Beleidsnota IBOR 2020-2028
Tekst van het document
Beleidsnota IBOR 2020 - 2028 Klant:
Gemeente Borger-Odoorn
Referentie: BG4451TPRP1902151308 Status:
1.0 /Definitief
Datum:
19 juni 2020
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Postbus 8064 9702 KB Groningen Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 53 00 T info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Beleidsnota IBOR Ondertitel: Referentie: BG4451TPRP1902151308 Status: 1.0/Definitief Datum: 19 juni 2020 Projectnaam: gemeente Borger-Odoorn beleidsnota IBOR Projectnummer: BG4451 Auteur(s): Peter Schut Opgesteld door: Peter Schut Gecontroleerd door: Peter Schut Datum/paraaf: CPS 19062020 Goedgekeurd door: Martijn van Houten Datum/paraaf: 19-06-2020/MvH
Classificatie Projectgerelateerd
Disclaimer Niets uit deze specificaties/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van HaskoningDHV Nederland B.V.; noch mogen zij zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor zij zijn vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor deze specificaties/drukwerk ten opzichte van anderen dan de personen door wie zij in opdracht is gegeven en zoals deze zijn vastgesteld in het kader van deze Opdracht. Het geïntegreerde QHSE-managementsysteem van HaskoningDHV Nederland B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001:2015, ISO 14001:2015 en ISO 45001:2018. 19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
i
Projectgerelateerd
Inhoud 1
Inleiding
6
1.1
Algemeen
6
1.2
Leeswijzer
7
2
Doelstelling gemeente
9
2.1
Doelen beheer openbare ruimte
9
2.2
Ontwikkelingen beheer openbare ruimte
9
2.3
Uitgangspunten
10
3
Kaders en kwaliteitsambities
12
3.1
Wettelijk kader
12
3.2
Kwaliteitsambities
12
3.2.1 3.2.2
Technische kwaliteit Beeldkwaliteit
12 13
3.3
Kwaliteitsambitie in de gemeente Borger-Odoorn
14
4
Werkwijze beheer van de gemeente
16
4.1
Type onderhoud
16
4.2
Participatie
17
4.3
GVVP
18
4.4
Claims
18
5
Huidige situatie
21
5.1
Wegen
21
5.1.1 5.1.2 5.1.3
Areaal Beleid Kwaliteit
21 22 23
5.2
Kunstwerken
24
5.2.1 5.2.2 5.2.3
Areaal Beleid Kwaliteit
24 24 24
5.3
Groen
25
5.3.1 5.3.2 5.3.3
Areaal Beleid Kwaliteit
25 25 26
5.4
Water
27
5.4.1 5.4.2 5.4.3
Areaal Beleid Kwaliteit
27 28 28
5.5
Openbare verlichting
28
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
1
Projectgerelateerd
5.5.1 5.5.2 5.5.3
Areaal Beleid Kwaliteit
28 29 29
5.6
Meubilair
29
5.6.1 5.6.2 5.6.3
Areaal Beleid Kwaliteit
29 30 30
5.7
Overzicht beleid
32
6
Financiën
34
6.1
Wegen
34
6.2
Kunstwerken
35
6.3
Groen
35
6.4
Water
36
6.5
Openbare Verlichting (OVL)
36
6.6
Meubilair
37
6.7
Reiniging
37
6.8
Samenvatting en conclusie
39
7
Scenario’s
42
7.1
Conclusie op hoofdlijnen
42
7.2
Welke keuzes kan de gemeente maken?
42
7.2.1 7.2.2 7.2.3
Continueren beschikbare budget Aanpak achterstanden Keuzes in andere kwaliteitsniveaus
43 43 44
7.3
Omgaan met vervangingen
45
8
Ontwikkelagenda
47
8.1
Algemeen
47
8.2
Samenvatting ontwikkelagenda
50
Bijlagen
19 juni 2020
52
BG4451TPRP1902151308
2
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
3
Projectgerelateerd
Managementsamenvatting Deze rapportage geeft inzicht in het onderhoud van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte van de gemeente Borger-Odoorn. De kapitaalgoederen betreffen wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal en de actuele kwaliteit beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. Tot slot zijn de bevindingen in een ontwikkelagenda opgenomen. De rapportage heeft een doorkijk van acht jaar en is van toepassing op de periode van 2020 t/m 2028. Het areaal van de gemeente is niet volledig in beeld en of actueel. Het onderhoudsniveau van de kapitaalgoederen is over het algemeen laag, kwaliteitsniveau C. Er zijn ook achterstanden in onderhoud geconstateerd, maar deze zijn niet voor alle kapitaalgoederen goed in beeld. Het kwaliteitsniveau komt overeen met het in het verleden genomen besluit om, als gevolg van bezuinigingen, minimaal kwaliteitsniveau C na te streven. Op basis van de actuele kwaliteit is het benodigde budget, het budget voor het wegwerken van de achterstanden en het beschikbare budget in beeld gebracht (op basis van huidige areaal en prijspeil 2020): Structureel Budget beschikbaar
Thema
Wegen 2020 – 2023 2023 – 2028
Structureel Benodigd
Incidenteel nodig voor Achterstanden
€ 2.176.713 € 1.176.713
€ 2.133.000 (niveau C/B)
€ 12,5 miljoen
€ 28.989
€ 157.000
Onbekend
€ 2.262.400
€ 2.350.000
Minimaal € 2,4 miljoen
€ 153.884
€ 220.000
Onbekend
€ 97.500
€ 101.500
geen
€ 142.910
€ 156.000
onbekend
Totaal/jaar 2020-2023
€ 4.862.396
€ 5.117.500
2023 -2028
€ 3.862.396
€ 5.117.500
droge en natte Kunstwerken Groen Water OVL Meubilair
Minimaal € 14,9 miljoen
Voor het continueren van kwaliteitsniveau minimaal C is structureel jaarlijks € 5,1 miljoen benodigd. Ten opzichte van de beschikbare middelen komt de gemeente tot en met 2023 jaarlijks ruim € 250.000 tekort, na 2023 is dit € 1.250.000. Dit komt doordat tot en met 2023 € 1 miljoen voor wegen extra beschikbaar is gesteld. Daarnaast zijn niet alle achterstanden in beeld, maar bedraagt de achterstand minimaal € 14,9 miljoen. Met name voor groen, kunstwerken, water en meubilair moet op basis van geactualiseerd areaal de achterstandssituatie in beeld gebracht worden. Voor de kunstwerken bestaat er zorg op het draagvermogen. Ook kunnen de huidige achterstanden nog een kritisch op de maatregelen en kosten geactualiseerd worden. Als de achterstanden volledig in beeld zijn, is het voorstel een specifiek programma op te zetten om de achterstanden aan te pakken en dit periodiek te evalueren. Op hoofdlijnen (per kapitaalgoed en/of combinatie van punten : o De maatregelen van de achterstanden per kapitaalgoed kritisch te beschouwen 19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
4
Projectgerelateerd
o o o o o
Areaal uit openbaarheid halen Andere geldbronnen aanboren zoals subsidieregelingen Werkzaamheden nog meer combineren met klimaatadaptatie (verdroging tegen gaan), energietransitie en circulariteit. De marktpartijen uitdagen door middel van een marktconsultatie en innovatieve contractvormen (voor langere tijd) Onderzoeken of een investering met een lange afschrijftermijn tot de mogelijkheden behoort.
