Bijlage 1 Omgevingsvisie Buitengewoon Borger-Odoorn
Tekst van het document
3.5.1
Karakter
Waarden van het gebied: Hoger liggende Hondsrug als oude keileemrug met vergezichten over het Hunzedal en de Veenkoloniën. Hoogteverschillen op de rug door bollende essen en steilranden. Historische dorpskernen die als een dubbelsnoer op de Hondsrug liggen., Drouwen, Borger, Ees, Odoorn en Klijndijk. En Valthe, Exloo en Buinen. Herkenbare samenhang van de esdorpen met hun omgeving: de essen, velden en het beekdal. Het stervormige wegenpatroon benadrukt de verwevenheid van het dorp met het landschap. Besloten karakter met bossen, laanbeplantingen, esrandbeplantingen, houtsingels en bosstroken op perceelsgrenzen. Grote, samenhangende natuurgebieden, met het Drouwenerzand als uniek Natura 2000-gebied. Veel recreatie, vooral in de Staatsbossen. Groot verenigingsleven en eigen initiatief. Vele (culturele) evenementen. Vele natuurwaarden door de afwisseling van velden, bossen, houtsingels, steilrandjes en bomenlanen. Vele cultuurhistorische, aardkundige en archeologische waarden zoals: Rijksmonumentale boerderijen brinken hunebedden grafheuvels karrensporen pingoruïnes puinwaaiers droogdalen zandpaden en klinkerwegen Valtherschans
60
Beschrijving van het gebied Zeg je Drenthe, dan denken veel mensen aan de
omdat veel inwoners er hun brood verdienen, maar
Hondsrug. Een markante rug, duidelijk hoger dan de
ruimtelijk gezien ook omdat juist op de Hondsrug veel
omgeving, die van noord naar zuid door onze gemeente
campings, vakantieparken en hotels te vinden zijn.
loopt. Van oudsher al een van de belangrijkste verbindingsroutes door Drenthe. En al jarenlang de plek waar veel inwoners, recreanten en toeristen graag komen. De Staatsboswachterijen spelen daarin een belangrijke rol als recreatieve en natuurlijke trekpleister waar we graag wandelen, sporten en genieten van het moois van de natuur. Maar de Hondsrug is zoveel meer. De eeuwenlange
bewoning
heeft
het
authenticiteit
gegeven.
Van
oude
gebied
haar
rietgedekte
boerderijen, essen en brinken, tot een ongekende hoeveelheid grafheuvels en hunebedden. Nergens in Drenthe zijn er zoveel te vinden als op onze Hondsrug! Het karakteristieke van de Hondsrug voel je tot in de vezels van de dorpen. Juist omdat ze geen van allen echt heel groot zijn gegroeid. Hierdoor is de samenhang tussen dorp en landschap nog steeds voelbaar en zien we bijvoorbeeld de bomenlanen van buiten doordringen tot in het centrum van het dorp, meestal de brink. Onze dorpen zijn levendige centra waar het goed wonen is. Het wonen in de dorpen op het zand is populair. Rust, ruimte, kwaliteit en diversiteit. Het is er allemaal. De betrokkenheid bij elkaar is groot. Veel voorzieningen zijn er, juist omdat er veel toeristen zijn. De toeristische sector neemt een belangrijke plek in op de Hondsrug: 61
3.5.2
Waar willen we aan werken? Behoud het goud
Buitengewoon wonen en leven
Op het Zand is dit een ambitie van groot gewicht. En niet
Vooruitlopend op deze Omgevingsvisie is met de
vanzelfsprekend. Het gebied is van grote waarde en deze
Woonvisie 2022+ een programma ontwikkeld gericht op
waarden maken het gebied gewild. Om te wonen maar
de woningvoorraad. Onze inzet is dat je jong kunt zijn en
zeker ook om te bezoeken. Het levert daarmee in alle
oud kunt worden in Borger-Odoorn. Met een passende
gevallen druk op. Druk die kansen genereert en
en voor iedereen bereikbare woningvoorraad. Dit
mogelijkheden schept. Maar die keer op keer vragen om
betekent allereerst verbetering en verduurzaming van de
een zorgvuldige afweging. Wij staan als gemeente voor de
bestaande woningvoorraad. We zetten in op het
bescherming van deze waarden bij het beoordelen van
ontzorgen van inwoners bij het isoleren van hun woning.
ontwikkelingen. De lat ligt hoog. Dit maakt dat bij een plan of ontwikkeling altijd sprake moet zijn van meerwaarde en kwaliteit. Niet alleen in het landelijk gebied, zeker ook in de dorpen waar de historie er op sommige plekken vanaf spat en bebouwing en groen nauw zijn verweven, in het bijzonder rond de brinken.
62
Daarnaast zetten we in op het toevoegen van nieuwe
Borger vormt op voorhand een uitzondering op dit
woningen uitgaande van groei van de woningvoorraad.
principe en neemt een meer dan evenredig deel van de
Zoals gezegd; wonen op het zand is gewild. Daarbij zijn
woninggroei voor haar rekening. De uitbreiding Borger-
de dorpen Borger, Exloo en Odoorn prominent in beeld.
West is nodig om aan de woonopgave te kunnen voldoen.
En de dorpen daaromheen als het gaat om groei in de
Naast woningbouw is de ontwikkeling van de vervoers-
vorm van maatwerk.
HUB
aan
de
orde.
Een
kans
op
brede
gebiedsontwikkeling in Borger-West met sterk openbaar Hierbij geniet inbreiding de voorkeur. Niet altijd de
vervoer en minder barrièrewerking van de N34 Ook Exloo
makkelijkste weg maar wel de beste. Uitbreiding is ook
en Odoorn leveren en grote bijdrage in het opvangen van
een mogelijkheid maar pas in tweede instantie.
de woningvraag met een beperkte bijdrage van de dorpen in de omgeving. Met deze uitgangspunten gaan we op pad naar uitwerkingen en realisatie. Samen en in goed overleg met de dorpen.
Bron Woonvisie 2022+
63
Bij woninguitbreiding, transformatie of herstructurering is ook oog voor de woonomgeving. De aspecten gezond,
Voor bereikbaarheid is het wegennet en de auto
schoon en veilig zijn altijd onderdeel van de afwegingen
belangrijk. Maar ook de fiets is hier als vervoermiddel van
rond inrichting van het openbaar gebied. Dit maakt dat
grote waarde. De komst van de Doorfietsroute die ook
niet alleen de woning maar ook de woonomgeving
aansluit op de vakantieparken en onderliggende dorpen
kwaliteit heeft. We zorgen voor voldoende ruimte voor
als Exloo en Valthe stimuleert het gebruik van de fiets. De
ontmoeting en groen en we zoeken naar buurten met
busverbindingen met Emmen en Groningen zijn goed. En
een Drentse schaal. Dit betekent uitbreiden in kleine
afhankelijk van het dorp kun je met de bus belangrijke
stappen, elke buurt een herkenbaar karakter en een los
plaatsen in de buurt goed bereiken. Borger is de spin in
en toegankelijk ingericht openbaar gebied.
het web met de vervoers-HUB als centraal punt. Openbaar vervoer in alle richtingen, deelauto’s en een
Voorzieningen zijn van belang. Zoals gezegd niet in de
goede aansluiting op het fietspadennetwerk.
zin dat alles overal beschikbaar is. Samen hebben we veel. En wat niet ter plaatse is, is er toch als het maar bereikbaar is. De hoofdkernen hebben de meeste inwoners en voorzieningen en vervullen daarmee ook een functie voor de omliggende dorpen. Supermarkten, medische voorzieningen, onderwijs en kinderopvang bijvoorbeeld. Borger, Odoorn en Exloo zijn als hoofdkernen belangrijk waarbij Borger de koppositie inneemt. Dit maakt dat voor deze dorpen en de omliggende dorpen alle belangrijke voorzieningen aanwezig of onder handbereik zijn. We zetten in op behoud van deze voorzieningen zeker in de hoofdkernen. Ondertussen werken we aan de renovatie en vernieuwing van het sportpark Odoorn en vindt onderzoek plaat naar herschikking van de functies in MFA-Borger en het sportpark in Borger. 64
Vitaal landelijk gebied De nadruk ligt in dit gebied weliswaar op het versterken
komen. Staatsbosbeheer kijkt op dit moment naar een
van
en
zonering in het recreatieve gebruik van de bossen. Dit om
cultuurhistorische waarden. Maar gewerkt wordt er ook.
te zorgen voor een goede combinatie tussen recreatief
Voor de agrarische sector geldt ook hier dat ruimte is
gebruik en behoud van natuurwaarden.
voor
de
landschappelijke,
bestaande
ondernemers.
natuurlijke
En
ruimte
voor
ontwikkeling naar een duurzame, toekomstbestendige
Zoals gezegd willen we voor het woon-werkverkeer en
sector. Dat kan gaan om bedrijfsverandering gericht op
het recreatieve fietsverkeer de Doorfietsroute Borger-
een toekomstbestendige bedrijfsvoering en een mix van
Emmen-Coevorden
functies. Dit kan alleen in combinatie met duurzaamheid
ontsluiting van tussenliggende dorpen, zoals Exloo en
en met zorg voor een goede landschappelijke inpassing,
Valthe. Maar ook voor de ontsluiting en bereikbaarheid
passend bij de waarden van het gebied. Anders werken
van grote vakantieparken en toeristische bestemmingen
we niet mee.
zoals de hunebedden en het onderduikershol in Valthe.
realiseren.
