CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2026

RAAD: Raadsvergadering 6 november 2025, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Begroting 202623.858 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2026

Inhoudsopgave Begroting 2026 .....................................................................................................1 Inhoudsopgave .....................................................................................................2 Voorwoord Begroting 2026 .....................................................................................3 Samenvatting op hoofdlijnen...................................................................................4 Algemene ontwikkelingen .....................................................................................13 Urgente maatschappelijke opgaven ........................................................................16 Voorstellen en besluiten BERAP 2025-I ...................................................................19 Voorstellen en besluiten Kadernota 2026 ................................................................20 Voorstel begroting 2026 .......................................................................................22 Recapitulatie van baten en lasten...........................................................................25 Onze inwoners ....................................................................................................26 Onze economie....................................................................................................27 Onze toekomst

....................................................................................................28 Onze leefomgeving ..............................................................................................29 Onze inwoners ....................................................................................................30 Sociaal Domein ...................................................................................................31 Dienstverlening ...................................................................................................35 Onze economie....................................................................................................38 Economische ontwikkeling ....................................................................................39 Recreatie en Toerisme ..........................................................................................40 Onze toekomst ....................................................................................................43 Duurzame ontwikkeling ........................................................................................44 Onze leefomgeving ..............................................................................................47 Ruimte en groen ..................................................................................................48 Wonen en leefbaarheid

.........................................................................................49 Openbare orde en veiligheid ..................................................................................51 Wegen en verkeer ...............................................................................................52 Onze portemonnee ..............................................................................................54 Algemeen ...........................................................................................................85 Lokale heffingen ..................................................................................................86 Weerstandsvermogen ...........................................................................................97 Kapitaalgoederen ...............................................................................................107 Financiering, EMU-saldo ......................................................................................118 Bedrijfsvoering ..................................................................................................130 Verbonden partijen ............................................................................................137 Grondbeleid ......................................................................................................147 Openbaarheid

....................................................................................................156 Bijlage I - Financiële beleidskaders .......................................................................157 Bijlage II - Verplichte beleidsindicatoren ...............................................................161 Bijlage III - Taakvelden BBV ................................................................................163 Bijlage IV - Dynamische prioriteitenlijst.................................................................165 Bijlage V - Zoektocht naar financiële ruimte...........................................................178 Bijlage VI - Lijst met afkortingen ..........................................................................185 Bijlage VII - Lijst met erkende dorpsbelangen ........................................................187

2

Voorwoord Begroting 2026 Hiermee bieden wij u de begroting voor het jaar 2026 aan. Het is de laatste begroting in de bestuursperiode 2022-2026 waarin bestuurlijke keuzes worden gemaakt. Borger-Odoorn staat er financieel gezond voor. Dat geeft ons ruimte om in 2026 te blijven investeren in wat belangrijk is voor onze inwoners: scholen, sportvoorzieningen, wegen, buurten en een sterke sociale basis. Met deze begroting leggen we de nadruk op stabiliteit én vooruitgang. We kiezen bewust voor een behoedzaam financieel beleid waarin we zorgvuldig omgaan met gemeenschapsgeld, maar waar ruimte is, zetten we die ook gericht in. De komende periode staat in het teken van groei en ontwikkeling. We investeren in uitbreiding van het Esdal College in Borger, de ontwikkeling van een multifunctionele accommodatie in 2e Exloërmond en de toekomst van de scholen in Valthermond. Ook het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan en het onderhoud van bruggen en wegen blijven belangrijk. Met een bestemmingsreserve voor wijkrenovatie zetten we daarnaast een vervolgstap naar buurten die groener, duurzamer en socialer worden ingericht. Met de inzet van de energiecoaches blijft de gemeente haar bewoners ondersteunen bij verduurzamingsmaatregelen waardoor woon(energie)lasten dalen. We blijven inzetten op preventie.

Of het nu gaat om kansencoaches, budgetcoaches, mentale weerbaarheid of buurtkamers: we investeren in voorzieningen die inwoners helpen om sterk te staan en mee te doen. We reserveren een eerste bedrag voor een Jongerenhub. Ook geven we extra aandacht aan ondermijning, mensenhandel en een structurele samenwerking tussen zorg- en veiligheid. Daarmee voorkomen we problemen waar dat kan en versterken we de basis van onze samenleving. Daarnaast kijken we vooruit naar kansen voor de hele regio. De Nedersaksenlijn biedt naast een enorme impuls voor bereikbaarheid ook een enorme impuls voor leefbaarheid en werkgelegenheid. Samen met onze partners werken we aan de planontwikkeling en benutten we de kansen voor wonen, werken en voorzieningen in de omgeving van de nieuwe stationslocatie. Dit doen we ook vanuit het Ontwikkelperspectief Zuid- en Oost Drenthe waarin onze gemeente met Coevorden, Emmen en Hoogeveen samenwerkt om tot een gezamenlijk regionaal toekomstplan te komen. Ook economisch zetten we stappen via samenwerking met ondernemers en onderwijsinstellingen in Dutch Tech Zone. Met deze begroting 2026 laten we zien dat Borger-Odoorn een gemeente is die durft te investeren in de toekomst, maar altijd met oog voor de lange termijn en financiële stabiliteit. We kijken met vertrouwen vooruit en bouwen samen verder aan een sterk, sociaal en leefbaar Borger-Odoorn.

College van burgemeester en wethouders

3

Samenvatting op hoofdlijnen De Begroting 2026 is de laatste begroting van de Bestuursperiode 2022-2026. We zijn trots dat we voor een groot deel onze ambities uit het Bestuursprogramma 2022-2026 hebben gerealiseerd. We hebben een evenwichtige begroting voor 2026 met een sluitend meerjarenperspectief. Opgemerkt wordt dat we, net als andere gemeenten, voor een groot deel afhankelijk zijn van de inkomsten van het Rijk. De verkiezingen voor de Tweede Kamer en daarna een nieuw kabinet geven onzekerheid over de plannen van het Rijk en de daaraan gekoppelde inkomsten voor gemeenten. De kans is zeer reëel dat het Rijk de komende jaren moet bezuinigen, de vraag is welk deel daarvan invloed heeft bij gemeenten. We investeren in onze voorzieningen In deze Begroting 2026 stellen we voor de volgende investeringen in voorzieningen in onze gemeente: Bruggen We willen € 1 miljoen investeren voor het groot onderhoud van bruggen. In deze begroting stellen we voor om in 2026 hiervan € 196.000 beschikbaar te stellen. Uitbreiding Esdal College Borger Het nieuwe Esdal College Borger is per 1 januari 2024 in gebruik genomen. De bouw was gebaseerd op het huisvesten van 154 leerlingen. Op dit moment zijn er 208 leerlingen en is tussentijdse instroom niet meer mogelijk. In deze Begroting 2026 stellen we voor om € 1,4 miljoen te investeren in een uitbreiding van het Esdal College.

