CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Omgevingsvisie Buitengewoon Borger-Odoorn

RAAD: Raadsvergadering 19 oktober 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Omgevingsvisie Buitengewoon Borger-Odoorn19.252 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

1

Inhoudsopgave 1

2

3

Inleiding

5

1.1

Wat is de Omgevingsvisie?

5

1.2

Waarom een Omgevingsvisie

7

1.3

Samenhang met ander beleid en instrumenten

7

1.4

Hoe werkt het?

11

Visie

14

2.1

Ons toekomstbeeld; wie zijn wij in 2040?

14

2.2

Onze ambities

15

2.3

Onze principes

36

Gebiedskompassen en leefgebieden

38

3.1

Inleiding

38

3.2

De gebieden

38

3.3

Gebiedskompas – Het grootse Veen

42

3.4

3.5

3.3.1

Karakter

42

3.3.2

Waar willen we aan werken?

44

Gebiedskompas – Hart van het Hunzedal

50

3.4.1

Karakter

51

3.4.2

Waar willen we aan werken?

54

Gebiedskompas – De oorspronkelijke Hondsrug

59

3.5.1

Karakter

60

3.5.2

Waar willen we aan werken?

62

3.6

Sociale samenhang en dorpsnetwerken

69

3.7

De dorpen; ieder voor zich en samen

71

2

4

5

6

7

Van idee naar plan

73

4.1

Stappenplan

74

4.2

Tot slot

75

Achtergronden – onze ambities in milieuperspectief

77

5.1

De vier milieubeginselen

78

5.2

Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit

78

5.3

Verschillende onderdelen van milieukwaliteit

79

Uitvoering en bijsturing

84

6.1

Werken in een beleidscyclus

84

6.2

Monitoring, herijking en bijstelling

85

6.3

Samenhang met programma’s en omgevingsplan

85

6.4

Samenhang met milieubeginselen

86

6.5

Samenhang met beleid van andere overheden

87

6.5.1

Samenhang met de Wet voorkeursrecht

88

6.5.2

Financiën

89

Achtergrond en verantwoording

92

7.1

92

Hoe hebben we de omgevingsvisie gemaakt? 7.1.1

Bijlage

Gebruikte informatie

93 94

3

4

1

Inleiding

1.1

Wat is de Omgevingsvisie? Voor u ligt de visie op de leefomgeving van onze

We proberen onze visie te beperken tot de kern. Onze

gemeente.

ons

visie is geen catalogus van voorgekookte oplossingen. De

toekomstbeeld voor Borger-Odoorn en geeft aan waar

uitdagingen van deze tijd zijn groot en het zijn er veel. De

we kansen zien en met welke opgaven we aan de slag

oplossingen kunnen we alleen samen vinden. De

willen. Voor onze 25 dorpen, buitengebied en ruim

tegenstellingen die er zijn of soms lijken te zijn moeten

25.000 inwoners. Het toekomstbeeld kijkt ver vooruit én

we overbruggen. Deze visie helpt om dat gesprek te

beschrijft de kansen en opgaven als de eerste stappen

voeren. Omdat het een toekomstbeeld als gezamenlijk

om ons toekomstbeeld te realiseren. Daarbij maken we

doel geeft. Omdat het dat wat van waarde is omschrijft

verschil tussen gebieden. Want het Hunzedal is een

en vastlegt. En omdat het aangeeft hoe we samen te werk

ander gebied dan het Veen en Nieuw-Buinen een ander

gaan. Van gemeente naar gemeenschap.

Deze

Omgevingsvisie

geeft

dorp dan Exloo. In onze Omgevingsvisie hebben we deze verschillen uitgewerkt in gebiedskompassen: voor ieder

Dat is de stap die we als gemeente Borger-Odoorn willen

gebied een koers op maat.

zetten en waar we al mee begonnen zijn. Waarbij wij staan voor het algemeen belang en dat wat van waarde

De route naar onze visie begon met het vastleggen van

is in de afwegingen die we maken. Dat is in feite de kern

de uitgangspunten. Niet van achter ons bureau maar in

van de zaak.

gesprek. Zo konden alle partijen en betrokkenen vanaf het eerste begin meedoen. We pakten de rode draad uit alle informatie en gesprekken. Dit werd de leidraad voor deze

Omgevingsvisie.

Zie

voor

de

Nota

van

Uitgangspunten nvuborgerodoorn.maglr.nl.

5

6

1.2

1.3

Waarom een Omgevingsvisie

Daarnaast passen we onze werkprocessen aan op de

Zonder nieuw uitstel zal op 1 januari 2024 de

Omgevingswet.

Omgevingswet gaan werken. Deze wet voegt alle

Omgevingsvergunning goed kunnen beoordelen, met

bestaande wet- en regelgeving die gaat over de fysieke

een integrale blik en binnen de tijd. Dat vraagt dat het

leefomgeving samen. Elke gemeente moet in het kader

gesprek over plannen en ideeën aan de voorkant

van de Omgevingswet een Omgevingsvisie maken. Deze

plaatsvindt. Geen inspraak achteraf maar overleg vooraf.

zorgt ook dat ons gemeentelijk beleid weer ‘bij de tijd’ is.

We nodigen iedereen met een plan uit dit met ons te

En het belangrijkste: de visie helpt ons om samen met

delen voordat het helemaal is uitgewerkt. Zo kan de

onze inwoners te blijven werken aan onze leefomgeving

omgeving meepraten. En kunnen we ons partners

en keuzes te maken. Er is veel te doen en de ruimte is

betrekken zoals het waterschap, de veiligheidsregio, de

schaars. Zelfs bij ons waar ruimte oneindig lijkt.

provincie of Astron. Afhankelijk van het plan en de plek.

Samenhang

met

ander

beleid

Zodat

we

aanvragen

voor

een

en

instrumenten De Omgevingsvisie is een van de onderdelen van de Omgevingswet. De programma’s en een Omgevingsplan horen er ook bij. De visie, de programma’s en het plan vormen

straks

een

drie-eenheid

als

basis

voor

vergunningverlening. De Omgevingsvisie is de eerste stap en geeft de richting aan. In programma’s vertalen we de koers naar praktische acties en meetbare resultaten. In het Omgevingsplan leggen we, net zoals we nu in een bestemmingsplan doen, de regels vast. Deze geven aan wat wel of niet mag in onze leefomgeving.

7

8

Naast de Omgevingsvisie hebben we meer beleid. Meestal zijn dit beleidsstukken op thema, zoals het Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan, de Woonvisie 2022+ of het gemeentelijk beleid rond duurzaamheid. Maar bijvoorbeeld ook de samenwerking met het sociaal domein als het gaat om het maken en behouden van een gezonde leefomgeving. In de Omgevingsvisie houden we hier rekening mee maar we doen niet alles opnieuw. Ook het beleid van andere overheden zoals het Rijk, de provincie en het waterschap is in beeld. Zoals gezegd; wij vangen in deze visie de overkoepelende

hoofdlijnen.

Zodat

we

op

alle

onderwerpen en op alle plekken een gezamenlijk houvast hebben.

9

10

1.4

Hoe werkt het?

A: Zand B: Hunzedal C: Veenkoloniën

11

De Omgevingsvisie is te lezen als een analoog boek. Maar

voortgang willen bijhouden. In dit deel vindt u ook

de Omgevingsvisie kan ook via een website worden

een

bekeken. Dit maakt dat de opzet wat anders is dan in

aspecten.

vroegere visies. De hoofdlijn staat voorop en komt eerst.

5.

aantal

juridische

en

milieutechnische

Het deel ‘Achtergrond’. Alle informatie die we

Zo kan snel de stap van visie naar een specifiek ambitie

hebben gebruikt om deze Omgevingsvisie te

of gebied worden gezet. Voor de geïnteresseerde lezer

maken, leest u in dit deel. Daar staat ook welke

zijn er achtergronden rond de relevante milieuthema’s,

stappen we hebben doorlopen om tot een

het

Omgevingsvisie te komen.

systeem

van

monitoring

en

evaluatie

en

verslaglegging van de voorbereiding op deze visie. Al met al bestaat onze Omgevingsvisie uit de volgende vijf onderdelen. 1.

Het deel ‘Visie’. Hier leest u ons toekomstbeeld voor 2040, de ambities en de manier waarop we onder de Omgevingswet willen (samen)werken.

2.

Het deel ‘Gebiedskompassen’. In dit deel maken we de ambities concreet en beschrijven we de waarden per gebied. Daarvoor is de gemeente verdeeld in drie deelgebieden. Voor elk gebied beschrijven we het karakter, wat er bijzonder is en welke ontwikkelingen we voor de toekomst van het gebied zien.

3.

Het deel ‘Idee’. In dit deel leest u wat u kunt doen (en wat wij doen) als u een plan heeft in onze gemeente.

4.

Het deel ‘Vervolg’. Dit deel bevat informatie over de beleidscyclus en de manier waarop we de Omgevingsvisie gaan realiseren. En hoe we de 12

13

2

Visie

2.1

Ons toekomstbeeld; wie zijn wij in 2040? Buitengewoon wonen en leven. Dat is Borger-Odoorn.