Met
oog
voor
de
Ook de verbindingen richting Assen en Gieten/Groningen De recreatieve sector is van belang en omvangrijk in dit
hebben onze aandacht. Voor onze inwoners en vele
gebied. Van grote economische waarde en als onderdeel
bezoekers zorgen we dat ons fietspadennetwerk op orde
van het fundament onder veel van onze voorzieningen.
is. Dit betekent ook het verbreden van fietspaden op de
Het levert echter ook druk op. In de huidige vorm en
Hondsrug. Om zo te kunnen voldoen aan de richtlijnen
omvang is dit een prettige en aanvaardbare druk. Maar
met betrekking tot veiligheid en toegankelijkheid.
het vraagt wel om een zorgvuldig blik als het om nieuwe plannen gaat. De nadruk voor verblijfsrecreatie ligt hierbij op het toevoegen van kwaliteit en verbeteren van de kwaliteit. Kortom, beter en niet zozeer meer van hetzelfde.
Dit
in
de lijn van
het
project
Vitale
Vakantieparken. Voor nieuwe vormen van dagrecreatie is ook plek. Initiatieven die aansluiten bij de aanwezige waarden en de beleefbaarheid daarvan versterken zien we graag 65
Duurzaam in alles Met de bouw van windmolens en de aanleg van
Wat betreft klimaatadaptatie zijn de opgaven eveneens
zonnevelden is binnen onze gemeente een forse bijdrage
groot. Water en bodem staan centraal bij het maken van
geleverd aan de energietransitie. Een bijdrage met groot
afwegingen of inrichting en gebruik. In het tegengaan van
effect en grote impact. Dit maakt ook dat in ieder geval
veenoxidatie en bodemdaling zullen de waterpeilen
tot 2030 geen nieuwe grootschalige zon- of windplannen
worden verhoogd. Dit gaat gevolgen hebben voor het
aan
op
gebruik van gronden. Borger-Odoorn is onderdeel van
energiebesparing, gebouwverduurzaming, kleinschalige
het ontwikkelen van een regionale adaptiestrategie. De
coöperatieve initiatieven en zon op dak. Samen met
gevolgen zijn op dit moment niet goed te overzien.
Enexis en Tennet heeft het verbeteren van het netwerk
Behalve dat ze fors kunnen zijn. Dit alles vraagt gesprek
de hoogste prioriteit. Anders stokt ook de verduurzaming
en afstemming met de eigenaren, gebruikers en collega-
van woningen en bedrijven. En als het gaat over nieuwe
overheden. Wij zullen als gemeente zorgdragen voor het
initiatieven dan kan alleen samen met onze inwoners en
voeren en op gang houden van dit gesprek met alle
ondernemers met een eerlijke verdeling tussen van de
betrokkenen.
de
orde
zullen
zijn.
We
richten
ons
lusten naast de lasten. Daarbij zal het op het zand altijd om kleinschalige vormen van opwek moeten gaan om het
Op het zand liggen er grote uitdagingen voor het
passend te laten zijn bij de aard en kenmerken van het
vasthouden van water en het tegengaan van verdroging.
gebied. De warmtetransitie krijgt handen en voeten in de
Dat is lastig want het is een gebied waar het regenwater
wijkuitvoeringsplannen.
gemakkelijk infiltreert en aan de randen weer kwelt. De keileem is daarnaast een complicerende factor als ondoordringbare laag waar een schijngrondwaterstand kan staan. Veel uitdagingen dus om te komen tot een robuust watersysteem.
66
Wij zien de noodzaak om het watersysteem robuust te
hun plannen binnen onze gemeente? Ook hiervoor geldt
maken. Dat vraagt allicht om ingrijpende keuzes, hoewel
dat het moet passen bij het gebied. Zoals gezegd zijn wij
die moeten blijken vanuit de Regionale Adaptatie
uitnodigend voor ondernemers die passen bij de aard en
Strategie (RAS).
schaal van onze gemeente. Die ook oog hebben voor de toekomstbestendigheid van hun producten en productie.
In het kader van het Klimaatakkoord is ook het Regionaal
Wij zetten in een op een duurzame circulaire economie
Mobiliteitsplan van belang. Deze richt zich in brede zin op
en bieden ruimte aan bedrijven die passen bij onze aard
duurzaam vervoer. Van brandstoffen (elektrisch en
en schaal.
waterstof) tot het stimuleren van fietsverkeer door brede en
comfortabele
fietspaden.
genoemde
De transformaties in het landelijk gebied bieden ook
Doorfietsroute Borger-Exloo-Valthe-Emmen-Coevorden.
kansen. Voor agrarische ondernemers die op zoek zijn
Ook de duurzame HUB in Borger is een goed voorbeeld.
naar verbreding of verandering van hun bedrijfsvoering.
Een plek waar je kunt overstappen op allerlei vormen van
Maar in geval van vrijkomende bedrijfsgebouwen ook
duurzaam
waar
voor nieuwe bedrijvigheid. Van belang is dat deze
pakketbezorgers pakjes afleveren zodat de ritten naar de
bedrijven passen in het landelijk gebied zowel wat betreft
dorpen en wijken afnemen.
inpassing
vervoer.
Maar
Zoals
ook
de
een
plek
als
de
aard
en
omvang
van
de
bedrijfsactiviteiten. Uitnodigend ondernemend Op het Zand bieden de bestaande bedrijventerreinen plek om te ondernemen. Voor het overige zijn de dorpskernen en zeker van de grotere kernen plekken voor
detailhandel
en
dienstverleners.
De
bedrijventerreinen zijn op een aantal plekken na vol. Veel ruimte voor nieuwvestiging is er op dit moment niet. Dit vraagt om een goed gesprek met de ondernemers over de economische koers en visie op ondernemerschap in Borger-Odoorn. Waar bieden we ruimte, binnen welke randvoorwaarden en voor welke ondernemingen? En hoe faciliteren en stimuleren we deze ondernemers bij 67
68
3.6
Sociale samenhang en dorpsnetwerken Onze dorpen en hun inwoners. We spraken ze bij het
de
inwoners
centraal
staan.
Het
biedt
ook
de
maken van deze Omgevingsvisie. In bijna alle gevallen
mogelijkheid om deze Omgevingsvisie te betrekken bij de
troffen we trotse inwoners. Trots op de gemeente als
toekomst van de dorpen. Om die stap te kunnen maken
geheel maar zeker ook trots op hun dorp. Soms sterke
beschrijven we de dorpen in de samenhang van de
zelfstandige dorpsgemeenschappen die veel zelf kunnen
leefgebieden. We gebruikten hiervoor de inbreng uit de
en van de gemeente af en toe hulp of steun vragen. Soms
gesprekken die we voerden en de kennis van alles wat al
wat minder sterk of zelfstandig maar aangewezen op
loopt. Het is een momentopname. En een mooi begin
buurdorpen of voorzieningen elders. Overal was het
voor verdere plannen in de dorpen.
geluid wel vergelijkbaar. We hoeven niet alles overal. Samen hebben we veel en kunnen we veel. Wij willen als gemeente onderdeel zijn van dit netwerk en deze samenwerking. De stap van gemeente naar gemeenschap als principe voor ons handelen wordt daarin concreet. Niet om alles te bepalen maar om mee te doen, te helpen duwen of trekken. Soms als initiatiefnemer vaak ook als bij een initiatief uit de samenleving. De al eerder gemaakte indeling naar leefgebieden sluit hier goed op aan. Deze sociale indeling is aanvullend op de hiervoor beschreven indeling op basis van landschap en ontstaansgeschiedenis. Het is in feite een indeling op basis van sociale samenhang en gericht op het in stand houden van leefbaarheid en voorzieningen. Het is de basis voor het gebiedsgericht werken. Een manier van werken waarbij niet het onderwerp maar het gebied en 69
70
3.7
De dorpen; ieder voor zich en samen We tekenden de informatie uit de gesprekken op. Om het
Van de gemeente vragen ze een duidelijke communicatie.
vast te houden. Een korte kenschets met bijzonderheden
Stimuleren en faciliteren van plannen uit de dorpen. Ze
is openomen in de bijlage ‘dorpen per leefgebied’.