MFA 2e Exloërmond De MFA in 2e Exloërmond is al meerdere decennia een onderwerp van gesprek tussen lokale politiek en de samenleving van dit dorp. Momenteel staan we aan de vooravond van de bouw van 2 nieuwe basisscholen met kinderopvang in 2e Exloërmond. In de Begroting 2025 heeft uw raad hiervoor ruim € 5 miljoen beschikbaar gesteld. Uit een verkenning blijkt dat het kansrijk is dat de scholen samen met andere maatschappelijke voorzieningen samengebracht kunnen worden in een MFA. Uit een onderzoek onder de inwoners blijkt dat veel draagvlak in 2e Exloërmond hiervoor is. De verkenning geeft aan het kansrijk is om een structurele oplossing te bieden voor voetbalkleedruimte en kantine, het dorpshuis en ook de sporthal. De sporthal is niet meer duurzaam en ook niet rendabel. In deze Begroting wordt voorgesteld om € 5 miljoen extra beschikbaar te stellen voor een totaaloplossing. Valthermond, scholen en MFA In de Begroting 2024 is voor de OBS De Aanloop in € 1,6 miljoen gereserveerd. Uit een verkenning komt naar voren dat centralisatie van de scholen OBS De Aanloop en CKC Rehoboth in Valthermond gewenst is. Uit de verkenning blijkt ook dat een structurele oplossing van MFA Brughuus gewenst is. In deze Begroting stellen we voor om indicatief € 2,5 miljoen extra beschikbaar te stellen voor een totaaloplossing voor Valthermond.

GVVP Voorgesteld wordt om in de begroting voor het Gemeentelijke Verkeer en Vervoersplan € 0,6 miljoen beschikbaar te stellen.

4

Jongerenhub Bij de behandeling van de Kadernota 2026 heeft de raad een motie Jongerenhub aangenomen. En verzoekt het college te onderzoeken hoe in onze gemeente Jongerenhubs gerealiseerd kunnen worden in samenhang met lopende ontwikkelingen bij het voortgezet onderwijs (Esdal college) en ontmoetingsruimten zoals in diverse dorpen. In deze motie vraagt de raad het college om bij de Begroting 2026 een globale kostenraming voorleggen. In deze Begroting stellen we voor om indicatief € 150.000 beschikbaar hiervoor te stellen. Dit betreft een eerste indicatieve reservering. Nieuwe voorstellen ten opzichte van de Kadernota We werken in deze begroting de voorstellen zoals die zijn opgenomen in de Kadernota 2026 uit. Daarnaast is een aantal nieuwe voorstellen toegevoegd. Het gaat om:  Evaluatie verzelfstandiging zwembaden;  Gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen / Nedersaksenlijn;  Bijdrage Programma ontwikkelperspectief Zuid- en Oost Drenthe;  Doorfietsroute Emmen - Borger;  Regiodeal Vrijetijdseconomie en Verhalen;  Voortzetting Samenwerkingsovereenkomst Dutch Techzone. In de bijlage DPL zijn deze voorstellen toegelicht. Hierna leest u een samenvatting op hoofdlijnen van het beleid en de financiën van de Begroting 2026.

We gaan in op de urgente maatschappelijke opgaven, de lokale lastendruk, de bestedingsvoorstellen van van het meerjarig investeringsplan (MJIP), invulling van de stelpost indexatie, ruimte voor nieuw beleid en de hoogte van het begrotingssaldo (knop 1) en het budget beleidsintensivering (knop 2). Urgente maatschappelijke opgaven In het bestuursprogramma staan vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's) centraal gesteld: - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg en voorzieningen dichterbij; - Preventie en inclusie. Deze UMO's zijn in deze begroting nog steeds actueel en op hoofdlijnen uitgewerkt in een apart hoofdstuk en in de verschillende thema's. Lokale lastendruk De stijging van de lastendruk voor 2026 (ten opzichte van 2025) komt uit op 3,81%. Dit betekent voor een gemiddeld huishouden een stijging van afgerond € 40 per jaar. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we dit verder toe.

5

Autonome bestedingsvoorstellen Op basis van de Kadernota 2026 heeft u ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2026. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. Onderwerp

Structureel

Autonome voorstellen

Incidenteel

2026

2026

1 Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe (jaarlijkse bijdrage)

225.000

2 Sociaal domein (Jeugd en Wmo huishoudelijke hulp)

1.000.000

3 Huisvesting peuterspeelzalen

-64.500 Subtotaal:

0

1.160.500

Er zijn na de vaststelling van de Kadernota geen nieuwe voorstellen voor aanvullende autonome bestedingsvoorstellen.

6

Bestuurlijke bestedingsvoorstellen In de Kadernota 2026 hebben we uw raad gevraagd om reactie te geven op de voorzet van het college. In het selecteren van de voorstellen met hoge prioriteit hebben we rekening gehouden met de inbreng van uw raad. Wij stellen voor, conform de Kadernota 2026, de volgende voorstellen te prioriteren: Structureel

Incidenteel

2026

2026

Voorstellen Kadernota 2026 1 Trainees

265.000

2 Uitvoeringsbudget bewegen in de openbare ruimte

100.000

3 Griffie

96.000

4 Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval

90.000

5 Kansencoach

210.000

6 Budgetcoaches en projectcoördinator Financieel Team

175.000

7 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027

38.000

8 Dutch TechZone

26.000

9 Bijdrage programma Vitale Vakantieparken Drenthe 2025-2027

20.000

10 Beleidsadviseur Openbare Orde en Veiligheid

90.000

11 BOA

50.000

12 Griffie / verkiezingen inwerken nieuwe raad

65.000

13 Informatieveiligheid extra kosten

100.000

14 Omgevingswet: geluid (aandachtsgebieden) in beeld brengen

18.000

15 Volkshuisvestingsprogramma

50.000

16 Pilot Tiny houses uitvoeren

10.000

17 Streektaal op plaatsnaamborden

70.000

18 Herijking gezondheidsbeleid incidenteel

25.000

19 Sport- en cultuurgala

10.000

20 Werkbudget buurtsport coaches/cultuurcoaches

30.000

21 Ketenaanpak: Overgewicht en obesitas kinderen

50.000

22 Borgen ketenaanpakken Preventie en Inclusie

70.000

23 Naschoolse activiteiten

75.000

24 Behouden buurtkamers

75.000

25 Ketenaanpak: Welzijn op Recept

38.000

26 Kinderraad

15.000

Subtotaal:

0

7

1.861.000

Na de vaststelling van de Kadernota wordt nog een aantal aanvullende bestedingsvoorstellen voor beleidsintensivering (DPL) voorgesteld, deze zijn in de onderstaande tabel opgenomen: Beleidsmatige voorstellen uit DPL begroting 2026

Structureel Incidenteel

27 Evaluatie verzelfstandiging zwembaden

25.000

28 Gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen / NSL

350.000

29 Bijdrage Programma ontwikkelperspectief Zuid- en OostDrenthe

25.000

30 Doorfietsroute Emmen - Borger (WOKT)

pm

31 Regiodeal Vrijetijdseconomie en Verhalen

63.000

32 Voortzetting Samenwerkingsovereenkomst Dutch Techzone (te gebruiken in 2026-2029)

84.000

Totaal voorstellen na de Kadernota

0

547.000

TOTAAL Bestuurlijke Voorstellen Begroting 2026

0 2.408.000

Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Bestedingsvoorstellen MJIP Hieronder een overzicht van de voorstellen vanuit het budget voor het meerjarig investeringsplan zoals opgenomen in de Kadernota. Deze zijn toegelicht in de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Conform de Kadernota 2026 stellen we het volgende voor: Investering

Investeringen met hoge prioriteit

Structureel 2026

1 Bruggen

196.800

11.000

2 Uitbreiding Esdal College Borger

1.425.110

56.771

3 2e Exloërmond, scholen IHP en MFA

5.000.000

250.000

4 Valthermond, scholen IHP en MFA

2.500.000

125.000

600.000

45.000

9.721.910

487.771

5 Investering GVVP 2026 Totaal:

8

Na de vaststelling van de Kadernota 2026 zijn er nog aanvullende investeringen in deze Begroting opgenomen. Dit betreft het creëren van financiële ruimte voor de kapitaallasten van de bouw van een Jongerenhub en de begrotingswijziging van de aankoop van MFA Het Hunzehuys. Investering

