Begroting 2027
Tekst van het document
Begroting 2027
Inhoudsopgave Begroting 2027 ..................................................................................................... | 1 Inhoudsopgave ..................................................................................................... | 2 Voorwoord Begroting 2027 ..................................................................................... | 3 Samenvatting op hoofdlijnen ................................................................................... | 4 Algemene ontwikkelingen ....................................................................................... | 9 Bestuursprogramma 2026-2030 ............................................................................ | 10 Voorstellen en besluiten BERAP 2026-I ................................................................... | 11 Voorstellen en besluiten Kadernota 2027 ................................................................ | 12 Voorstel Begroting 2027 ....................................................................................... | 13 Recapitulatie van baten en lasten ........................................................................... | 15 Inwoner centraal ................................................................................................. | 16 Wat mag het kosten? ...........................................................................................
| 17 Wonen en leefomgeving ....................................................................................... | 18 Wat mag het kosten? ........................................................................................... | 19 Bestaanszekerheid ............................................................................................... | 20 Wat mag het kosten? ........................................................................................... | 21 Financiën ............................................................................................................ | 22 Overzicht van baten en lasten ............................................................................... | 23 Financiële Beleidskaders ....................................................................................... | 24 De Knoppen ........................................................................................................ | 25 Vennootschapsbelasting en overhead ..................................................................... | 34 Stelpost indexatie prijsstijgingen ........................................................................... | 36 Wat mag het kosten? ...........................................................................................
| 50 Algemeen ........................................................................................................... | 51 Lokale heffingen .................................................................................................. | 52 Gemeentelijke belastingen .................................................................................... | 53 Gebonden heffingen ............................................................................................. | 54 Weerstandsvermogen ........................................................................................... | 64 Kapitaalgoederen ................................................................................................. | 74 Financiering, EMU-saldo ........................................................................................ | 88 Bedrijfsvoering .................................................................................................... | 99 Verbonden partijen ............................................................................................ | 108 Gemeenschappelijke regelingen ........................................................................... | 110 Grondbeleid ......................................................................................................
| 122 Openbaarheid .................................................................................................... | 131 Bijlage I - Financiële beleidskaders ....................................................................... | 132 Bijlage II - Verplichte beleidsindicatoren ............................................................... | 136 Bijlage III - Taakvelden BBV ................................................................................ | 138 Bijlage IV - Dynamische prioriteitenlijst ................................................................. | 140 Bijlage V - Lijst met afkortingen ........................................................................... | 165 Bijlage VI - Lijst met erkende dorpsbelangen ......................................................... | 168 2 3 Voorwoord Begroting 2027 Samen werken aan een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente We zijn verheugd u de begroting 2027 aan te mogen bieden. In deze begroting maken wij inzichtelijk welke maatschappelijke doelen wij nastreven, welke activiteiten wij daarvoor uitvoeren en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Daarmee vormt de begroting de beleidsmatige en financiële basis voor het komende jaar. 2027 staat in het teken van grote maatschappelijke opgaven en aanhoudende financiële onzekerheden.
Gemeenten vervullen een cruciale rol bij vraagstukken die inwoners dagelijks raken, zoals woningbouw, zorg, duurzaamheid, leefbaarheid, veiligheid en bestaanszekerheid. Tegelijkertijd blijven de financiële vooruitzichten voor gemeenten een punt van zorg. Er blijft onzekerheid bestaan over de structurele financiering van gemeentelijke taken op de langere termijn. Bij het opstellen van deze begroting hebben wij gezocht naar een evenwicht tussen ambitie en financiële verantwoordelijkheid. Onze ambities voor de komende jaren komen voort uit het bestuursprogramma ‘Toekomstgericht Samen Werken’ en zijn als hoofdthema’s verwerkt in de voorliggende begroting. Die hoofdthema’s zijn: Inwoners Centraal, Bestaanszekerheid en Samenleven en Wonen en Leefomgeving. Zowel in deze begroting als in het bestuursprogramma kunt u lezen dat onze gemeente voor grote opgaven staat. Met name de verdere implementatie van de Omgevingswet en het blijvend investeren in preventie in het sociaal domein onder andere via de Hervormingsagenda Jeugd, zullen de komende jaren aandacht behoeven en krijgen. Daarnaast willen wij blijven investeren in de kwaliteit van onze dienstverlening, het welzijn van onze inwoners en de ontwikkeling van onze gemeente, terwijl wij tegelijkertijd zorgen voor een solide financiële positie.
Daarbij maken wij bewuste keuzes en blijven wij kritisch kijken naar de doelmatigheid en effectiviteit van onze inzet. Verder willen we investeren in maatschappelijk vastgoed voor onze inwoners. Voor 2027 doen we een voorstel om o.a. te investeren in Kindcentrum in Valthermond en het vernieuwen van het dorpshuis in Buinen. Ook willen we investeren in de herstructurering van de deelgebieden Midden en West in 2e Exloërmond met het doel een integrale gebiedsontwikkeling waarin woningbouw, openbare ruimte, leefbaarheid en duurzaamheid samenkomen. Met dezelfde integrale blik werken we aan gebiedsontwikkeling in Nieuw-Buinen en Exloo. De omgevingsvisie speelt daarbij een belangrijke rol en deze gaan we dan ook actualiseren in 2027. Wij zien uit naar de verdere samenwerking met uw raad, onze inwoners en onze maatschappelijke partners. Het college van burgemeester en wethouders Gemeente Borger-Odoorn
4 Samenvatting op hoofdlijnen De Begroting 2027 is de eerste begroting van de Bestuursperiode 2026-2030. We hebben het Bestuursprogramma 2026-2030 vastgesteld en de ambities en de financiering hiervan voor het jaar 2027 in deze Begroting 2027 opgenomen. We hebben een evenwichtige begroting voor 2027 met een sluitend meerjarenperspectief. Opgemerkt wordt dat we, net als andere gemeenten, voor een groot deel afhankelijk zijn van de inkomsten van het Rijk. De kans is zeer reëel dat het Rijk de komende jaren moet bezuinigen, de vraag is welk deel daarvan invloed heeft bij gemeenten. Bestuursprogramma 2026-2030 Wij kiezen voor een toekomstbestendige en realistische koers voor de periode 2026- 2030. Centraal staan leefbaarheid, bestaanszekerheid, gezondheid, voldoende woningen voor verschillende groepen, sterke gemeenschappen en vertrouwen in het lokaal bestuur. Samenwerking tussen inwoners, gemeenteraad, college, maatschappelijke organisaties en ondernemers vormt daarbij het uitgangspunt. Het bestuursprogramma richt zich, op basis van coalitieakkoord, op drie samenhangende thema’s, die ook op deze manier zijn verwerkt in de voorliggende begroting: - Inwoner centraal; - Wonen en leefomgeving; - Bestaanszekerheid. Hierna leest u een samenvatting op hoofdlijnen van het beleid en de financiën van de Begroting 2027.
We gaan in op de lokale lastendruk, de autonome en bestuurlijke bestedingsvoorstellen, het meerjarig investeringsplan (MJIP), invulling van de stelpost indexatie, de beschikbare financiële ruimte en het verloop van de vrije algemene reserve (VAR). Lokale lastendruk De stijging van de lastendruk voor 2027 (ten opzichte van 2026) komt uit op 3,6%. Dit betekent voor een gemiddeld huishouden een stijging van afgerond € 37. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we dit verder toe. Autonome bestedingsvoorstellen Op basis van de Kadernota 2027 heeft u ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2027. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. Ten opzichte van de Kadernota 2027 zijn er geen additionele autonome bestedingsvoorstellen. De autonome bestedingsvoorstellen van de Kadernota 2027 zijn in bijlage DPL van deze begroting voor de volledigheid opgenomen. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen In de Kadernota 2027 hebben we uw raad gevraagd om reactie te geven op de voorzet van de niet geprioriteerde bestuurlijke voorstellen. In het selecteren van de voorstellen met hoge prioriteit hebben we rekening gehouden met de inbreng van uw raad. Wij stellen onderstaande geprioriteerde bestuurlijke voorstellen voor, in lijn met het bestuursprogramma 2026-2030. Incidentele Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | Incidenteel 1.
