevening toe te passen omdat de visie

Hoe wij omgaan met een (niet-verplichte) financiële

daarvoor te abstract is en daarvoor geen basis biedt. Als

bijdrage aan ontwikkelingen van een gebied

dit verder wordt uitgewerkt, dan zal de Omgevingsvisie

Naast het hiervoor genoemde verplicht verhalen van

op dit punt worden aangevuld.

kosten, zijn er in de Omgevingswet ook mogelijkheden om een financiële bijdrage te vragen bij ontwikkelingen in

Financiële bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen

een gebied dat niet het te ontwikkelen gebied zelf is

Wanneer een grondeigenaar de gemeente vraagt om de

(artikel 13.22 van de Omgevingswet). Het gaat hier om

functie van zijn grond te wijzigen, dan mag de gemeente

bijdragen aan bijvoorbeeld de aanleg van een park of een

haar medewerking afhankelijk stellen van de mate waarin

weg, waar toekomstige gebruikers van het te ontwikkelen

deze eigenaar bereid is een bijdrage te leveren aan de

gebied ook voordeel van hebben. Het vragen van een

kosten voor ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente.

financiële bijdrage kan via een vooraf af te sluiten

Ruimtelijke

contract. Onder de Wet ruimtelijke ordening werd dit een

waterberging, natuur en recreatie, de opwek van

bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen genoemd. Het

hernieuwbare energie en investeringen in het landschap.

ontwikkelingen

zijn

bijvoorbeeld,

vragen van een financiële bijdrage is mogelijk als er een functionele samenhang is tussen de activiteit en het doel

Deze investeringen hebben een positieve uitwerking op

waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd.

de waarde van het bestaande, maar ook op de

Bijkomende voorwaarde is dat de financiële bijdrage is

marktwaarde van nieuw onroerend goed. De gemeente

geregeld in een Omgevingsvisie of een programma onder

vindt het daarom gerechtvaardigd om bij het sluiten van

de Omgevingswet.

een anterieure overeenkomst over de exploitatie van gronden, ook een financiële bijdrage te vragen voor deze

Bovenplanse verevening

gemeentelijke investeringen.

Door bovenplanse verevening ontstaat de mogelijkheid om tekorten op de ene locatie te verrekenen met 91

7

Achtergrond en verantwoording

7.1

Hoe

hebben

we

de

omgevingsvisie

gemaakt? Deze visie is niet van ons als gemeente. Het is nadrukkelijk een resultaat van gesprek en samenwerking. Dit deden we het liefst door elkaar te ontmoeten en het gesprek te voeren. Dat lukte niet altijd omdat Corona ons dwarszat. Dan troffen we digitale alternatieven. We zijn er in geslaagd een breed gesprek te voeren. Een enquête. Gesprekken met deskundigen en partners in het gemeentehuis maar zeker ook daarbuiten. Gesprekken met de dorpen en collega overheden. Op pad met de koffiekar in de leefgebieden. In onze optie zijn we erin geslaagd om samen met onze inwoners, ondernemers, betrokkenen

en

experts

te

bouwen

aan

deze

Omgevingsvisie.

Omgevingsvisie Inwoners

Nota van Uitgangspunten Wij

zijn

begonnen

met

Om de inwoners van de gemeente mee te kunnen laten het

vastleggen

van

de

denken over de toekomst den hebben we bij het

uitgangspunten voor deze visie. Niet van achter ons

opstellen van de Nota van uitgangspunten, een enquête

bureau maar in gesprek. Zo konden alle partijen en

gehouden. Deze enquête kon zowel digitaal als analoog

betrokkenen vanaf het eerste begin meedoen. We pakten

worden ingevuld. De resultaten van de enquête zijn

de rode draad uit alle informatie en gesprekken. Dit werd

verwerkt in een samenvatting die als bijlage is

de leidraad voor deze Omgevingsvisie. Zie voor de Nota

opgenomen.

van Uitgangspunten nvuborgerodoorn.maglr.nl.