Structureel 2026 150.000 15.000 9.000.000 0 9.150.000 15.000

Investeringen met hoge prioriteit 6 Investering Jongerenhub 7 MFA Het Hunzehuys Totaal:

18.871.910

TOTAAL investeringen

502.771

In bijlage DPL zijn alle investeringsvoorstellen toegelicht. Invulling stelpost indexatie Vanwege de huidige hoge inflatie moeten we verschillende budgetten indexeren. In de Kadernota 2026 hebben we u daartoe voorstellen gedaan. Stelpost indexatie

2026

Stand Begroting 2025

-309.683

2027

2028

2029

960.718 1.590.042 1.083.084

Bij: effecten decembercirculaire 2024

307.693

Totaal:

-1.990 1.371.625 2.101.533 1.594.575

Indexatie

410.907

511.491

511.491

2026

2027

2028

2029

1. Bedrijfsvoering (3%) lonen

-750.000

-750.000

-750.000

-750.000

2. Bedrijfsvoering (3%) ICT 3. Onderhoud wegen (beleidsplan wegen)

-90.000 -35.000

-90.000 -35.000

-90.000 -35.000

-90.000 -35.000

4. Sociaal medische indicatie

-110.000

-110.000

-110.000

-110.000

5. Schuldhulpverlening

-25.000

-25.000

-25.000

-25.000

6. Huisvestingssubsidie dorpshuizen

-5.600

-5.600

-5.600

-5.600

7. Ter Marse

-8.000

-8.000

-8.000

-8.000

8. Vergoeding gemeente raad

-68.000

-68.000

-68.000

-68.000

9. Lokale rekenkamer

-8.500

-8.500

-8.500

-8.500

10. Anti-discrimininatie

-12.000

-12.000

-12.000

-12.000

11 Schaapskudde

-13.338

-13.338

-13.338

-13.338

12. Gemeenschappelijke reg.

41.207

-74.382

-115.571

-22.550

13. Beheerskosten sporthallen

-34.000

-34.000

-34.000

-34.000

14. Onkruidbestrijding 15. Vergader- en bijkomende kosten gemeenteraad

-22.500 -15.500

-22.500 -15.500

-22.500 -15.500

-22.500 -15.500

16. Overige kleine aanpassingen

-2.700

-2.700

-2.700

-2.700

Totaal: Overheveling van knop 2 (beleidsintensivering DPL)

-1.158.931 -1.274.520 -1.315.709 -1.222.688 1.200.000

Nieuwe stand Kadernota 2026

39.079

9

97.105

785.824

371.887

Na de vaststelling van de Kadernota stellen wij u voor een aantal aanvullende indexaties toe te passen. Deze aanvullende indexaties zijn in de onderstaande tabel weergegeven. De voorstellen zijn toegelicht in het thema " Onze portemonnee". Indexatie

2026

2027

2028

2029

17. Stichting Sociale teams 18. Welzijnsorganisatie Andes

-470.000 -25.000

-470.000 -25.000

-470.000 -25.000

-470.000 -25.000

19. ICT verschillende aanpassingen (leerplicht, powerbrowser, Dimpact)

-100.000

-150.000

-200.000

-250.000

20. Straatmeubilair

-12.560

-12.560

-12.560

-12.560

21. Drentse inkoop logeren jeugdhulp (no)

-17.327

-17.327

-17.327

-17.327

pm

pm

pm

pm

-4.806

-4.806

-4.806

-4.806

22. Drentse inkoop gezinshuizen 23. Bezorgen van reisdocumenten en rijbewijzen 24. Effecten Meicirculaire 2025

1.579.581 1.899.227 2.207.353 3.726.436

25. Lagere bijdrage aan Omgevingsdienst

31.769

31.769

31.769

31.769

-500

-500

-500

-500

27. Schoonmaakkosten gemeentelijke gebouwen -120.000 28. Extra bijdrage Vrouwenopvang (maatschappelijke -51.000 opvang)

-120.000 -62.000

-120.000 -71.000

-120.000 -71.000

42.461

-14.206

-72.705

26. Speeltuinen ( college 26 aug)

29. Effecten Septembercirculaire 2025

144.651

Totaal:

954.808 1.111.264 1.303.723 2.714.307

Overheveling naar knop 1 (saldo begroting)

-350.000

-350.000

Nieuwe stand indexatie Begroting 2026

643.887

858.369 1.739.547 2.736.194

10

-350.000

-350.000

Ruimte voor nieuw beleid We willen voor de nieuwe bestuurders in de volgende bestuursperiode een zogenaamde 'warme overdracht'. Aan het begin van de huidige bestuursperiode hebben wij van het vorige bestuur financiële middelen ontvangen voor nieuw beleid. We hanteren als uitgangspunt dat de structurele en incidentele ruimte voor nieuw beleid in de Begroting 2026 vergelijkbaar is met die van de Begroting 2022. Om dit te realiseren, hebben we bij de kadernota voorstellen voorgelegd voor financiële (investerings)ruimte ter hoogte van indicatief € 1 miljoen structureel en € 3 miljoen incidenteel. Voor het kunnen maken van een keuze hebben we voorstellen ter hoogte van € 1,5 miljoen structureel en € 4 miljoen incidenteel voorgelegd waaruit uw raad 1 miljoen en 3 miljoen heeft geprioriteerd. Onderwerp

Bedrag Prioriteren

Niet prioriteren

1 Ruimte binnen de bedrijfsvoering

310.000

310.000

2 Toeristenbelasting (verwachte toename overnachtingen) 3 Algemene Uitkering minder behoedzaam ramen.

250.000

250.000

4 Algemene Uitkering stelpost schrappen

150.000

150.000

5 Hogere opbrengst Onroerende-zaakbelasting

75.000

75.000

6 Minimabeleid

35.000

35.000

7 Aanpassen onderhoudsniveau gazon binnen bebouwde kom 8 Aanpassen onderhoudsniveau op de begraafplaatsen 9 Samenwerking Andes en Sociale Teams BorgerOdoorn 10 Flexibel budget sociaal cultureel werk

50.000

50.000

50.000

50.000

11 Hogere opbrengst (bouw)leges

112.500

112.500

12 Vluchtelingenwerk

20.000

20.000

13 Bijstellen investeringsbudget Openbare verlichting

7.500

7.500

14 Gefaseerd maaien brede bermen

50.000

50.000

15 Omvormen van gazons binnen de bebouwde kom

50.000

50.000

16 Re-Integratie

75.000

75.000

Totaal 1.500.000 1.000.000

500.000

200.000

40.000

200.000

40.000

25.000

25.000

In een afzonderlijke bijlage staat een toelichting op de hierboven genoemde onderwerpen.

11

TOTAALtabel Hieronder staat het overzicht van alle budgetten die van belang zijn voor het bepalen van het saldo van de begroting 2026-2029. De tabel geeft het verloop weer van de saldo vanaf het vaststellen van de Kadernota tot en met de begroting 2026. Een gedetailleerd overzicht is opgenomen in het Thema Onze Portemonnee onderdeel De Knoppen.