kunnen en willen veel zelf maar soms is het best krap met
Specifieke meegegeven aandachtspunten zijn onder de
vrijwilligers, kennis of geld. Zou mooi zijn als de gemeente
aandacht gebracht van de gebiedsregisseurs.
dan bijspringt. Soms zou de gemeente wat meer risico mogen nemen en lef tonen; ja, mits in plaats van nee
Naast de specifieke opmerkingen per kern is er ook een
tenzij’.
aantal rode draden: Behoud wat van waarde en mooi is. Zorg dat je dat
De rode draden zijn belangrijke voeding geweest voor
niet op het spel zet. Het is de kwaliteit waar
deze visie, de ambities en de gebiedskompassen. Samen
bewoners trots op zijn en bezoekers voor komen.
met de specifieke kenmerken en aandachtspunten per
Ruimte is schaars ook als je er veel van denkt te
dorp vormen ze een gedeelde basis. Het gebiedsgerichte
hebben.
werken waarbij het gebied en de mensen centraal staan
Betaalbare woningen voor alle doelgroepen. Jonge
blijft en krijgt verder vorm. De opstap naar verdere
mensen, doorstromers en ouderen. Wees creatief
uitwerkingen van deze visie in de dorpen.
in het zoeken van oplossingen. Zorg wel dat de groei in woningen past bij de kwaliteit van het gebied en de dorpen. Het moet goed. Blij met toeristen en bezoekers maar heb ook oog voor de nadelen en de druk die dat op sommige plaatsen oplevert. Parkeren
en
verkeersveiligheid
zijn
vaak
aandachtspunten. Duurzaamheid is goed maar het moet met ons en ook voor ons. We willen niet alleen de lasten.
71
72
4
Van idee naar plan In deze Omgevingsvisie leggen we vast hoe we als gemeente kijken naar onze leefomgeving. Wat we belangrijk vinden, wat onze ambities zijn en waar we aan gaan werken. De Omgevingsvisie gaat dus over wat we willen bereiken als gemeente. En ter vergelijking: in het Omgevingsplan staan de regels over wat er wel en niet mag op uw erf en bij uw woning. Hebt u plannen? Een goed idee voor uw erf of uw buurt? Wij staan altijd open voor plannen die onze ambities verder brengen. In de Omgevingsvisie leest u daar meer over. Dit stappenplan leidt u door deze visie heen. En helpt u in de voorbereiding op een gesprek met ons over uw plannen. Want dat vinden we het prettigst: al vroegtijdig met u in gesprek. In dat gesprek kijken we wat er kan en hoe uw plannen gerealiseerd kunnen worden.
73
4.1
Stappenplan
Stap 1
Welke impact heeft uw plan op de omgeving? Verandert u iets aan de omgeving? Kleine plannen kunnen soms al meteen geregeld worden, bijvoorbeeld een dakkapel of een uitrit. In het Digitaal Stelsel Omgevingsloket (DSO) ziet u of uw plan kan en of u misschien een vergunning nodig heeft. Voor grotere veranderingen aan de omgeving, zoals een nieuw gebouw of een nieuwe inrichting van een gebied, is de route vaak ingewikkelder. Ga in dat geval naar de volgende stap.
Stap 2 Stap 1
Graag gaan we met u in gesprek over uw plannen. Wilt u zich goed voorbereiden op dat gesprek? Volg dan de volgende stappen.
Waar wilt u uw plan realiseren? Zoek in deze Omgevingsvisie het gebiedskompas dat hoort bij uw locatie. Bekijk de bijbehorende
Stap 3
waardenkaart om te zien wat wij belangrijk vinden voor het gebied. In het gebiedskompas leest u waar we in dat gebied op inzetten. Een plan dat meerdere belangen dient heeft meer kans van slagen. Denk hierbij aan aspecten op het gebied van sociale samenhang, klimaat, cultuurhistorie, economie en natuur. We raden aan om een verdieping uit te voeren op de omgeving en hoe uw plan past in de omgeving en de (historische) achtergrond van het gebied. Welke waarde voegt uw plan toe aan de omgeving? Voor plannen in het landelijk gebied hebben we daarvoor ook een kwaliteitsdocument buitengebied beschikbaar dat u kan helpen. Past uw plan bij de koers voor het gebied? Twijfelt u nog, kijk dan bij stap 4.
Stap 4
Geeft het gebiedskompas onvoldoende houvast? Bekijk dan onze visie. Past uw plan bij de ambities en opgaven die we in S
de visie hebben beschreven?
t a
Stap 5p 4
S
In de voorbereiding op een gesprek is het goed om te weten hoe anderen bij uw plannen zijn betrokken. Hoe kijken
t
bijvoorbeeld de buren of andere omwonenden aan tegen uw plan? Het is belangrijk om op tijd met hen in gesprek te gaan.
a
Twijfelt u over de aanpak? Dan denken we graag vrijblijvend met u mee.
p 5
Stap 6
S t a p 6
Moet uw plan nog aan specifieke wet- en regelgeving voldoen? Neem mee wat u al weet. Is het nog onduidelijk, dan is dat geen probleem. Dan kijken we er samen naar. 74
4.2
Tot slot Heeft u een goed beeld van uw plan en hoe het aan kan sluiten bij onze Omgevingsvisie? Maak dan een afspraak met ons. Wij kijken en denken dan met u mee. We bekijken welke stappen nog nodig zijn om een vergunning aan te vragen. U kunt contact met ons opnemen voor een afspraak.
75
76
5
Achtergronden – onze ambities in milieuperspectief We hebben veel ambities om onze gemeente een stapje
besluitvorming van verschillende overheden al duidelijk
verder te brengen: mooier, schoner, gezonder en
voorop staat, is in elk geval de KRW relevant.
duurzamer. Bij alle stappen die we zetten en alle plannen die we mogelijk maken, houden we rekening met wat we
Milieukwaliteit speelt nadrukkelijk ook een rol bij de
nu hebben, in het bijzonder met onze milieukwaliteit en
functies wonen, werken, mobiliteit, andere vormen van
onze omgevingsveiligheid. Dat wordt ons ook gevraagd
productie, grootschalige recreatie en zaken als de bouw
door het Rijk en door de Europese Unie. De bindende
en aanleg van wegen. Verbetering van de bestaande
richtlijnen van de EU en noodzakelijke, verplichte
bebouwde omgeving en infrastructuur heeft daarom
vertaling daarvan in Nederlandse wetten is al deels klaar.
altijd de voorkeur boven een uitbreiding die een beslag
In Europees perspectief loopt Nederland niet voorop. Dit
legt op de groene ruimte.
blijkt op dit moment volop bij de rechtszaken en de Brusselse kritiek rond Habitatrichtlijn, Natura 2000, Nitraatrichtlijn, 7e Actieprogramma Nitraat, schrappen van de Derogatie (vrijstelling om meer dierlijke mest uit te rijden dan in andere EU landen) en tot slot de Kader Richtlijn Water (KRW). Op het Drouwenerzand na liggen er geen Natura 2000gebieden binnen de gemeentegrenzen. Hiermee lijkt voor grondgebonden landbouw wat meer ruimte te zijn dan in andere aangrenzende Drentse gemeenten. Anderzijds is de Drentse dichtheid aan N2000-gebieden zo hoog dat het ook bij ons effecten zal hebben. En zijn tal van bindende verplichtingen wel degelijk aan de orde. Zeker waar een natuurfunctie van een beek(dal) na 77
5.1
De vier milieubeginselen
negatieve gevolgen. Dat is bijvoorbeeld het
Als het om milieu gaat heeft Nederland in de Europese
opruimen van vervuiling of het aanleggen van een
Unie afspraken gemaakt die altijd en voor alle gemeenten
wal die het geluid keert bij een woonwijk.
gelden. Dit zijn afspraken over de manier waarop we zorgen voor ons milieu. Er zijn vier regels. Deze regels
5.2
Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit
worden de vier milieubeginselen genoemd. Onze
Voor verschillende milieuaspecten gelden landelijke en
Omgevingsvisie gaat uit van de vier beginselen:
Europese regels. We hebben als gemeente de ruimte om
Er zijn vier milieubeginselen:
daar op onderdelen een eigen lijn in te kiezen en
Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we
verschillen te maken waar dat nodig is. Want elk gebied
activiteiten voorkomen waarvan we verwachten
is anders en vraagt maatwerk. Daarom werken we vanuit
dat ze negatief zijn voor het milieu.
de volgende uitgangspunten:
Het beginsel van preventief handelen. We
De kwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld
proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te
vormen voor ons het minimale niveau.
voorkomen.
De
Dit
betekent
dat
we
vooraf
milieukwaliteit
blijft
bij
ontwikkelingen
maatregelen nemen om een negatief gevolg van
behouden en verbetert bij voorkeur zelfs.
een activiteit te voorkomen. Denk aan de inzet van
We zorgen dat de milieukwaliteit in een gebied
de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling
aansluit bij de functie van een gebied.
ontstaat.