Toekomstbestendig ondersteuning Sociaal teams | 360.000 2. Privatisering Tennisclub Valthermond | 57.000 3. Coördinatie en exploitatie buurtkamers | 120.000 4. Samenwerking cultuureducatie | 15.000 5. BIOR | 125.000 6. Hitteplan | 10.000 7. Begeleiding Kinderraad | 15.000 8. Verkenning oprichting ondernemersfonds | 20.000 9. Doorstart overkoepelende ondernemersplatform | 10.000 10. Trainees | 140.000 11. NSL gebiedsontwikkeling Nieuw-Buinen | 600.000 12. Participatie | 10.000 13. Beheerplannen bermen | 100.000 14. Inzet realisatie bouw woningen | 200.000 15. Omgevingsvisie/toekomstvisie | 250.000 16. Plan REGIO Emmen | 26.000 17. Bestaanszekerheid versterken | pm 18. Initiatieven vanuit de samenleving Steunfonds | 50.000 19. Uitvoeringsbudget Buurtsportcoaches en Cultuurcoaches | 40.000 20. Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval | 90.000 21. Budget Jeugdfonds | 5.000 22. Inrichten jongerenhub - Esdal Borger | 10.000 23. Uitvoeringsagenda Duurzaamheid & Klimaatadaptatie | 250.000 24. Warmteprogramma | 500.000 25. Voortzetten projecten woon-zorg | 40.000 26. Buurtsportcoach jongeren | 50.000 27. Regionale samenwerking huisartsen | 15.000 28. Hervormingsagenda jeugd BOCE | 18.000 29. Voortzetten plan middelengebruik (OKO) | 156.000 30. Pilot opvoedondersteuning (o.a. gezinscoach en steunouder) | 175.000 31. Online inwonerpanel | 6.000 32.
Participatieadviseur | 75.000 33. Livegang Signalen (MOR-proces) | 17.000 34. Vaststellen volkshuisvestingsprogramma | 75.000 35. Proeftuin De velden Exloo | 100.000 36. Soortenmanagementplan (SMP) uitvoeren en monitoren | 35.000 Totaal | 3.765.000 5 Naast de incidentele bestuurlijke voorstellen zijn er door de structurele verhoging van de toeristenbelasting aanvullende structurele bestuurlijke voorstellen. Onderstaand een overzicht hiervan. Het structurele effect wordt verrekend met Knop 1 Saldo Begroting. Structurele Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | Structureel 1. Schulddienstverlening - Financieel team | 200.000 2. OOV-adviseur | 109.000 3. Kansencoach basisonderwijs | 245.000 4. BOA | 126.000 Totaal | 680.000 Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Bestedingsvoorstellen MJIP Hieronder een overzicht van de geprioriteerde voorstellen vanuit het budget voor het meerjarig investeringsplan. Deze zijn toegelicht in de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Budget MJIP | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027 | 500.130 | 500.130 | 500.130 | 500.130 Investeringen Begroting 2027 | Investering | Structureel 1. GVVP 2027 10 jarenplan | 600.000 | 45.000 2. Bruggen 2027 5 jarenplan | 196.800 | 11.000 3. Herstructurering 2e Exloërmond | 983.500 | 73.765 4.
Wijkrenovatie Noordes Borger | 375.000 | 21.875 5. Kindcentrum Valthermond | 1.400.000 | 63.000 6. MFA Valthermond ('t Brughuus) | pm | pm 7. Openbare Verlichting verduurzamen | 53.125 | 3.984 8. Dorpshuis Buinen vernieuwen | 1.000.000 | 50.000 9. Doorfietsroute Borger-Exloo-Valthe-Emmen | pm | pm 10. Renovatie sportvelden en vervanging | 170.000 | 15.000 sporttechnische inrichting 11. Verduurzaming zoutloods | 100.000 | 6.500 Totale investeringen MJIP | 4.878.425 | 290.124 Budget MJIP | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Nieuwe stand Begroting 2027 | 210.006 | 210.006 | 210.006 | 210.006 Invulling stelpost indexatie Vanwege de huidige hoge inflatie moeten we verschillende budgetten indexeren. In de Kadernota 2027 hebben we u daartoe voorstellen gedaan. Deze voorstellen zijn vastgesteld met de behandeling van de Kadernota. Na de vaststelling van de Kadernota stellen wij u voor een aantal aanvullende indexaties toe te passen. Deze aanvullende indexaties zijn in de onderstaande tabel weergegeven. De vastgestelde voorstellen uit de Kadernota 2027 en de aanvullende voorstellen zijn toegelicht in het Thema Financiën.
6 Stelpost Indexaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027 | 112.897 | 864.705 | 1.840.795 | 1.693.512 Effecten meicirculaire 2026 | 1.087.041 | 1.187.988 | 1.102.907 | 3.269.136 Effecten septembercirculaire 2026 | 26.499 | 114.193 | 146.466 | 195.203 Totaal | 1.226.437 | 2.166.887 | 3.090.168 | 5.157.851 Indexaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. ICT Kosten (bijgesteld naar 3%) | 20.000 | 40.000 | 60.000 | 90.000 2. Organisatieontwikkeling (extra 1% obv | 250.000 | 500.000 | 750.000 | 1.000.000 coalitieakkoord) 3. Bedrijfsvoering | 250.000 | 500.000 | 750.000 | 1.540.000 4. Stichting Sociale Teams BO | 52.000 | 52.000 | 52.000 | 52.000 5. Dienstverlening Andes | 65.000 | 65.000 | 65.000 | 65.000 6. Omgevingsdienst Drenthe | 43.203 | 41.561 | 32.519 | 8.899 7. Landschapsbeheer Drenthe | 32.000 | 32.000 | 32.000 | 32.000 8. Functiewaarderingssysteem | 50.000 | - | - | - 9. Controlekosten accountant | 30.000 | 30.000 | 30.000 | 30.000 Totaal | 792.203 | 1.260.561 | 1.771.519 | 2.817.899 Overheveling naar knop 2 | 250.000 Nieuwe stand Begroting 2027 | 184.234 | 906.326 | 1.318.649 | 2.339.952 Financiële ruimte Hieronder staat het overzicht van alle budgetten die van belang zijn voor het bepalen van het saldo van de begroting 2027-2030. De tabel geeft het verloop weer van de beschikbare financiële ruimte. Een gedetailleerd overzicht is opgenomen in het Thema Financiën.
Financiële Ruimte | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Knop 1: Saldo van de begroting | -220.526 | 44.649 | -90.183 | -45.228 Knop 2: Beleidsintensivering DPL | 250.000 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 Budget Stelpost Indexaties | 184.234 | 906.326 | 1.318.649 | 2.339.952 Budget Meerjarig Investeringsplan | 210.006 | 210.006 | 210.006 | 210.006 Onvoorzien | 50.000 | 50.000 | 50.000 | 50.000 Totale financiële ruimte | 473.715 | 2.326.752 | 2.604.243 | 3.670.502 7 Verloop VAR De stand van de VAR bedraagt na verwerking van voorstaande voorstellen € 2,0 miljoen. Dit is hoger dan het minimum van het door uw raad vastgestelde kader (1% van de lasten, oftewel € 1,2 miljoen).