Knop 1 Knop 2 Budget Budget

TOTAAL van de Knoppen Saldo van de begroting Beleidsintensivering DPL Indexaties Meerjarig Investeringsplan Financiele Ruimte TOTAAL

2026 2027 2028 2029 37.676 167.285 68.309 -1.836 255.272 0 0 0 643.887 858.369 1.739.547 2.736.194 130 500.130 500.130 500.130 0 0 0 0 936.965 1.525.784 2.307.986 3.234.488

Stand VAR De stand van de VAR bedraagt na verwerking van voorstaande voorstellen € 5,8 miljoen. Dit is hoger dan het minimum van het door uw raad vastgestelde kader (€1,0 miljoen). We willen als college aan het eind van deze bestuursperiode in het kader van een warme overdracht aan de nieuwe bestuurders een VAR aanbieden van € 4,1 miljoen. Dit is namelijk de stand per 31 december 2022 (inclusief bestemming resultaat 2021) en de start van deze bestuursperiode. De stand van de VAR (inclusief mutaties van deze begroting) is: Het verloop van de VAR is als volgt Stand per 1 januari 2025 AF : Bestuurlijke Voorstellen BERAP 2025-I AF : Afboeken Investeringen met oorspronkelijke boekwaarde lager dan € 25,000 AF : Amendementen begroting 2025 Slagkracht kleine particuliere bouwiniatieven AF : Amendementen begroting 2025 Verkeersveiligheid Zandberg

Bedrag 5.391.139 n.v.t -1.422.544

AF : Amendementen begroting 2025 '80-jarig vrijheid AF : Bestuurlijk voorstellen Begroting 2025

-30.000 -1.650.000

BIJ : Bufferreserve Gronden BIJ : Rekeningresultaat 2024 BIJ : Opheffen COVID reserve*

500.000 2.258.403 416.676

Stand per 1 januari 2026

4.913.674

-350.000 -200.000

AF: Kadernota 2026 (sluitend krijgen) AF: Kadernota 2026 (motie Wijkrenovatie) Storting in de Bestemmingsreserve Wijkrenovatie AF: Bestuurlijke voorstellen na de Kadernota 2026

-350.000 -250.000 -2.108.000

BIJ : Overboeking van Reserve Ontheemden BIJ : Bufferreserve Gronden

3.000.000 600.000

Stand na vaststelling Begroting 2026

5.805.674

* De intentie om de Covid reserve op te heffen is reeds in 2024 uitgesproken. De formele besluitvorming en verwerking vindt in deze begroting plaats.

12

Algemene ontwikkelingen Hoewel we ons in deze begroting vooral richten op wat we in Borger-Odoorn doen en waar we voor staan, zullen we ook rekening moeten houden met wat er in onze omgeving gebeurt. Daarmee bedoelen we maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de keuzes en keuzemogelijkheden in Borger-Odoorn. Hier zullen we niet op financiële ontwikkelingen ingaan, deze vindt u in de rest van de begroting. Val kabinet Schoof Op 3 juni 2025 viel het kabinet Schoof. Op 29 oktober 2025 vinden er Tweede Kamerverkiezingen plaats. Het is onzeker hoe lang de formatie zal duren. Wel zal naar verwachting tijdens de formatie geen grootschalige nieuwe initiatieven worden gestart vanuit het rijk.

Prijsstijgingen We leven nog steeds in een periode van naar verhouding hoge inflatie. In onze begroting zien we dit terug in de indexatie van verschillende uitgaven. Denk aan loonkosten van de gemeente zelf en van organisaties waar we mee samenwerken. Vooralsnog zien we dat de inflatie nog niet afvlakt naar het Europees gemiddelde.

13

Vergrijzing, ontgroening en jeugdproblematiek De verwachting blijft dat het gebruik van Wmovoorzieningen de komende jaren zal stijgen als gevolg van dubbele vergrijzing. Dubbele vergrijzing betekent dat zowel het aantal ouderen in onze gemeente toeneemt als de gemiddelde leeftijd stijgt. In Borger-Odoorn speelt dit nog meer dan in Nederland als geheel. Het blijft daarnaast een uitdaging om jongeren te behouden voor onze gemeente om te wonen en te werken. Studie en werk elders zijn oorzaken voor het wegtrekken van jongeren uit de gemeente (de zogenaamde ontgroening). En wie eenmaal weg is, komt niet zomaar terug. Hierbij aansluitend zien we tevens een ontwikkeling dat de jeugd- en jongerenproblematiek veel blijft vragen wat betreft ureninzet en kosten. Migratie In Den Haag bestaat nog steeds de politieke wens om een nieuw en strenger migratiebeleid in te voeren. Onduidelijk is echter in hoeverre zowel beide Kamers hiermee akkoord zullen gaan. Hetzelfde geldt voor het streven de Spreidingswet in te trekken, naar verwachting zal een nieuw kabinet hierover een standpunt innemen en eventueel met wetsvoorstellen komen. Ondertussen neemt op het moment van schrijven het aantal aanmeldingen bij de opvanglocatie in Ter Apel toe. De opvangcrisis is daarmee waarschijnlijk nog niet op korte termijn opgelost. Elektriciteit en water Het gebruik van elektriciteit en water neemt toe.

Een vraagstuk bij elektriciteit is dat er sprake is van tweerichtingsverkeer. Veel inwoners zijn niet alleen consument, maar ook producent van elektriciteit. Dit zorgt mede voor netverstopping en soms tot overaanbod. De infrastructuur om meer elektriciteit te kunnen vervoeren wordt aangepakt, maar dit kost tijd. En is daarmee soms een hindernis voor startende ondernemingen die veel stroom nodig hebben. Daarnaast zien we een toenemend gebruik van water en waarschuwt de WMD dat op termijn de drinkwatervoorziening bedreigd kan worden. Het gaat niet alleen om een kwantitatief vraagstuk, maar ook de kwaliteit van het grondwater wordt bedreigd. Pas over enkele decennia zien we immers in het grondwater wat we nu in de bodem laten wegzinken.

14

Water wordt ook belangrijker omdat naar verwachting meer neerslag in de winter tot wateroverlast kan leiden. Terwijl het voorjaar en de zomer gemiddeld droger zullen worden en droogte langer kan aanhouden. Ondermijning De gezamenlijke Drentse overheden hebben een gezamenlijk aanpak tegen ondermijning ontwikkeld. In deze aanpak is een aantal concrete doelen benoemd. Voor het realiseren van deze doelen werken alle gemeenten, provincie en waterschappen samen. Doelen zijn bijvoorbeeld het vergroten van bewustwording, het actualiseren van beleid, en weerbaarheid en integriteit van zowel bestuur als ambtelijke organisatie. Dit zijn noodzakelijke voorwaarden voor het effectief en efficiënt kunnen optreden tegen ondermijnende activiteiten. Het Nationaal Programma Vitale Regio’s Met de gemeenten Coevorden, Emmen, Hoogeveen, de Provincie Drenthe en Binnenlandse Zaken werken wij samen in het Ontwikkelperspectief Zuid- en Oost-Drenthe. Dit loopt samen op met het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR), waarbij het rijk antwoord probeert te geven op het rapport Elke Regio Telt. In dit rapport werd duidelijk dat in de afgelopen periode niet elke regio in Nederland evenzeer meetelde waar het ging om investeringen en aandacht. Met het Ontwikkelperspectief, in samenhang met het NPVR, ontstaat er door slimme koppelingen in verschillende opgaves ruimte voor vernieuwing en innovatie.