We bieden ruimte om te experimenteren. In die
Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit
gevallen laten we een plan onder voorwaarden toe
betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste
en zullen we de milieukwaliteit steeds monitoren
kijken of er iets bij of in de directe omgeving van
om zo nodig aan de hand daarvan bij te stellen.
de activiteit zelf kan veranderen. Bijvoorbeeld
We kiezen bij de verbetering en bescherming van
door
milieukwaliteit bij voorkeur voor een aanpak bij de
vuile
lucht
af
te
vangen
of
door
geluiddempende maatregelen bij het bedrijf zelf
bron.
toe te passen.
De vervuiler betaalt en de belanghebbenden
Het beginsel de vervuiler betaalt. Dit betekent
betalen mee.
dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de 78
5.3
Verschillende onderdelen van milieukwaliteit Onze milieukwaliteit wordt bepaald door verschillende onderdelen:
Geur Borger-Odoorn
is
een
landelijke
gemeente
waar
geluid;
geurhinder vaak is gekoppeld aan de veehouderij. In de
geur;
Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) staan landelijk
licht;
geldende afstanden en normen voor geurhinder van
trillingen;
veehouderijen. De gemeente heeft binnen deze wet de
luchtkwaliteit;
mogelijkheid om andere geurnormen en afstanden vast
omgevingsveiligheid;
te stellen.
bodem, ondergrond en (hoogte-)ligging;
Op dit moment hanteren we de wettelijke normen. Bij de
water.
ontwikkeling van het Omgevingsplan bekijken we of we aangepaste normen willen en moeten hanteren. We
Geluid Soms
gaan
willen op dit moment naast alle discussies in het landelijk plannen
samen
met
meer
geluid.
gebied geen extra belemmeringen opwerpen.
Bijvoorbeeld omdat er meer verkeer komt. We wegen steeds af wat acceptabel is. Want we willen dat
Licht
ontwikkelingen mogelijk blijven, maar ook dat inwoners
Ons vertrekpunt is dat plannen geen overbodige
niet te veel hinder ondervinden.
lichtuitstraling mogen meebrengen. Daar houden we aan
In deze afweging betrekken we de plek van de
vast. We onderzoeken of we in natuurgebieden en/of
ontwikkeling. In woonwijken en bij scholen willen we
cultuurhistorisch waardevolle gebieden andere normen
weinig geluidshinder. Op bedrijventerreinen en in
willen opnemen in het Omgevingsplan om de donkerte
dorpscentra accepteren we meer lawaai. Ook bij
daar te kunnen waarborgen.
evenementen staan we tijdelijk meer geluid toe. Trillingen Overlast van trillingen is vaak aan de orde bij verkeer over bruggen en soms bij tijdelijke werkzaamheden. Wij volgen hiervoor de landelijke regels.
79
Luchtkwaliteit
Binnen
een
aandachtsgebied
voor
Wij zijn geen verstedelijkte gemeente. De luchtkwaliteit is
veiligheidsrisico’s (brand, explosies, gif) zullen we
hier vaak goed. Vooral het verkeer heeft invloed op de
in principe geen functies toestaan die kwetsbaar
luchtkwaliteit in onze gemeente. Of de vervuilde lucht
zijn bij calamiteiten, zoals een kinderdagverblijf of
komt van elders uit bijvoorbeeld het Ruhrgebied.
zorgcentrum. Het gaat om functies waar grote
We zetten vanuit ons duurzaamheidsbeleid in op andere
groepen mensen aanwezig zijn die zich niet
vormen van vervoer. Dat zal een positieve bijdrage
zelfstandig in veiligheid kunnen brengen.
hebben op de luchtkwaliteit. Voor luchtkwaliteit hanteren
Voor nieuwe risicovolle activiteiten zoeken we
we de wettelijke waarden. Bij de ontwikkeling van het
passende ruimte buiten een aandachtsgebied
omgevingsplan bepalen we in hoeverre we de WHO-
voor veiligheidsrisico’s.
advieswaarden al dan niet gebiedsgericht van toepassing
Bij
kunnen laten zijn.
houden
ontwikkelingen we
rond
aandacht
de
energietransitie
voor
mogelijke
veiligheidsrisico’s. Omgevingsveiligheid
Bij
plannen
en
ontwikkelingen
met
een
betrekken
we
de
Omgevingsveiligheid gaat over het inschatten van risico’s
veiligheidsaspect
van bijvoorbeeld het vervoer of de opslag van gevaarlijke
Veiligheidsregio vroegtijdig voor overleg en advies.
stoffen. Ook straalpaden, hoogspanningsleidingen en gasleidingen brengen veiligheidsrisico’s met zich mee.
Bodem en water Onlangs stuurde het rijk de beleidsbrief ‘water en bodem’
Op dit moment voldoen we aan alle eisen op dit vlak. Dat
naar de Tweede Kamer. Water en bodem als basis van
willen we zo houden. Bij nieuwe plannen gebruiken we
ons bestaan en daarmee van groot belang voor iedereen.
de volgende uitgangspunten:
Zo begint de brief. Het maakt dat het belang van bodem en water een belangrijke randvoorwaarde is bij besluiten
We kiezen voor een hogere bescherming tegen
over de inrichting van Nederland. Dit met toepassing van
risico’s in woongebieden, dorpskernen en bij
een aantal uitgangspunten:
verblijfsrecreatie. We accepteren een lager niveau van bescherming op bedrijventerreinen. 80
Niet afwentelen
Pas toe of leg uit
Niet op toekomstige generaties, niet op andere gebieden
Doelen die voortkomen uit Europese verplichtingen
en niet van privaat naar publiek.
vragen om een onontkoombare en juridische basis. Voor de Kaderrichtlijn water geldt daarbij ook een termijn van
Meer rekening houden met extremen
uiterlijk 2027. Daarna is de uitzonderingsgrond van
Hitte en droogte afgewisseld met extreme regenval
‘haalbaar en betaalbaar’ moeilijk te motiveren.
noodzaken tot een beleid dat rekening houdt met
In lijn met deze beleidsbrief zal de gemeente Borger
extremen.
Odoorn het belang van bodem en water centraal stellen in de keuzes rond toekomstige ontwikkeling en gebruik
In
samenhang
omgaan
met
wateroverlast,
droogte en bodem
van gronden. Dit vraagt een goede samenwerking met collega-overheden.
Samen met
de Waterschappen
Niet langer zo snel mogelijk afvoeren naar zee in tijden
Vechtstromen en Hunze en Aa’s en de provincie Drenthe
dat er veel neerslag is. In tijden van droogte telt elke
(als bevoegd gezag voor drinkwaterwinning) zorgen we
gevallen druppel. Van vergiet naar een spons.
dat onze waterhuishouding op orde is, in normale tijden, maar ook in perioden van droogte of juist veel neerslag.
Meerlaagsveiligheid Meer dan alleen aanleggen van dijken en keringen (eerste
Verschillende
ambities,
bijvoorbeeld
rond
laag) maar ook de inrichting van beekdalen (tweede laag)
klimaatadaptatie, woningbouw of het gebruik van
en crisisbeheersing (derde laag).
bodemwarmte, kunnen gevolgen hebben voor de
Minder afdekken, minder vergraven en niet
bodem. Wij vinden het belangrijk dat we op een slimme,
verontreinigen.
duurzame manier gebruik maken van onze bodem. Want
Dit maakt het mogelijk de natuurlijke kracht van de
onze bodem is ook belangrijk voor het ecosysteem en de
bodem beter te benutten.
biodiversiteit, de boeren en ons voedsel.
Integrale aanpak in de leefomgeving
We beschermen de bodemwaarden waar dat nodig is. In
Water en bodem hangen onderling samen maar zeker
elk geval rond het waterwingebied bij Klijndijk, het
ook met
andere ontwikkelingen. Klimaatadaptatie,
grondwaterbeschermingsgebied bij Drouwen alsmede
waterkwaliteit en bodem kunnen niet los gezien worden
het uitgestrekte zeer kwetsbare inzijg- en wingebied
van woningbouw, landbouw en energievoorziening. 81
Valtherbosch-Emmen
aan
de
zuidkant
van
onze
gemeente. Het
Alle plannen moeten ook een watertoets doorstaan. Deze toets moet laten zien dat een plan geen negatieve
omliggende
grondwaterbeschermingsgebied
is
gevolgen heeft voor ons watersysteem.
belangrijk voor ons drinkwater; hier gelden de kaders die de provincie stelt. We gebruiken de wettelijke kaders. Daarenboven willen we meer passend grondgebruik in
3.