Het verloop van de VAR (inclusief mutaties van deze begroting) is: Het verloop van de VAR is als volgt | Bedrag Stand per 1 januari 2026 | 4.496.998 AF: Bestemming betaalbare starterskavels | -140.000 AF: Kadernota 2026 Onttrekking DPL | -350.000 AF: Kadernota 2026 Motie Wijkrenovatie | -250.000 AF: Bestuurlijke voorstellen Begroting 2026 | -2.108.000 AF: Bestuurlijke voorstellen BERAP 2026-I | -1.541.500 BIJ : Overboeking van Reserve Ontheemden | 3.000.000 BIJ : Bufferreserve Gronden | 600.000 BIJ : Rekeningresultaat 2025 | 1.793.313 BIJ : Opheffen COVID reserve | 416.676 Stand per 1 januari 2027 | 5.917.487 AF: Kadernota 2027 autonome voorstellen | -610.000 AF: Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | -3.794.128 BIJ : Garantstelling sportpark Borger (BERAP 2024-I) | 525.000 Amendement de Groot mei 2024 Stand na vaststelling Begroting 2027 | 2.038.358 8 9 Algemene ontwikkelingen De gemeente staat ook in 2027 voor de opgave om maatschappelijke ambities te realiseren binnen een financieel en bestuurlijk landschap dat volop in beweging is. De structurele vooruitzichten blijven onzeker. Een belangrijke ontwikkeling betreft de aanhoudende druk op het sociaal domein. De vraag naar met name jeugdhulp blijft groeien. Daarnaast bestaat onzekerheid over de structurele bekostiging van jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning.
Landelijk zal door de vergrijzing de vraag naar zorg en ondersteuning kunnen toenemen. Ook binnen het fysieke domein staan gemeenten voor grote uitdagingen. De woningbouwopgave blijft onverminderd groot. Er is behoefte aan voldoende betaalbare woningen voor diverse doelgroepen, terwijl tegelijkertijd investeringen nodig zijn in infrastructuur, voorzieningen, bereikbaarheid en openbare ruimte. De energietransitie en klimaatadaptatie vragen eveneens om aanzienlijke inspanningen. Gemeenten spelen een centrale rol bij het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen en het voorbereiden van de leefomgeving op de gevolgen van klimaatverandering. Het risico op extreme weersomstandigheden neemt toe, denk daarbij aan de langdurige droogte en hitte in de afgelopen zomer. Een ander aandachtspunt betreft de uitvoeringskracht van de overheid. De arbeidsmarkt blijft krap, waardoor het voor gemeenten soms moeilijk is om voldoende gekwalificeerde medewerkers aan te trekken en te behouden. Daarnaast nemen het belang van informatieveiligheid en digitale dienstverlening verder toe. Investeringen in ICT, informatieveiligheid en digitale vaardigheden blijven noodzakelijk om de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen. Ten slotte wordt een steeds groter deel van de gemeentelijke opgaven uitgevoerd in regionale samenwerkingsverbanden en verbonden partijen.
De komende jaren zal de gemeente daarom moeten blijven balanceren tussen financiële duurzaamheid, maatschappelijke verwachtingen en uitvoerbaarheid. Ondanks deze zaken hoeven we in deze begroting geen ombuigingen voor te stellen en kunnen we nog steeds keuzes maken. Uit het bovenstaande blijkt dat we de komende jaren grote maatschappelijke opgaven hebben. We investeren in de kwaliteit van dienstverlening en ook in maatschappelijk vastgoed. Trots zijn we dat we ambities in deze begroting kunnen realiseren zonder taakstellingen en met een zeer beperkte verhoging van de lastendruk. 10 Bestuursprogramma 2026-2030 Toekomstgericht Samen Werken Wij kiezen voor een toekomstbestendige en realistische koers voor de periode 2026- 2030. Centraal staan leefbaarheid, bestaanszekerheid, gezondheid, voldoende woningen voor verschillende groepen, sterke gemeenschappen en vertrouwen in het lokaal bestuur. Samenwerking tussen inwoners, gemeenteraad, college, maatschappelijke organisaties en ondernemers vormt daarbij het uitgangspunt. Het bestuursprogramma richt zich op drie samenhangende thema’s, die ook op deze manier zijn verwerkt in de voorliggende begroting. Inwoner Centraal Binnen het thema ‘Inwoner Centraal’ wordt ingezet op een toegankelijke en zichtbare overheid, meer participatie en betere dienstverlening.
Inwoners moeten ervaren dat zij gehoord worden en actief kunnen meedenken over beleid en uitvoering. Bestaanszekerheid en Samenleven Binnen Bestaanszekerheid en Samenleven staat het versterken van sociale samenhang centraal. De gemeente bouwt voort op het beleidsplan Bestaanszekerheid, investeert in preventie en ondersteuning dichtbij huis en richt zich speciaal op jeugd, gezinnen, ouderen, participatie en kansengelijkheid. Het doel is dat inwoners tijdig passende ondersteuning krijgen en volwaardig kunnen meedoen. Wonen en Leefomgeving Het thema Wonen en Leefomgeving richt zich op aantrekkelijke, veilige, en duurzame dorpen. We willen in deze bestuursperiode circa 400 woningen realiseren, met bijzondere aandacht voor starters en senioren. Daarnaast wordt gewerkt aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, verkeersveiligheid, bereikbaarheid en gezonde gebiedsontwikkeling. Actualisatie van de Omgevingswet vormt hiervoor een belangrijke basis. Twee transities: Omgevingswet en Hervormingsagenda jeugd De gemeente geeft prioriteit aan twee grote transities: de verdere implementatie van de Omgevingswet en de ontwikkeling van een sterker preventief sociaal domein. Deze worden nadrukkelijk met elkaar verbonden, zodat fysieke en sociale opgaven in samenhang worden aangepakt. Tot slot blijft financiële haalbaarheid een belangrijk uitgangspunt.
Investeringen worden gekoppeld aan strategische doelen en maatschappelijke effecten. Door duidelijke keuzes, fasering en focus op samenhang wil de gemeente financieel gezond blijven en tegelijkertijd blijven investeren in de kwaliteit van leven van haar inwoners. 11 Voorstellen en besluiten BERAP 2026-I Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de BERAP 2026-I. De amendementen, moties en toezeggingen kunnen van belang zijn voor deze begroting. Voorstellen en besluiten BERAP 2026-I 1. De voortgang van het beleid 2026 voor kennisgeving aan te nemen; 2. In te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen 2026; 3. In te stemmen met de bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2026; 4. De Bestuursrapportage 2026-I vast te stellen. De behandeling van de Bestuursrapportage heeft niet geleid tot het aannemen van moties en amendementen. 12 Voorstellen en besluiten Kadernota 2027 Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de Kadernota 2027. Zoals bekend, sorteert de Kadernota voor op de begroting. Deze besluiten zijn dan ook van groot belang voor de Begroting 2027. Voorstellen en besluiten Kadernota 2027 In de Kadernota 2027 staan de kaders voor deze Begroting 2027. Uw raad heeft ingestemd met de volgende beslispunten: 1.
In te stemmen met het concretiseren van de ambities en speerpunten voor 2027, na het vaststellen van het Bestuursprogramma 2026-2030, in de Begroting 2027. 2. In te stemmen met de financiële kaders; 3. In te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen 2027; 4. In te stemmen met een onttrekking uit de VAR; 5. In te stemmen met het tarief toeristenbelasting 2027; 6. In te stemmen met een reactie te geven op de niet geprioriteerde bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2027 en de voorstellen uit het meerjarig investeringsplan; 7. De Kadernota 2027 vast te stellen. Moties Kadernota 2027 Bij de behandeling van de Kadernota 2027 is het amendement Toeristenbelasting aanvaard. Toeristenbelasting In het amendement Toeristenbelasting is voorgesteld en in de Kadernota 2027 besloten: Het tarief toeristenbelasting te verhogen en deze baten structureel te verwerken in de Begroting 2027 en hiervoor (conform coalitieakkoord 2026-2030) de volgende tarieven te hanteren: Hotels/BenB/bungalowparken € 2,50 per overnachting Campings € 1,50 per overnachting Groepsaccommodaties € 0,75 per overnachting De meeropbrengst die hieruit voortvloeit ten opzichte van de Kadernota 2027 bedraagt structureel € 500.000. De meeropbrengst wordt toegevoegd aan Knop 1 Saldo Begroting (structurele ruimte). In deze Begroting 2027 doen we bestuurlijke voorstellen voor de besteding van deze extra meeropbrengst.