Uiteraard is het mogelijk om andere keuzes te maken in de kwaliteitsniveaus. Structureel naar een hoger niveau gaan kost grofweg € 1 miljoen per jaar extra per hoger niveau. Dit geldt dan voor het gehele areaal. Vervangingen zijn nu niet in beeld. Zowel de vervangingsopgave als de vervangingstrategie zullen uitgewerkt moeten worden. Tot slot staan er diverse onderwerpen op de ontwikkelagenda. Onderwerp
Actie
Jaar van uitvoering
Basis op orde brengen
Kapitaalgoederen actualiseren op areaal, eenheidsprijzen en onderhoudsfrequenties en opnemen in integraal actueel beheersysteem Technische en beeldkwaliteitsinspecties uitvoeren (frequentie afhankelijk kapitaalgoed)
Continu
IBOR plan
4-jaarlijks actualiseren
2024
Beleidsplannen
Beleidsplannen actualiseren
Vanaf 2020
Beheerplannen
Beheerplannen opstellen en onderdeel laten zijn van begrotingscyclus (input voor beheerparagraaf kapitaalgoederen)
Najaar 2020 en dan jaarlijks
Kwaliteitsniveaus
Bij actueel beheersysteem en gebiedsindeling kunnen de kwaliteitsambities en niveaus makkelijker doorgerekend worden
2021-2022
Maatschappelijke Opgaven in beeld
Strategie uitwerken voor de maatschappelijke opgaven voor onderhoud, vervanging, klimaatadaptatie, energietransitie, circulariteit (integreren in beleidsvisies)
2020-2022
Meerjarenplanning
Uitvoeringsprogramma’s van maatschappelijke opgaven integreren met de onderhouds- en vervangingsopgaven
2021-2022
Wegen
Keuzes in achterstand duidelijk en aanpak
2020/2021
Groen
Beleid actualiseren Keuzes in achterstand duidelijk en aanpak Vervangingsopgave plantvakken in beeld en aanpak Afstemming buitendienst
2021 2020-2021 2020-2021 2020-2021
Kunstwerken
Structureel beheer en onderhoud beleggen Inspectie CUR 117 uitvoeren – draagvermogen in beeld Herstelmaatregelen en/of vervangingsopgave in beeld
2020 2020 2020-2021
Meubilair
Vervangingsopgave in beeld
2020-2021
Water
Beleidsnota Water (onderdeel GRP 2016 – 2020) actualiseren
Is uitgesteld naar 2022
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
5
Projectgerelateerd
1
Inleiding
1.1
Algemeen
Voor u ligt de beleidsnota IBOR (Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte) van de gemeente BorgerOdoorn. De gemeente heeft de wens inzicht te krijgen in stand van zaken en de mogelijke keuzes die ze kan maken voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte1, inclusief inzicht in de financiële consequenties. Besluitvorming over de keuzes leidt ook tot het beschikbaar stellen van de benodigde budgetten om die keuzes te kunnen realiseren, waardoor beleid en uitvoering met elkaar in evenwicht komen. Voor zowel voor de werkzaamheden bij de afdelingen Real als BORG is deze nota belangrijk. Het beoogde resultaat is duidelijkheid scheppen in de huidige stand van zaken en de mogelijk te maken keuzes over de kwaliteitsniveaus van de onderdelen in de openbare ruimte (groen, straatmeubilair, verharding, wegen, vijvers en sloten). Deze verschillende onderdelen noemen we ook wel de kapitaalgoederen2. De kapitaalgoederen waar deze nota betrekking op heeft zijn: Wegen
Groen
Kunstwerken
Meubilair
Openbare verlichting
Water
De nota geeft per kapitaalgoed inzicht in wat we precies in beheer hebben (het areaal), hoe het er bij ligt (de kwaliteit) en hoeveel geld we nodig en beschikbaar hebben voor het in stand houden ervan (de benodigde en beschikbare budgetten). Naast het fysiek in stand houden van de kapitaalgoederen worden de kapitaalgoederen ook gereinigd. De beleidsnota heeft in principe een looptijd van acht jaar en is van toepassing op de periode van 2020 t/m 2028, waarbij we jaarlijks de actuele stand van zaken van de kapitaalgoederen aan de raad presenteren en indien nodig bijstellen. Het beheer van riolering, hekwerken, gebouwen en sportvelden staan los van het voorliggende plan. De rapportage is in nauwe samenwerking met de gemeente tot stand gekomen.
1
De openbare ruimte is de ruimte die voor iedereen toegankelijk is. Kapitaalgoederen zijn objecten in de openbare ruimte die nodig zijn diensten en goederen aan inwoners te leveren. Het zijn grote objecten die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. 2
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
6
Projectgerelateerd
1.2
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 behandelt de doelstellingen van de gemeente. Hoofdstuk 3 beschrijft de algemene wetgeving en kaders waar de gemeente aan moet voldoen en hoofdstuk 4 de werkwijze van de gemeente. Hoofdstuk 5 beschrijft de huidige situatie van de kapitaalgoederen in de gemeente, wat is precies in beheer, welke beleid is gedefinieerd en wat de kwaliteit is. Hierna volgt de vertaling naar de financiën in hoofdstuk 6. Hoofdstuk 7 gaat in op hoe de gemeente keuzes kan maken tussen de verschillende scenario’s die hieruit voortvloeien. Hoofdstuk 8 zoomt in op de zaken die de gemeente de komende periode kan oppakken (de ontwikkelagenda).
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
7
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
8
Projectgerelateerd
2
Doelstelling gemeente
2.1
Doelen beheer openbare ruimte
Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente met een toeristisch karakter. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. Woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid zijn waarden die we willen versterken. Ook wil de gemeente over een veilig en goed onderhouden wegennet beschikken. De kwaliteit van de openbare ruimte is van groot belang voor de gemeente Borger-Odoorn. De gemeente ontving in 2010 het internationale Cittaslow keurmerk. Dit is het keurmerk op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie, cultureel erfgoed en identiteit. Het keurmerk stimuleert de gemeente, instellingen, ondernemers en inwoners om verantwoordelijkheid te nemen voor Borger-Odoorn. De gemeente heeft haar bestuurlijke doelstellingen vastgelegd in het coalitieakkoord 2018 – 2022 “Vertrouwd, Vernieuwend, Vooruit!”. Deze vormen één van de uitgangspunten voor het treffen van beheer- en onderhoudsmaatregelen en zijn richtinggevend bij de bepaling van de ontwikkelagenda. De doelen zijn afgeleid van landelijke wet- en regelgeving, de missie van de gemeente, de speerpunten van het college van B&W en vigerende visie- en beleidsdocumenten.
Dit is voor het beheer en onderhoud door vertaald in vier speerpunten, namelijk: Onze inwoners, Onze toekomst, Onze economie en Onze leefomgeving. Over deze beleidsnota staat het volgende in het coalitieakkoord: “Er wordt binnen een jaar een beleidsnota ‘onderhoud en beheer openbare ruimte’ aangeboden aan de raad. Met deze nota kan de raad het gewenste onderhoudsniveau van ‘groen’ en ‘grijs’ bepalen. In de nota worden de financiële gevolgen van de keuzes aangegeven. Na besluitvorming in de raad moeten de benodigde budgetten voor het onderhoud en beheer beschikbaar worden gesteld, zodat beleid en uitvoering met elkaar in evenwicht komen” [bron: Vertrouwd, Vernieuwend, Vooruit!, Coalitieakkoord 2018 – 2022].
2.2
Ontwikkelingen beheer openbare ruimte
De mening en betrokkenheid van de bewoners speelt een steeds belangrijkere rol bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Zo is er in toenemende mate aandacht voor aspecten zoals beleving, gebruikswaarde, duurzaamheid en klimaatverandering. Inwoners benaderen de overheid gemakkelijk en direct, zeker als het gaat om de leefbaarheid van de directe leefomgeving. Inwonerparticipatie staat hoog in het vaandel en de gemeente juicht ideeën en initiatieven vanuit de samenleving toe. Samenwerken met inwoners vergt van de organisatie regel- en daadkracht en is soms intensief; daarom zoekt de gemeente telkens balans tussen enerzijds het bereiken van een zo groot mogelijk draagvlak en acceptatie onder inwoners en anderzijds het behouden van de daadkracht van een bestuurlijke organisatie. Deze gemeente kent sinds 2020 dorpsbudgetten, deze kunnen de inwoners aanwenden onder andere om in te zetten in de openbare ruimte.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
9
Projectgerelateerd
Klimaatverandering leidt tot de noodzaak om in de toekomst andere keuzes te maken. Zo moeten we bijvoorbeeld onder andere rekening houden met het bestrijden van de eikenprocessierups, door onder andere meer biodiversiteit na te streven. Verder kunnen we nog meer rekening houden met droogte en meer droogtebestendige soorten kiezen. Ook zullen we voorzieningen moeten treffen om hemelwater in het gebied vast te houden. Bij het uitvoeren van werkzaamheden houden we hier zoveel mogelijk rekening mee. Eventuele kostenverhogende maatregelen zullen we bij nieuw beleid apart in beeld gaan brengen.
2.3
Uitgangspunten
Deze nota gaat uit van de kapitaalgoederen in beheer en onderhoud bij de gemeente Borger-Odoorn. Beheer en onderhoud is gericht op het in stand houden van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. In de huidige situatie maakt de gemeente integraal de meest optimale keuzes binnen de beschikbare budgetten. Het bestuur heeft de volgende speerpunten meegegeven: A. Het doel is een leefgebied van goede kwaliteit, dat aansluit op de behoeften van de bewoners: een vitaal Borger-Odoorn. B. Een goed onderhouden groene openbare ruimte verbetert het leven van onze inwoners. C. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. D. Woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid zijn speerpunten die de gemeente wil versterken. Ook wil de gemeente over een veilig en goed onderhouden wegennet beschikken. E. Inwonerparticipatie krijgt een steeds grotere rol. Dit vraagt een faciliterende en coachende ondersteuning door ambtenaren en bestuur. F. Een duurzame toekomst: een goed beheer en onderhoud (rentmeesterschap) is bij uitstek een duurzame taak. G. De Cittaslow-kwaliteiten van de gemeente handhaven en uitbreiden.