Veel voorzieningen zijn er omdat er ook mensen van

Wij zijn trots op onze gemeente. Wij wonen en werken

buitenaf gebruik van maken.

hier graag vanwege de rust, de ruimte, de schoonheid van het gebied en de mooie dorpen. Kwaliteiten die we

In

beschermd en versterkt hebben ondanks of dankzij alle

belangentegenstelling

uitdagingen.

natuur, recreatie en ondernemen gaan hand in hand. We

het

gebied

buiten

de

dorpen

voorbij.

Het

zijn

boeren

we

de

bedrijf,

zoeken naar samenhangende oplossingen. Niet naast De woningvoorraad is in balans voor zowel jong als oud.

elkaar maar met elkaar. En we gaan in gesprek ook als de

Starter, nieuwkomer en doorstromer. En wij kijken naar

belangen niet meteen hetzelfde zijn. De gemeente is

elkaar om. Naoberschap is hier geen loze kreet. Sterke

belangrijk als partner en organisator van dit gesprek.

dorpsgemeenschappen die veel zelf kunnen en af en toe hulp nodig hebben. Niet alles is overal, maar samen

De oplossingen die we zoeken zijn gericht op de

hebben we veel. Samenwerken zit in onze genen. De

toekomst, duurzaam en passen bij ons karakter. Op het

gemeente is onderdeel van deze samenleving en

vlak van energie en klimaat hebben we grote stappen

samenwerking. Onderdeel van de gemeenschap. Niet om

gemaakt. Samen, lokaal met een eerlijke verdeling van

alles te bepalen. Meer als belangrijke schakel. Soms om

lusten en lasten. Bij alles wat we doen, wegen we de

een keuze te maken en kaders te stellen. Vaak om te

toekomstbestendigheid van de oplossing. Gezond, veilig,

helpen, duwen of trekken. Natuurlijk zijn er verschillen.

klimaatadaptief, duurzaam en samen. Er is plaats voor

Tussen het zand en het veen. Tussen de dorpen, groot en

ondernemers die met dezelfde blik kijken.

klein. We koesteren de verschillen en weten dat de overeenkomsten groter zijn. Het maakt onze gemeente

Ook buiten de grenzen van onze gemeente werken we

niet alleen aantrekkelijk om te wonen maar zeker ook om

samen. Omdat de oplossingen of de uitdagingen zich niet

te bezoeken. Recreatie en toerisme zijn belangrijk. Veel

aan deze grenzen houden. Of omdat samen sterker is. In

mensen verdienen er hun boterham.

BOCE-verband, in de regio of provinciaal.

14

Wij schuwen een actieve rol niet als de uitdagingen daarom vragen.

2.2

Onze ambities Zoals gezegd; de uitdagingen zijn groot en veelkoppig. Hoe we ze opvangen en het hoofd bieden zal bepalend

Ook landelijk werken we samen met andere gemeenten

zijn voor hoe de toekomst van onze gemeente eruit ziet.

via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de

Zijn er voldoende woningen, op de juiste plekken en van

P10.

grote

voldoende kwaliteit? Weten we de gevolgen van

plattelandsgemeenten. En natuurlijk internationaal via

klimaatverandering op te vangen zodat we voorbereid

het Cittaslow-netwerk.

zijn op veel neerslag en tijden van droogte? Weten we

Dit

laatste

is

een

netwerk

van

onze energievoorziening verder hernieuwbaar te maken, Deze toekomst voor onze gemeente is uiteraard een

zodat we als land minder afhankelijk worden van

wensbeeld. Een wensbeeld vanuit de gedachte ‘stel nou

onzekere buitenlandse energie? En ontstaat er in ons

eens dat alles lukt?’. Daarmee is het niet vanzelfsprekend.

buitengebied een nieuwe balans waarbij agrarische

De uitdagingen zijn fors en de opgaven en bedreigingen

ondernemers, natuur en recreatie elkaar vinden? Waar

groot. Het is in de eerste plaats dan ook een houvast om

de stikstofklem wordt vervangen door een robuust en

alle uitdagingen en opgaven aan te pakken. Op basis van

toekomstbestendig perspectief? En dit alles met oog voor

dit toekomstbeeld formuleren we onze ambities. Wat

en behoud van dat wat van waarde is; cultuurhistorie,

moeten we doen om onze doelen te bereiken? En we

landschap, natuur, rust en ruimte en levendige dorpen en

gaan in op hoe we dat willen doen. Welke principes en

goede verbindingen naar de plekken met voorzieningen.

uitgangspunten zijn bepalend voor de oplossingen die we

Met het toekomstbeeld in gedachten en de uitdagingen

proberen te vinden? En hoe werken we samen?

in beeld kiezen we vijf ambities. Deze zijn in onze ogen cruciaal voor het bereiken en realiseren van ons toekomstbeeld.

15

1.

2.

Behoud het goud Ons landschap met al haar waarden, onze groenstructuren die doorlopen tot

Deze ambities geven richting en ze vragen om keuzes.

in de kernen en onze (cultuur)historie zijn ons

Voor een aantal van die keuzes nemen we zelf

robuuste goud. We stellen deze kwaliteiten voorop

verantwoordelijkheid. Bij andere zoeken we graag de

(behouden, benutten en versterken) bij nieuwe

samenwerking met onze inwoners, ondernemers en

ontwikkelingen.

maatschappelijke partners. En bij sommigen bieden we

Buitengewoon wonen en leven Een passende

ruimte en laten we het initiatief aan anderen.

woningvoorraad om jong te zijn en oud te kunnen

Hieronder werken we ze verder uit.

worden. Leven in een schone, gezonde en veilige leefomgeving. Naoberschap, samenwerking en bereikbaarheid zijn cruciaal. Niet alles hoeft overal maar samen hebben en kunnen we veel. 3.

Vitaal landelijk gebied In het landelijk gebied zoeken we samen met onze partners naar een toekomstbestendige invulling met ruimte om te boeren, ruimte om te recreëren en ruimte voor natuur,

klimaatadaptatie,

biodiversiteit

en

volgende

in

duurzaam ondernemen. 4.

Duurzaam

in

alles

De

stap

energietransitie zetten we samen waarbij de infrastructuur ingericht is op dit maatwerk. Ook richten we onze openbare ruimte klimaatadaptief in en zetten we vol in op het duurzaam verwarmen van woningen, bedrijven en maatschappelijke gebouwen. 5.

Uitnodigend

ondernemend

Ruimte

voor

ondernemers die passen bij onze aard en schaal. Duurzaam en toekomstgericht. 16

17

1.

Behoud het goud

duidelijke plek en stem te geven in de afwegingen. Als

Ieder gesprek over de toekomst van Borger – Odoorn

vertrekpunt voor deze afwegingen, gaat deze visie dan

begint met waardering voor wat er al is. De waarde van

ook vergezeld van een waardenkaart. Het is de robuuste

de

open

laag van onze gemeente die al sinds de Structuurvisie uit

veengebieden in het oostelijke en zuidwestelijke deel van

2010 dienst doet. Het zet de waarden op de plek en vormt

de

het

de basis voor de waardering van de deelgebieden in de

esdorpenlandschap met haar houtsingels, bomenlanen

gebiedskompassen. We nemen ze mee bij het realiseren

en brinken op het zand in het (noord)westen. En het

van de ambities en vertalen ze naar beschermende

Hunzedal

inmiddels

regelingen in het Omgevingsplan. Daarnaast beschikt de

hermeanderende Hunze als centraal en scheidend deel.

gemeente al geruime tijd over een cultuurhistorische

De monumentale bebouwing in de esdorpen, met

waardenkaart en komt er een nieuwe actuele versie van

brinken

klassieke

de archeologische waardenkaart. Deze laatste waarden

boerderijen aan het kanaal in de linten van de

zijn nu al in de bestemmingsplannen en straks in het

Veenkoloniën. De bossen op de Hondsrug met hun

Omgevingsplan beschermd.

verschillende

landschappen.

gemeente.

als

en

grafheuvels

De

weidse,

beslotenheid

oerstroomdal

eeuwenoude

en

De

van

bomen.

hunebedden,

van

de

De

verbonden

door

de

alleroudste prehistorische routes. We

stellen

deze

ontwikkelingen.

Dit

kwaliteiten

voorop

bij

nieuwe

doen

door

ons

erfgoed

we

ondergronds en bovengronds te beschermen in het Omgevingsplan. We behouden, benutten en versterken de landschappelijke, culturele en historische verschillen die onze gemeente kent. Waardering voor wat er is en de oproep om daar zuinig mee te zijn. Niet om van de gemeente een museum te maken. Zeker niet. Modern behoud met en vaak door ontwikkeling. Maar wel met in gedachten dat waarde vaak weerloos is. De gemeente heeft een duidelijke rol in het versterken van deze weerbaarheid. Door het een 18

19

20

2.