Denk aan het combineren van wonen, werken en leren. Aan nieuwe vormen van landbouw die bijdragen aan biodiversiteit, leefbaarheid en cultuurhistorie. Aan het bundelen van voorzieningen in dorpen zodat vitale ontmoetingsplekken behouden blijven, of toeristische ontwikkelingen die ten goede komen aan de lokale bevolking en ondernemers. Hier ligt geen blauwdruk voor klaar, maar wel een overkoepelende ambitie: samenwerking, pionieren, creativiteit en vertrouwen in de kracht van de regio zelf. Dit is zeker niet de enige samenwerking waar onze gemeente aan deelneemt. Enkele anderen zijn BOCE, de P10, de Arbeidsmarktregio Drenthe en de Agenda voor de Veenkoloniën.

15

Urgente maatschappelijke opgaven In het bestuursprogramma 2022-2026 zijn vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO’s) benoemd. Participatie is een soort leidraad die in al deze opgaven een belangrijke rol heeft. We gaan hier kort inhoudelijk in op deze onderwerpen. Wonen Bouwen, bouwen, bouwen. Een belangrijk devies niet alleen voor deze bestuursperiode, maar ook zonder twijfel voor de volgende. De woningcrisis is niet opgelost, ondanks de vele inspanningen die we de afgelopen jaren hebben verricht. Maar dit is ook groter dan BorgerOdoorn. Er zijn projecten afgerond in de huidige bestuursperiode zoals Drouwenermond en Nieuw-Buinen en er starten projecten die in de komende jaren resultaten zullen opleveren. Denk aan de Koesteeg en voormalig Esdalcollege, denk aan de ontwikkelingen in NieuwBuinen. De komst van de Nedersaksenlijn zal veel van ons vragen, maar de inwoners ook veel opleveren. Over die inwoners gesproken, het is mooi om te zien met hoeveel enthousiasme zij komen met initiatieven. Ook dit zal blijven het komend jaar, en waar mogelijk blijven we onze medewerking verlenen. Armoede en bestaanszekerheid In de huidige bestuursperiode hebben we belangrijke stappen gezet in het aanpakken van armoede en het vergroten van bestaanszekerheid. Begonnen we met crisisaanpak wegens de hoge gasprijzen, we beëindigen deze bestuursperiode met nieuw beleid.

Op het moment van schrijven gaat het beleidsplan bestaanszekerheid voor vaststelling naar uw raad. Tussendoor is veel geïnvesteerd in het structureel aanpakken van energiearmoede. Door het ondersteunen bij het isoleren van woningen en door het inzetten energiecoaches. Is daarmee het probleem van armoede opgelost. De opgave voor bestaanszekerheid gerealiseerd? Nee, armoede en bestaanszekerheid zijn vraagstukken die een langjarige aanpak vereisen. Preventie en inclusie Wij blijven ons ook nog voor het restant van deze bestuursperiode inzetten op preventie, bijvoorbeeld gericht op het opgroeien in een kansrijke omgeving door onze jeugd, maar ook het stimuleren van gezonder leven en meedoen. Denk hierbij aan de hervormingsagenda jeugd en de invulling door de vijf ketenaanpakken: De aanpak van overgewicht bij jongeren, valpreventie, kansrijke start, gezonde leefstijl interventies voor volwassenen en welzijn op recept. Al deze aanpakken blijven een intensieve samenwerking met onze ketenpartners vragen.

16

Zorg en voorzieningen dichterbij Veel inwoners vinden het belangrijk dat voorzieningen blijven en het liefst zo dichtbij mogelijk. De buurtkamers in Nieuw-Buinen en Valthermond zorgen ervoor dat inwoners dichtbij geholpen kunnen worden. Daarnaast stellen ze inwoners in staat om op een laagdrempelige manier vragen te stellen aan bijvoorbeeld medewerkers van het sociaal team of de woningbouwcorporatie. Duurzaamheid Duurzaamheid is een urgente maatschappelijke opgave. Om daaraan richting te geven, heeft uw raad de Duurzaamheidsagenda Borger-Odoorn 2024-2030 ‘Samen duurzaam doen’ en het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2024-2026 vastgesteld. Deze documenten richten zich op vijf thema’s: klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, energietransitie, natuur & biodiversiteit en duurzaam ondernemen &circulariteit. Ook iIn 2026 werken we aan de acties die staan beschreven in het uitvoeringsprogramma 2024-2026. Een belangrijke opgave is het verduurzamen van woningen en andere gebouwen. Onze gemeente bevat naar verhouding veel woningen die onvoldoende geïsoleerd zijn. Daarom ondersteunen we woningeigenaren bij het nemen van isolatiemaatregelen. Deze energiebesparing draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelen en zorgt er tevens voor dat onze inwoners meer geld overhouden in hun portemonnee.

Met wijkuitvoeringsplannen werken we samen met inwoners een plan uit hoe we hun wijk in de toekomst van het aardgas af kunnen halen. De energietransitie en de klimaatopgave vragen steeds meer ruimte. Door de toenemende vraag naar elektriciteit wordt gewerkt aan de verzwaring van het elektriciteitsnet. Dit betekent dat de komende jaren ook in onze gemeente nieuwe laag- en middenspanningsstations moeten worden gebouwd en kabels moeten worden gelegd. Om tijdig de benodigde ruimte te kunnen reserveren en de vergunningen te kunnen verlenen zijn we in gesprek met de netbeheerder om onze inspanningen op elkaar af te stemmen. Omdat de ruimtelijke ordening meer gestuurd zal worden vanuit water en bodem, gaan we bij aanpassingen in de openbare ruimte meer rekening houden met ruimte voor en opslag van water. Daartoe vragen we de raad in 2026 om een lokale adaptatiestrategie (LAS) vast te stellen, die voor onze gemeente de Regionale Adaptatiestrategie van het Samenwerkingsverband Noordelijke Vechtstromen (SNV) uitwerkt.”

17

Participatie We vinden het belangrijk als gemeente dat inwoners, organisaties en bedrijven de mogelijkheid hebben en zich uitgenodigd voelen om invloed uit te oefenen op hun leefomgeving. Het doorlopen van een transparant proces bevordert vertrouwen in het handelen van de overheid. Participatie zagen en zien we als leidend principe- als randvoorwaarde- om onze opgaven aan te pakken. In het najaar van 2025 gaan we in samenspraak met de gemeenteraad starten om het nieuwe beleid vorm te geven. De vaststelling gaat waarschijnlijk nog plaatsvinden in deze bestuursperiode.

18

Voorstellen en besluiten BERAP 2025-I Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de BERAP 2025-I. De amendementen, moties en toezeggingen kunnen van belang zijn voor deze begroting. Voorstellen en besluiten BERAP 2025-I De raad heeft op 26 juni 2025: 1. De voortgang van het beleid 2025 voor kennisgeving aan te nemen; 2. In te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen 2025; 3. In te stemmen met de bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2025; 4. De bestuursrapportage 2025-I vast te stellen. De behandeling van de Bestuursrapportage heeft geleid tot 1 aanvaard amendement. Dit amendement betreft de verhoging van de starterslening. De inhoud van het amendement is: 1. Het Nationale Hypotheek Garantie-bedrag aan te houden als maximaal woningaankoopbedrag waarvoor starters een lening kunnen aanvragen; 2. De starterslening per 1 september 2025 te verhogen tot maximaal 20% van het totale aankoopbedrag van de woning, met een maximum van 71.000 euro (zijnde 20% van de lokaal “betaalbaar” geachte woning); 3. De kosten hiervan te dekken uit het reeds bestaande fonds dat de gemeente hiertoe heeft ingesteld, en te bezien of, gaande het jaar, dit fonds uitbreiding behoeft en indien ja; de raad hiervoor om toestemming te vragen. Het amendement heeft geen (directe) invloed op de Begroting 2026.