Maatregelen als er structurele problemen zijn met grondwaterstanden
deze grote kwetsbare wingebieden bevorderen, waar
Grondeigenaren
mogelijk als nevenverdienste van de grondgebonden
verantwoordelijk voor problemen met het grondwater.
landbouw – dit ligt echter niet in de invloedssfeer van de
Wij springen bij als er maatregelen nodig zijn in het
gemeente.
openbaar gebied.
Rond onze huidige watertaken is in onderstaande driedeling in ieder geval ons houvast.
zijn
in
eerste
instantie
zelf
Stikstof De discussies over stikstof gaan een volgende fase in. Daarbij is 2023 het overgangs- of transitiejaar. Het is ook
1.
Het
verzamelen
en
afvoeren
van
ons
afvalwater
ons belang de impasse rond stikstof doorbreken. En ruimte maken voor natuurherstel, het legaliseren van
We maken bij nieuwe plannen gebruik van duurzame
zogenaamde PAS-melders en ruimte bieden voor
systemen voor afvalwater. En we zorgen dat ons
economische ontwikkeling. Dit geldt zowel voor de
bestaande rioolstelsel (riolen, rioolgemalen) op orde is.
agrarische sector als voor de industrie. Zoals eerder gezegd ligt de regie voor de volgende stap bij de
2.
Het vasthouden van regenwater
provincie. Als gemeente zullen we onze rol nemen in de
Waar dat kan koppelen we het regenwater af. Zodat we
gesprekken. Het gebiedsproces van de provincie komt
het regenwater als bron van schoon water weer kunnen
eerst. Daarna gaan we zelf ook aan de slag in gebieden
benutten. We kiezen voor het vasthouden van het
waar de uitdagingen in het landelijk gebied het grootst
regenwater op de plek waar het valt. Dat is uitgangspunt
zijn. Wij staan als gemeente voor de landschappelijke
voor de inrichting van ons openbaar gebied. Daarnaast
waarde en in dat licht de kwaliteit van de oplossingen.
zorgen we voor plekken waar we het water tijdelijk
Zoals gezegd zonder dat we alle sleutels in handen
kunnen bergen (een wadi bijvoorbeeld). Als laatste stap
hebben. Veel van de randvoorwaarden worden voor ons
voeren we het regenwater af naar sloten en vijvers.
bepaald. 82
Bescherming van de radioastronomie De
ontwikkeling
voorkomen
van
Nederland. Om
van
de
verstoring
radioastronomie zijn
van
en
het
belang
voor
elektromagnetische storing
op de
radiotelescopen te voorkomen, nemen we de belangen van het Nederlands Instituut voor Radioastronomie, ASTRON, mee bij plannen in onze gemeente, waaronder plannen in het kader van de energietransitie.
83
6
Achtergronden - Uitvoering en bijsturing
6.1
Werken in een beleidscyclus De Omgevingswet gaat uit van een dynamisch geheel van beleid en uitvoering. Geen vastomlijnde plannen meer met een vaste doorlooptijd zoals we gewend waren, maar denken in een beleidscyclus. Deze cyclus zorgt ervoor dat we steeds aansluiten bij de wensen en uitdagingen van dat moment. De beleidscyclus start met de kaders en ambities in een Omgevingsvisie. Deze vertalen we in programma’s en in het
Omgevingsplan
en
uiteindelijk
in
de
vergunningverlening. Door tussentijds te monitoren, te evalueren en dan onze keuzes bij te stellen, ontstaat een beleidscyclus.
Als
het
nodig
is,
zullen
we
de
Omgevingsvisie aanpassen aan dan actuele vragen. Als richtlijn houden we hierbij de raadsperiode aan. De eerste evaluatie zal daarmee in 2026 plaatsvinden. Mocht er aanleiding bestaan voor tussentijdse aanpassingen, dan legt het college dit op het moment dat dit actueel is voor aan de raad.
De beleidscyclus van de Omgevingswet
84
6.2
Monitoring, herijking en bijstelling
6.3
Samenhang
De insteek van de Omgevingswet is dat beleidsstukken
omgevingsplan
steeds actueel zijn. In een tijd waarin de ontwikkelingen
Programma’s In
de
met
Omgevingsvisie
programma’s
en
omschrijven
een
we
snel gaan, vraagt dat ongetwijfeld af en toe om
toekomstbeeld. Dit beeld realiseren vraagt inzet. Wij
bijstellingen. Ook de Omgevingsvisie moet altijd ‘bij de
kunnen dat niet alleen, maar zullen ons inspannen om
tijd’
ons steentje bij te dragen. Daarom formuleren we
zijn.
Daarom
moeten
we
regelmatig
de
Omgevingsvisie monitoren en zo nodig aanpassen.
programma’s, waarin we aangeven wat we gaan doen,
Het toekomstbeeld en de gebiedskompassen zijn de
met wie, en hoe we gaandeweg meten in hoeverre we
onderdelen van de visie die we willen evalueren en
onze doelstellingen bereiken.
monitoren.
nieuw
In lijn met de ambities uit deze visie voorzien we drie
gemeentebestuur komt, normaal gesproken eens in de
programma’s gericht op wonen, landelijk gebied en
vier jaar, is het tijd voor een check van het toekomstbeeld
duurzaamheid.
Iedere
keer
als
er
een
en herijking van de ambities. Dat is ook het moment dat we de gebiedskompassen onder de loep nemen. Kansen
Voor het programma gericht op wonen gebruiken we de
en opgaven in het gebied veranderen en doordat we ook
koers van de Woonvisie 2022+ als leidraad. Deze werken
aan de slag gaan, zullen opgaven zijn gerealiseerd.
we in overleg uit tot concrete verbeterings- en
Het monitoren van de voortgang van de uitvoering in
uitbreidingsplannen. Daarbij betrekken we ook het
programma’s doen we aan de hand van de drie
aspect ‘wonen en zorg’ en hoe we ruimte willen bieden
genoemde thema’s. Dat doen we tussentijds, elke twee
aan woonvormen waarbij zorg voor ouderen en
jaar. We ontwikkelen daar een standaard voor en
bijzondere doelgroepen een plek heeft.
betrekken, afhankelijk van het onderwerp, organisaties en inwoners bij de evaluatie.
Het programma gericht op landelijk gebied geeft vorm aan de transities die aan bod komen in het landelijk gebied. Het is de gemeentelijke stap in het Nationaal Programma Landelijk gebied. We maken het samen met alle betrokkenen.
85
In het programma duurzaamheid komen de doelen op
Ook kan de Omgevingsvisie aanleiding zijn om een
gebied van energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaam
milieueffectrapportage (MER) op te stellen. Dat is een
ondernemen en circulariteit, natuur en biodiversiteit, en
rapport dat de gevolgen voor het milieu in beeld brengt
duurzame mobiliteit samen. De reeds ingezette lijnen in
als we de keuzes van de Omgevingsvisie gaan uitvoeren.
de warmtetransitie gaan onverkort verder.
Voor deze Omgevingsvisie is geen milieueffectrapport gemaakt. Die keuze is gemaakt op basis van de
Omgevingsplan
antwoorden op deze vragen.
Het Omgevingsplan legt de bestaande waarden vast. En het geeft regels voor wat er wel en niet mag. Het lijkt
1.
Is
de
Omgevingsvisie
daarmee op het bestemmingsplan. Als de Omgevingswet
toekomstige
ingaat, worden de bestaande bestemmingsplannen,
activiteiten?
m.e.r.-
kaderstellend
voor
(beoordelingsplichtige)
samen met andere regelgeving, van rechtswege het
In het besluit MER zijn vele categorieën van activiteiten
tijdelijke gemeentelijk Omgevingsplan. De gemeente
opgenomen die mogelijk m.e.r.-plichtig zijn. Voor al deze
heeft tot 2029 om dit tijdelijke Omgevingsplan te herzien
activiteiten zijn drempelwaarden opgenomen. Het gaat
en te komen tot één gemeentebreed Omgevingsplan
dan onder andere om landinrichtingsprojecten groter
waarin alle onderdelen uit de Omgevingswet zijn
dan 125 ha, stedelijke ontwikkelingsprojecten van 100 ha
verwerkt.
(of >2000 woningen), uitbreiding van bedrijventerreinen groter dan 75 ha of de bouw van een windturbinepark.
6.4
Samenhang met milieubeginselen In de Omgevingswet zijn een aantal eisen gesteld aan de
In onze Omgevingsvisie voorzien we geen activiteiten van
Omgevingsvisie. Zo moet de Omgevingsvisie laten zien
deze omvang. Bovendien geeft de Omgevingsvisie
hoe we omgaan met de vier milieubeginselen die in
richting in wat wij belangrijk vinden. De ambities uit de
Europees verband zijn vastgelegd. Dat hebben we bij de
Omgevingsvisie zijn dan ook nog abstract en behelzen
uitwerking van onze ambities en opgaven in het vorige
geen concrete projecten.
hoofdstuk gedaan.