De nota maakt ook gebruik van de reactie van de inwoners die voortkwamen uit de sessies bij het opstellen van het GVVP en de door de gemeente aangeleverde meldingen van de afgelopen jaren. Verder zijn de afdelingen BORG, Grondgebiedszaken en Financiën betrokken bij het opstellen van deze nota.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
10
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
11
Projectgerelateerd
3
Kaders en kwaliteitsambities
3.1
Wettelijk kader
Een belangrijke voorwaarde voor de gemeente is dat zij voldoet aan wet- en regelgeving, zoals vigerende wetgeving, regels over het werken in de openbare ruimte, bescherming van het milieu en aansprakelijkheid. De belangrijkste wetgeving voor het beheer van de openbare ruimte staat in bijlage 1.
3.2
Kwaliteitsambities
Bij het onderhouden van de openbare ruimte maken we onderscheid in technische kwaliteit en beeldkwaliteit.
3.2.1
Technische kwaliteit
Als beheerder van de openbare ruimte heeft de gemeente een algemene zorgplicht voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de openbare ruimte. Hieraan geeft de gemeente invulling door kapitaalgoederen te inspecteren op technische kwaliteit. Met technische kwaliteit doelen we op de (wettelijke) richtlijnen, normen en eisen die landelijk gesteld zijn aan het technisch functioneren en de veiligheid van een kapitaalgoed. Er zijn diverse landelijke organisaties die de wet- en regelgeving voor de diverse kapitaalgoederen hebben vertaald naar normen, richtlijnen en ingrijpmaatstaven, zoals het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond, Weg- en waterbouw), de CUR (Civieltechnisch Centrum Uitvoering Research en Regelgeving) en het NEN-instituut (Nederlandse Norm – instituut). De technische inspecties geven inzicht in hoeverre de kapitaalgoederen voldoen aan de landelijk gehanteerde normen en richtlijnen. Voldoen aan deze normen en aanbevelingen borgt de technische veiligheid en het uitvoeren van de juiste maatregel op het juiste moment (voorkómen van kapitaalvernietiging). De onderhoudsintervallen zijn in de regel groot, bijvoorbeeld 1x per 10 à 15 jaar onderhoud uitvoeren aan een weg. Het effect van verschillende kwaliteitsambities is relatief klein. Structurele keuzes die wel effect hebben bestaan uit het willen afwijken van landelijke normeringen.
De technische kwaliteit wordt uitgedrukt in vijf kwaliteitsniveaus: Technische kwaliteit A+
Zeer hoog
(Zo goed als) nieuw; perfect onderhouden
A
Hoog
Technisch goed in orde; goed onderhouden
B
Basis
Heel en veilig; functioneel; regelmatig onderhouden; voldoen aan normen en richtlijnen
C
Laag
D
Zeer laag
Discomfort; enige hinder; veiligheid kan in het geding komen; matig onderhoud; normen en richtlijnen zijn overschreden. Achterstallig onderhoud. Kapitaalvernietiging; functieverlies; aansprakelijkheidsstelling; slecht onderhoud , normen en richtlijnen zijn ver overschreden. Achterstallig onderhoud.
Tabel 3.1: Classificatie technische kwaliteit
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
12
Projectgerelateerd
Een voorbeeld van de technische kwaliteit van asfaltwegen is hieronder gevisualiseerd:
Tabel 3.2: Voorbeeld technische kwaliteit
3.2.2
Beeldkwaliteit
Naast de technische kwaliteit streeft de gemeente ook een beeldkwaliteit na. De beeldkwaliteit heeft betrekking op het straatbeeld: hoe ziet het kapitaalgoed eruit, is het object besmeurd met graffiti, groeit er onkruid tussen de nieuwe heesterbeplanting, moet het gras gemaaid worden, ligt er veel zwerfvuil en rotzooi op straat? Vaak gaat het over ‘schoon’ en ‘heel’. De intervallen tussen de onderhoudsmaatregelen zijn relatief klein (korte cycli, onderhoud vindt meerdere keren per jaar plaats, bv. 6x per jaar vegen). Dit hoogfrequente onderhoud beïnvloedt vooral de beeldkwaliteit: hoe hoger de onderhoudsfrequentie des te beter de beeldkwaliteit. Dit heeft overigens niet per definitie ook invloed op de technische kwaliteit, de beeldkwaliteit kan goed zijn (goed gemaaid gazon) maar de technische kwaliteit kan slecht zijn (veel kale plekken). De beeldkwaliteit is eenduidig beschreven in de landelijk gebruikte CROW-methodiek (CROW-publicatie 323) en heeft de volgende kwaliteitsniveaus (tabel 3.3): Beeldkwaliteit A+
Zeer hoog
Prachtig; nagenoeg ongeschonden; zeer schoon
A
Hoog
Mooi en comfortabel; erg schoon
B
Basis
Sober; functioneel; schoon
C
Laag
Schraal; onrustig beeld; vies
D
Zeer laag
Verloedering; uitlokking van vernieling; sociale onveiligheid; erg vies
Tabel 3.3: Classificatie beeldkwaliteit
Een voorbeeld van hoe dit in de catalogus van CROW is opgenomen staat in tabel 3.4.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
13
Projectgerelateerd
Tabel 3.4: Voorbeeld beeldkwaliteit
3.3
Kwaliteitsambitie in de gemeente Borger-Odoorn
De gemeente Borger-Odoorn spreekt in haar coalitieakkoord over het nastreven van een leefgebied van ‘goede’ kwaliteit en een ‘goed’ onderhouden openbare ruimte. Conform de indeling volgens CROW verstaan we voor de gemeente hieronder kwaliteitsniveau A en B, waarbij de kwaliteit voldoet aan de vigerende normen en richtlijnen, die de technische veiligheid borgt en kapitaalvernietiging3 voorkomt. Een hogere kwaliteit vergt meer onderhoud en kost daarom ook meer geld. Aangezien de middelen niet onuitputtelijk zijn, heeft de gemeente op basis van de genoemde CROW indeling de volgende technischeen beeldkwaliteitsambities gedefinieerd: - Goed (A): o Gebieden met een goed beheerniveau zijn de bijzondere en/of karakteristieke gebieden van Borger-Odoorn, zoals de begraafplaatsen. Het beheeruitgangspunt is dat de openbare buitenruimte gekenmerkt wordt door een aantrekkelijk, veilig, goed verzorgd en schoon beeld. - Voldoende (B): o De doorgaande wegen behoren tot beheerniveau B. Als beheeruitgangspunt geldt, dat de openbare ruimte er redelijk goed verzorgd uitziet en over het algemeen schoon beeld geeft en in een veilige situatie verkeert. - Matig (C): o De woongebieden behoren bij beheerniveau C. De openbare ruimte ziet er matig verzorgd uit, is soms vies en geeft een onrustig beeld. Er is kans aanwezig op onveilige situaties.
- Onvoldoende (D): o Dit beeldniveau is de absolute ondergrens en in het buitengebied komt dit niveau voor. Het beeldniveau D geeft een verloederd beeld en levert onveilige situaties op. Er is sprake van achterstallig onderhoud en er is grote risico op onveilige situaties en aansprakelijkheidstellingen.
3
Kapitaalvernietiging is het verschil tussen de meerkosten van uitgesteld onderhoud en de kosten van tijdig onderhoud.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
14
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
15
Projectgerelateerd
4
Werkwijze beheer van de gemeente
4.1
Type onderhoud
De gemeente voert verschillende soorten onderhoud uit om de openbare ruimte in stand te houden, namelijk: klein- en groot onderhoud en vervanging. Figuur 4.1 geeft een overzicht van de verschillende soorten onderhoud uitgezet in tijd en in tabel 4.1 zijn de typen onderhoud gedefinieerd. Wanneer groot onderhoud niet tijdig uitgevoerd wordt, is er sprake van achterstallig onderhoud.
Figuur 4.1: typen onderhoud en hun effect Soort onderhoud
Omschrijving
Voorbeeld
Groot onderhoud
Uitvoering van maatregelen, als gevolg van slijtage na een langere periode van gebruik, om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Groot onderhoud is vaak gepland, ingrijpend van aard en betreft een groot of belangrijk deel van het object.
Groot onderhoud aan een verharding is bijvoorbeeld het aanbrengen van een nieuwe asfaltdeklaag of het volledig herstraten van een klinker woonstraat.