OZB In de Kadernota 2027 is geen voorstel gedaan voor het tarief van de OZB 2027. Dit wordt namelijk altijd in de Begroting gedaan. In onze meerjarenraming gaan we, conform ons financieel kader, uit van een verhoging van 2,75%. Uit het coalitieakkoord blijkt een jaarlijks verhoging van de OZB van 3%. Bij de besluitvorming rondom de Kadernota 2027 is aangegeven dat hiervan wordt afgezien. We blijven het reeds eerder vastgestelde kader van 2,75% hanteren. 13 Voorstel Begroting 2027 Beslispunten Begroting 2027 In het raadsvoorstel en raadsbesluit behorende bij de Begroting 2027 wordt de gemeenteraad voorgesteld: 1. De begroting 2027 vast te stellen, waaronder: a. De ambities en doelen voor 2027, zoals verwoord onder de thema’s b. De structurele en incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2027 zoals verwoord in de bijlage IV Dynamische prioriteitenlijst; c. De voorstellen voor het meerjarig investeringsplan 2027 zoals verwoord in de bijlage IV Dynamische prioriteitenlijst; d. De stijging van de opbrengst OZB vast te stellen op 2,75%. e. De uitgangspunten voor de tarieven afvalstoffenheffing en rioolrechten zoals verwoord in de paragraaf lokale heffingen; 2.
Het huidige kader Bedrijfsvoering (3%), waarvan 1% voor organisatieontwikkeling, voor deze bestuursperiode 2027-2030, aan te passen naar 4%, waarvan 2% voor organisatieontwikkeling en de extra structurele lasten (€ 250.000 per jaar voor de jaren 2027 tot en met 2030) ten laste van de post Indexering te brengen; 3. Een onttrekking te doen aan de VAR voor de bestuurlijke bestedingsvoorstellen van € 3,8 miljoen. 1. De begroting 2027 vaststellen. De begroting bevat meer inhoud dan in bovenstaande beslispunten is benoemd. Door het vaststellen van de begroting worden ook overige zaken vastgesteld. Een voorbeeld is de invulling van de stelpost indexatie. Een ander voorbeeld zijn de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves en voorzieningen. Door de begroting vast te stellen, vragen we de raad ook daarmee in te stemmen. 1a. Door het vaststellen van de ambities en doelen 2027 kunnen wij aan de slag met de uitvoering. Het Bestuursprogramma 2026-2030 is in de begroting uitgewerkt op basis van de volgende thema's: - Inwoner centraal; - Wonen en leefomgeving; - Bestaanszekerheid; - Financiën; In het hoofdstuk Bestuursprogramma 2026-2030 van de Begroting is een nadere toelichting opgenomen. De doelen voor 2027 zijn bij de verschillende (sub)thema’s uitgewerkt. Dit is gedaan aan de hand van de volgende vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 1b.
Het vaststellen van de structurele en incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen in de bijlage IV In deze begroting zijn geen (nieuwe) autonome bestedingsvoorstellen opgenomen. De autonome bestedingsvoorstellen voor het jaar 2027 zijn in de Kadernota 2027 opgenomen en vastgesteld en verwerkt in deze begroting. De mutaties van de stelpost Indexatie zijn ook autonome mutaties als gevolg gestegen prijzen. Deze stelpost wordt net als andere mutaties in de begroting ingestemd door het vaststellen van de begroting 2027. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn gepresenteerd op de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) en integraal afgewogen. In de bijlage DPL zijn de voorstellen toegelicht. Hier zijn ook de bestedingsvoorstellen gekoppeld aan het MJIP toegelicht. 14 1c. Het vaststellen van de voorstellen met betrekking tot het meerjarig investeringsplan 2027 In de bijlage van de Begroting 2027 is het Meerjarig investeringsplan opgenomen. In dit plan staan alle mogelijke toekomstige investeringen van onze gemeente. De investeringen zijn nog niet geprioriteerd. In de Begroting 2027 doen we een voorstel voor een aantal investeringen. Dit voorstel is in de bijlage DPL toegelicht. 1d. De stijging van de OZB opbrengst blijft 2,75% per jaar.
Bij de vaststelling van de Kadernota is bepaald dat de verhoging van de OZB opbrengt, in afwijking van het bepaalde in het coalitieakkoord beperkt blijft tot 2,75% ten opzichte van 2026. 1e. De uitgangspunten van afval en riool zijn gebaseerd op het 100% kostendekkendheid principe. In de paragraaf Lokale heffingen zijn de opbouw van het tarief en de kosten verder toegelicht. 2. Aanpassen Kader Bedrijfsvoering is noodzakelijk voor uitvoering speerpunten organisatie In de Kadernota 2027 bent u geïnformeerd over de veranderde samenleving en de ontwikkeling van de ambtelijke organisatie. De organisatie vraagt doorontwikkeling naar opgavegericht en integraal werken. Als gevolg van meer taken is de laatste jaren de organisatie gegroeid van 230 naar 280 medewerkers. Voor de nieuwe bestuursperiode hebben we de volgende speerpunten: - Dienstverlening optimaliseren; - Integraal werken bevorderen; - Zelforganisatie bevorderen; - Behoud en verbeteren werkgeluk. Als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen en speerpunten is het huidige kader (3%) waarvan 1% voor organisatieontwikkelingen niet toereikend. We stellen voor om als volgt de kosten voor bedrijfsvoering te indexeren: - Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); - Organisatieontwikkelingen (2%). 3.
Een onttrekking uit de VAR voor bestuurlijke bestedingsvoorstellen De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn integraal afgewogen op basis van de beschikbare middelen. Op basis van het Meerjarig Investeringsplan en de Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL) hebben we voorstellen gedaan. Voorgesteld wordt een onttrekking aan de VAR van € 3,8 miljoen. Deze onttrekking is noodzakelijk om de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen te financieren. Recapitulatie van baten en lasten Hieronder is de recapitulatie van baten en lasten voor het jaar 2027 weergegeven. Dit overzicht bevat de baten en lasten per thema en een specificatie van de financiën. De baten en lasten van de financiën vormt het totaal van de Algemene dekkingsmiddelen en de onderdelen Overhead, Algemene lasten & baten, Vennootschapsbelasting, Beleidsintensivering, Calamiteiten & onvoorzien en Mutaties reserves.
BEGROTING 2027 | Lasten | Baten | Saldo Thema 1 Inwoner centraal | 6.031.974 | 890.808 | -5.141.167 Thema 2 Wonen en leefomgeving | 40.664.866 | 22.147.925 | -18.516.941 Thema 3 Bestaanszekerheid | 47.384.937 | 9.152.360 | -38.232.577 Totaal thema’s | 94.081.778 | 32.191.093 | -61.890.685 Treasury | 2.151.814 | 2.377.168 | 225.354 OZB woningen | 103.077 | 5.974.218 | 5.871.141 OZB niet-woningen | - | 1.896.334 | 1.896.334 Belastingen overig | 167.603 | - | -167.603 Algemene uitkering gemeentefonds | - | 63.389.729 | 63.389.729 Overige uitkeringen gemeentefonds | - | 5.234.517 | 5.234.517 Totaal algemene dekkingsmiddelen | 2.422.494 | 78.871.965 | 76.449.471 Overhead | 17.048.870 | 287.841 | -16.761.029 Algemene lasten, baten | 18.801 | -50.000 | -68.801 Vennootschapsbelasting | - | - | - Saldo van baten en lasten | 113.571.943 | 111.300.899 | -2.271.044 Mutaties reserves | 2.874.132 | 5.618.891 | 2.744.759 Resultaat | 116.446.075 | 116.919.790 | 473.715 Saldo begroting 2027 Hieronder staat het overzicht van alle budgetten die van belang zijn voor het bepalen van het saldo van de begroting 2027.