86
3.
Leidt
de
Omgevingsvisie
negatieve
tot
effecten
significant op
instandhoudingsdoelstellingen
de
OmgevingsVIsie). In het navolgende leggen we uit hoe
van
onze ambities aansluiten bij de ambities uit de visies van
nabijgelegen Natura 2000-gebieden? De
Omgevingsvisie
doet
onvoldoende
en de waterschappen maken een BOVI (Blauwe
het Rijk, de provincie en de waterschappen. concrete
uitspraken om te bepalen of er sprake zal zijn van
NOVI: Omgevingsvisie Rijk
significant negatieve effecten. Er worden bijvoorbeeld
De
geen
of
langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige
woningaantallen vastgelegd. Of er sprake is van
inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in
negatieve effecten in omliggende Natura 2000-gebieden
Nederland. De NOVI geeft weer voor welke uitdagingen
is daarmee afhankelijk van de precieze locatie van een
Nederland staat, wat daarbij de nationale belangen zijn,
ontwikkeling en van de aard en omvang van de
welke keuzes daarbij horen en welke richting wordt
ontwikkeling.
meegegeven aan andere overheden.
exacte
locaties
voor
woningbouw
Nationale
Omgevingsvisie
(NOVI)
is
de
In de daadwerkelijke planvorming van projecten komt dit aspect uiteraard wel aan de orde.
Afwegingsprincipes Het Rijk hanteert 3 afwegingsprincipes voor het maken
4.
Overige overwegingen
van ruimtelijke keuzes. Deze 3 principes hebben ook een
Deze visie is vooral gebaseerd op het bestaand beleid van
plek onze Omgevingsvisie.
de gemeente. Dit beleid heeft de gemeenteraad in de afgelopen jaren vastgesteld. In die zin voegt de
1.
Omgevingsvisie geen nieuwe ontwikkelingen toe, maar bundelt de visie alle voornemens tot integrale ambities.
Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies
2.
Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal
6.5
Samenhang
met
beleid
van
andere
3.
Afwentelen wordt voorkomen
overheden Onze gemeentelijke Omgevingsvisie staat niet op zichzelf. Het Rijk heeft de NOVI (Nationale OmgevingsVIsie), de provincie Drenthe heeft haar Provinciale Omgevingsvisie 87
De belangrijkste keuzes
Concentreren van logistieke functies
De belangrijkste keuzes in de NOVI zijn ook in onze
Dit is voor ons minder van belang. We hebben geen
Omgevingsvisie vertaald.
logistieke
bedrijventerreinen
met
veel
transportbewegingen. In BOCE-verband vinden we dit in Een klimaatbestendige inrichting van Nederland.
Emmen en Coevorden.
Dat betekent dat we Nederland zo inrichten dat ons land de klimaatveranderingen aankan. Daarvoor is nodig dat
Toekomstbestendig landelijk gebied
we functies meer in evenwicht met natuurlijke systemen
Dit komt tot uitdrukking in onze ambitie Vitaal landelijk
(bodem en water) inpassen.
gebied en het bijbehorende programma.
Een klimaatadaptieve inrichting van zowel onze dorpen
Omgevingsvisie provincie
als
Het ruimtelijke beleid van de provincie is vastgelegd in de
het
landelijk
gebied
zit
verweven
in
alle
gebiedskompassen. Duurzaam in alles is niet voor niets
Provinciale
Omgevingsvisie
en
bijbehorende
een van onze hoofdambities.
Omgevingsverordening. Hierbij gaat het om gemeenteoverstijgende belangen. Net als de gemeente werkt de
De verandering van de energievoorziening. Wij
hebben
een
belangrijke
stap
gezet
provincie vanuit waarden en kwaliteiten: voor beide zijn in
de
de unieke waarden leidend voor ontwikkelingen in de
omschakeling naar hernieuwbare energie. Met grote
fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie Drenthe heeft
wind- en zonneparken. De inzet richt zich nu op
als missie: ‘het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten
kleinschalig, samen en inpasbaar.
en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten’. In de periode van 2018 tot 2030
De overgang naar een circulaire economie
ziet de provincie twee grote integrale opgaven:
Circulair ondernemen is een van de aspecten op basis waarvan wij ondernemerschap en –plannen beoordelen.
1.
Adaptatie:
Het is een cruciaal onderdeel voor toekomstbestendige
aan de gevolgen van klimaatverandering,
en duurzame vormen van productie en producten.
aan
de
transitie
naar
een
duurzame
energievoorziening en voor het behoud van biodiversiteit. 2.
De economische structuur: 88
het
versterken
van
een
uitnodigend
en
6.5.1
aantrekkelijk vestigingsklimaat.
Samenhang met de Wet voorkeursrecht De gemeente kan een voorkeursrecht vestigen op gronden van anderen. Dat betekent dat de gemeente
Dit sluit uitstekend aan op de ambities en koers uit onze
deze grond als eerste mag aankopen. Hiermee kan de
Omgevingsvisie
gemeente ervoor zorgen dat bepaalde gronden een functie krijgen die de gemeente voor ogen heeft. Het gaat
De provinciale Omgevingsverordening bevat vervolgens
hierbij bijvoorbeeld om het mogelijk maken van
de
woningbouw op nu nog agrarische grond.
regels
ter
uitwerking
van
de
provinciale
Omgevingsvisie. Deze regels hebben een verplichte doorwerking naar gemeentelijke bestemmingsplannen
Onze Omgevingsvisie wijst geen concrete locaties aan
en omgevingsplannen. De gemeentelijke Omgevingsvisie
voor een functieverandering. Mochten we als gemeente
heeft deze verplichting niet.
een voorkeursrecht willen vestigen, maken we dat concreet in een programma, een onderbouwd plan of
Relatie met het beleid van de waterschappen
laten we dat blijken uit het Omgevingsplan.
In de gemeente Borger-Odoorn zijn de waterschappen Hunze en Aa’s en Vechtstromen actief. De ambities van de waterschappen zien op veilig wonen met water, voldoende en schoon water voor inwoners, boeren en bedrijven in de stad en de natuur. Daarnaast willen de waterschappen bijdragen aan de energietransitie en de circulaire economie. Dit sluit aan bij de ambities en opgaven die zijn geformuleerd in de Omgevingsvisie van Borger Odoorn.
6.5.2
Financiën We gaan ervan uit dat het budget dat nodig is voor activiteiten die voortvloeien uit deze visie per project of programma wordt uitgewerkt. We realiseren ons ook dat de beschikbare financiën sturend zullen zijn of en in welk tempo we onze ambities kunnen realiseren. We maken ons sterk voor het koppelen en verbinden van geldstromen aan de realisatie van onze ambities. Een inbedding van onze eigen projecten in deze grotere structuren helpt ons om de financiering van onze ambities beter mogelijk te maken. Bovendien is de visie bruikbaar
als
onderbouwing
in
subsidie-
en
cofinancieringstrajecten. 89
In onze Omgevingsvisie geven we ruimte voor de
In de Omgevingswet geldt het volgende.
realisatie van projecten door een ieder die zich betrokken voelt. We werken graag samen. Over een eventuele
1.
De gemeente kijkt
eerst
of vooraf een
financiële deelname aan een project door de gemeente
overeenkomst kan worden afgesloten met de
overleggen en beslissen we aan de hand van zaken als
initiatiefnemer
inhoud, urgentie en samenwerkingsverband.
Dit doen we nu al en geldt onder de Omgevingswet ook. In de Omgevingswet zijn de activiteiten omschreven
Hoe
wij
omgaan
met
verplichte
kosten
bij
ontwikkelingen De
gemeente
waarbij het verhalen van kosten verplicht is. Ook geeft de Omgevingswet aan welke soort kosten verhaald worden.
is
verplicht
om
kosten
voor
werkzaamheden of maatregelen waar initiatiefnemers
2.
De gemeente regelt het via een Omgevingsplan
van profiteren bij die initiatiefnemers in rekening te
of omgevingsvergunning als ‘stok achter de
brengen. Dit geldt onder de Wet ruimtelijke ordening
deur’
maar ook onder de Omgevingswet.
Als vooraf geen overeenkomst kan worden afgesloten, verhaalt de gemeente de kosten via het omgevingsplan
Als de gemeente eigenaar is van grond waarop wordt
of de omgevingsvergunning. Dit laatste geldt voor
gebouwd is dat gemakkelijk. We berekenen de gemaakte
plannen die niet in het omgevingsplan passen. Het
kosten door in de verkoopprijs van de kavels. Als de
daadwerkelijk innen van de kosten vindt plaats via een
gemeente geen eigenaar is van de grond kunnen we
concreet besluit. In juridische bewoording heet dit een
vooraf een overeenkomst met de eigenaar sluiten. In
beschikking
deze overeenkomst staat welke kosten in rekening
Omgevingswet bestaan twee mogelijkheden voor het
worden gebracht. Als het niet mogelijk is om vooraf
verhalen van kosten als dat niet kan door een
afspraken te maken moet de gemeente op een andere
overeenkomst vooraf:
manier kosten verhalen. Dit kan in het omgevingsplan (de
voor
vervanger
tijdvak
van
het
omgevingsvergunning.
bestemmingsplan)
of
in
een
bestuursrechtelijke
geldschuld.