Daarnaast hebben we alle leefgebieden bezocht met de koffiekar. Tijdens deze bezoeken hebben we gesprekken met inwoners gevoerd. Deze gesprekken gingen over 92

waarom het prettig wonen in Borger-Odoorn is en wat er

7.1.1

Gebruikte informatie

beter kan. De resultaten van deze gesprekken hebben we

We hebben bij het maken van de Omgevingsvisie gebruik

verwerkt in de Gebiedskompassen.

gemaakt van veel informatie die al beschikbaar was. Deze informatie komt uit ons beleid en we hebben gebruikt

Dorpsbelangen

gemaakt van trends en ontwikkelingen die door

Met de verenigingen voor dorpsbelangen hebben we

bijvoorbeeld het CBS worden bijgehouden.

gesprekken gevoerd. We gebruiken hiervoor de indeling

Deze informatie is onderverdeeld in de volgende zes

in leefgebieden. De input uit deze sessies hebben we

thema’s

verwerkt in de gebiedskompassen. Per gebied hebben we

Uitgangspunten:

en

terug

te

vinden

een avond georganiseerd waar alle vertegenwoordigers

Sociaal en demografisch

van de dorpen van dat gebied zijn uitgenodigd. We

Economie

hebben besproken wat van waarde is en wat er speelt

Klimaat en verduurzaming

voor de toekomst.

Mobiliteit

in

de

Nota

van

Veiligheid Ketenpartners

Gezondheid

Op verschillende momenten in het proces hebben we kennissessies met interne en externe kennispartners georganiseerd.

Om

op

inhoud

de

kansen,

belemmeringen en uitdagingen van de gemeente in beeld te krijgen.

93

Bijlage

94

Dorpen per leefgebied

Peildatum aantal inwoners 11-05-2023

Leefgebied 1 Nieuw-Buinen

4.956 inwoners Kenmerken; Veenkoloniaal dorp grenzend aan de provincie Groningen en Stadskanaal. Voorzieningen voor de omliggende dorpen zoals zwembad en ijsbaan en vier scholen. Dorpshuis, dorpsplein, plateau met kanaal. en voetbalvelden zijn belangrijke plekken Bruisende verenigingsleven en groot gevoel van samen.

Buinerveen/Nieuw Buinen-west

432 inwoners Kenmerken; Dorp in het veen tussen Buinen en Nieuw-Buinen en daarmee ook verbonden. Niet langs een kanaal maar via de weg ontsloten in de vervening. Voetbalclub en een dorpshuis als ontmoetingsplek. Voor overige voorzieningen aangewezen op de buurdorpen.

Drouwenermond

574 inwoners Kenmerken; Een van de oudste Drentse Monden haaks op het Stadskanaal. Dorpshuis is van groot belang en evenementen zoals Boerenrock. Saamhorigheid is groot en goed.

Drouwenerveen

270 inwoners Kenmerken: Klein veendorp met een actief verenigingsleven met toneel, biljartclub en tafeltennis. Dorpshuis met sportveld als belangrijke voorzieningen.

Leefgebied 2 Valthermond

3.416 inwoners Kenmerken: Het langste lintdorp in de gemeente met ruim 10 km. Aangelegd met een systeem van twee kanalen. De eerste woningen zijn vanaf 1870 gebouwd. Veel actieve inwoners met nieuwe ideeën maar niet echt sociale samenhang over het hele dorp. Veel deelgemeenschappen zoals de voetbalclub. In totaal 4 dorpshuizen.

2e Valthermond

103 inwoners Kenmerken: Klein buurtschap op de grens met de provincie Groningen. Geen eigen voorzieningen maar aangewezen op de buurdorpen.

95

1e Exloërmond

369 inwoners Kenmerken; Ontstaan ten tijde van de vervening van de Exloër Venen langs het kanaal Noorderhoofddiep. Deze werd rond 1970 gedempt. Dorpshuis is ontmoetingsplaats. Veel nieuwe inwoners van elders met nieuwe impulsen. Rust, ruimte en een goede dorpssfeer.

2e Exloërmond

2.269 inwoners Kenmerken; Lintdorp in de veenontginning met een lengte van 6 kilometer op de grens met Groningen. Goed voorzieningenniveau en verenigingsleven. Bosgebied met visvijver en mooie uitzichten over het landschap. Dorpshuis is groot en een actieve plek. Belangrijk voor ontmoeting en verbinding onderling. De komende jaren vindt een grote herstructurering plaats. Het gaat hierbij om zowel het verbeteren van de woningen als het openbaar gebied

Zandberg

51 inwoners Kenmerken; Kleinste dorp van de gemeente en grensdorp met Groningen en de gemeente Westerwolde. Naast kerk en school heeft het dorp geen eigen voorzieningen.