Buitengewoon wonen en leven

Borger-Odoorn is een gemeente waar je jong kunt zijn en

De woonvisie legt zich niet op voorhand neer bij deze

oud kunt worden. De woningvoorraad moet daarbij

voorspellingen. We gaan uit van ambitie en werken met

passen. Passend wat betreft type en plek en bereikbaar

verschillende scenario’s. De uitkomst en het aantal staan

voor verschillende doelgroepen. De dynamiek op de

dus niet op voorhand vast. We bewegen mee en spelen

woningmarkt is de laatste jaren enorm toegenomen. De

in op wat er gebeurt op de woningmarkt. Dat maakt ook

veranderende inzichten rond wonen en werken door de

dat de prognoses voor de periode na 2030 te ver vooruit

Covid-crisis, de grote behoefte aan doorstroming en de

liggen om nu uitspraken over te doen. Tegen die tijd

wens voor bijzondere woonvormen. Dit alles maakt dat

maken wij de balans op en bepalen opnieuw onze koers.

de

vraag

naar

woningen

groot

is.

Daarom

is

vooruitlopend op de Omgevingsvisie al een Woonvisie en

Vooralsnog richten we ons op de ambitie om tot 2030 500

een Woonzorgvisie (in BOCE-verband) vastgesteld. In de

woningen

Omgevingsvisie nemen we de koers van de Woonvisie en

bestuursperiode (tot 2025) willen we hiervan 200

de Woonzorgvisie over.

realiseren.

Met de Woonvisie spreekt de gemeente ambitie uit.

De

Prognoses laten tot 2025 een bescheiden groei van

woningvoorraad is overgenomen in het citaat uit de

huishoudens zien, gevolgd door een periode van

Woonvisie.

toe

ambitie

te

ten

voegen.

aanzien

Binnen

van

de

de

huidige

bestaande

stabiliteit. Borger-Odoorn wil groeien. En daar is ook ruimte voor. Ruimte in realistische scenario’s, die rekening houden met de werkelijke druk op de woningmarkt en de impuls die het noorden krijgt om daar antwoord op te geven. En ruimte in de gemeente. Meer dan 500 woningen passen er binnen de verschillende dorpskernen nog bij. Borger is en blijft de sterke voorzieningenkern, maar ook in de kleinere kernen is ruimte voor toevoeging. De nieuwbouw onderscheidt zich door een hoge mate van flexibiliteit en kwaliteit. Betaalbaar, bijzonder en levensloopbestendig bouwen heeft de hoogste prioriteit. De woongebieden krijgen meer variatie en diversiteit. De bestaande woningvoorraad wordt energiezuiniger dankzij inzet van bewoners, gemeente en corporaties. Door betere woningisolatie worden energierekening en CO2 -uitstoot lager en het wooncomfort hoger. Hiervoor kunnen ook middelen uit het Volkshuisvestingsfonds worden ingezet. Borger-Odoorn is terughoudend met het inzetten van instrumenten die groei afremmen, maar zorgt juist voor voldoende aanbod en stimuleert gericht de kwetsbare groepen die dat nodig hebben. (ambitie Woonvisie

2022+)

21

In

de

Woonzorgvisie

zijn

de

volgende

ambities

voelen in hun omgeving en kunnen meedoen als

geformuleerd:

ze willen.

Onze ambitie is om samen met inwoners van de BOCE-gemeenten

te

gezonde,

Vervolgstap op de Woonzorgvisie is een akkoord met alle

informele en inclusieve wijken en dorpen waar

betrokkenen over de prestatieafspraken. Denk hierbij

mensen

aan zorgpartijen, woningcorporaties, welzijnspartijen,

prettig

werken in

aan

een

aantrekkelijke

woonomgeving kunnen wonen en leven. We stimuleren

een

uitgangspunten

gezond van

leven

volgens

positieve

adviesraden en inwoners.

de

gezondheid,

Schoon,

gezond,

veilig en goed

ontsloten

zijn

faciliteren informele ondersteuning en zorg, en

kernbegrippen als het gaat om de woonomgeving.

bevorderen inclusiviteit in wijken en dorpen. Dit

Gezondheid in de zin van een gezond leven met aandacht

doen we met organisaties uit de domeinen wonen,

voor sport, bewegen en een gezonde leefstijl. Maar zeker

sociaal werk, ondersteuning en zorg.

ook een woonomgeving die uitnodigt tot bewegen en

In de wijken en dorpen werken we aan duurzame

veilig toegankelijk is ook als je beperkingen hebt. En waar

en

en

bij nieuwe ontwikkelingen aandacht is voor lucht, geur,

woonomgeving en faciliteren we een cultuur

licht, bodem, water en geluid. Doel is het beschermen en

waarin

ondernemers,

bevorderen van de gezondheid van onze inwoners door

verenigingen, kerken, welzijnsdiensten en zorg als

in te zetten op een gezonde leefomgeving. Dit doen we

vanzelfsprekend samenwerken met informele

overigens in samenwerking met onze kennispartners

netwerken om het nieuwe naoberschap te

zoals de GGD. Kortom, gezondheid speelt altijd een rol in

faciliteren. We ondersteunen daarmee de kracht

onze afwegingen bij plannen in de fysieke leefomgeving.

die in dorpen en wijken aanwezig is en stimuleren

We

een goed samenspel tussen informele en formele

mogelijkheden om in de buitenlucht te recreëren en

ondersteuning en zorg.

bewegen. Dat is belangrijk voor toeristen maar zeker zo

Onze ambitie voor een inclusieve wijk is dat alle

belangrijk voor onze inwoners. Die mogelijkheden willen

inwoners, met en zonder beperkingen, jong en

we samen met en voor onze inwoners behouden en

oud, passend kunnen wonen en leven, zich veilig

versterken. In bestaande en nieuwe buurten zorgen we

levensloop

bestendige

woningcorporaties,

woningen

hebben

een

prachtige

gemeente

met

veel

voor voldoende groen. Want groen nodigt uit en groen is 22

van groot belang voor de biodiversiteit dicht bij huis. Bij

ontbrekende schakel tussen Enschede en Groningen

het ontwikkelen van nieuwe woonlocaties is daarnaast

aanbrengen door spoor aan te leggen tussen Emmen en

extra aandacht voor een goede en veilige ontsluiting met

Stadskanaal. Dit zou ook voor Borger-Odoorn en zeker

duurzame vormen van vervoer. Dus zowel gericht op

voor het oostelijk deel van onze gemeente een goede

fietsers als voetgangers en op openbaar vervoer.

aanvulling op de bereikbaarheid zijn. Daar maken we ons met onze partners in de regio sterk voor.

Voorzieningen

zijn

belangrijk;

winkels,

scholen,

verenigingen en een dorpshuis. Niet alles hoeft overal te

Het openbaar vervoer staat zoals gezegd onder druk. Het

zijn. Een dorp verderop is ook goed. De gemeente heeft

gebruik is na Corona niet meer teruggekomen op het

geen kernen met grootschalige winkel-, cultuur, zorg- en

oude niveau. Samen met tekort aan personeel maakt dit

onderwijsvoorzieningen. Borger is van alle kernen het

dat lijnen onder druk komen te staan en soms

meest compleet en het nabijgelegen Assen, Emmen en

verdwijnen. Wij zetten ons in voor zoveel als mogelijk

Stadskanaal leveren aanvullend aanbod. Als het maar

behoud van de verbindingen en werken mee aan

bereikbaar is. Met auto en fiets of openbaar vervoer. Of

(particuliere) alternatieven als hier plannen voor zijn.

een eigen initiatief zoals de Plusbus. Dit soort initiatieven

Voor ons is het daardoor extra belangrijk om de

kan op steun rekenen zeker nu openbaar vervoer in ons

bereikbaarheid op de fiets zo groot mogelijk te maken.

gebied onder druk staat. Steeds op zoek dus naar goede,

Voor

vlotte en veilige verbindingen. Waarbij we weten dat

fietsverkeer willen we de Doorfietsroute Borger-Emmen-

doorgaande

en

Coevorden realiseren. Daarbij hebben we oog voor de

bestemmingsverkeer soms lastig is. Auto’s, fietsers en

ontsluiting van tussenliggende dorpen, zoals Exloo en

andere voertuigen maken daar gebruik van dezelfde

Valthe. Maar ook voor de ontsluiting en bereikbaarheid

straat. Dat geeft reuring, maar soms ook lastige

van grote vakantieparken en toeristische bestemmingen.

verkeerssituaties.

want

Denk hierbij aan de hunebedden en het onderduikershol

verkeersveiligheid is belangrijk, maar de samenloop is

in Valthe. Ook de verbindingen richting Assen en

niet altijd oplosbaar.