Begrotingssaldo | 2027 Knop 1: Saldo van de begroting | -220.526 Knop 2: Beleidsintensivering DPL | 250.000 Budget Stelpost Indexaties | 184.234 Budget Meerjarig Investeringsplan | 210.006 Onvoorzien | 50.000 Totale begrotingssaldo | 473.715 15 16 Inwoner centraal Doelstellingen Inwoner centraal Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We zetten een structureel online panel op. 1.2 We borgen de verdere ontwikkeling van participatie met ambtelijke inzet. 1.3 We blijven inzetten op de Kinderraad. 1. Inwoners actief en structureel betrekken bij beleid en uitvoering via laagdrempelige en zichtbare participatie. 1.4 We starten met de uitwerking van het steunfonds initiatieven vanuit de samenleving. 2.1 We zetten het eenvoudig digitaal melden van meldingen in de openbare ruimte live. 2.2 We zetten met partners in op uitbreiding van de buurtkamers. 2. De gemeente is toegankelijk, begrijpelijk, dichtbij met dienstverlening die aansluit op de leefwereld van de inwoners. 2.3 We maken een doorstart met een overkoepelend ondernemersplatform.
17 WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2025 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2025. De cijfers van de begroting 2026 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2026-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2027 zijn zoals de begroting 2027 is opgesteld. Inwoner centraal Begroting 2027 Begroting 2026 Rekening 2025 Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Totaal x € 1.000 6.031 891 5.140 7.749 1.283 6.466 13.613 7.738 5.875
18 Wonen en leefomgeving Doelstellingen Wonen & Leefomgeving Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We stellen een Volkshuisvestingsprogramma op. 1. Er is voldoende passende en betaalbare woonruimte voor alle doelgroepen in elke levensfase. 1.2 We organiseren de sturing op woningbouw programmatisch en streven naar 100 woningen per jaar. 2.2 We actualiseren de omgevingsvisie. 2.1 We ontwikkelen in Exloo een gebied (proeftuin de Velden) waarin we integraal vanuit gezondheid, wonen, sociale verbinding, natuur en water ontwerpen. Dit is ook het uitgangspunt bij de gebiedsontwikkeling in Nieuw- Buinen. 2. Er is een gezonde fysieke leefomgeving die een gezonde leefstijl ondersteunt. 2.3 We voeren BIOR uit. 3.1 We actualiseren de omgevingsvisie. 3.2 We vertalen de omgevingsvisie naar omgevingsprogramma’s. 3.3 We voeren het soortenmanagementplan uit en monitoren de resultaten. 3.4 We maken een omslag naar ecologisch bermbeheer (beheerplan bermen 2026-2030). 3. De fysieke leefomgeving is duurzaam, klimaatbestendig en in balans met economie, natuur, landbouw, cultuur en cultureel erfgoed. 3.5 We voeren de uitvoeringsagenda Duurzaamheid uit. 4.1 De capaciteit van BOA’s wordt structureel gemaakt. 4. Inwoners leven in een veilige omgeving. 4.2 We verruimen de inzet op openbare orde en veiligheid (OOV). 5.1 We voeren het GVVP uit. 5.2 We werken verder aan de doorfietsroutes.
5. Inwoners leven in een omgeving met goede bereikbaarheid en verkeersveilige inrichting. 5.3 We werken mee aan de realisatie van de Nedersaksenlijn. En de daaraan gerelateerde gebiedsontwikkeling.
19 WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2025 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2025. De cijfers van de begroting 2026 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2026-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2027 zijn zoals de begroting 2027 is opgesteld. Wonen en leefomgeving Begroting 2027 Begroting 2026 Rekening 2025 Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Totaal x € 1.000 40.664 22.147 18.516 35.810 13.841 21.970 37.333 16.728 20.607
20 Bestaanszekerheid Doelstellingen Bestaanszekerheid en Samenleven Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Versterken van ontmoeting en samenhang. 1.1 We richten een jongerenhub in bij het Esdal College in Borger. 2.1 We versterken de basis bij Stichting sociale teams (SSTBO) door uitbreiding van de formatie. 2.2 We versterken de schuldhulpdienstverlening door het structureel maken van de financiële teams bij SSTBO. 2. Inwoners krijgen tijdig en integraal passende ondersteuning via een sterke, toegankelijke lokale infrastructuur. 2.3 We zetten de projecten woon-zorg door. 3.1 We gaan door met de inzet van de verschillende ondersteunende functies zoals de kansencoach basisonderwijs, cultuurcoach (cultuureducatie), buurtsportcoach. 3.2 We zetten in op mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval. 3.3 We werken verder in de pilot opvoedondersteuning. 3.4 We zetten het plan middelengebruik voort (OKO). 3. Vroegtijdige inzet op gezondheid, ontwikkeling en veiligheid, met extra aandacht voor jeugd. 3.5 We werken verder aan de Hervormingsagenda Jeugd. 4.1 We werken volgens het beleidsplan Bestaanszekerheid. 4.2 We gaan door met de inzet van de preventieve functies zoals buurtsportcoaches, cultuurcoaches systemisch inzetten. 4. Inwoners hebben grip op hun bestaan door voldoende inkomen, participatie en gelijken kansen voor ontwikkeling.
4.3 We passen de Verordening en de beleidsregels P-wet in balans aan.
21 WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2025 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2025. De cijfers van de begroting 2026 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2026-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2027 zijn zoals de begroting 2027 is opgesteld. Bestaanszekerheid Begroting 2027 Begroting 2026 Rekening 2025 Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Totaal x € 1.000 47.383 9.152 38.230 50.099 9.370 40.729 46.111 9.409 36.702
22 Financiën Uit het coalitieakkoord 2026-2030 "Samen werken aan de toekomst" blijkt de volgende financiële ambities: - voorspelbare en stabiele koers: - de gemeente heeft ambities en toont lef; - investeren in zwaardere functies of specialisten zodat kennis aan boord blijft bij bedrijfsvoering. Thema Financiën bevat de volgende onderdelen: - Overzicht van baten en lasten: - Financiële beleidskaders; - De knoppen; - Financiële begroting; - Wat mag het kosten. 23 Overzicht van baten en lasten De gemeente heeft in 2027 ca. € 116,9 miljoen aan baten. Het grootste deel hiervan komt van het Rijk, namelijk ca. € 76,8 miljoen. Daarnaast ontvangen wij ongeveer € 17,6 miljoen aan heffingen (OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, toeristenbelasting e.d.). De overige baten zijn onder andere opbrengsten voor leges, rente, huren, pachten en onttrekkingen uit reserves. De gemeente is niet uit op het maken van winst. Daarom zijn de totale lasten in 2027 gelijk aan de totale baten, dus ook ruim € 116,9 miljoen. Aan het thema ‘Bestaanszekerheid’ wordt ca. € 47,4 miljoen uitgegeven. Aan het thema ‘Wonen en leefomgeving’ € 40,7 miljoen en aan het thema ‘Inwoner centraal’ € 6,0 miljoen. Daarnaast is er nog een thema ‘Financiën’ waar ruim € 22,8 miljoen aan wordt uitgegeven.