Klein onderhoud
Routinematige (kleinschalige) maatregelen die noodzakelijk zijn om het object in goede werkende en veilige staat te houden tegen een van tevoren vastgesteld kwaliteitsniveau. Voorbeelden: het maaien van grasvelden en het legen van afvalbakken. Het gaat ook om incidentele reparaties, werkzaamheden in geval van calamiteiten en serviceverlening naar aanleiding van meldingen beschouwd als dagelijks onderhoud.
Achterstallig onderhoud
Groot onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet (meer) wordt voldaan aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud kan leiden tot schade en/of onveilige situaties, hetgeen vaak leidt tot hogere herstelkosten.
Vervanging
Door bijvoorbeeld grote verzakkingen en Maatregelen die uitgevoerd moeten worden aan het einde spoorvorming kan een deklaag de weg niet van de levensduur van het object en het volledig te meer vlak krijgen maar moet de gehele vervangen zodat de functie behouden blijft. constructie vervangen worden.
Klein onderhoud is bijvoorbeeld het plaatselijk repareren van een gat in het wegdek of een paar tegels recht leggen in een voetpad.
Het conserveren van een asfaltdeklaag door een slijtlaag kost ca. € 7 per m2. Als het onderhoud uitgesteld wordt, ontstaat er achterstallig onderhoud. Doordat de asfaltdeklaag verslechtert, is een slijtlaag niet meer afdoende. Een zwaardere maatregel, vervangen deklaag, is nodig en die kost ca. € 25 per m2.
Tabel 4.1: typen onderhoud, omschrijving en voorbeeld
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
16
Projectgerelateerd
Het in stand houden van de openbare ruimte betekent in stand houden van wat er nu ligt en zo goed mogelijk voldoen aan de uitgangspunten van het coalitieprogramma. De genoemde onderhoudsvormen zijn voorzien in de lopende begroting van de gemeente. Investeringen, vernieuwingen en vervangingen die een daadwerkelijke verandering van de openbare ruimte veroorzaken zijn hier niet voorzien. Uitgangspunt is dat deze situaties leiden tot apart aangevraagde investeringen.
4.2
Participatie
In het coalitieakkoord heeft de gemeente aangegeven burgerparticipatie een steeds grotere rol te geven, waarbij ze een volgende stap op de participatieladder willen zetten. Hiermee wil de gemeente bewoners betrekken bij de planvorming en uitvoering van werkzaamheden in de openbare ruimte. In de participatieladder zijn verschillende niveaus van participatie aangeduid. Informeren is het laagste niveau van participeren; hier is slechts een beperkte rol voor de belanghebbenden. Het hoogste niveau is (mee)beslissen over het project; hierbij ligt veel meer verantwoordelijkheid bij de participant. De participatieladder is weergegeven in figuur 4.2. De mogelijkheden voor participatie per kapitaalgoed en per Figuur 4.2: Participatieladder buurt of wijk zijn nog niet gedefinieerd. Door de implementatie van de omgevingswet, krijgt participatie een impuls. Een van de doelen van de omgevingswet is namelijk om ondernemers, inwoners en andere belanghebbenden te betrekken bij aanpassingen in de openbare ruimte. Deze inwonersparticipatie is nog lang niet altijd vanzelfsprekend in de organisatie van de gemeente. De gemeente Borger-Odoorn heeft er daarom voor gekozen om o.a. te werken met Dorpsontwikkelingsplannen (DOP), gevoed door belevingsonderzoeken.
Dorpsontwikkelingsplannen (DOP) Voor het opstellen van een DOP voert de gemeente belevingsonderzoeken uit in de verschillende leefomgevingen/dorpen. Het doel van een DOP is beeld krijgen van de leefbaarheid in een dorp, wijk of buurtschap en het streven is deze te behouden of indien nodig te verbeteren. Met een DOP kan de gemeente proactief reageren op de wensen en ideeën van bewoners en benut de lokale kennis en creativiteit. In het proces ontmoeten mensen gelijkgestemden en samenwerkingspartners die bij verdere uitwerking een actieve rol kunnen spelen. Dorpsbudgetten De gemeente werkt met dorpsbudgetten. Dit is een subsidieregeling voor en door bewoners die in hun wijk, buurt of dorp aan de slag willen. Bewoners zijn per slot van rekening dé belevingsdeskundigen in hun eigen straat of buurt en hiermee kunnen bewoners van de gemeente zelf ideeën uitvoeren, zoals: Een fysieke aanpassing doen door bijvoorbeeld een speelplek te verbeteren Sociale activiteiten ontplooien door bijvoorbeeld een festival te ontwikkelen De veiligheid in de leefomgeving verbeteren door bijvoorbeeld voorlichting. Het belangrijkste doel van de dorpontwikkelingsplannen en het dorpsbudget is dat de gemeente interactief in gesprek is met de inwoners van de wijken, buurten of dorpen en op de hoogte is van hun beleving van de openbare ruimte en wensen en opmerkingen hierover.
Dit betreft in de regel kleine extra wensen en/of aanpassingen in de openbare ruimte en niet het uitvoeren van onderhoud.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
17
Projectgerelateerd
4.3
GVVP
Het gemeentelijk verkeers- en vervoerplan (GVVP) is in 2018 geactualiseerd (19 december 2018), waaruit drie kernopgaven in het kader van het verkeersbeleid volgen, namelijk: kwaliteit van de leefomgeving een heldere verkeersstructuur verkeersveiligheid voor alle verkeersdeelnemers. Tevens zijn bij het opstellen van het GVVP de reacties van de bewoners geëvalueerd. Opvallend is dat veel klachten betrekking hebben op het gebied van beheer en onderhoud van het auto- en fietsnetwerk en op het groen langs de wegen en fietspaden. Het GVVP stelt ook dat dit IBOR-plan deze punten meeneemt. De resultaten uit 2018 zijn in de onderstaande figuur samengevat.
Figuur 4.4: aantal meldingen
De meldingen gaan op hoofdlijnen over: Wegen: slechte wegen, fiets- en voetpaden, gaten in wegdek, slechte bermen Groen: teveel hoge bomen, dode takken die tot onveiligheid leiden, Inrichting: verlichting fietspaden, voorrangssituatie rotonde onduidelijk, bebording en belijning slecht onderhouden Geluidsoverlast: teveel geluid als gevolg van type verharding en drempels Gedrag: parkeren op ongewenste plaatsen, hard rijden, sluipverkeer, dumpen afval.
4.4
Claims
Bij de gemeente zijn de afgelopen jaren gemiddeld ca. 25 claims per jaar ingediend over de wegen en groen. Ca. 10 claims per jaar zijn daadwerkelijk toegekend. De reden van de toegekende claims voor de wegen is over het algemeen de onderhoudstoestand, voor groen is het veelal stormschade of schade als gevolg van het uitvoeren onderhoud. Gemiddeld keert de gemeente jaarlijks ca. € 5.000 uit. De resultaten zijn in figuren 4.5 en 4.6 opgenomen. Uit de figuren blijkt dat het totaal aantal claims afneemt, echter het aantal toegekend claims is vrij constant, ca. 10 per jaar.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
18
Projectgerelateerd
Figuur 4.5: aantal claims
19 juni 2020
Figuur 4.6: aantal toegekende claims
BG4451TPRP1902151308
19
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
20
Projectgerelateerd
5
Huidige situatie
Dit hoofdstuk geeft inzicht in de actuele stand van zaken per kapitaalgroep, dit zijn de thema’s in de begroting. De huidige situatie geeft aan hoe het beheer van kapitaalgoederen in de afgelopen jaren is verlopen en wat de uitgangspositie is voor de komende jaren. De areaalgegevens zijn door de gemeente aan Royal HaskoningDHV aangeleverd en dienen als het uitgangspunt voor deze beleidsnota openbare ruimte. De betrouwbaarheid van de aangeleverde arealen is per kapitaalgoed verschillend, van betrouwbaar voor de arealen van bijvoorbeeld groen en wegen tot onbekend voor kleine kapitaalgoederen van bijvoorbeeld houten bruggen in natuurparken.