Gieten/Groningen hebben onze aandacht.

routes

en

de

We hebben

mix

er

met

oog

lokaal

voor

het

woon-werkverkeer

en

het

recreatieve

De auto, bus en fiets zijn beschikbaar. De trein ontbreekt. De inzet op de aanleg van de Nedersaksenlijn zou de 23

24

Voor onze inwoners en vele bezoekers zorgen we dat ons

Naast ontmoeten zijn evenementen en activiteiten

fietspadennetwerk op orde is. Dit betekent het verbreden

belangrijk voor de dorpen en dorpsgemeenschappen. Ze

van fietspaden zowel op de Hondsrug als in de

bieden niet alleen vermaak maar verbinden en zorgen

Veenkoloniën om te kunnen voldoen aan de richtlijnen

voor onderlinge samenhang. Van klein tot groot. Van

met betrekking tot veiligheid en toegankelijkheid.

Boerenrock tot braderie. Van pleinfeest tot Dag van het

Ook is het van belang dat er goede ontsluitende wegen

Hunebed. Vaak meer dan 100 evenementen per jaar. Wij

zijn naar de N34, de N366 en naar Emmen. Dit zorgt voor

juichen de initiatieven toe en staan met raad en daad

minder doorgaand verkeer door de dorpen. En vergroot

terzijde als de aanvrager dat nodig heeft.

de aantrekkelijkheid voor de toerist en inwoner omdat voorzieningen op deze manier gevoelsmatig meer binnen

handbereik

liggen,

ondanks

de

landelijke

omgeving. Zoals eerder gezegd; samen hebben en kunnen we veel. Met onze inwoners willen we de basis op orde houden. Denk hierbij aan een ontmoetingsplek in ieder dorp. Een school,

supermarkt

of

huisarts

moet

eenvoudig

bereikbaar zijn. Grotere voorzieningen bekijken we altijd in een groter verband zodat we sterkere combinaties kunnen maken.

25

26

3.

Vitaal landelijk gebied

gaan grote gevolgen hebben. Voor alle betrokkenen en

In het landelijk gebied zoeken we samen naar een

voor de ontwikkeling en inrichting van het landelijk

toekomstbestendige invulling. Dat is de kern. Zonder dat

gebied. Bovendien zijn ze dwingend en urgent. Zodanig

de gemeente daarbij alle sleutels in handen heeft. En in

dat snel alle relevante partners in het landelijk gebied om

de wetenschap dat de druk op het gebied hoog is.

tafel moeten. De regie daarvoor ligt bij de provincie. Als

Ondanks dat de ruimte bij ons soms eindeloos lijkt, ligt

gemeente zullen we onze rol nemen in de gesprekken.

schaarste ook hier op de loer. We zoeken routes om met

Het gebiedsproces van de provincie komt eerst. Daarna

perspectief te boeren en andere plattelandsgebonden

gaan we zelf ook aan de slag in gebieden waar de

bedrijfsactiviteiten uit te voeren. De agrarische economie

uitdagingen in het landelijk gebied het grootst zijn. Wij

is een belangrijke pijler voor onze gemeente. We zoeken

staan als gemeente voor de landschappelijke waarde en

ruimte om te recreëren, ruimte voor natuur en

in dat licht de kwaliteit van de oplossingen. Zoals gezegd

biodiversiteit en aandacht voor klimaat en energie. Met

zonder dat we alle sleutels in handen hebben. Veel van

een betere waterkwaliteit, ruimte voor waterberging en

de randvoorwaarden worden voor ons bepaald. Maar we

aandacht

kunnen wel zelf bepalen waar we onze inzet op richten.

voor

drinkwaterwinning.

Waarbij

de

bodemgesteldheid leidend is in ‘waar wat kan’. Water en bodem zijn ook door het Rijk benoemd als de sturende

We zetten in ieder geval in op een duurzaam systeem van

principes voor de toekomstige inrichting van ons land.

voedselproductie.

Een

systeem

waarin

de

boer

perspectief heeft en de bedrijfsvoering rekening houdt De toekomst van het landelijk gebied kan alleen bestaan

met het ecosysteem, de kwaliteit van de bodem, het

uit een samenhang en samengaan van alle belangen. En

water en de lucht. Groei en nieuwvestiging van bedrijven

dat gaat niet vanzelf. Het vraagt om een gezamenlijke

moeten hier bij passen. Voor nieuwe megastallen is geen

koers en agenda en het voeren van regie. Net als bij het

plek. We geven daaraan geen nieuwe ruimte meer

Nationaal programma Landelijk gebied (NPLG) en de

binnen onze gemeente. Waar functieverandering of

provinciale uitwerking.

verbreding aan de orde is werken we mee. Dit kan gaan om verkoop van (streek) producten, kleinschalige

Het Rijk heeft de opgave geformuleerd. Het terugdringen

bedrijvigheid, recreatie, het beheer van het landschap als

van

nieuwe

de

stikstofuitstoot

en

het

voldoen

aan

de

kwaliteitseisen van de Kaderrichtlijn Water (KRW-doelen)

betaalde

agrarische

taak,

wonen

en

gezondheidszorg. 27

En nogmaals. Ook in het landelijk gebied stellen we onze

binnen

landschappelijke waarden voorop. Dat is ons goud en dat

omgeving. Bij en in het verlengde van het project Vitale

willen

naar

Vakantieparken richten we ons niet zozeer op meer en

functiescheiding maar naar samenhang. We ontwerpen

groter. Maar op kwaliteit, verbetering van kwaliteit en

plannen met een natuurinclusieve bril. En beheer en

innovatie.

we

versterken.

We

streven

niet

handbereik

liggen,

ondanks

de

landelijke

onderhoud doen we met oog voor ecologische waarden en biodiversiteit.

Erfgoed is een belangrijke trekker voor bezoekers aan onze gemeente. Op diverse plekken zetten we in op

Recreatie en toerisme is een economische factor van

beleving

van

onze

geschiedenis.

Denk

aan

de

belang voor onze gemeente. Dat maakt dat veel mensen

Valtherschans, het middeleeuwse molenlandschap bij

er hun werk vinden. Het maakt ook dat sommige

het Voorste Diep en het Hunebedcentrum bij Borger.

voorzieningen bestaan omdat ook bezoekers ze graag gebruiken. De grotere supermarkten en uitgebreide

We gebruiken ons keurmerk als Cittaslow gemeente om

horecavoorzieningen in onze gemeente zijn hier mooie

mensen te trekken die goed bij ons passen. Die op zoek

voorbeelden van.

zijn naar een tandje minder, onthaasten en lekker en

We streven naar een recreatieve sector die in balans is.

lokaal eten. En we willen meer gebruik maken van de

Waarbij kwaliteit voor kwantiteit gaat. Initiatieven die

status van het Hondsruggebied als UNESCO Global

bijdragen aan spreiding van bezoekers krijgen een warm

Geopark.

welkom. Wij zetten in op de verbetering van de toeristische infrastructuur met name voor fietsers. Fietspaden en goede fietsvoorzieningen vragen blijvend aandacht.

De

Doorfietsroute

langs

de

grootste

vakantieparken maakt dat deze gaat werken als belangrijke

uitvalsroute

naar

andere

paden

en

toeristische bestemmingen. Ook is het van belang dat er goede ontsluitende wegen zijn naar de N34, N366 en Emmen. Dit vergroot de aantrekkelijkheid voor toerist en inwoner,

doordat

voorzieningen

dan

gevoelsmatig 28

29

4.

Duurzaam in alles

Vanuit het Klimaatakkoord ligt er een belangrijke opgave voor

de

regio’s

in

Nederland.

Hoe

kunnen

we

verduurzamen en overstappen van fossiele brandstoffen naar vormen van hernieuwbare energie, maar ook naar waterstof en groen gas? In het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) is onze koers bepaald. BorgerOdoorn levert met de aanwezige zonneparken en windturbines al een forse bijdrage aan de opwekking van duurzame energie. Dit maakt dat in ieder geval tot 2030 geen grootschalige wind- en zonneparken ontwikkeld worden binnen onze gemeente. De aandacht gaat de komende periode uit naar isoleren en besparen. En naar lokale initiatieven vanuit de inwoners, energiecoöperaties en ondernemers voor duurzame opwek. Het liefst op daken en bouwwerken of aansluitend bij infrastructuur waar dat kan. Los van de omvang; we zetten altijd in op een eerlijke verdeling van de opbrengsten. Niet langer alleen de lasten maar zeker ook de lusten voor onze inwoners en ondernemers. Van

We hebben een Transitievisie Warmte en maken stappen

groot belang is het verhogen van de netcapaciteit. Dat

naar wijkuitvoeringsplannen. Per gebied bepalen we de

vormt nu niet alleen het obstakel voor nieuwe opwek

route naar nieuwe vormen van warmteopwekking.

maar ook voor verduurzaming van bestaande woningen en bedrijven en de realisatie van nieuwe, aardgasloze woningen en gebouwen.

30

Het klimaat verandert en de weersomstandigheden ook.

En we zorgen voor een voldoende biodiverse omgeving,

Droogteperiodes met hitte afgewisseld door extreme

zodat ons groen robuust is en mee kan veren met het

regenval en overstromingen. Niet voor niets dat het Rijk

veranderende klimaat.

water (naast bodem) als leidend principe aanwijst voor

In het kader van het Klimaatakkoord is ook het Regionaal

toekomstige ontwikkelingen en gebruik van de grond.