Bijdragen van het Rijk; 76.787.463 Onttrekkingen R & V; 5.618.891 Lokale heffingen; 17.608.334 Leges,huren,pachten, goederen & diensten; 12.153.757 Verrekeningen (baten); 3.365.168 Overige bijdragen; 1.088.654 Rente en dividend (baten); 297.523 Baten € 116.919.790 Inwoner centraal 6.031.974; 6.031.974 Wonen en leefomgeving 40.664.866 Bestaanszekerheid 47.384.937 Financiën 22.838.011 Lasten € 116.919.790 24 Financiële Beleidskaders In bijlage II geven we de financiële kaders weer. Deze begroting is op basis van de meest recente financiële kaders opgesteld. De financiële kaders die gewijzigd zijn ten opzichte van de Kadernota 2027 zijn als volgt: 1. Toeristen Belastingen 2027 De tarieven voor de toeristenbelasting zijn herzien. De nieuwe tarieven voor 2027 zijn: - Groepsaccommodaties € 0,75 per overnachting - Campings € 1,50 per overnachting - Hotels/BenB/bungalowparken € 2,50 per overnachting In de Kadernota 2027 is middels een amendement, hierover een besluit genomen. Dit betekent dat in deze begroting hiervoor geen besluit nodig is. 2. Aanpassen Kader Bedrijfsvoering is noodzakelijk voor uitvoering speerpunten organisatie In de Kadernota 2027 bent u geïnformeerd over de veranderde samenleving en de ontwikkeling van de ambtelijke organisatie. De organisatie vraagt doorontwikkeling naar opgavegericht en integraal werken.
Als gevolg van meer taken is de laatste jaren de organisatie gegroeid van 230 naar 280 medewerkers. Voor de nieuwe bestuursperiode hebben we de volgende speerpunten: - Dienstverlening optimaliseren; - Integraal werken bevorderen; - Zelforganisatie bevorderen; - Behoud en verbeteren werkgeluk. Als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen en speerpunten is het huidige kader (3%) waarvan 1% voor organisatieontwikkelingen niet toereikend. We stellen voor om als volgt de kosten voor bedrijfsvoering te indexeren: - Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); - Organisatieontwikkelingen (2%). 25 De Knoppen De Knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor het begrotingsjaar 2027 en de meerjarenbegroting 2027-2030. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de Kadernota 2027. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven. Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven. Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.
Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend beschikbaar hebben om onze ambities te realiseren.
Knop 1: Saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar. Knop 1 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027 | 167.285 | 68.309 | -1.836 | -125.551 Ontwikkelingen 1. Verhoging belastingen knop 3 | 500.000 | 500.000 | 500.000 | 500.000 2. Structurele bestuurlijke voorstellen | -680.000 | -680.000 | -680.000 | -680.000 3. Areaaluitbreiding (OZB) | 100.000 | 100.000 | 100.000 | 100.000 4. Beheer openbare ruimte (OZB) | -25.000 | -25.000 | -25.000 | -25.000 5. Financiering | -108.645 | -80.747 | -142.469 | -126.787 6. Overige mutaties | -174.166 | 162.087 | 159.122 | 312.110 Stand Begroting 2027 | -220.526 | 44.649 | -90.183 | -45.228 Toelichting In de Kadernota 2027 zijn geen mutaties geweest in Knop 1. Onderstaand worden de mutaties in Knop 1 na de Kadernota 2027 toegelicht: 1. | Verhoging belastingen Knop 3: voor het bestuursprogramma 2026-2030 is de jaarlijkse verhoging van het OZB-tarief overeenkomstig de financiële kaders aangepast met 2,75% De tarieven van de toeristenbelasting zijn verhoogd. 2. | Structurele bestuurlijke voorstellen: met de verhoging van de belastingen als dekking worden in deze begroting een aantal structurele bestuurlijke voorstellen aangedragen. In bijlage II worden deze voorstellen toegelicht. 3. | Areaaluitbreiding (OZB): voor 2027 verwachten we dat areaaluitbreiding extra OZB opbrengsten oplevert. 4.
| Beheer openbare ruimte (OZB): conform de financiële kaders wordt 25% van de meeropbrengsten uit areaaluitbreiding toegevoegd aan het budget beheer openbare ruimte. 5. | Financiering: dit is ontstaan door de hogere rente. 6. | Overige mutaties: dit betreft de verzameling van bijstellingen van hogere of lagere uitgaven, indexaties van de OZB & leges en mutaties voor de afvalverwijdering en riolering. 26 Knop 2: Budget beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar. Knop 2 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027 | -639.128 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 Ontwikkelingen 1. Onttrekking uit VAR Kadernota 2027 | 610.000 2. Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | -3.765.000 3. Onttrekking uit VAR Begroting 2027 | 3.794.128 4. Overheveling van stelpost indexaties | 250.000 Stand Begroting 2027 | 250.000 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 Toelichting Onderstaand worden de mutaties in Knop 2 toegelicht: 1. | In de Kadernota 2027 heeft een onttrekking uit de VAR plaatsgevonden voor de dekking van de autonome voorstellen die ten laste van Knop 2 kwamen. De toevoeging hiervan aan Knop 2 was nog niet zichtbaar. 2. | In deze begroting zijn keuzes gemaakt over de prioritering van de bestuurlijke voorstellen uit de Kadernota 2027. Daarnaast zijn er aanvullende bestuurlijke voorstellen aangedragen.
De kosten hiervan komen ten laste van Knop 2. 3. | Ter dekking van de bestuurlijke voorstellen vindt er een onttrekking van € 3,8 miljoen uit de VAR plaats. 4. | Conform het financiële kader moet er voor de BERAP I € 250.000 beschikbaar zijn in Knop 2. Om hieraan te voldoen wordt € 250.000 overgeheveld vanuit de stelpost indexaties. 27 Knop 3: Belastingen Hieronder het verloop van Knop 3: Belastingen. Knop 3 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027 | - | - | - | - Ontwikkelingen 1. Verhoging toeristenbelasting | 500.000 | 500.000 | 500.000 | 500.000 2. Overheveling naar knop 1 saldo begroting | -500.000 | -500.000 | -500.000 | -500.000 Stand Begroting 2027 | - | - | - | - Toelichting De tarieven van de toeristenbelasting zijn verhoogd conform het coalitieakkoord 2026- 2030. Het financiële effect hiervan is zichtbaar gemaakt in Knop 3. 28 29 Knop 4: Bezuinigingen Hieronder de opgenomen bezuinigingen. Knop 4 2027 2028 2029 2030 Stand Kadernota 2027 Ontwikkelingen Stand Begroting 2027 Toelichting Deze begroting bevat geen bezuinigingen.
Knop 5: Vrije Algemene Reserve (VAR) Uit onderstaand overzicht blijkt het verloop van de VAR. In de paragraaf Weerstandsvermogen is een toelichting gegeven. Knop 5 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Kadernota 2027* | 5.917.486 Ontwikkelingen 1. Autonome voorstellen Kadernota 2027 | -610.000 2. Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | -3.794.128 3. Garantstelling sportpark Borger BERAP 2024-I | 525.000 Stand Begroting 2027 | 2.038.358 Toelichting Als beginstand gaan we hier uit van de stand per 1 januari 2027 à € 5.917.487. Deze stand wijkt af van de stand die in de Kadernota 2027 wordt gepresenteerd. Dit komt door de volgende punten: | De opheffing van de COVID reserve (€ 416.676) in 2026 is in de Kadernota 2027 niet genoemd. | De post 'diverse onttrekkingen' presenteerde een hoger bedrag (€ -3.454.000) dan gepresenteerd had moeten worden, namelijk € -2.708.000. | In de Kadernota 2027 werd een toevoeging aan de VAR uit de bufferreserve gronden genoemd à € 600.000. Deze toevoeging vindt niet plaats, aangezien het geen onderdeel uitmaakt van het bestuursprogramma 2026-2030. | De onttrekking uit de VAR voor de autonome voorstellen uit de Kadernota 2027 wordt hier opnieuw gepresenteerd als mutatie na 1 januari 2027. 30 De stand van de VAR na vaststelling van de begroting 2027 bedraagt naar verwachting € 2.038.358.