5.1
Wegen
5.1.1
Areaal
Wegen De gemeente Borger-Odoorn beheert en onderhoudt circa 3.200.000 m2 aan wegen, fietspaden, voetpaden, schelpenpaden. Het grootste deel bestaat uit elementenverhardingen (betonstraatstenen, gebakken straatklinkers en tegels) en asfaltverhardingen. Tabel 5.1 geeft per verhardingstype de totale oppervlakte en in tabel 5.2 de verdeling per oppervlakte. Verhardingssoort
Oppervlak [m2]
Asfalt
1.473.495
Elementen
1.174.275
Cementbeton
155.125
Halfverhard / Onverhard
410.032 3.212.927
Totaal
Tabel 5.1: Areaal per verhardingstype in 2019 Wegcategorie
Lengte [km]
Doorgaande wegen
143
Kernontsluitingswegen
59
Woonstraten
86
Landbouwontsluitingswegen
52
Landbouwwegen
153
Fietspaden
136
Voetpaden
78
Tabel 5.2: Areaal per wegcategorie in 2019
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
21
Projectgerelateerd
5.1.2
Beleid
Wegen In het beleidsdocument ‘Wegenonderhoud 2018 – 2023’ is de strategie voor het uitvoeren van onderhoud aan de verhardingen beschreven, voorgelegd aan en in 2018 vastgesteld door de raad. Kort samengevat betekent dit dat de gemeente haar wegen risicogestuurd onderhoudt. Hierbij gebruikt de gemeente de landelijke CROW methodiek voor Wegbeheer (publicatie 147) als basis. In deze methodiek is per wegtype (wegcategorie) vastgesteld wat het moment van ingrijpen is. Dit zijn de richtlijnen. De richtlijn geeft het meest optimale moment om onderhoud te plegen, waarbij de constructieve veiligheid is geborgd en er geen kapitaal vernietiging plaatsvindt. De gemeente heeft in het beleidsdocument ‘Wegenonderhoud 2018 – 2023’ per wegcategorie beargumenteerd op basis van welk ingrijpmoment de gemeente onderhoud plant. Het beleid is erop gericht doorgaande wegen en kernontsluitingswegen te onderhouden conform CROW richtlijnen (om kapitaalvernietiging te voorkomen), de overige wegen wijken van die landelijke richtlijn af. De door de gemeente gehanteerde wegcategorieën en ingrijpmomenten zijn als volgt: Wegcategorieën
Ingrijpmomenten
1. Doorgaande wegen
CROW Richtlijn
2. Kernontsluitingswegen
CROW Richtlijn
3. Woonstraten
Meer schade toegestaan dan CROW richtlijn
4. Landbouwontsluitingswegen
Alleen ingrijpen als verkeersveiligheid in het geding is
5. Landbouwwegen
Alleen ingrijpen als verkeersveiligheid in het geding is
6. Fietspaden
Meer schade toegestaan dan CROW richtlijn
7. Voetpaden
Meer schade toegestaan dan CROW richtlijn
Tabel 5.3: Indeling wegcategorieën en ingrijpmoment
De gemeente inspecteert jaarlijks de verhardingen visueel en gebruikt haar RAWEB (Rationeel Wegbeheer) systeem voor de verwerking van de gegevens. Dit levert direct inzicht in het uit te voeren klein onderhoud (kleine reparaties). Na controle en integrale afstemming ontstaat een lijst van onderhoudsprojecten (groot onderhoud en achterstallig onderhoud, de MJP lijst). Met behulp van de vastgestelde prioriteringsmethodiek, gebaseerd op politieke speerpunten en veiligheidsrisico’s, bepaalt de gemeente vervolgens welke onderhoudsprojecten ze binnen het budget kan uitvoeren. GVVP gemeente Borger-Odoorn: Vanuit de Planwet Verkeer en Vervoer zijn gemeenten wettelijk verplicht om een gemeentelijk GVVP op te stellen. Het GVVP kent een looptijd van circa 10 jaar en is in 2019 vastgesteld. Het GVVP beschrijft hoe de gemeente met haar verkeer- en vervoersbeleid inspeelt op ontwikkelingen die zich (gaan) voltrekken. Het GVVP bestaat uit twee onderdelen, namelijk een beleidsdocument en een meerjarenuitvoeringsprogramma (MUP). Hierin is het relevante verkeersbeleid omschreven en zijn de maatregelen uitgezet in tijd en kosten. De gemeente stemt het onderhoud zo mogelijk af op dit programma. De voor het betreffende jaar vastgestelde onderhoudsprojecten zet de gemeente vervolgens via onderhoudsbestekken uit in de markt, conform het inkoop- en aanbestedingsbeleid.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
22
Projectgerelateerd
5.1.3
Kwaliteit
Wegen De kwaliteit van de verhardingen loopt behoorlijk uiteen van goed tot en met zeer slecht. Het vastgestelde beleid zien we hier in terug. De doorgaande wegen in de gemeente liggen er over het algemeen behoorlijk bij en zijn comfortabel te berijden. Het beeld is dat de verharding redelijk is onderhouden en niet al te veel grote beschadigingen vertoont. Op kernontsluitingswegen en woonstraten is onderhoud nodig. De kwaliteit van landbouw(ontsluitings)wegen zijn (zeer) slecht en op veel wegen ontstaan gevaarlijke situaties door spoorvorming en/of oneffenheden. Tabel 5.4 geeft de kwaliteit (o.b.v. beleid) weer per wegcategorie. Wegcategorie
Streefniveau
Op orde
Kwaliteit (o.b.v. beleid)
1.
Doorgaande wegen
Niveau B
90%
De meeste doorgaande wegen zijn grotendeels op orde.
2.
Kernontsluitingswegen
Niveau B-C
75%
De kernontsluitingswegen zijn redelijk tot matig op orde.
3.
Woonstraten
Niveau C
65%
De woonstraten zijn matig op orde.
4.
Landbouwontsluitingswegen
Niveau D
20%
De kwaliteit van de landbouwontsluitingswegen is slecht.
5.
Landbouwwegen
Niveau D
10%
De kwaliteit van de landbouwwegen zijn zeer slecht.
6.
Fietspaden
Niveau B-C
65%
Op dit moment zijn de fietspaden redelijk tot matig op orde.
7.
Voetpaden
Niveau C
50%
Op dit moment zijn de voetpaden matig op orde.
Tabel 5.4: Kwaliteit wegen
Hierbij merken we op dat niveau D het slechtste niveau is, waarbij de CROW-richtlijn met meer dan 1 klasse is overschreden en er sprake is van onderhoudsachterstand. Het percentage op orde bij niveau D betekent het percentage beter is dan D of precies niveau D bereikt. Indien dit 10% is, betekent dit dat 90% slechter is dan het door CROW gedefinieerde slechtste niveau. Deze wegen zijn aan het einde van de levensduur en herstel ervan betekent volledige reconstructie. De verhardingen met categorie 1 en 2 voldoen nagenoeg aan de CROW-richtlijnen. Bij categorie 3, 6 en 7 tolereert de gemeente meer schade en bij de verhardingen in de categorie 4 en 5 voert de gemeente pas (plaatselijk) onderhoud uit als de schade zodanig ernstig is dat de verkeersveiligheid echt in het geding komt. Hier is de meeste sprake van onderhoudsachterstand. De gemeente heeft tot deze risicogestuurde aanpak besloten vanwege budgetbeperkingen. De gemeente staat meer schade toe op de plattelandswegen dan de richtlijnen van CROW aangeven. Hier is besluitvorming over geweest. Er zijn de afgelopen jaren een aantal claims toegewezen als gevolg van ongevallen door slecht wegdek. Het toegekende bedrag bedraagt de afgelopen 4 jaar ca. € 4.000 per jaar. De gemeente ontvangt daarnaast opmerkingen over de slechte wegen, fiets- en voetpaden, gaten in het wegdek en de slechte bermen.
Ernstige schade en letsel als gevolg van de onderhoudstoestand van de verhardingen heeft zich tot en met 2019 niet voorgedaan.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
23
Projectgerelateerd
5.2
Kunstwerken
5.2.1
Areaal
Kunstwerken De gemeente heeft civiele kunstwerken in eigendom en beheer, zoals weergegeven in tabel 5.5 en 5.6. Het gaat om droge kunstwerken (bruggen) en diverse natte kunstwerken (kademuren, geluidschermen, duikers, stijgers, beschoeiing, grondkeringen en schouwsloten). Niet alle arealen zijn goed in beeld. Kleine houten bruggetjes in natuurparken zijn niet opgenomen in deze arealen. Droge kunstwerken
Aantal
Eenheid
Natte Kunstwerken
Aantal
Eenheid
Vaste Brug – Hout
37
st
Kademuur beton
150
m1
Vast Brug – Beton
18
st
Duiker - Beton
1.600
st
Vaste Brug – Staal
2
st
Steiger – Hout
2
st
Sluis
1
st
Beschoeiing – Hout
4.000
m1
Totaal droge kunstwerken
58
st
Grondkering – Hout
600
m1
Geluidsscherm
100
m1
Grondkering – Beton
800
m1
Tabel 5.5: Areaal droge kunstwerken
5.2.2
Tabel 5.6: Areaal natte kunstwerken
Beleid
Kunstwerken (droog en nat) Er is geen beleid vastgesteld over het onderhoud aan de kunstwerken. In de begroting 2020 staat beschreven dat de gemeente jaarlijks alle bruggen visueel inspecteert en beoordeelt. Aan de hand van deze inspectieronden stelt de gemeente jaarlijks het uit te voeren onderhoud vast. Het onderhoud van de houten bruggen gebeurt grotendeels door de afdeling BORG en derden. De overige bruggen worden door derden onderhouden (externe opdrachten). De werkwijze ten aanzien van groot onderhoud is niet in beleid vastgesteld. De gemeente heeft geen meer jaren- en lange termijnonderhoudsplanning vastgesteld op basis van inspecties en klein onderhoud. Er is geen beeld van het constructieve draagvermogen van de meest belaste bruggen en er is geen beleid en programma voor vervanging. Er is geen beleid voor de natte kunstwerken. Er is wel oog voor de watervoerende duikers, die vrijgemaakt worden omdat ze in schouwsloten liggen.