Mobiliteitsplan van belang. Deze richt zich in brede zin op

Het vraagt in ons landelijk gebied aanpassingen in ons

duurzaam vervoer. Van brandstoffen (elektrisch en

bestaande watersysteem met voldoende ruimte voor

waterstof),

afvoeren maar vooral ruimte voor vasthouden en bergen

fietsverkeer door brede en comfortabele fietspaden.

om ons beter te beschermen tegen perioden van grote

Zoals de Doorfietsroute Borger-Exloo-Valthe-Emmen-

droogte. We hebben bij de inrichting en aanplant van ons

Coevorden. Ook de duurzame HUB in Borger is een goed

landelijk gebied ook aandacht voor het tegengaan van

voorbeeld. Een plek waar je kunt overstappen op allerlei

stofstormen, zoals die zich de laatste jaren steeds vaker

vormen van duurzaam vervoer. Maar ook een plek waar

voordoen, in het bijzonder in de veengebieden.

pakketbezorgers pakjes afleveren zodat de ritten naar de

De besluiten over de grondwaterpeilen gaan van grote

dorpen en wijken afnemen.

deelmobiliteit

tot

het

stimuleren

van

betekenis zijn voor het mogelijke gebruik van de gronden. Dit alles leiden we alleen samen met onze

De mogelijke impact van alle maatregelen rond energie,

partners Waterschappen Hunze en Aa’s en Vechtstromen

warmte en klimaat is enorm. Wij houden bij het

in goede banen. En de Waterleidingmaatschappij

ontwerpen

Drenthe (WMD) als het om ons drinkwater gaat. We

veranderingen zo goed mogelijk rekening met het gebied,

werken

de waarden en de mensen.

binnen

de

Samenwerking

Noordelijke

en

uitvoeren

van

de

noodzakelijke

Vechtstromen (SNV) aan de Regionale adaptatiestrategie (RAS). Bij alle ontwikkelingen in de dorpen hebben we aandacht voor klimaatadaptatie. We zorgen voor voldoende groen en bomen om hittestress te verminderen in bebouwd gebied. We bieden ruimte om het water lokaal op te vangen en vast te houden, voordat het wordt afgevoerd. 31

32

5.

Uitnodigend ondernemend

We wonen niet alleen, we werken ook in Borger-Odoorn. We willen uitnodigend zijn voor ondernemers en

De huidige bedrijventerreinen zijn op een haar na gevuld.

ondernemingen die passen bij de aard en schaal van

Veel ruimte voor nieuwvestiging is er op dit moment niet.

onze

Dit vraagt om een goed gesprek met de ondernemers

gemeente.

Die

ook

oog

hebben

voor

de

toekomstbestendigheid van hun producten en productie.

over

Wij zetten in een op een duurzame circulaire economie

ondernemerschap in Borger-Odoorn. Waar bieden we

en bieden ruimte aan bedrijven die passen bij onze aard

ruimte, binnen welke randvoorwaarden en voor welke

en schaal. Als daarvan sprake is, is er ruimte voor

ondernemingen? En hoe faciliteren en stimuleren we

nieuwvestiging

grootschalige

deze ondernemers bij hun plannen binnen onze

industriële bedrijven die veel ruimte nodig hebben is bij

gemeente? Hierbij zijn herstructurering en uitbreiding bij

ons geen plek. Wij hebben veel kleinere en middelkleine

bestaande bedrijventerreinen mogelijke opties. Daarbij

bedrijven en zelfstandigen zonder personeel. Dat past

hebben

goed bij ons en onze ondernemende aard. Wij staan open

werkomgeving, met voldoende groen. Dat nodigt uit tot

voor initiatieven die passen naast en bij woningen.

een

of

uitbreiding.

Voor

de

we

economische

ook

ommetje

en

koers

aandacht maakt

voor het

en

een

visie

op

gezonde

aanzien

van

bedrijventerreinen nog fraaier. En we staan altijd open voor de kracht van innovatie. We willen ook op dit terrein initiatieven van ondernemers

De transformaties in het landelijk gebied bieden ook

ondersteunen. Denk daarbij aan innovatieomgevingen

kansen. Voor agrarische ondernemers die op zoek zijn

als Makeport Mercurius en Bluezone Innovations. Gericht

naar verbreding of verandering van hun bedrijfsvoering.

op een sterke relatie tussen ondernemers en het

Maar

onderwijs. Of de Open Science Hub, voorzien in het

bedrijfsgebouwen ook voor nieuwe bedrijvigheid. Van

nieuwe Hallenhoes in Exloo. Publieksvriendelijk met een

belang is dat bedrijven die zich vestigen in vrijkomende

hoofdrol voor virtual reality of gamification. Aantrekkelijk

boerderijen passen in het landelijk gebied zowel wat

voor bezoeker en een prachtige omgeving waar we

betreft inpassing als de aard en omvang van de

kinderen kunnen stimuleren om na te denken over een

bedrijfsactiviteiten.

in

geval

van

vrijkomende

agrarische

toekomst in de techniek.

33

De samenwerking in de regio is van groot belang. Samen met de gemeenten Pekela, Westerwolde en Stadskanaal hebben wij een ruimtelijk-economische visie voor de regio rondom de N366 uitgewerkt. Daarnaast werken we samen

met

de

gemeenten

Emmen,

Hoogeveen,

Coevorden en Hardenberg en het regionale bedrijfsleven in de Dutch TechZone aan de versterking van de innovatie- en concurrentiekracht van de maakindustrie en de profilering van de regio als een interessante vestigingsplaats waar het goed wonen en werken is. Ook werken we samen in BOCE-verband met Emmen en Coevorden

op

basis

van

een

gezamenlijke

toekomststrategie en lobbyagenda.

34

35

2.3

Onze principes toekomstbeeld is een wens. Onze ambities

en ondersteunt waar dat nodig is. Een gemeente die

beschrijven ‘wat’ we gaan doen om deze wens binnen

dingen in samenwerking met inwoners, instellingen,

bereik te brengen. Minstens zo belangrijk is de vraag ‘hoe’

verenigingen en bedrijven tot stand brengt. Soms als

de oplossingen eruit gaan zien. Voor de goede lezer

initiatiefnemer. Soms om te helpen en te ondersteunen

vloeien ze al voort uit de manier waarop we toekomst en

terwijl het initiatief bij de samenleving ligt. We maken de

ambities beschrijven. Een soort rode draad die alles

stap van gemeente naar gemeenschap. Daarbij tonen

verbindt. Maar het is goed om ze nog eens extra te

we lef, gaan we risico’s niet uit de weg en staan we open

noemen. Op welke manier gaan we te werk en wat mag

voor nieuwe, innovatieve oplossingen.

Ons

je

in

die

zin

van

de

gemeente

Borger-Odoorn Kortom; het zijn dezelfde principes en kenmerken die ook

verwachten?

aan de basis hebben gelegen van het Cittaslow keurmerk Bij het realiseren van de ambities zoeken wij naar

uit 2010. Nog steeds actueel en passend. Niet als

oplossingen die:

blauwdruk voor oplossingen. Maar als houvast voor het

duurzaam en toekomstbestendig zijn;

nemen van besluiten. Waarbij de afweging van belangen,

passen bij onze aard en schaal, waarbij kwaliteit

die bij ieder besluit plaatsvindt, voor iedereen te volgen

gaat voor kwantiteit en snelheid;

is.

oog hebben voor de waarden van landschap, cultuurhistorie, rust en ruimte;

Bij alle plannen, uitwerkingen, gesprekken en besluiten

bijdragen aan onze buitengewone woon- en

komen onze principes aan bod. We laten zien hoe we ze

leefgemeente, met een hoge kwaliteit van leven;

wegen en wat de uitkomst van die weging is geweest. Het

bijdragen

maakt de besluitvorming navolgbaar en uitlegbaar. Het

aan

een

krachtige

samen-

en

zelfredzame gemeenschap.

draagt bij aan het beeld van onze gemeentelijke overheid als een betrouwbare en voorspelbare partner.