19

Voorstellen en besluiten Kadernota 2026 Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de Kadernota 2026. Zoals bekend, sorteert de Kadernota voor op de begroting. Deze besluiten zijn dan ook van groot belang voor de Begroting 2026. Voorstellen en besluiten Kadernota 2026 In de Kadernota 2026 staan de kaders voor deze Begroting 2026. Uw raad heeft ingestemd met de volgende beslispunten: 1. In te stemmen met de ambities en speerpunten voor het jaar 2026; 2. In te stemmen met de financiële kaders en een nieuw kader toevoegen: 25% van de areaaluitbreiding opbrengsten OZB worden toegevoegd aan het budget Beheer openbare ruimte; 3. In te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen 2026; 4. In te stemmen met een onttrekking uit de VAR (€ 350.000); 5. In te stemmen met het tarief toeristenbelasting 2026; 6. In te stemmen met de denkrichtingen over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2026 en de voorstellen uit het meerjarig investeringsplan; 7. In te stemmen met de denkrichtingen over het zoeken naar financiële investeringsruimte voor nieuw beleid 8. De Kadernota 2026 vast te stellen. Moties Kadernota 2026 Bij de behandeling van de Kadernota 2026 zijn de volgende moties aanvaard: Zonder directe financiële consequenties voor de Begroting 2026: 1. Motie "Raad vooraf"; 2. Motie "inwoners voorbereiden op crisissituaties"; 3. Motie "Uitbreiding buurtkamers"; 4.

Motie "Bouwen voor de doorstroming"; 5. Motie "Inclusief Woonwagenbewoners" 6. Motie "Een eigen lokaal hitteprotocol"; 7. Motie "Pilot flitspalen in 30 km zones". De volgende aanvaarde moties hebben financiële consequenties voor de Begroting 2026: 8. Motie “Versnelling wijkrenovatie en stapsgewijze financiering”; 9. Motie “Nedersaksenlijn”; 10. Motie "Jongerenhub". Toelichting financiële consequenties Begroting 2026: 8. Versnelling wijkrenovatie en stapsgewijs financiering In deze motie verzoekt uw raad het college om bij de Begroting 2026 een bedrag van € 250.000 aan incidentele middelen toe te voegen aan de bestemmingsreserve Wijkrenovatie en in 2026 € 50.000 vanuit deze reserve in te zetten voor proceskosten. In deze Begroting 2026 stellen we u voor, conform motie, om € 250.000, ten laste van de VAR, extra te doteren aan de bestemmingsreserve Wijkrenovatie. In een afzonderlijk beslispunt is dit voorstel opgenomen in de Begroting 2026. In de bestuurlijke voorstellen is opgenomen om € 50.000 in te zetten voor proceskosten.

20

9. Motie Nedersaksenlijn In deze motie verzoekt uw raad het college om : - bij 1e BERAP 2026 de benodigde financiële middelen ter beschikking te stellen voor de verdere planontwikkeling; - bij de Begroting 2027 een bestemmingsreserve Nedersaksenlijn in te stellen. We zien als college, dat nadat het Rijk middelen voor de Nedersaksenlijn beschikbaar heeft gesteld, dat de gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen in een stroomversnelling komt. We willen daarom als college in deze Begroting 2026 alvast voorstellen om al middelen beschikbaar te stellen en een bestemmingsreserve in te stellen. Dit maakt het mogelijk om de komende periode voortvarend de gebiedsontwikkeling op te pakken. We stellen voor om € 350.000 in deze reserve te storten. 10. Jongerenhub In deze motie verzoekt uw raad het college om te onderzoeken hoe in onze gemeente jongerenhubs gerealiseerd kunnen worden in samenhang met lopende ontwikkelingen bij het voortgezet onderwijs (Esdal college) en ontmoetingsruimten zoals in diverse dorpen. En om uiterlijk bij de Begroting 2026 een voorstel met een globale kostenraming voor te leggen aan de raad. We gaan uw raad, middels een raadbrief, voor de begrotingsvergadering van 6 november 2025 een globale kostenraming voorleggen. In de Begroting 2026 stellen we voor om indicatief € 150.000 beschikbaar te stellen.

De kapitaallast van € 15.000 kan ten laste van de meerjarig investeringsplan gebracht worden. Dit betreft een eerste indicatieve reservering.

21

Voorstel begroting 2026 Beslispunten Begroting 2026 In het raadsvoorstel en raadsbesluit behorende bij de begroting 2026 wordt de gemeenteraad voorgesteld: 1. De begroting 2026 vast te stellen, waaronder: a. De ambities en doelen voor 2026, zoals verwoord onder de thema’s b. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2026 zoals verwoord in de bijlage IV Dynamische prioriteitenlijst; c. De stijging van het tarief OZB van 2,75 %; d. De uitgangspunten voor de tarieven afvalstoffenheffing en rioolrechten zoals verwoord in de paragraaf lokale heffingen; e. De voorstellen voor structurele investeringsruimte (€ 1 miljoen); 2. De bestemmingsreserve COVID (€ 416.676) op te heffen en deze te gebruiken voor de zoektocht naar incidenteel nieuw beleid zoals opgesomd in de bijlage Zoektocht naar financiële ruimte 3. Uit de bestemmingsreserve Ontheemden 3 miljoen over te boeken naar de VAR zoals opgesomd in de bijlage Zoektocht naar financiële ruimte. 4. Een onttrekking te doen aan de VAR voor de bestuurlijke bestedingsvoorstellen van € 2.108.000; 5. Een Bestemmingsreserve Nedersaksenlijn in te stellen; 6. Een onttrekking te doen aan de VAR voor Wijkrenovatie ( € 250.000 ) 1. De begroting 2026 vaststellen. De begroting bevat meer inhoud dan in bovenstaande beslispunten is benoemd. Door het vaststellen van de begroting worden ook overige zaken vastgesteld.

Een voorbeeld is de invulling van de stelpost indexatie. Een ander voorbeeld zijn de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves en voorzieningen. Door de begroting vast te stellen, vragen we de raad ook daarmee in te stemmen. 1 a. Door het vaststellen van de ambities en doelen 2026 kunnen wij aan de slag met de uitvoering. Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in de begroting uitgewerkt op basis van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg en voorzieningen dichterbij; - Preventie en inclusie. Een belangrijke leidraad voor de uitvoering van deze opgaven is participatie. In het hoofdstuk Urgente Maatschappelijke opgaven is dit verder uitgewerkt. De doelen voor 2026 zijn bij de verschillende (sub)thema’s uitgewerkt. Dit is gedaan aan de hand van de volgende vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 1 b. Het vaststellen van de bestuurlijke bestedingsvoorstellen in de bijlage IV In deze begroting zijn geen (nieuwe) autonome bestedingsvoorstellen opgenomen. De autonome bestedingsvoorstellen voor het jaar 2026 zijn in de Kadernota 2026 opgenomen en vastgesteld en verwerkt in deze begroting. De mutaties van de stelpost Indexatie zijn ook autonome mutaties als gevolg gestegen prijzen. Deze stelpost wordt net als andere mutaties in de begroting ingestemd door het vaststellen van de begroting 2026