5.2.3
Kwaliteit
Droge kunstwerken (bruggen) In 2019 zijn 55 kunstwerken visueel geïnspecteerd. Het is niet duidelijk op basis van welke normen er geïnspecteerd is, de inspectie levert niet van alle kunstwerken gelijke informatie op, alleen schades en reparaties zijn vermeld. Het geeft ook geen inzicht of het constructieve draagvermogen voldoende is. De algemene beoordeling is niet uit te drukken in een kwaliteitsniveau op basis van de aangeleverde gegevens. De maatregelen betreffen veelal reinigen, conserveren (schilderen, aanbrengen slijtlagen) en het uitvoeren van kleine reparaties (vervangen plank, vervangen leuning). Bij 3 bruggen is aangegeven dat ze verouderd zijn en ze mogelijk vervangen moeten worden. Natte kunstwerken (duikers, beschoeiing, keringen) Er is geen informatie over de kwaliteit van de natte kunstwerken.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
24
Projectgerelateerd
5.3
Groen
5.3.1
Areaal
Groen Van de groengegevens zijn het type groensoort, de oppervlakten en aantal stuks vastgelegd. Deze gegevens zijn in de onderstaande tabel weergegeven (incl. groen op begraafplaatsen). Buiten de scope vallen sportvelden en natuurparkjes. Groentype
Aantal
Eenheid
Groen – Bos
2.483.269
m2
Groen – Bosplantsoen
696.449
m2
Groen – Heesters
90.144
m2
Groen – Haag
16.317
m2
Groen – Vaste planten
2.598
m2
Groen – Gazons
1.211.878
m2
Groen – Natuurvriendelijke oevers
9.957
m2
Groen – Bomen
42.161
st
Groen – Gras
3.448.310
m2
Tabel 5.7: Areaal groen in 2019
5.3.2
Beleid
Groen Voor het groen zijn verschillende beleidsdocumenten vastgesteld met in het kort de strekking van de documenten: Beleidsdocument
Kort samengevat
Groenbeleidsvisie ‘Onze Groene Ruimte’ (2006) Groenbeleidsvisie ‘Groen moet je doen’ (2006)
Bermbeheerplan (2005)
19 juni 2020
Behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk en karakteristiek openbaar groen dat aansluit op de dorpen en het landelijk gebied Het duurzaam in stand houden van openbaar groen om de esthetische, ruimtelijke educatieve, ecologische, milieu regulerende en recreatieve functies te waarborgen eenvoudig (maar wel netjes) minder intensief onderhoud waar mogelijk eenduidigheid/eenduidige kwaliteitskeuze met oog voor karakteristiek Verdere uitwerking van ‘Onze groene Ruimte in beleid, knelpunten en aanbevelingen per groentype Uitwerking van wijze van kwaliteitsbeoordeling groen door de gemeente uit te voeren Vaststellen kwaliteitsniveau (op basis van eigen kwaliteitshandboek, met een streefniveau dat waarschijnlijk overeenkomt met B volgens CROW) met bijbehorend budget het beheren van bermen moet leiden tot goed en veilig gebruik van diverse functies (verkeersveiligheid, biodiversiteit en aantrekkelijkheid voor inwoners en toeristen) Uitgangspunt is dat de bermen ecologisch te beheren en de ecologische verbindingszones te versterken. Bloemrijke bermen.
BG4451TPRP1902151308
25
Projectgerelateerd
In 2014 is dit plan geëvalueerd en besloten vanwege de financiële kaders om ze weliswaar bloemrijk te houden maar minder te maaien, waardoor de bermen er minder netjes uit komen te zien. Aanbevelingen gedaan voor vervolg: bermmaaisel als brandstof, materieel voor BORG, gefaseerd klepelmaaien, communicatie en afstemming met derden.
Uitwerking bosbeheer periode 2009-2018 Streven naar in stand houden bos- en natuurterreinen en ontwikkeling van hun waarde voor flora en fauna Streven naar FSC- certificering Actualisatie in 2020
Bosbeheerplan (2008) Tabel 5.8: Beleidsdocumenten
Tevens is uitgangspunt dat de gemeente bij het uitvoeren van werkzaamheden rekening houdt met de wettelijke zaken als de flora- en faunawet en de zorgwet voor de bomen. Dit zowel bij aanleg van nieuwe projecten, als bij reconstructies en uitvoering van de dagelijkse onderhoudswerkzaamheden. Verder houdt de gemeente rekening met biodiversiteit en de bloei van de bloemen voor de bijen, het ecologisch beheer van de bermen waar het kan, het niet meer intensief maaien van grote grasoppervlaktes en het inzaaien met meerjarig, inheemse wilde bloemen waar mogelijk. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in Exloo, waaronder de bloemstrook aan de Zilverdenlaan en een deel van de tuin achter het gemeentehuis. De gemeente neemt de aanbevelingen van Natuurmonumenten over insectenbeheer over in haar werkzaamheden. Maar ook de provincie en Landschapsbeheer zijn belangrijke kennisbronnen en gesprekspartners voor de gemeente. De gemeente Borger-Odoorn is een groene gemeente en heeft de ambitie dit zo te houden.
Ondanks dat in 2006 is besloten niveau B als gewenst kwaliteitsniveau voor het groen na te streven is in 2013 als gevolg van bezuinigingen besloten om het niveau te verlagen naar C (en daar waar het kan op B), met prioriteit voor: Boomcontrole en onderhoud vanwege wettelijke zorgplicht en veiligheid Kwaliteitsniveau in de dorpen vanwege leefbaarheid en Cittaslow Behoud natuur en landschap vanwege leefbaarheid en Cittaslow.
5.3.3
Kwaliteit
Groen De resultaten van de beeldkwaliteitsschouw laten zien is dat het niveau over het algemeen C en B is. Beheertype
Beleid 2006
Schouw 2015
Schouw 2018
Bomen
100% B
44% B; 56% C/D
Deels C en deels B
Bosplantsoen en singels
100% B
50% B; 50% D
Deels C en deels B
Heesters
100% B
70% B; 30% B/C
Deels C en deels B
Bermen
30% B; 70% C
30% B; 70% C
Deels C en deels B
Gazon
100% B
30% B; 70% C
Deels C en deels B
Tabel 5.9: Evaluatie groen 2015
In de resultaten van de beeldkwaliteitsschouw van augustus 2018 zijn de resultaten niet in percentages uitgedrukt. Ook is geconstateerd dat de technische staat achter blijft (kale plekken). In 2019 is een momentopname gemaakt door middel van een quick scan op de beeldkwaliteit. De resultaten laten een iets beter beeld zien (over het algemeen B), maar het is niet duidelijk of dit beeld representatief is voor het gehele areaal gedurende het gehele jaar. De beleving is dat de technische 19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
26
Projectgerelateerd
kwaliteit van het groen te wensen overlaat. Deze kwaliteit en de maatregelen en kosten voor herstel zijn nog niet concreet in beeld gebracht. Voor de bomen is in 2015 vanuit de zorgplicht besloten om de achterstanden weg te werken en jaarlijks structureel de gewenste snoei uit te voeren. Deze zorgplicht houdt in dat de boomeigenaar verplicht is de noodzakelijke zorg, boomcontroles en onderhoud aan zijn bomen uit te voeren. Het doel hiervan is een duurzaam en veilig bomenbestand. Dit houdt in dat regelmatig boomcontroles uitgevoerd moeten worden. Primair om onveilige situaties te voorkomen maar secundair om een gezonde bomenbestand te realiseren. Dit heeft geleid tot controle van de bomen en te voldoen aan de kwaliteit (B/C) in de aanpak als weergegeven in tabel 5.10. Uitgevoerde VTA
Jaar
Uitgevoerd onderhoud
Nog niet uitgevoerde snoei
controle 2016
Ca. 12.000 bomen
Snoei door eigen dienst: circa 5.550 bomen Snoei door aannemers: geen
2017
Ca. 12.000 bomen
Snoei door eigen dienst: 3.434 bomen Snoei door aannemers: 6.327 bomen
2018
Ca. 12.000 bomen
Snoei door eigen dienst: 3.603 bomen Snoei door aannemers: 6.913 bomen
2019
Ca. 8.500 bomen
2020
Planning ca. 12.000 bomen
Snoei door eigen dienst: 4.050 bomen Snoei door aannemers: geen
Gedeeltelijk budget toegekend voor rooien van bomen (vanuit boomveiligheidscontrole 2019) door eigen dienst in winter 2019-2020
Planning is om snoei van voorgaande jaren weer uit te voeren Periode 01-01-2020 t/m 13-05-2020: Snoei door eigen dienst: 1971 bomen Snoei door aannemers: geen
Geen budget beschikbaar gesteld voor wegwerken achterstallig onderhoud door gemeente i.v.m. bezuiniging
Tabel 5.10: Status bomencontrole
Zoals te zien is in tabel 5.10 is vanwege budgetbeperkingen in 2018 en 2019 achterstand ontstaan in het stramien om in 4 jaar alle bomen te controleren en zo nodig te onderhouden. Daarmee voldoet niet het gehele bomenbestand aan de gewenste kwaliteit. Er is sprake van achterstand. De planning is in 2020 de controles en snoei weer op te pakken, mits de benodigde financiële middelen beschikbaar komen.