Zie hieronder een gedetailleerd overzicht van het verloop van de VAR. Het verloop van de VAR is als volgt | Bedrag Stand per 1 januari 2026 | 4.496.998 AF: Bestemming betaalbare starterskavels | -140.000 AF: Kadernota 2026 Onttrekking DPL | -350.000 AF: Kadernota 2026 Motie Wijkrenovatie | -250.000 AF: Bestuurlijke voorstellen Begroting 2026 | -2.108.000 AF: Bestuurlijke voorstellen BERAP 2026-I | -1.541.500 BIJ : Overboeking van Reserve Ontheemden | 3.000.000 BIJ : Bufferreserve Gronden | 600.000 BIJ : Rekeningresultaat 2025 | 1.793.313 BIJ : Opheffen COVID reserve | 416.676 Stand per 1 januari 2027 | 5.917.487 AF: Kadernota 2027 autonome voorstellen | -610.000 AF: Bestuurlijke voorstellen Begroting 2027 | -3.794.128 BIJ : Garantstelling sportpark Borger (BERAP 2024-I) | 525.000 Amendement de Groot mei 2024 Stand na vaststelling Begroting 2027 | 2.038.358 31 Geactualiseerde saldi - Detailoverzicht knoppen Hieronder staan de geactualiseerde standen van Saldo begroting (knop 1, het budget Beleidsintensivering (knop 2), indexaties, het budget voor de uitvoering van het Meerjarig investeringsplan en de post onvoorzien.
2027 | 2028 | 2029 | 2030 Knop 1: Saldo | Beginstand Begroting 2026 | 167.285 | 68.309 | -1.836 | -125.551 begroting Mutaties Kadernota 2027 | - | - | - | - Eindsaldo Kadernota 2027 | 167.285 | 68.309 | -1.836 | -125.551 Mutaties Begroting 2027 | -387.811 | -23.660 | -88.348 | 80.324 Eindsaldo Begroting 2027 | -220.526 | 44.649 | -90.183 | -45.228 Knop 2: Beleids- | Beginstand Begroting 2026 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 intensivering DPL Mutaties Kadernota 2027 | -1.754.900 | - | - | - Onttrekking uit de VAR | 610.000 | - | - | - Eindsaldo Kadernota 2027 | -29.128 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 Mutaties Begroting 2027 | -3.765.000 | - | - | - Onttrekking uit de VAR | 3.794.128 | - | - | - Overheveling van stelpost | 250.000 | - | - | - indexaties Eindsaldo Begroting 2027 | 250.000 | 1.115.772 | 1.115.772 | 1.115.772 Budget voor | Beginstand Begroting 2026 | 850.987 | 1.732.164 | 2.728.811 | 2.728.811 indexaties Indexaties Kadernota 2027 | -738.090 | -867.459 | -888.016 | -1.035.299 Eindsaldo Kadernota 2027 | 112.897 | 864.705 | 1.840.795 | 1.693.512 Mei-/septembercirculaire 2026 | 1.113.540 | 1.302.181 | 1.249.373 | 3.464.339 Indexaties Begroting 2027 | -792.203 | -1.260.561 | -1.771.519 | -2.817.899 Overheveling naar knop 2 | -250.000 Eindsaldo Begroting 2027 | 184.234 | 906.326 | 1.318.649 | 2.339.952 Meerjaren- | Beginstand Begroting 2026 | 500.130 |
500.130 | 500.130 | 500.130 investeringsplan (MJIP) | Mutaties Kadernota 2027 | - | - | - | - Eindsaldo Kadernota 2027 | 500.130 | 500.130 | 500.130 | 500.130 Mutaties Begroting 2027 | -290.124 | -290.124 | -290.124 | -290.124 Eindsaldo Begroting 2027 | 210.006 | 210.006 | 210.006 | 210.006 Onvoorzien | Begroting 2027 | 50.000 | 50.000 | 50.000 | 50.000 Eindsaldo Begroting 2027 | 473.715 | 2.326.752 | 2.604.243 | 3.670.502 32 33 Financiële begroting In dit onderdeel komen verschillende financiële onderdelen aan bod, zoals de invulling van de stelpost indexatie en een specificatie van het Gemeentefonds. 34 Vennootschapsbelasting en overhead Vennootschapsbelasting Door de inwerkingtreding van de ‘Wet modernisering Vennootschapsbelasting (VPB) overheidsondernemingen’ zijn gemeenten per 1-1-2016 VPB verschuldigd over winstgevende ondernemersactiviteiten. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB plichtige activiteiten. We hebben geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Als wij over 2027 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Overhead Sinds het jaar 2017 presenteren gemeenten conform BBV wetgeving een overzicht van de overheadkosten in hun begroting. Voor de overhead is een landelijk verplicht gestelde definitie gemaakt.
De definitie van overhead luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Het uitgangspunt is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. De overhead bedraagt in 2027: € 14.668.697. Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Overheadpercentage Voor het bepalen van bepaalde tarieven, zoals de kosten van de reinigingsheffingen en riolering, wordt het overheadpercentage gebruikt. Voor 2026 is het overheadpercentage berekend op 15,38%. Overheadpercentage per jaar 2024 2025 2026 2027 Overheadpercentage 15,67% 15,33% 16,66% 15,38% Het overheadpercentage wordt berekend door de overhead te delen door de totale lasten minus de overhead. Ten opzichte van andere gemeenten is het lastig aan te geven of het percentage hoog of laag is, omdat gemeenten hun eigen interpretatie geven aan het toerekenen van overheadkosten volgens het BBV. Specificatie Gemeentefonds Hieronder een overzicht van de algemene uitkering. De raming van de meicirculaire 2026 en de septembercirculaire 2026 zijn weergegeven. De raming van de begroting 2027 komt overeen met de raming die is weergegeven voor de septembercirculaire.
Gemeentefonds 2027 | Meicirculaire | September- | Verschil circulaire I: Algemene Uitkering Algemene Uitkering | 61.770.815 | 61.797.313 | 26.498 Subtotaal onderdeel I | 61.770.815 | 61.797.313 | 26.498 II: Decentralisatieuitkeringen Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo | 345.680 | 345.680 | - (DU) Kinderopvang pleegouders (DU) | 15.487 | 15.487 | - ‘Weeffout’ Jeugdzorg (DU) | -14.577 | -14.577 | - Capaciteit decentrale overheden klimaat- en | 935.825 | 935.825 | - energiebeleid (CDOKE) (DU) Wet Versterking regie volkshuisvesting: | 177.000 | 177.000 uitvoeringskosten (DU) Wet Versterking regie volkshuisvesting: | 5.000 | 5.000 integrale dienstverlening (DU) Openbare bibliotheken (DU) | 105.000 | 105.000 IBO problematische schulden (DU) | 23.000 | 23.000 Subtotaal onderdeel II | 1.282.415 | 1.592.415 | 310.000 III: Integratieuitkeringen Participatie | 5.234.517 | 5.234.517 | - Subtotaal onderdeel III | 5.234.517 | 5.234.517 | - Totaal per onderdeel Totaal onderdeel I | 61.770.815 | 61.797.313 | 26.498 Totaal onderdeel II | 1.282.415 | 1.592.415 | 310.000 Totaal onderdeel III | 5.234.517 | 5.234.517 | - Totaal I t/m III | 68.287.747 | 68.624.245 | 336.498 Toelichting De septembercirculaire 2026 viel in totaliteit voor 2027 € 336.498 hoger uit dan de meicirculaire 2026.