22

De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn gepresenteerd op de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) en integraal afgewogen. In de bijlage DPL zijn de voorstellen toegelicht. Hier zijn ook de bestedingsvoorstellen gekoppeld aan het MJIP toegelicht. 1 c . de stijging van het OZB-tarief is gebaseerd op het bestuursprogramma 2022-2026. 1 d. de uitgangspunten van afval en riool zijn gebaseerd op het 100% kostendekkendheid principe. In de paragraaf Lokale heffingen zijn de opbouw van het tarief en de kosten verder toegelicht. 1 e. Instemmen met de voorstellen voor structurele investeringsruimte voor nieuw beleid (€ 1 miljoen). Conform onze voorzet in de Kadernota 2026 stellen we in deze Begroting 2026 voor om € 1 miljoen financiële ruimte voor nieuw beleid te maken. In bijlage Financiële ruimte voor nieuw beleid is een specificatie van de voorstellen opgenomen. 2. Instemmen met het opheffen van de Bestemmingsreserve COVID voor incidentele investeringsruimte voor nieuw beleid (€ 416.676 miljoen). Voorgesteld wordt de bestemmingsreserve Covid (€ 416.676) op te heffen voor de invulling van de Zoektocht naar Financiële ruimte. 3. Instemmen met het onttrekken van € 3.000.000 uit de Bestemmingsreserve Ontheemden voor incidentele investeringsruimte voor nieuw beleid. Voorgesteld wordt om € 3 miljoen van de bestemmingsreserve Ontheemden toe te voegen aan de VAR. 4.

Een onttrekking uit de VAR voor Bestuurlijke bestedingsvoorstellen (€ 2.108.000) Deze onttrekking is noodzakelijk om de bestuurlijke bestedingsvoorstellen te financieren. Nieuwe bestuurlijke bestedingsvoorstellen (na Kadernota 2026)

€

547.000

Bestuurlijke bestedingsvoorstellen Kadernota 2026

€ 1.861.000

Totale bestuurlijke bestedingsvoorstellen

€ 2.408.000

Financiering bestuurlijke bestedingsvoorstellen overheveling van knop 1 naar knop 2 (Incidentele Bestedingsruimte)

€

onttrekking uit de VAR

€ 2.108.000

Totaal financiering

€ 2.408.000

23

300.000

Ten opzichte van de Kadernota 2026 zijn een aantal bestuurlijke bestedingsvoorstellen gewijzigd, namelijk: A Onderzoekskosten toekomst 3 buitenbaden (€ 25.000); B.Gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen /NSL (€ 350.000); C. Bijdrage Programma ontwikkelperspectief Zuid- en Oost Drenthe (€ 25.000); D. Doorfietsroute Emmen - Borger (WOKT) PM E. Regiodeal Vrijetijdseconomie en Verhalen (€ 63.000); F. Voortzetting Samenwerkingovereenkomst Dutch Techzone (periode 2026 -2029) (€ 84.000); G. Jongerenhub (pm) Totaal € 547.000 In bijlage DPL zijn alle bestuurlijke bestedingsvoorstellen toegelicht. 5. Bestemmingsreserve Nedersaksenlijn Uw raad heeft bij de behandeling van de Kadernota 2026 de motie Nedersaksenlijn aangenomen. In deze motie verzoekt uw raad het college om: - bij 1e BERAP 2026 de benodigde financiële middelen ter beschikking te stellen voor de verdere planontwikkeling; - bij de Begroting 2027 een bestemmingsreserve Nedersaksenlijn in te stellen. We zien als college dat nadat het Rijk middelen voor de Nedersaksenlijn beschikbaar heeft gesteld, dat de gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen in een stroomversnelling komt. We willen daarom als college in deze Begroting 2026 alvast voorstellen om al middelen beschikbaar te stellen en een bestemmingsreserve in te stellen. Dit maakt het mogelijk om de komende periode voortvarend de gebiedsontwikkeling op te pakken.

Het instellen van een bestemmingsreserve is een bevoegdheid van de raad en daarom is hiervoor een afzonderlijk beslispunt opgenomen. In bijlage DPL zijn de bestuurlijke bestedingsvoorstellen opgenomen. Eén van deze voorstellen is om € 350.000 beschikbaar te stellen voor de gebiedsontwikkeling Nieuw Buinen als gevolg van de komt van de Nedersaksenlijn. Deze middelen kunnen daarna worden gestort in de Bestemmingsreserve Nedersaksenlijn. 6. Een onttrekking uit de VAR voor Wijkrenovatie (€ 250.000) Deze (extra) dotatie wordt voorgesteld om de motie van de raad Wijkrenovatie uit te voeren

24

Recapitulatie van baten en lasten Hieronder is de recapitulatie van baten en lasten voor het jaar 2026 weergegeven. Dit overzicht bevat de baten en lasten per thema en een specificatie van Onze portemonnee. De baten en lasten van Onze portemonnee vormt het totaal van de Algemene dekkingsmiddelen en de onderdelen Overhead, Algemene lasten & baten, Vennootschapsbelasting, Beleidsintensivering, Calamiteiten & onvoorzien en Mutaties reserves. BEGROTING 2026

Lasten

Baten

Saldo

Thema 1 Onze inwoners

48.390.881

9.400.213

-38.990.669

Thema 2 Onze economie

718.673

2.503.986

1.785.313

Thema 3 Onze toekomst

7.417.837

812.019

-6.605.818

Thema 4 Onze leefomgeving

26.084.035

10.770.903

-15.313.131

Totaal thema’s

82.611.426

23.487.121

-59.124.305

1.523.715

1.750.030

226.315

103.077

5.717.261

5.614.184

OZB niet-woningen

-

1.845.580

1.845.580

Belastingen overig

167.603

-

-167.603

-

60.592.889

60.592.889

5.061.222

5.061.222

Treasury OZB woningen

Algemene uitkering gemeentefonds Overige uitkeringen gemeentefonds Totaal algemene dekkingsmiddelen

1.794.395

74.966.982

73.172.587

Overhead

15.366.390

326.173

-15.040.217

Algemene lasten, baten

104.393

-50.000

-154.393

Vennootschapsbelasting

-

-

-

Saldo van baten en lasten

99.876.603

98.730.276

-1.146.327

Mutaties reserves

12.051.282

14.184.444

2.133.162

111.927.885

112.914.719

986.835

Resultaat

Het saldo in 2026 bedraagt € 986.836. Dit is de optelsom van de ruimte voor: 1. onvoorzien incidenteel € 50.000 2. ruimte voor indexatie € 643.887 3. saldo begroting € 37.677 4. beleidsintensivering € 255.272

25

Onze inwoners

26

Onze economie

27

Onze toekomst

28

Onze leefomgeving

29

Onze inwoners

Subthema’s: - Sociaal domein; - Dienstverlening.