Daarbij willen we een gemeente zijn die als partner aansluit bij de kracht van de gemeenschap en faciliteert

36

37

3

Gebiedskompassen en leefgebieden

3.1

Inleiding

3.2

Onze gemeente is veelzijdig. De Hondsrug, veengebieden

De gebieden We hebben de gemeente verdeeld in drie gebieden:

en het Hunzedal en 25 dorpen van groot tot klein. Elk

Het grootse Veen

gebied heeft een eigen identiteit. Daar houden we aan

In het oosten van onze gemeente en in het uiterste

vast en bouwen we aan verder. Daarom hebben we ons

zuidwesten. Lintstructuren en openheid in een

toekomstbeeld

naar

grootschalig landschap.

gebiedskompassen. We kijken hierbij bewust niet te ver

Hart van het Hunzedal

vooruit, een jaar of 10. We werken stap voor stap, want

Centraal in onze gemeente het gebied rond de

we merken dat ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Zo

Hunze. Een beekdal met inzet op hermeandering,

houden we ruimte om te schakelen en onze koers bij te

natuurontwikkeling in samenhang met natuur en

stellen als dat nodig is. In de gebiedskompassen

recreatie.

omschrijven we wat we van waarde vinden en wat we

De oorspronkelijke Hondsrug

graag behouden. We geven ook aan waar we per gebied

Aan de (noord) westkant van onze gemeente.

concreet op inzetten en hoe we dat willen doen. Onze 5

Afwisselend

ambities zijn daarbij leidend en komen steeds terug.

bosgebieden.

en

onze

ambities

vertaald

en

kleinschalig

landschap

met

We nodigen de samenleving uit om plannen te maken die

Op de kaart zijn deze drie gebieden weergegeven. De

een bijdrage kunnen leveren aan de verdere bloei van het

grenzen tussen de gebieden zijn niet hard. Het zijn

gebied. En we zien het als onze rol om mensen, dorpen

globale scheidslijnen. We zullen bij ieder plan maatwerk

en wijken met ideeën te ondersteunen, bij elkaar te

leveren en zo nodig over de gebiedsgrenzen heen kijken.

brengen en zo te leren van elkaar.

Want we verliezen de samenhang niet uit het oog.

38

39

40

3.3

Gebiedskompas – Het grootse Veen

41

3.3.1

Karakter

Waarden van het gebied: Zichtbare ontstaansgeschiedenis van het landschap met een herkenbare ritmiek in de verkaveling als resultaat van de systematische manier van ontginning van het veen. Kenmerkend systeem van (inmiddels gedempte) ‘diepen’ haaks op het Stadskanaal, soms met een enkel kanaal en in Valthermond en Nieuw-Buinen een dubbel kanaal. En het Oranjekanaal als ontsluiting van het Odoornerveen in het zuidwesten. ‘Wijken’ (sloten) haaks op de diepen, steeds op min of meer dezelfde onderlinge afstand. Lange bebouwingslinten langs de (voormalige) diepen met grote boerderijen en karakteristieke erven. In de dorpen vaak een oorspronkelijke ordening van bebouwing en infrastructuur, met de boerderijen aan een zijde van het kanaal en de woningen aan de andere zijde. Grote mate van openheid tussen de bebouwingslinten. Doorzichten vanuit het bebouwingslint richting het weidse achterliggende land. Weids en open landbouwgebied met aanwezige natuurwaarden. Diverse cultuurhistorische waarden, zoals: karakteristieke (Oldambster) boerderijen met royale voorerven en soms nog een rode beuk als statussymbool bruggen en sluizen karakteristieke bomenlanen langs de (voormalige) diepen sporen van de glasindustrie in Nieuw Buinen

42

Beschrijving

Het is een gebied dat nu ogenschijnlijk veel ruimte biedt

Dit gebied bestaat uit het weidse oostelijke deel van de

voor landbouw op grote schaal. Het gebied is van grote

gemeente en Odoornerveen en omgeving aan de

waarde voor de zetmeelindustrie.

zuidwestzijde. Een gebied dat ‘eigenhandig’ is ontwikkeld

Met de komst van de windmolens is het gebied ook

tot een rationeel, grootschalig agrarisch gebied. En die

belangrijk geworden voor het opwekken van duurzame

eigengereidheid zit nog steeds in de cultuur. Het grootse

energie. Een proces dat sporen heeft nagelaten in het

Veen is een gebied waar de inwoners zelf graag aan het

gebied en bij de mensen. In combinatie met de

roer staan en de ruimte krijgen en de ruimte nemen op

gerealiseerde zonneparken maakt het ook dat de

en rond het erf voor hobby of werk.

gemeente Borger-Odoorn op het vlak van energie in dit

Na de laatste ijstijd ontstonden in dit deel uitgestrekte

gebied haar steentje meer dan heeft bijgedragen.

veenmoerassen. Het veen wordt vanaf de 16e eeuw gewonnen als turf. Vanaf de 18e eeuw worden de

Op het vlak van recreatie en toerisme is het gebied vaak

ontginningen

nog onontdekt. Het vraagt vaak een tweede keer kijken

planmatig

aangepakt

met

een

systematische opzet van kanalen en wijken vanaf het

om de schoonheid van het gebied te zien.

Stadskanaal. Bij Odoornerveen zorgt het Oranjekanaal met zijtakken voor de ontsluiting van het veengebied. Het verhaal van de veenontginning in alle facetten is hier heel goed leesbaar. De

dorpen

volgen

de

structuur

van

ontginning.

Langgerekte lintdorpen met een eigen karakter zijn het gevolg. Goed bereikbaar en ontsloten. Met een duidelijke relatie met het open, omliggende agrarische gebied. De ontwikkeling van het gebied zorgde in de 19e eeuw voor een enorme groei van de inwoners en de bedrijvigheid. Statige boerderijen en huizen springen in het oog.

43

3.3.2

Waar willen we aan werken? Behoud het goud

Buitengewoon wonen en leven

De waarden van het gebied zoals hierboven beschreven

Vooruitlopend op deze Omgevingsvisie is met de

zijn het vertrekpunt bij ontwikkelingen. Om te behouden

Woonvisie 2022+ een programma ontwikkeld gericht op

en waar het kan te versterken. De grootschalige

de woningvoorraad. Deze is voor dit onderwerp de

openheid, de structuur van wijken en kanalen en

leidraad. Met als centraal doel dat je jong kunt zijn en oud

langgerekte lintdorpen met robuuste bomenrijen als

kunt worden in Borger-Odoorn. Met een passende en

plaats voor bebouwing. Waar mogelijk benutten we de

voor iedereen bereikbare woningvoorraad. Dit betekent

kans om het meer gebiedseigen te maken. Bijvoorbeeld

allereerst

nieuwe woonbuurten passend in de orthogonale

bestaande woningvoorraad. Soms door sloop- en

structuur van kruisende lijnen. Bij uitbreiding van

nieuwbouw van huurwoningen zoals samen met de

(agrarische) bedrijven zoeken wij naar de achtergrens van

woningbouwcorporaties is gedaan in Nieuw Buinen en 2e

het bebouwde deel van het lint en we laten de

Exloërmond.

verbetering

en

verduurzaming

van

de

tussenliggende wegen onbebouwd.

Bron Woonvisie 2022+ 44

Maar ook het toevoegen van nieuwe woningen uitgaande

landelijk gebied. Bij woonuitbreiding houden we vast aan

van groei van de woningvoorraad. Inpassingen in de

de kenmerkende orthogonale opzet van de dorpen.

linten als vorm van maatwerk als eerste stap. In eerste instantie is de inzet gericht op bouwen op eigen

Voorzieningen zijn van belang. Zoals gezegd niet in de

gemeentelijke

Nieuw-Buinen,

zin dat alles overal beschikbaar is. Samen hebben we

2e Exloërmond, Drouwenermond en Valthermond. Goed

gronden.

veel. En wat niet ter plaatse is, is er toch als het maar

bereikbaar en nabij voorzieningen. De Woonvisie

bereikbaar is. De hoofdkernen hebben de meeste

combineert scenario’s (basis, midden en hoog) met

inwoners en voorzieningen en vervullen daarmee ook

specifieke kenmerken (voorzieningen, bereikbaarheid en

een functie voor de omliggende dorpen. Dat blijft zo.

vierkante meter -waarde). Dit leidt tot bovenstaande

Supermarkten, medische voorzieningen, onderwijs en

verdeling van de groeipotentie per kern. Om dit

kinderopvang bijvoorbeeld. Nieuw-Buinen is de grootste

vervolgens af te zetten tegen de capaciteit van

plaats op het Veen. Ook 2e Exloërmond en Valthermond

inbreidingslocaties

deze

zijn hoofdkernen. En Stadskanaal is weliswaar over de

uitgangspunten gaan we op pad naar uitwerkingen en

grens van gemeente en provincie maar naast de deur.

realisatie.

Vanuit Odoornerveen is Odoorn onder handbereik en

in

Zoals

dezelfde

in

kernen.