Dit is voornamelijk een gevolg van de extra middelen die we hebben ontvangen voor de uitvoering van Wet Versterking regie volkshuisvesting. Het restant wordt toegevoegd aan het budget voor indexaties. 35 Stelpost indexatie prijsstijgingen Aanpassing budgetten als gevolg van indexatie Er moeten diverse budgetten worden geïndexeerd. Hiervoor hebben we een stelpost indexatie gevormd. Ook verhogingen van externe partijen komen ten laste van deze stelpost. In onderstaande tabel staan de nieuwe indexeringen. Stelpost Indexaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand Begroting 2026 | 850.987 | 1.732.164 | 2.728.811 | 2.728.811 Effecten decembercirculaire 2025 | - | - | - | - Totaal | 850.987 | 1.732.164 | 2.728.811 | 2.728.811 Indexaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. GGD - additionele taken | 50.000 | 50.000 | 50.000 | 50.000 2. Indexering huisvestingssubsidie | 5.300 | 5.300 | 5.300 | 5.300 3. Bedrijfsvoering (CAO aanpassing) | pm | pm | pm | pm 4. Leasekosten wagenpark | 37.000 | 37.000 | 37.000 | 37.000 5. Wet open overheid | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 6. ICT Indexatie | 359.000 | 359.000 | 359.000 | 359.000 7. Juridische zaken | 48.000 | 48.000 | 48.000 | 48.000 8. Juridische zaken abonnementen | 27.000 | 27.000 | 27.000 | 27.000 9. Initiatievenbudget voor het opstarten | 25.000 | 25.000 | 25.000 | 25.000 van projecten en programma 10.
Werkbudget gebiedscoordinatoren | 5.000 | 5.000 | 5.000 | 5.000 11. Indexering WSW onderhoudsbestek | 33.600 | 33.600 | 33.600 | 33.600 12. Regionaal Historisch Centrum Drents | 31.511 | 39.389 | 39.389 | 39.389 Archief 13. Bijdragen aan Gr'en | 1.679 | 123.170 | 143.727 | 291.010 14. Verzekeringen | 95.000 | 95.000 | 95.000 | 95.000 Totaal | 738.090 | 867.459 | 888.016 | 1.035.299 Nieuwe stand Kadernota 2027 | 112.897 | 864.705 | 1.840.795 | 1.693.512 Toelichting Kadernota 2027 1. GGD - additionele taken Dit betreft een verhoging van de tarieven van de additionele activiteiten JGZ, verhoging tarieven forensische geneeskunde en de onvoorziene inspectie THZ 2. Indexering huisvestingssubsidie dorpshuizen Ons voorstel is om de huisvestingssubsidie voor dorpshuizen te indexeren met 3,3% vanaf 1 januari 2026. De meerkosten, zijn de € 5.300, worden nu structureel verwerkt in de KAdernota 2027. 3.Bedrijfsvoering: CAO 2027 De huidige CAO voor gemeente loopt tot 31 maart 2027. In deze kadernota gaan we uit van het bovengenoemde kader en dat de personeelskosten met 2% zullen toenemen. Het is de verwachting dat de inflatie en een nieuwe CAO meer dan 2% zal zijn. Mogelijk dat we door het rijk hiervoor worden gecompenseerd. En anders zullen we een beroep moeten doen op de stelpost Indexaties.
36 37 In het hoofdstuk Kaders is toegelicht dat we het voornemen hebben om in de Begroting 2027 het kader Bedrijfsvoering in deze bestuursperiode 2026-2030 aan te passen. De financieel effect van de structurele verhoging van deze budgetten is € 250.000 per jaar voor de jaren 2027 tot en met 2030. Voorgesteld wordt om dit in de Begroting 2027 dan te dekken ten laste van de budgetten Indexering. . 4. Leasekosten wagenpark Door de aanbesteding en de uitbreiding van het wagenpark en de overgang naar elektrisch rijden en de inflatie zijn de leasekosten van het wagenpark aanzienlijk gestegen. Ook dit zijn jaarlijks terugkerende kosten. Het te verwachten nadeel in 2027 is €37.000. Dit betreft structurele kosten en zullen daarmee ook structureel in Kadernota 2027 worden meegenomen. 5. Wet open overheid (adviseur) Iedere overheidsorganisatie is verplicht een contactpersoon aan te stellen voor de uitvoering van de Woo. Deze contactpersoon Woo helpt burgers en journalisten waar nodig bij informatieverzoeken. 6. ICT indexatie Het speelveld rondom ICT en Informatisering is de afgelopen jaren behoorlijk aan het veranderen. Applicaties verhuizen massaal naar de cloud, informatieveiligheid wordt steeds belangrijker, landelijke thema's van innovatie en verbetering van de digitale dienstverlening, technische aanpassingen door Common Ground en de behoefte aan meer datagedreven werken.
De budgetten zijn de afgelopen jaren niet meegegroeid met de ontwikkeling van de kosten. We zien dat deze niet meegegroeide budgetten structureel zijn. In deze kadernota 2027 doen we dan ook een voorstel voor het structureel verhogen van deze kosten met € 359.000. 7 en 8. Juridische zaken en abonnementen Voorgaande jaren was het begrote bedrag ook niet toereikend. De inzet van de Functionaris Gegevensbescherming is een wettelijke verplichting, dus het is noodzakelijk dat de inzet gelijk blijft aan die van de afgelopen jaren. Verder bestaat een deel van deze kosten uit de inzet van een advocaat op complexe dossiers waarbij procesvertegenwoordiging door een advocaat verplicht is. Daarnaast zijn er kosten voor de inzet van Daadkracht voor het publiceren van regelingen waarvoor tot nu toe nog geen bedrag is begroot. Ook dit zijn jaarlijks terugkerende kosten. Het te verwachten nadeel in 2026 is € 75.000. Dit betreft structurele kosten en zullen daarmee ook structureel in Kadernota 2027 worden meegenomen. 9. Initiatievenbudget voor het opstarten van projecten en programma Voordat de organisatie overgaat tot het uitvoeren van een (grote(re)) opdracht wordt er eerst gewerkt aan een heldere opdrachtformulering, analyse op de benodigde inzet en keuze of deze opdracht binnen een afdeling kan worden uitgevoerd of dat een programma- of projectmatige organisatie beter is.
Een eerdere raad heeft aangegeven dat zij begrijpen dat voor deze analysefase kosten gemaakt worden. Om dit goed te borgen is een reservering gevraagd om deze kosten te dekken. Wanneer er wordt overgegaan tot een project of programma wordt er een project- of programmabegroting opgesteld en waar dit om nog niet eerder beschikbaar gesteld budget gaat, aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. 38 10. Werkbudget gebiedscoördinatoren In de afgelopen jaren is gebleken dat, mede door stijgende prijzen, het werkbudget voor de gebiedscoördinatoren niet toereikend is. Het budget bedraagt € 5.000 per jaar. Dit budget wordt mede gebruikt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de belangeloze inzet van de besturen van Dorpsbelangen, die zich als vrijwilliger inzetten voor de gemeenschap. De gebiedscoördinatoren hebben daardoor te weinig ruimte om zaken die belangrijk zijn, snel te realiseren. Een voorbeeld is de aanschaf van nieuwe accu’s voor de snelheidsdisplays (verkeersmiley’s). De verhoging bedraagt € 5.000. 11. Indexering WSW onderhoudsbestek De prijzen voor het onderhoud van de groenvoorzieningen en gazons die onderhouden worden door Wedeka en Emco worden jaarlijks geïndexeerd. 12. Regionaal Historisch Centrum Drents Archief Deelname aan de (nieuwe) gemeenschappelijke regeling t.b.v. voorziening voor digitale archief bewaarplaats (e-depot). 13.