In
de
een concrete gebiedsontwikkeling met kan
in
een
omgevingsplan
of
omgevingsvergunning het verhalen van kosten worden geregeld; en
90
voor
organische
gebiedsontwikkeling
zonder
overschotten op een andere locatie. Het is daarbij wel
tijdvak kan in het omgevingsplan het verhalen van
verplicht een fonds in te stellen (of gebruik te maken van
kosten worden geregeld.
bestaande fondsen). Zonder een Omgevingsvisie is
De keuze voor een systeem is afhankelijk van het type
kostenverhaal van bovenplanse kosten niet mogelijk. In
gebiedsontwikkeling en is afhankelijk van het ‘tijdvak’.
deze Omgevingsvisie is het nog niet mogelijk om bovenplanse verevening toe te passen omdat de visie
Hoe wij omgaan met een (niet-verplichte) financiële
daarvoor te abstract is en daarvoor geen basis biedt. Als
bijdrage aan ontwikkelingen van een gebied
dit verder wordt uitgewerkt, dan zal de Omgevingsvisie
Naast het hiervoor genoemde verplicht verhalen van
op dit punt worden aangevuld.
kosten, zijn er in de Omgevingswet ook mogelijkheden om een financiële bijdrage te vragen bij ontwikkelingen in
Financiële bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen
een gebied dat niet het te ontwikkelen gebied zelf is
Wanneer een grondeigenaar de gemeente vraagt om de
(artikel 13.22 van de Omgevingswet). Het gaat hier om
functie van zijn grond te wijzigen, dan mag de gemeente
bijdragen aan bijvoorbeeld de aanleg van een park of een
haar medewerking afhankelijk stellen van de mate waarin
weg, waar toekomstige gebruikers van het te ontwikkelen
deze eigenaar bereid is een bijdrage te leveren aan de
gebied ook voordeel van hebben. Het vragen van een
kosten voor ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente.
financiële bijdrage kan via een vooraf af te sluiten
Ruimtelijke
contract. Onder de Wet ruimtelijke ordening werd dit een
waterberging, natuur en recreatie, de opwek van
bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen genoemd. Het
hernieuwbare energie en investeringen in het landschap.
ontwikkelingen
zijn
bijvoorbeeld,
vragen van een financiële bijdrage is mogelijk als er een functionele samenhang is tussen de activiteit en het doel
Deze investeringen hebben een positieve uitwerking op
waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd.
de waarde van het bestaande, maar ook op de
Bijkomende voorwaarde is dat de financiële bijdrage is
marktwaarde van nieuw onroerend goed. De gemeente
geregeld in een Omgevingsvisie of een programma onder
vindt het daarom gerechtvaardigd om bij het sluiten van
de Omgevingswet.
een anterieure overeenkomst over de exploitatie van gronden, ook een financiële bijdrage te vragen voor deze
Bovenplanse verevening
gemeentelijke investeringen.
Door bovenplanse verevening ontstaat de mogelijkheid om tekorten op de ene locatie te verrekenen met 91
7
Achtergrond en verantwoording
7.1
Hoe
hebben
we
de
omgevingsvisie
gemaakt? Deze visie is niet van ons als gemeente. Het is nadrukkelijk een resultaat van gesprek en samenwerking. Dit deden we het liefst door elkaar te ontmoeten en het gesprek te voeren. Dat lukte niet altijd omdat Corona ons dwarszat. Dan troffen we digitale alternatieven. We zijn er in geslaagd een breed gesprek te voeren. Een enquête. Gesprekken met deskundigen en partners in het gemeentehuis maar zeker ook daarbuiten. Gesprekken met de dorpen en collega overheden. Op pad met de koffiekar in de leefgebieden. In onze optie zijn we erin geslaagd om samen met onze inwoners, ondernemers, betrokkenen
en
experts
te
bouwen
aan
deze
Omgevingsvisie.
Omgevingsvisie Inwoners
Nota van Uitgangspunten Wij
zijn
begonnen
met
Om de inwoners van de gemeente mee te kunnen laten het
vastleggen
van
de
denken over de toekomst den hebben we bij het
uitgangspunten voor deze visie. Niet van achter ons
opstellen van de Nota van uitgangspunten, een enquête
bureau maar in gesprek. Zo konden alle partijen en
gehouden. Deze enquête kon zowel digitaal als analoog
betrokkenen vanaf het eerste begin meedoen. We pakten
worden ingevuld. De resultaten van de enquête zijn
de rode draad uit alle informatie en gesprekken. Dit werd
verwerkt in een samenvatting die als bijlage is
de leidraad voor deze Omgevingsvisie. Zie voor de Nota
opgenomen.
van Uitgangspunten nvuborgerodoorn.maglr.nl.
Daarnaast hebben we alle leefgebieden bezocht met de koffiekar. Tijdens deze bezoeken hebben we gesprekken met inwoners gevoerd. Deze gesprekken gingen over 92
waarom het prettig wonen in Borger-Odoorn is en wat er
7.1.1
Gebruikte informatie
beter kan. De resultaten van deze gesprekken hebben we
We hebben bij het maken van de Omgevingsvisie gebruik
verwerkt in de Gebiedskompassen.
gemaakt van veel informatie die al beschikbaar was. Deze informatie komt uit ons beleid en we hebben gebruikt
Dorpsbelangen
gemaakt van trends en ontwikkelingen die door
Met de verenigingen voor dorpsbelangen hebben we
bijvoorbeeld het CBS worden bijgehouden.
gesprekken gevoerd. We gebruiken hiervoor de indeling
Deze informatie is onderverdeeld in de volgende zes
in leefgebieden. De input uit deze sessies hebben we
thema’s
verwerkt in de gebiedskompassen. Per gebied hebben we
Uitgangspunten:
en
terug
te
vinden
een avond georganiseerd waar alle vertegenwoordigers
Sociaal en demografisch
van de dorpen van dat gebied zijn uitgenodigd. We
Economie
hebben besproken wat van waarde is en wat er speelt
Klimaat en verduurzaming
voor de toekomst.
Mobiliteit
in
de
Nota
van
Veiligheid Ketenpartners
Gezondheid
Op verschillende momenten in het proces hebben we kennissessies met interne en externe kennispartners georganiseerd.
Om
op
inhoud
de
kansen,
belemmeringen en uitdagingen van de gemeente in beeld te krijgen.
93
Bijlage
94
Dorpen per leefgebied
Peildatum aantal inwoners 11-05-2023
Leefgebied 1 Nieuw-Buinen
4.956 inwoners Kenmerken; Veenkoloniaal dorp grenzend aan de provincie Groningen en Stadskanaal. Voorzieningen voor de omliggende dorpen zoals zwembad en ijsbaan en vier scholen. Dorpshuis, dorpsplein, plateau met kanaal. en voetbalvelden zijn belangrijke plekken Bruisende verenigingsleven en groot gevoel van samen.
Buinerveen/Nieuw Buinen-west
432 inwoners Kenmerken; Dorp in het veen tussen Buinen en Nieuw-Buinen en daarmee ook verbonden. Niet langs een kanaal maar via de weg ontsloten in de vervening. Voetbalclub en een dorpshuis als ontmoetingsplek. Voor overige voorzieningen aangewezen op de buurdorpen.
Drouwenermond
574 inwoners Kenmerken; Een van de oudste Drentse Monden haaks op het Stadskanaal. Dorpshuis is van groot belang en evenementen zoals Boerenrock. Saamhorigheid is groot en goed.
Drouwenerveen
270 inwoners Kenmerken: Klein veendorp met een actief verenigingsleven met toneel, biljartclub en tafeltennis. Dorpshuis met sportveld als belangrijke voorzieningen.
Leefgebied 2 Valthermond
3.416 inwoners Kenmerken: Het langste lintdorp in de gemeente met ruim 10 km. Aangelegd met een systeem van twee kanalen. De eerste woningen zijn vanaf 1870 gebouwd. Veel actieve inwoners met nieuwe ideeën maar niet echt sociale samenhang over het hele dorp. Veel deelgemeenschappen zoals de voetbalclub. In totaal 4 dorpshuizen.
2e Valthermond
103 inwoners Kenmerken: Klein buurtschap op de grens met de provincie Groningen. Geen eigen voorzieningen maar aangewezen op de buurdorpen.