Met

Emmen niet ver weg. Ook Schoonoord vervult, net over Bij woninguitbreiding, transformatie of herstructurering

de gemeentegrens een rol als voorzieningendorp. We

is ook oog voor de woonomgeving. De aspecten gezond,

kiezen ervoor om de bovenlokale voorzieningen, zo

schoon en veilig zijn altijd onderdeel van de afwegingen

nodig, te (blijven) concentreren in deze kernen.

rond inrichting van het openbaar gebied. Dit maakt dat niet alleen de woning maar ook de woonomgeving kwaliteit

heeft

rekening

houdend

met

de

gebiedskenmerken. De typisch veenkoloniale structuur is voor ons de basis waarop we verder bouwen. Dat betekent dat we aandacht hebben voor stevige, vaak tweezijdige erfbeplanting op grote boerenerven, voor doorzichten vanuit het lint naar het achterliggende

45

Voor bereikbaarheid ligt de focus op het wegennet en

Vitaal landelijk gebied

het gebruik van de auto. Bij de categorisering en

Landbouw is een van de belangrijkste functies in dit

inrichting van het wegen- en fietspadennetwerk is de

gebied. Een functie waar ruimte voor is. Ruimte voor

bereikbaarheid van de hoofdkernen een belangrijk

ontwikkeling naar een duurzame, toekomstbestendige

aspect. Andere dorpen, groot en klein, sluiten aan op

sector. Dat kan gaan om bedrijfsuitbreiding of –

deze hoofdstructuur. Door de lange afstanden tot

verandering

(basis)voorzieningen in de Veenkoloniën is en blijft de

bedrijfsvoering. Dit kan alleen in combinatie met

auto een belangrijk vervoermiddel. Daarnaast blijven wij

duurzaamheid

inzetten

openbaarvervoer

landschappelijke inpassing, passend bij de waarden van

voorzieningen en stimuleren we het gebruik hiervan. De

het gebied. Anders werken we niet mee. Kortom; ja, mits.

volgende stap van daadwerkelijk gebruik, is aan de

Om de landbouw de toekomst te geven, moeten we ook

inwoner. Een spoorverbinding ontbreekt. De N379 vormt

de waterkwaliteit verbeteren en bouwen aan een

de noord-zuid verbinding. En via de N374 is Borger onder

watersysteem dat water vasthoudt in tijden van droogte

handbereik. Vandaar zijn goede busverbindingen met

en in tijden van overlast. Daarnaast zoeken we naar

Emmen en Groningen. De inzet op de aanleg van de

mogelijkheden om stofstormen tegen te gaan in

Nedersaksenlijn zou de ontbrekende schakel tussen

perioden van droogte. Daarbij kijken we of we

Enschede en Groningen aanbrengen door spoor aan te

landschappelijk passende oplossingen kunnen vinden,

leggen tussen Emmen en Stadskanaal. Dit zou ook voor

die tegelijkertijd bijdragen aan versterking van onze

Borger-Odoorn en zeker voor het oostelijk deel van onze

klimaatdoelen,

gemeente een goede aanvulling op de bereikbaarheid

aantrekkelijkheid van het gebied en zorgen voor een

zijn. Wij zetten daar met onze partners in de regio dan

verbetering van de biodiversiteit.

op

goede

fiets-

en

gericht en

op met

vergroten

een zorg

van

toekomstbestendige voor

de

een

goede

recreatieve

ook vol op in.

46

Duurzaam in alles

het huidige gebruik van de gronden. In samenspraak met

Met de bouw van windmolens en de aanleg van

de provincie en het waterschap heeft dit onze aandacht.

zonnevelden is binnen onze gemeente een forse bijdrage geleverd aan de energietransitie. Dit heeft een forse

Dit gaat gevolgen hebben voor het gebruik van gronden.

impact gehad in het veengebied. Op het landschap en op

Borger-Odoorn is onderdeel van het ontwikkelen van een

de mensen. Dit maakt ook dat in ieder geval tot 2030

regionale adaptiestrategie.

geen nieuwe grootschalige zon- of windplannen aan de orde zullen zijn in het kader van de Drentse Regionale

De gevolgen zijn op dit moment niet goed te overzien.

Energie

op

Behalve dat ze fors kunnen zijn. Dit alles vraagt gesprek

energiebesparing, gebouwverduurzaming, kleinschalige

en afstemming met de eigenaren, gebruikers en collega-

coöperatieve initiatieven en zon op dak. Samen met

overheden. Wij zullen als gemeente zorgdragen voor het

Enexis en Tennet heeft het verbeteren van het netwerk

voeren en op gang houden van dit gesprek met alle

de hoogste prioriteit. Anders stokt ook de verduurzaming

betrokkenen.

Strategie

(RES).

We

richten

ons

van woningen en bedrijven. En als het gaat over nieuwe initiatieven dan alleen samen met onze inwoners en

Wat betreft het behoud van openbaar vervoer in het

ondernemers en met een eerlijk deel van de lusten naast

gebied, is daadwerkelijk gebruik door inwoners van groot

het dragen van de lasten. De warmtetransitie krijgt

belang. Wij hebben de bereikbaarheid met openbaar

handen en voeten in de wijkuitvoeringsplannen.

vervoer

van

Nieuw-Buinen,

2e

Exloërmond

en

Valthermond naar Stadskanaal, van Nieuw-Buinen naar Wat betreft klimaatadaptatie zijn de opgaven eveneens

Borger en van Valthermond naar Emmen weten te

groot. Water en bodem staan centraal bij het maken van

behouden en de verbinding van 2e Exloërmond naar

afwegingen of inrichting en gebruik. Om bodemdaling

Emmen weten te verbeteren. Als het gebruik achterwege

door veenoxidatie tegen te gaan of te vertragen kan het

blijft, bestaat de kans dat deze duurzame vervoerswijze

aanpassen van het waterpeil aan de orde zijn. Een

op termijn gaat verdwijnen.

peilaanpassing heeft een peilbesluit nodig van het waterschap. Veenoxidatie is een CO2 klimaatopgave en verdergaande bodemdaling heeft uiteindelijk impact op

47

Uitnodigend ondernemend De transformaties in het landelijk gebied bieden ook kansen. Voor agrarische ondernemers die op zoek zijn naar verbreding of verandering van hun bedrijfsvoering. Maar

in

geval

van

vrijkomende

agrarische

bedrijfsgebouwen ook voor nieuwe bedrijvigheid. Van belang is dat deze bedrijven passen in het landelijk gebied zowel wat betreft inpassing als de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten. Naast de agrarische ondernemers kent het gebied een veelheid aan bedrijfsactiviteiten. Zoals gezegd zijn wij uitnodigend voor ondernemers die passen bij de aard en schaal van onze gemeente. Die ook oog hebben voor de toekomstbestendigheid van hun producten en productie. Wij stimuleren een circulaire, lokale economie. Als daarvan sprake is, is er ruimte voor nieuwvestiging of uitbreiding. Voor grootschalige, industriële bedrijven is in onze gemeente geen plek. Initiatieven op het gebied van recreatie en toerisme kunnen rekenen op een warm welkom. Het kan bijdragen aan spreiding van de recreatiedruk binnen de gemeente. We willen graag de recreatieve aantrekkelijkheid van het gebied vergroten: zowel voor dagjesmensen als toeristen die ook blijven overnachten.

48

49

3.4

Gebiedskompas – Hart van het Hunzedal

50

3.4.1

Karakter

Waarden van het gebied: Hunzedal als herkenbaar beekdal ingeklemd tussen de Hondsrug en de zandrug met het lange licht slingerende bebouwingslint Drouwenerveen-Exloërveen. Slingerend verloop van de Hunze (Voorste en Achterste diep). Veel sloten haaks op de beek. De bijzondere aardkundige waarden tussen Borger en Buinen waar het Voorste Diep door de Hondsrug brak. Ruimtelijke samenhang tussen esdorp op de Hondsrug en bijbehorend randveenontginningsdorp, wat zich uit in dwarsverbindingen tussen beide (zoals Buinen - Buinerveen). Lang bebouwingslint van Buinerveen tot Exloërveen langs een klinkerweg met laanbeplanting en her en der doorzichten naar het achterliggende weidse landschap. LOFAR (superterp).

51

Beschrijving van het gebied

overgenomen. Omdat de druk op natuur en waterdoelen

Het smeltwater zocht een weg van het ijspakket naar de

toeneemt. En omdat het tempo omhoog moet. Een

zee. Zo ontstond de Hunze. De beek begint in de vorm

samenwerking tussen de gemeenten Tynaarlo, Aa en

van het Voorste en Achterste Diep. Deze beide

Hunze en Borger-Odoorn, het waterschap Hunze en Aa’s,

bovenlopen liggen in onze gemeente. Het Achterste Diep

Drents Landschap en de provincie Drenthe. Doel is nog

met een oorsprong als klein beekje vanuit het hoogveen

steeds

rond Emmen. En het Voorste Diep vanaf de Hondsrug dat

samenhangend,

bij Borger een doorbraak maakte. In de loop van de 20ste

beeksysteem. Overige functies en programma moeten

eeuw heeft de waterhuishouding een gedaantewisseling

zich tot dit doel verhouden.

het

tot

stand

brengen

robuust

en

van

een

groot

klimaatbestendig

ondergaan. Voor een beter agrarisch gebruik van de gronden werd de natuurlijke beek rechtgetrokken en

Aan de oostzijde van het Hunzedal ligt op een smalle

voorzien van intensief waterbeheer. De oorspronkelijke

zandrug een reeks van dorpen, aaneengeregen tot een

meanders

lang, slingerend bebouwingslint van Drouwenerveen tot

verloren

hun

functie

en

verdwenen

gaandeweg.