5.4
Water
5.4.1
Areaal
Water De gemeente heeft diverse watergangen, sloten en natuurlijke oevers in beheer. De aantallen per kapitaalgoed zijn in tabel 5.11 weergegeven. Water
Aantal
Eenheid
Natuurlijke oevers
9.957
m2
Bermsloten
253.210
m
Schouwsloten
247.602
m
Vijvers
186.120
m2
Tabel 5.11: Areaal water
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
27
Projectgerelateerd
5.4.2
Beleid
Water Er is geen beleid bekend voor de watergangen (berm- en schouwsloten). Wel is in het ‘Gemeentelijk Rioleringsplan 2016 -2020’ gesteld dat de gemeente de belangrijkste water afvoerende schouwsloten moet schouwen en jaarlijks voor 15 november moet onderhouden, vanwege de hemelwaterzorgplicht. Voor de vijvers en natuurlijke oevers is geen specifiek beleid bekend en deels zijn ze beschreven in het groenbeleid. Het kwaliteitsniveau is gelijk aan alle overige groentypen, kwaliteitsniveau C. In het bermbeheerplan is niets over het onderhoudsniveau aan de bermsloten opgenomen (maaien, baggeren). In de praktijk maait de gemeente over het algemeen de bermsloten eens in de twee a drie jaar en soms jaarlijks.
5.4.3
Kwaliteit
Water Er is alleen informatie bekend over de beeldkwaliteit van de vijvers uit 2015. De toenmalige kwaliteit was 90% op niveau A en 10% op niveau B. Dit kwaliteitsniveau is hoger dan het vastgelegde streefniveau. Van de overige watertypen is geen informatie bekend. Op basis van de quick scan uit 2019 lijkt gemiddeld het niveau B te zijn, maar het is niet duidelijk of dit een representatief beeld is. De water afvoerende schouwsloten voldoen aan de eisen die het waterschap stelt.
5.5
Openbare verlichting
5.5.1
Areaal
Openbare Verlichting (OVL) In bijna alle straten binnen de bebouwde kom van Borger-Odoorn staat verlichting. In totaal zijn in de gemeente 6.581 lichtmasten in diverse hoogtes aanwezig, zie tabel 5.13 (peildatum 1-1-2020). Hiervan is 14% Ledverlichting, 60% PLL (spaarlamp) en 26% nog conventionele en verouderde lampen. Type OV-Mast
Aantal (st)
4
LPH 4 – 5 meter
2.479
LPH 7 meter
3.760
LPH 9 meter
43
LPH Speciaal
162
LPH Secundair
137
Totaal
6.581
Tabel 5.12: Type openbare verlichting
4
LPH betekent Licht Punt Hoogte van de lichtmast
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
28
Projectgerelateerd
5.5.2
Beleid
Openbare Verlichting (OVL) Het in 2018 vastgestelde beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte 2018-2027’ beschrijft dat de gemeente streeft naar een leefbare, energiezuinige en duurzame openbare ruimte. Openbare verlichting draagt bij aan de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en een prettige leefomgeving, maar kan ook lichthinder veroorzaken voor flora en fauna. Daarom maken we een goede afweging waar we licht plaatsen, hoeveel licht en op welke tijden deze moet branden. Onze pijlers zijn: Duurzaamheid – aansluiten bij het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid; Energiebesparing – voldoen aan het Energieakkoord 2013 (40% energiezuinig in 2020); Licht alleen daar waar het nodig is; Verkeersveiligheid – gemiddeld 70% van de richtlijn NPR13201-2017 verlichten; gelijkmatig verlichten; belangrijke fietsroutes verlichten (binnen de kom altijd, buiten de kom als onderdeel ‘hoofdverbindingsroute’ Sociale veiligheid, bv. parken niet verlichten tenzij er een hoofdroute door het park gaat. Wel hoofdroutes verlichten, maar ’s avonds dimmen en ’s nachts uit; Voorkomen van (onnodig) lichthinder, lagere lampsterkte en gerichter verlichten. Dimmen en of uit als het kan. De verlichting dimt in de avond en gaat op sommige locaties uit. Bij vervanging van de traditionele lampen plaatst de gemeente dimbare LED lampen.
Dit doet de gemeente op het moment dat de traditionele lamp aan vervanging toe is. Bij ieder vervangingsmoment bekijkt de gemeente de meest optimale en duurzame mogelijkheden. Het vervanging van masten en armaturen vindt plaats als er ook wegreconstructies plaatsvinden. In 2019 is besloten dat in 2024 alle niet energiezuinige (verouderde) armaturen moeten zijn vervangen door duurzamere exemplaren (LED).
5.5.3
Kwaliteit
Openbare Verlichting (OVL) De gemeente inspecteert 2x per jaar visueel welke lampen niet meer branden. Bij het vervangen van de lamp, inspecteert de gemeente het armatuur of het nog goed is en hoe lang het nog mee kan. Van het areaal is momenteel ca. 14% LED, 60% PLL (spaarlamp) en 26% verouderd (conventionele verlichting). Het vervangen van de masten vindt plaats op basis van levensduur en op basis van meldingen (schades/aanrijdingen) en op het moment dat er wegreconstructies plaatsvinden.
5.6
Meubilair
5.6.1
Areaal
Meubilair Onder meubilair worden onder andere zitbanken, afvalbakken, speeltoestellen en verkeersborden verstaan. In tabel 5.13 staan per meubilairtype de aantallen bij benadering vermeld in stuks.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
29
Projectgerelateerd
Type meubilair
Aantal (st)
Eenheid
Fietsvoorzieningen
20
st.
Zitbanken
443
st.
Afvalbakken
100
st.
Blikvangers
2
st.
Verkeersborden
7.000
st.
Speeltoestellen
330
st.
Afrastering
2.868
m1
Toegangshek
239
m1
Tabel 5.13: Areaal meubilair
Een deel van het areaal is volledig in beheer en onderhoud van de gemeente. Van een deel zijn echter ook specifieke afspraken gemaakt met speeltuinverenigingen en Multi Functionele Accommodaties (MFA’s) over het beheer en onderhoud. Veelal voert de gemeente wel de inspecties uit, maar voeren de andere partijen geheel of gedeeltelijk het onderhoud uit.
5.6.2
Beleid
Meubilair Er is geen vastgesteld beleid en beheerstrategie voor het meubilair. Alleen voor de speelvoorzieningen is in 2008 de ‘Nota Speelruimtebeleid’ opgesteld, waarin het beleid op de speeltuinen beschreven is met ook de gedelegeerde taken naar speel- en buurtverenigingen. De speelvoorzieningen moeten wettelijk voldoen aan de ‘Warenbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS)’. Belangrijk hierin is dat gemeente verantwoordelijk blijft, wat er ook geregeld is met derden, voor de uitvoering van de periodiek inspecties en de veiligheid. De gemeente inspecteert 2 keer per jaar de speeltoestellen visueel op gevaarlijke situaties en beschadigingen, op basis van de NEN-EN1176 en NEN-EN1177, die specifiek zijn voor de speeltoestellen en valondergronden. Het ongeschreven beleid is dat de gemeente terughoudend omgaat met het plaatsen van zitmeubilair. Geschonken banken worden niet zomaar vervangen.