95
1e Exloërmond
369 inwoners Kenmerken; Ontstaan ten tijde van de vervening van de Exloër Venen langs het kanaal Noorderhoofddiep. Deze werd rond 1970 gedempt. Dorpshuis is ontmoetingsplaats. Veel nieuwe inwoners van elders met nieuwe impulsen. Rust, ruimte en een goede dorpssfeer.
2e Exloërmond
2.269 inwoners Kenmerken; Lintdorp in de veenontginning met een lengte van 6 kilometer op de grens met Groningen. Goed voorzieningenniveau en verenigingsleven. Bosgebied met visvijver en mooie uitzichten over het landschap. Dorpshuis is groot en een actieve plek. Belangrijk voor ontmoeting en verbinding onderling. De komende jaren vindt een grote herstructurering plaats. Het gaat hierbij om zowel het verbeteren van de woningen als het openbaar gebied
Zandberg
51 inwoners Kenmerken; Kleinste dorp van de gemeente en grensdorp met Groningen en de gemeente Westerwolde. Naast kerk en school heeft het dorp geen eigen voorzieningen.
Exloërveen
92 inwoners Kenmerken; Samen met het buurtschap Boermastreek. Kende al eerder bewoning dan 1 e en 2e Exloërmond. Het gedeelte Exloërveen voelt zich als buurt meer betrokken bij 1e Exloërmond. 1e mond heeft een buurtgebouw. De Boermastreek is meer betrokken bij Exloo. Exloo heeft een dorpshuis.
96
Leefgebied 3 Klijndijk
749 inwoners Kenmerken; Dorp in een bosrijke omgeving aan de rand van het Valtherbos. Voor voorzieningen aangewezen op Odoorn of Emmen. Actief, warm dorp met leuke activiteiten. Peuteropvang en dansschool. Veel mensen van buiten die meedoen in het dorp. Camping is belangrijk maar toerisme heeft ook nadelen. Klijndijk heeft een club dorpsbelangen en hebben een dorpshuis waar veel activiteiten worden georganiseerd.
Odoorn
1.937 inwoners Kenmerken; Een esdorp met een lange historie. Naam komt al voor in geschriften uit de 14e eeuw. Oude
boerderijen,
hunebedden
een
grafheuvel;
historie
voor
het
oprapen.
Actieve
dorpsgemeenschap met dorpsbelangen met tradities zoals het paasvuur. Sinds kort heeft Odoorn een dorpshuis in een deel van hotel De Stee waar ook de bibliotheek in is gehuisvest. Als hoofddorp van het leefgebied Zuid-west is dit dorp de buitensport accommodatie toebedeeld voor onder anderen voetbal en tennis. Valthe
1.221 inwoners Kenmerken; Brinkdorp met historische kern nabij de Valtherschans als onderdeel van de verdediging tegen Bommen Berend, de bisschop van Munster. Diverse bedrijven en voorzieningen en voetbalclub. Bosrijke omgeving en meerdere hunebedden en grafheuvels. Actief dorp met veel ambities. Veel mensen van buiten. School is belangrijke voorziening. Er is een sterke club dorpsbelangen en Valthe heeft al een ruim aantal jaren een dorpshuis met een sportzaal.
Exloo
1.727 inwoners Kenmerken; Niet de grootste plaats maar wel de plek van het gemeentehuis. Karakteristiek esdorp op het Zand. Actieve vereniging dorpsbelangen/dorpsraad en een actief dorp met veel activiteiten. Veel voorzieningen zoals winkels, een school, sportvoorzieningen en zwembad. Veel recreatie en toerisme en voorzieningen op dat vlak. Mooie omgeving met natuur, bos en cultuurhistorie. Er zijn veel voorzieningen zoals winkels, een school, sportvoorzieningen, een Hippisch centrum, diverse campings, vakantiepark Puur, een golfbaan.
97
Met de komst van het nieuwe Hallenhoes(werknaam), met een mooi aangelegde tuin en een overkapping op het hofje van voormalig Smeman, ontstaat een mooie nieuwe invulling in het centrum. De science hup van Astron en LOVAR worden ook de bewoners van het Hallenhoes. Tevens kent Exloo een schaapskudde waarbij het uniek is dat de schaapskooi nog in het centrum van het dorp staat. Jaarlijks is er een schaapscheerdersfeest met een kampioenschap schaapscheren. Exloo heeft diverse (sport)verenigingen. Om het behoud te versterken voor in toekomst en de zelfredzaamheid te blijven versterken is een Omni-vereniging opgericht waarin de krachten worden gebundeld. Odoornerveen
402 inwoners Kenmerken; Naam is gebaseerd op veengebied ten noordwesten van het dorp. Veen gevormd tussen de Hondsrug en de Rolderrug. Bossen van boswachterijen Odoorn en Sleenerzand zijn onder handbereik. Schapenpad verhard met zwerfkeien. Kanaal is beeldbepalend. Dorpshuis, gymzaal en ijsvereniging zijn belangrijk en de jachtdag een mooi evenement.
Leefgebied 4 Borger
4.945 inwoners Kenmerken; Grootste dorp van de gemeente. Gelegen op de Hondsrug. Bekend van het grootste hunebed van Nederland (D27) en het Hunebedcentrum. Veel toerisme; belangrijke economische activiteit. Actief dorp met veel initiatieven. Veel eigen voorzieningen en voor het overige aangewezen op Stadskanaal, Emmen en Assen. Mooie omgeving. Borger is het hoofddorp van het leefgebied Noord-west en heeft diverse sportverenigingen. Er is een sporthal, een overdekt zwembad, tennisbanen en buitensportaccommodatie. Er is een actieve dorpsbelangen en ondernemersvereniging. In het centrum is een toeristisch informatiecentrum van de Stichting bestemming Borger-Odoorn. Met z’n drieën vormen ze het samenwerkingsverband Hunebedhoofdstad.
Drouwen
525 inwoners Kenmerken; Op de Hondsrug tussen Borger en Gasselte. Rijke zichtbare historie en vindplaats van archeologische schatten en hunebedden. Drouwenerzand als Natura 2000. Rust en ruimte. Dorpsvertegenwoordiging samen met Bronneger en Bronnegerveen. Veel nieuwe mensen van 98
buiten de gemeente. Dorpshuis, school, manege en ijsbaan zijn belangrijk. Voor overige voorzieningen aangewezen op Borger, Gieten en Stadskanaal. Bronneger
113 inwoners Kenmerken; Esdorp als satellietdorp van Drouwen aan de rand van het beekdal van het Voorste Diep in de Hunzelaagte. Drouwenerzand en een vijftal hunebedden op loopafstand en Borger voor de voorzieningen in de buurt.
Bronnegerveen
84 inwoners Kenmerken; Tussen het Voorste en het Achterste Diep gelegen. Voor voorzieningen aan gewezen op omliggende dorpen zoals Borger
Ees
336 inwoners Kenmerken; Klein esdorp als hooggelegen gebied geschikt voor bewoning nabij het Voorste Diep. Deelt voorzieningen met het eveneens kleine Eesergroen. Gezamenlijk dorpsbelangen, school en voetbalclub. Aan de N34 met de voorzieningen van Borger in de buurt. Natuur en recreatiegebied Mandelanden tussen Westdorp, Ees en Eesergroen en natuurspeelplaats in beekdal van Drents Landschap.
Eesergroen
176 inwoners Kenmerken; Klein dorpje met eerste bewoning vanaf het einde van de 19e eeuw. Een dorpje dat zoals gezegd samen sterker staat met de buurdorpen Ees en Eeserveen. Natuurgebied Mandelanden en de natuurspeelplaats zijn ook hier belangrijke voorzieningen. Wandelroutes in de omgeving.
Eeserveen
163 inwoners Kenmerken; Ontgonnen uit het veen bij Ees zoals de naam al zegt. Vlakbij het land van Ellert en Brammert, de twee beruchte rovers. Kanaal Buinen-Schoonoord (gekanaliseerde deel Voorste Diep) met gerestaureerde sluis. Actief Plaatselijk Belang met diverse activiteiten. Bistro de Wilde kers. Het dorpshuis is gevestigd in het voormalige schoolgebouw waar ook een drukkerij in is gehuisvest.
99
Buinen
795 inwoners Kenmerken; Buinen is een dorp tussen de Essen, onderdeel van het UNESCO Geopark de Hondsrug en heeft een mooie uitkijk over de Veenkoloniën. De start met alleen wat verzamelde boerderijen groeide relatie fors door de goede ligging aan het spoor en de aanwezigheid van een haven. Deze laatste is inmiddels weer hersteld. Dorpsbelangen zorgt voor activiteiten in het dorp zoals het jaarlijkse paasvuur. De voetbalclub is belangrijk. Verder zijn er dorpsfeesten en winterfair. Voor verdere voorzieningen gaat de blik naar Borger. Het dorpshuis is gehuisvest in de sportzaal waaraan ook de kantine van het voetbalveld is gekoppeld.