Exloërveen. De dorpen zijn dochternederzettingen van de esdorpen op de Hondsrug. Vanuit de dorpen op de

Vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw veranderde de blik.

zandrug wordt het Hunzedal langzaam ontgonnen en

De Hunzevisie werd opgesteld. Met als doel de Hunze

omgezet in landbouwgrond. In het westelijk deel treffen

weer te laten meanderen en het beekdal haar natuurlijke

we Westdorp, Eesergroen, Eeserveen en Ellertshaar Die

functie terug te geven. Sinds dat moment werken

pioniersmentaliteit is in de dorpen nog steeds te vinden.

gemeenten,

Er is veel ondernemerschap en de samenredzaamheid is

provincie,

waterschap,

vrijwilligers,

ondernemers en grondeigenaren samen om gronden

groot.

aan te kopen en opnieuw in te richten. Langzamerhand functioneren

de

beeklopen

weer

zoals

ooit.

De

waterkwaliteit verbetert, de natuurwaarden nemen toe en er is ruimte voor het bergen en begeleiden van water. Bovendien is het cultuurhistorisch karakter van het gebied stukje bij beetje weer zichtbaar geworden. De Landschapsvisie Hunzedal heeft het stokje inmiddels 52

Bron Landschapsvisie Hunzedal; de ligging van het Hunzedal in Drenthe en het deel in Borger-Odoorn

53

3.4.2

Waar willen we aan werken?

altijd

een afwisseling

blijft

tussen bebouwde en

onbebouwde percelen.

Behoud het goud Of wellicht was ‘herstel van het goud’ een betere kop geweest. Dat is immers volop aan de orde geweest.

Buitengewoon wonen en leven

Herstel van het beeksysteem, terugbrengen van natuur-

Vooruitlopend op deze Omgevingsvisie is met de

en landschapswaarden zijn de kernbegrippen voor dit

Woonvisie 2022+ een programma ontwikkeld gericht op

gebied. Ontwikkelingen zijn hierop gericht en dragen hier

de woningvoorraad. Deze is voor dit onderwerp de

aan bij. Samenloop met andere functies past zolang het

leidraad. Met als centraal doel dat je jong kunt zijn en oud

geen afbreuk doet aan het hoofddoel.

kunt worden in Borger-Odoorn. Met een passende en voor iedereen bereikbare woningvoorraad. Dit betekent

De visie geeft voor de bovenloop voorbeelden als

allereerst

verbetering

en

houvast. Het Voorste Diep is daarin vooral de plek voor

bestaande woningvoorraad.

verduurzaming

van

de

versterking van het kleinschalige cultuurlandschap met natte

Maar ook het toevoegen van nieuwe woningen uitgaande

schraalgraslanden en extensief grondgebruik. In het

van groei van de woningvoorraad. Voor de kleine dorpen

Achterste Diep speelt hermeandering van de beek en

in dit gebied betekent dat een bescheiden stap en

inrichting van een natuurzone met diverse graslandtypen

maatwerk afhankelijk van een goed plan. De Woonvisie

met lokaal moeraselementen. Daarnaast aan beide

combineert scenario’s (basis, midden en hoog) met

zijden akkerbouw met agrarisch natuurbeheer en een

specifieke kenmerken (voorzieningen, bereikbaarheid en

geleidelijke

vierkante meter -waarde).

houtwallen

en

singels,

beweging

vochtige

richting

en

natuurinclusieve

landbouw. Voor de dorpen geldt vasthouden aan de karakteristiek van het lint met een variatie aan bebouwing. Geen enkel pand is hetzelfde, maar ze staan vrijwel allemaal haaks op de weg. Ook in de dorpen geven we ruimte voor nieuwbouw, maar we willen niet dat in de dorpen het landschap niet meer wordt gevoeld. We zorgen dat er 54

Dit leidt tot onderstaande verdeling van de groeipotentie

In de dorpen bieden we ruimte voor nieuwbouw op

per kern. Om dit vervolgens af te zetten tegen de

kleine schaal. Dit is in alle gevallen passen en meten en

capaciteit van inbreidingslocaties in dezelfde kernen. Met

dus maatwerk. We richten ons op Inbreiding en kansen

deze uitgangspunten gaan we op pad naar uitwerkingen

voor herbestemming en herontwikkeling van bestaande

en realisatie. Zoals eerder gezegd is het hoogste scenario

erven. Zeker in dit gebied vraagt dat om een zorgvuldige

om tot 2030 500 woningen toe te voegen waarvan 200 in

inpassing in en aansluiting op de bestaande dorpslinten.

de bestuursperiode tot 2025 voor nu richtinggevend.

We houden vast aan de lintstructuur, waarbij een afwisseling van bebouwing en doorzichten blijft bestaan.

De dorpen in dit gebied vallen onder de samenvoeging

De langgerekte kavels haaks zijn kenmerkend. Dat is ook

‘dorpen rond Borger’ en ‘dorpen rond 2e Exloërmond en

de basis voor nieuwe ontwikkeling.

Valthermond’.

Bron Woonvisie 2022+

55

Bij woninguitbreiding, transformatie of herstructurering

plekken waar het lint de grote dwarsverbindingen snijdt,

is ook oog voor de woonomgeving. De aspecten gezond,

zodat dorpen goed met OV bereikbaar blijven.

schoon en veilig zijn altijd onderdeel van de afwegingen rond inrichting van het openbaar gebied. Dit maakt dat

Vitaal landelijk gebied

niet alleen de woning maar ook de woonomgeving

Duidelijk is inmiddels dat de nadruk in het Hunzedal ligt

kwaliteit heeft.

op herstel van het beeksysteem en de landschappelijke en natuurlijke waarden in het beekdal. Samenloop met

Voorzieningen zijn van belang. Zoals gezegd niet in de

andere functies is mogelijk zolang het aansluit bij dit doel.

zin dat alles overal beschikbaar is. Samen hebben we

Het is ook een uitdaging. Veel betrokkenen missen

veel. En wat niet ter plaatse is, is er toch als het maar

namelijk de samenhang in de uitvoering. De belangen

bereikbaar is. Voor deze kleine kernen is dit aan de orde.

van het landschap zijn zo bepalend dat koppelkansen

Voor nagenoeg alle voorziening zijn ze aangewezen op

worden gemist. Wij willen ons als gemeente inspannen

naburige dorpen. Borger en Exloo zijn onder handbereik.

om dit onderlinge gesprek beter te voeren. Met als

En hetzelfde geldt ook voor Assen en eventueel

uitkomst een gedragen en breed gericht perspectief

Groningen.

passend binnen de Landschapsvisie. Een perspectief waar naast het herstel van het beeksysteem ruimte is

Voor bereikbaarheid ligt de focus op het wegennet en

voor extensieve agrarische activiteiten of agrarisch

het gebruik van de auto. Een spoorverbinding ontbreekt.

beheer en recreatie en toerisme.

De N374 leidt naar Stadskanaal en Hoogeveen van oost naar west. Borger en de nabije dorpen zijn goed via de ‘Hunebed Highway’ (N34) Deze zorgt voor een snelle en goede verbinding met Emmen en Groningen. Ook de busverbinding vanuit Borger is prima. De Qliner stopt in Borger op zijn weg van Groningen naar Emmen. We zetten in op veilige vlotte verbindingen voor auto en fiets. Verbindingen vanuit Hunzedal lopen vooral van noord naar zuid en beperkt naar west en oost. Dat is een kracht en beperking tegelijk. We zetten in op goede hubs op 56

Duurzaam in alles

Uitnodigend ondernemend

Het herstel van het beeksysteem past naadloos in de

De ruimte in dit gebied om te ondernemen is

toenemende noodzaak om onze natuur- en waterdoelen

logischerwijs beperkt. De nadruk ligt op andere doelen.

te realiseren. Met het beekherstel is het vasthouden van

Maar in de dorpen vinden we veel eenmanszaken,

water uitgangspunt geworden. Dat vraagt het Rijk ook

zzp-ers en mensen die wat ruimte nodig hebben voor

van

klimaatrobuust

hun hobby’s op en rond het erf. Die ruimte bieden we.

watersysteem dat geschikt is om het water vast te

Natuurlijk wel binnen datgene wat landschappelijk en

houden en te bergen in het gebied in plaats van zo snel

milieukundig nog past.

ons.

We

werken

aan

een

mogelijk af te voeren. Dat maakt dat er alleen ruimte is voor bestaande De warmtetransitie krijgt handen en voeten in de

ondernemers en voor plannen die passen bij het

wijkuitvoeringsplannen.

bovenliggende doel van het herstel van het beeksysteem.

Oplossingen

voor

nieuwe

vormen van warmtevoorziening. Voor verduurzaming en energie zetten we vooral in op lokale initiateven en het ontzorgen van inwoners bij het isoleren van hun woning en het aanleggen van zonnepanelen op daken.

57

58

3.5

Gebiedskompas – De oorspronkelijke Hondsrug

59

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=2980d4cd-11e1-4968-8a9f-c17c370df931