5.6.3
Kwaliteit
Meubilair De zitbankjes zijn in 2018 beoordeeld en zijn de onderhoudsmaatregelen bepaald. Over het algemeen bevinden ze zich in goede staat en bestaat uit onderhoud uit schoonmaken en plaatselijk repareren. Acht banken zijn slecht. De gemeente laat de speeltoestellen twee keer per jaar visueel inspecteren. De laatste inspectie is van najaar 2019. Bij de visuele inspectie beoordeelt de gemeente de speeltoestellen op beschadigingen, losse onderdelen en te vervangen onderdelen of gehele objecten. 7% van de geïnspecteerde speeltoestellen krijgt de beoordeling dat er een hoge of zeer hoge urgentie (direct ingrijpen) is om onderhoud uit te voeren. Dit zijn over het algemeen kleine reparaties en geven geen beeld over echte achterstanden. Er is geen specifieke beeldkwaliteitsbeoordeling.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
30
Projectgerelateerd
Urgentie
Percentage
Blanco
Geen schade geconstateerd
0,8%
Geen
Binnen 1 jaar verhelpen
54,9%
Laag
Voor volgende inspectie verhelpen
13,0%
Gemiddeld
Binnen 1 maande verhelpen
23,9%
Hoog
Binnen 10 werkdagen ingrijpen
7,1%
Zeer hoog
Direct ingrijpen
0,3%
Tabel 5.14 Resultaten inspectie speeltoestellen najaar 2019
Bij aanleg zijn de speeltoestellen gecertificeerd volgens de WAS. Op basis van de ouderdom is de verwachting dat er de komende jaren een vervangingspiek aankomt, in de periode tot en met 2028 gaat dit om ca. 200 speeltoestellen. Van het overige meubilair is de laatste jaren geen kwaliteitsopname gedaan, waardoor de huidige kwaliteit onbekend is. De in 2018 uitgevoerde quick scan laat over het algemeen ook niveau B zien, met uitzondering van de aanslag op de zitbanken.
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
31
Projectgerelateerd
5.7
Overzicht beleid
Thema
Wegen
Kunstwerken
Groen
Water
OVL
Meubilair
Areaal
1.473.495 1.174.275 155.125 410.032
m2 asfalt m2 elementen m2 cementbeton m2 half/onverhard
37 18 2 1 150 100 1600 2 4 1,4
houten bruggen betonnen bruggen stalen bruggen sluis m kademuur beton m geluidsscherm betonnen duikers houten steigers km beschoeiing hout km hout en beton grondkering
Beleid
Actuele situatie
‘wegenonderhoud 2018 – 2023’: Risicogestuurde aanpak/afwijkend CROW:
Sprake van achterstand Prioriteiten terug te zien a.g.v. beleid:
Doorgaande wegen: Kernontsluiting/fietspaden: Woonstraten/voetpaden: Landbouw/-ontsluiting:
Grotendeels op orde Redelijk tot matig op orde Matig op orde Slecht tot zeer slecht
B B/C C D
Geen vastgesteld beleid
Geen duidelijk beeld, aantal kunstwerken verouderd, niet alles in beeld. Geen zicht op eventuele achterstanden.
Achterstanden bomen en bosplantsoen. Schouw 2015: Bomen 44% B; 56% C/D Bosplantsoen 50% B; 50% D Heesters 70% B; 30% B/C Bermen 30% B; 70% C Gazon 30% B; 70% C Quick scan 2018: B
2.483.269 696.449 90.144 16.317 2.598 1.211.878 42.161 3.448.310
m2 bos m2 bosplantsoen m2 heesters m2 haag m2 vaste planten m2 gazons st bomen m2 gras
Groenbeleidsvisie ‘Onze Groene Ruimte’ (2006) Groenbeleidsvisie ‘Groen moet je doen’ (2006) Bermbeheerplan (2015) Bosbeheerplan (2008) Beeldkwaliteit C, streven B
9.957 253.210 247.602 186.120
m2 natuurlijke oevers m bermsloten m schouwsloten m2 vijvers
GRP 2016-2020 Vijvers in 2015 90% A, 10% B. Alleen verplichting tot schouw en rest onbekend. onderhoud watervoerende berm- en Quick scan 2018: B schouwsloten
2.479 3.760 43 162 137
st. LPH 4-5 meter st. LPH 7 meter st. LPH 9 meter st. LPH Speciaal st. LPH Secundair
20 443 100 2 7.000 330 2.868 239
st. fietsvoorziening st. zitbanken st. afvalbakken st. blikvangers st. verkeersborden st. speeltoestellen m1 afrastering m1 toegangshek
‘Licht in de openbare ruimte’ (2018)’ Aanvullend in 2019 doel gesteld in 2024 alle verouderde lampen te hebben vervangen door LED. Vervangen en repareren overige armaturen en masten o.b.v. visuele inspectie
Toets op technische normen. Kwaliteit niet uitgedrukt in beeldkwaliteit en gericht op branden lampen.
2008 de ‘Nota Speelruimtebeleid opgesteld’ Overige geen vastgesteld beleid
Zitbankjes bevinden zich over het algemeen in goede staat. Kwaliteit speeltoestellen op orde; 7% de urgentie hoog of zeer hoog. Beeldkwaliteit niet specifiek. Quick scan 2018: B
Tabel 5.15: Overzichtstabel
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
32
Projectgerelateerd
19 juni 2020
BG4451TPRP1902151308
33
Projectgerelateerd
6
Financiën
Dit hoofdstuk geeft inzicht hoeveel geld er per kapitaalgoed nodig is voor het uitvoeren van het onderhoud en hoeveel geld er beschikbaar is (alle bedragen exclusief BTW en VAT5, prijspeil 2020). De bedragen zijn gebaseerd op prijspeil 2020 en niet geïndexeerd. Uitgangspunt is dat dit tijdens de begrotingsronde van de gemeente plaatsvindt (prijsindex en indexeren als gevolg van eventuele groei in areaal). Benodigd budget Voor het bepalen van de structureel benodigde bedragen voor het in stand houden van de kapitaalgoederen is gebruik gemaakt van landelijke normkosten, die specifiek zijn gemaakt voor de gemeente Borger-Odoorn. Dit is gedaan door middel van een aantal werksessies en passen op de huidige werkwijze en na te streven onderhoudsniveaus. Deze niveaus zijn over het algemeen CROW kwaliteitsniveau C. De normkosten zijn toegepast op de kapitaalgoederen wegen, kunstwerken, groen, water, openbare verlichting en meubilair. De berekende bedragen hebben betrekking op het klein en groot onderhoud, exclusief vervangingsinvesteringen en exclusief het wegwerken van achterstallig onderhoud. Bij de berekeningen van de benodigde budgetten is op kentallen aangegeven wat indicatief het verschil zou zijn als het gehele areaal op een kwaliteitsniveau hoger of lager onderhouden wordt. Beschikbaar budget Voor het beschikbaar budget is gebruik gemaakt van de Begroting 2020.
De gegevens hiervan zijn door de gemeente aangeleverd.
6.1
Wegen
Beschikbaar 2020 Er is jaarlijks € 2.176.713 beschikbaar om de verhardingen te onderhouden, waarvan jaarlijks € 800.000 structureel beschikbaar is voor groot onderhoud en € 376.713 voor klein onderhoud. Het beschikbare budget is inclusief het extra beschikbaar gestelde budget voor de jaren 2018 – 2023 van € 1.000.000 per jaar om achterstanden weg te werken. Van dit extra budget besteedt de gemeente ca. € 400.000 euro per jaar aan de plattelandswegen. Na 2023 is dit extra budget niet meer beschikbaar. Benodigd Om de wegen te onderhouden conform de richtlijnen van CROW is er jaarlijks gemiddeld € 2.133.000 nodig voor het klein- en groot onderhoud van wegen. Hierbij gaat het om € 303.000 voor klein onderhoud en € 1.830.000 voor groot onderhoud. Hierbij is geen rekening gehouden met het wegwerken van eventuele achterstanden. Voor het wegwerken van het reguliere en achterstallige onderhoud en alle wegen te laten voldoen aan het beleid van de gemeente is de komende 3 jaar ca. € 17,5 miljoen benodigd. Hiervan is ca. € 12,5 miljoen achterstallig onderhoud (ruim € 5,4 miljoen op de niet plattelandswegen en ruim € 7 miljoen op de plattelandswegen). Voor het ontstaan van schade aan de verhardingen als gevolg van droogte, wateroverlast en hitte is nog geen rekening gehouden, aangezien momenteel onbekend is wat de invloed hiervan op de levensduur van de verharding is.