Exloërveen

92 inwoners Kenmerken; Samen met het buurtschap Boermastreek. Kende al eerder bewoning dan 1 e en 2e Exloërmond. Het gedeelte Exloërveen voelt zich als buurt meer betrokken bij 1e Exloërmond. 1e mond heeft een buurtgebouw. De Boermastreek is meer betrokken bij Exloo. Exloo heeft een dorpshuis.

96

Leefgebied 3 Klijndijk

749 inwoners Kenmerken; Dorp in een bosrijke omgeving aan de rand van het Valtherbos. Voor voorzieningen aangewezen op Odoorn of Emmen. Actief, warm dorp met leuke activiteiten. Peuteropvang en dansschool. Veel mensen van buiten die meedoen in het dorp. Camping is belangrijk maar toerisme heeft ook nadelen. Klijndijk heeft een club dorpsbelangen en hebben een dorpshuis waar veel activiteiten worden georganiseerd.

Odoorn

1.937 inwoners Kenmerken; Een esdorp met een lange historie. Naam komt al voor in geschriften uit de 14e eeuw. Oude

boerderijen,

hunebedden

een

grafheuvel;

historie

voor

het

oprapen.

Actieve

dorpsgemeenschap met dorpsbelangen met tradities zoals het paasvuur. Sinds kort heeft Odoorn een dorpshuis in een deel van hotel De Stee waar ook de bibliotheek in is gehuisvest. Als hoofddorp van het leefgebied Zuid-west is dit dorp de buitensport accommodatie toebedeeld voor onder anderen voetbal en tennis. Valthe

1.221 inwoners Kenmerken; Brinkdorp met historische kern nabij de Valtherschans als onderdeel van de verdediging tegen Bommen Berend, de bisschop van Munster. Diverse bedrijven en voorzieningen en voetbalclub. Bosrijke omgeving en meerdere hunebedden en grafheuvels. Actief dorp met veel ambities. Veel mensen van buiten. School is belangrijke voorziening. Er is een sterke club dorpsbelangen en Valthe heeft al een ruim aantal jaren een dorpshuis met een sportzaal.

Exloo

1.727 inwoners Kenmerken; Niet de grootste plaats maar wel de plek van het gemeentehuis. Karakteristiek esdorp op het Zand. Actieve vereniging dorpsbelangen/dorpsraad en een actief dorp met veel activiteiten. Veel voorzieningen zoals winkels, een school, sportvoorzieningen en zwembad. Veel recreatie en toerisme en voorzieningen op dat vlak. Mooie omgeving met natuur, bos en cultuurhistorie. Er zijn veel voorzieningen zoals winkels, een school, sportvoorzieningen, een Hippisch centrum, diverse campings, vakantiepark Puur, een golfbaan.

97

Met de komst van het nieuwe Hallenhoes(werknaam), met een mooi aangelegde tuin en een overkapping op het hofje van voormalig Smeman, ontstaat een mooie nieuwe invulling in het centrum. De science hup van Astron en LOVAR worden ook de bewoners van het Hallenhoes. Tevens kent Exloo een schaapskudde waarbij het uniek is dat de schaapskooi nog in het centrum van het dorp staat. Jaarlijks is er een schaapscheerdersfeest met een kampioenschap schaapscheren. Exloo heeft diverse (sport)verenigingen. Om het behoud te versterken voor in toekomst en de zelfredzaamheid te blijven versterken is een Omni-vereniging opgericht waarin de krachten worden gebundeld. Odoornerveen

402 inwoners Kenmerken; Naam is gebaseerd op veengebied ten noordwesten van het dorp. Veen gevormd tussen de Hondsrug en de Rolderrug. Bossen van boswachterijen Odoorn en Sleenerzand zijn onder handbereik. Schapenpad verhard met zwerfkeien. Kanaal is beeldbepalend. Dorpshuis, gymzaal en ijsvereniging zijn belangrijk en de jachtdag een mooi evenement.

Leefgebied 4 Borger

4.945 inwoners Kenmerken; Grootste dorp van de gemeente. Gelegen op de Hondsrug. Bekend van het grootste hunebed van Nederland (D27) en het Hunebedcentrum. Veel toerisme; belangrijke economische activiteit. Actief dorp met veel initiatieven. Veel eigen voorzieningen en voor het overige aangewezen op Stadskanaal, Emmen en Assen. Mooie omgeving. Borger is het hoofddorp van het leefgebied Noord-west en heeft diverse sportverenigingen. Er is een sporthal, een overdekt zwembad, tennisbanen en buitensportaccommodatie. Er is een actieve dorpsbelangen en ondernemersvereniging. In het centrum is een toeristisch informatiecentrum van de Stichting bestemming Borger-Odoorn. Met z’n drieën vormen ze het samenwerkingsverband Hunebedhoofdstad.

Drouwen

525 inwoners Kenmerken; Op de Hondsrug tussen Borger en Gasselte. Rijke zichtbare historie en vindplaats van archeologische schatten en hunebedden. Drouwenerzand als Natura 2000. Rust en ruimte. Dorpsvertegenwoordiging samen met Bronneger en Bronnegerveen. Veel nieuwe mensen van 98

buiten de gemeente. Dorpshuis, school, manege en ijsbaan zijn belangrijk. Voor overige voorzieningen aangewezen op Borger, Gieten en Stadskanaal. Bronneger

113 inwoners Kenmerken; Esdorp als satellietdorp van Drouwen aan de rand van het beekdal van het Voorste Diep in de Hunzelaagte. Drouwenerzand en een vijftal hunebedden op loopafstand en Borger voor de voorzieningen in de buurt.

Bronnegerveen

84 inwoners Kenmerken; Tussen het Voorste en het Achterste Diep gelegen. Voor voorzieningen aan gewezen op omliggende dorpen zoals Borger

Ees

336 inwoners Kenmerken; Klein esdorp als hooggelegen gebied geschikt voor bewoning nabij het Voorste Diep. Deelt voorzieningen met het eveneens kleine Eesergroen. Gezamenlijk dorpsbelangen, school en voetbalclub. Aan de N34 met de voorzieningen van Borger in de buurt. Natuur en recreatiegebied Mandelanden tussen Westdorp, Ees en Eesergroen en natuurspeelplaats in beekdal van Drents Landschap.

Eesergroen

176 inwoners Kenmerken; Klein dorpje met eerste bewoning vanaf het einde van de 19e eeuw. Een dorpje dat zoals gezegd samen sterker staat met de buurdorpen Ees en Eeserveen. Natuurgebied Mandelanden en de natuurspeelplaats zijn ook hier belangrijke voorzieningen. Wandelroutes in de omgeving.

Eeserveen

163 inwoners Kenmerken; Ontgonnen uit het veen bij Ees zoals de naam al zegt. Vlakbij het land van Ellert en Brammert, de twee beruchte rovers. Kanaal Buinen-Schoonoord (gekanaliseerde deel Voorste Diep) met gerestaureerde sluis. Actief Plaatselijk Belang met diverse activiteiten. Bistro de Wilde kers. Het dorpshuis is gevestigd in het voormalige schoolgebouw waar ook een drukkerij in is gehuisvest.

99

Buinen

795 inwoners Kenmerken; Buinen is een dorp tussen de Essen, onderdeel van het UNESCO Geopark de Hondsrug en heeft een mooie uitkijk over de Veenkoloniën. De start met alleen wat verzamelde boerderijen groeide relatie fors door de goede ligging aan het spoor en de aanwezigheid van een haven. Deze laatste is inmiddels weer hersteld. Dorpsbelangen zorgt voor activiteiten in het dorp zoals het jaarlijkse paasvuur. De voetbalclub is belangrijk. Verder zijn er dorpsfeesten en winterfair. Voor verdere voorzieningen gaat de blik naar Borger. Het dorpshuis is gehuisvest in de sportzaal waaraan ook de kantine van het voetbalveld is gekoppeld.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=2980d4cd-11e1-4968-8a9f-c17c370df931