30

Sociaal Domein Ambitie In Borger-Odoorn moet iedereen een veilig, gezond en stabiel leven kunnen opbouwen. Daarom zetten wij ons in voor bestaanszekerheid en het voorkomen van armoede. We streven naar gelijke kansen voor iedereen, of je nu jong bent of oud, ziek of gezond. We werken aan een samenleving waarin mensen zich welkom voelen, elkaar kunnen ontmoeten en op tijd hulp krijgen als dat nodig is. Zorg en ondersteuning organiseren we zoveel mogelijk dichtbij huis. We geloven in het voorkomen van problemen en helpen inwoners om zoveel mogelijk zelf regie te houden over hun leven. Demografische en maatschappelijke ontwikkelingen De samenleving verandert snel, en dat heeft ook directe gevolgen voor het sociaal domein. De vergrijzing leidt tot een groeiende vraag naar zorg, ondersteuning en passende woonvoorzieningen, terwijl de mantelzorg onder druk staat. Tegelijkertijd kampen we met een krappe arbeidsmarkt en dat bemoeilijkt de uitvoering van beleid en zorgverlening. Door aanhoudende inflatie en economische onzekerheid neemt de vraag naar inkomensondersteuning, schuldhulpverlening en armoedebeleid toe. Ook bestaat er bij jongeren een groeiende behoefte aan mentale en sociale ondersteuning. De val van het kabinet Schoof zorgt daarnaast voor extra onzekerheid: belangrijke hervormingen in onder andere de Wmo, jeugdzorg en asiel lopen vertraging op.

Ondertussen leven er nog altijd inwoners in bestaansonzekerheid. Landelijke sturing en aanvullende middelen blijven uit, terwijl de gemeenten kampen met stijgende kosten in het sociaal domein en knelpunten in de (preventie-)financiering. Ondanks dat 2026 een beleidsarm jaar is, blijft het noodzakelijk om lopende ambities af te ronden en bestaand beleid voort te zetten. Juist in deze onzekere context en met name omdat een aantal thema's jaarlijks incidenteel gefinancierd wordt zoals Backpack, de Kansencoaches en het financieel team. Bestaanszekerheid en kansengelijkheid Bestaanszekerheid en kansengelijkheid lopen als een rode draad door het sociaal domein. Het is de paraplu waaronder thema’s als armoede, gezondheid, onderwijs, ontwikkeling, werk en wonen samenkomen. Het beleidsplan ‘Samen werken aan bestaanszekerheid’ is hierin belangrijk. In 2026 ligt de focus op het verder verankeren van deze visie. Dit doen we onder andere door voort te bouwen op het bestaande netwerk rondom bestaanszekerheid en extra te investeren in inzet van Backpack en Kansencoaches. Deze inzet richten we met nadruk op het veengebied, waar de kansengelijkheid meer onder druk staat. Maatschappelijke ondersteuning De vergrijzing leidt tot een groeiende vraag naar zorg, ondersteuning en passende woonvoorzieningen, terwijl ook de mantelzorg onder druk staat.

Door aanhoudende inflatie en krapte op de arbeidsmarkt nemen de kosten voor de Wmo verder toe. De grootste kostenpost binnen de Wmo is huishoudelijke hulp (56 %). Sinds 2025 werken we in de Wmo met nieuwe contracten op basis van daadwerkelijk geleverde ondersteuning. In 2026 is dit nieuwe financieringsmodel voor het eerst een volledig kalenderjaar van kracht. Hiermee voorkomen we onnodige kosten, terwijl inwoners de hulp blijven krijgen die zij nodig hebben.

31

De voorgenomen afschaffing van het Wmo-abonnementstarief is door het Rijk vooralsnog uitgesteld tot 1 januari 2027. Door de val van het kabinet is het onzeker of dit doorgaat. Wij zullen ons hard blijven maken voor compensaties bij uitstel of versnelde invoering van deze maatregel. Omdat we bij invoering verwachten dat dit een positief effect heeft op de gemeentelijke financiën. Jeugd en onderwijs We streven naar gelijke kansen voor álle kinderen in Borger-Odoorn. Dit geven we vorm in de Lokale Educatieve Jeugd Agenda (LEJA) 2025–2029. Dit is de beleidsmatige agenda van kinderopvang, onderwijs, bibliotheek, welzijn, zorg en gemeente. LEJA is een instrument om te komen tot gezamenlijke afspraken over (de uitvoering van) het onderwijs- en jeugdbeleid. Het is een samenwerking met alle partners rondom het kind en de jongere met één gedeeld doel. LEJA geeft richting aan hoe we willen inzetten op integrale en preventieve ondersteuning van kinderen en jongeren. We bouwen voort op de afgelopen jaren, met als blijvende basis de visie ‘It takes a village to raise a child’ en het voortzetten van succesvolle initiatieven zoals de kansencoaches in het primair en voortgezet onderwijs. De komende jaren blijven we ons inzetten voor de uitvoering en verdere ontwikkeling van de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming.

Het vormen van de nieuwe Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulpregio Drenthe en de opdracht sterke lokale teams vanuit de Hervormingsagenda Jeugd vragen onze inzet. Daarnaast zijn we gestart met de pilot ‘Opvoedondersteuning’ en zetten we in op vroegsignalering en preventie. Preventie Een structurele en betrouwbare financiering voor preventieve inzet is van groot belang om lange termijn doelen te kunnen stellen én behalen. De incidentele en onzekere financiering rondom het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA), de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) en School en omgeving (Backpack) maakt het moeilijk om hierop te sturen. We hebben een brede blik op preventie. Buurtsportcoaches en cultuurcoaches spelen hierin een belangrijke rol. Maar ook de buitenruimte en onze (sport)accommodaties zijn onmisbare randvoorwaarden voor een gezonde omgeving die uitnodigt tot sporten, bewegen, cultuur en bovenal tot ontmoeting. De buurtkamers ontwikkelen zich ook tot een belangrijke plek in de directe leefomgeving van onze inwoners. Dichtbij, laagdrempelig en met verschillende disciplines. Er is ruimte voor een praatje en er is direct ondersteuning mogelijk. Het behoud hiervan is van groot belang. Vanuit het Gezond Actief Leven Akkoord zetten we, naast de reguliere inzet, extra buurtsportcoaches in. Eén specifiek voor jongeren vanaf 12 jaar.

Gericht op het stimuleren van sport en bewegen als middel tegen middelengebruik en eenzaamheid. En één specifiek voor senioren met de focus op gezond en fit ouder worden. Volwassenen en senioren in onze gemeente bewegen minder dan gemiddeld in Drenthe. Daarom benutten we de openbare ruimte middels de uitvoeringsagenda BIOR en begeleiden we via ketenaanpakken als overgewicht, valpreventie en welzijn op recept, inwoners naar passend (beweeg)aanbod. Gezondheid Het RIVM stelt dat het goed gaat met de gezondheid van Nederlanders. Maar, kijkend naar 2050 is het niet vanzelfsprekend dat het goed blijft gaan. In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van 2024 staan vijf overkoepelende opgaven die urgent zijn en nu om actie vragen. Daar stemmen we ons lokale gezondheidsbeleid op af.

32

De gezondheid van onze inwoners staat op een aantal thema’s nog meer onder druk dan in andere gebieden in Nederland. Zo stijgt het aantal ouderen hier sneller dan in de rest van het land en zijn er in onze gemeente al jaren meer volwassenen met (ernstig) overgewicht. De ketenaanpakken die vanuit Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) zijn opgestart, vragen om implementatie in regulier beleid voor een duurzame aanpak. Cultuur In 2025 heeft de gemeente Borger-Odoorn de cultuurnota ‘Cultuur is Meedoen’ vastgesteld. Een van de belangrijkste acties die hieruit voortvloeit is het opstellen van een podiumplan. Dit plan richt zich op het versterken van de podiumfunctie binnen de gemeente, zowel op het veen als op het zand. Het doel is om inwoners en organisaties uit te dagen om samen een lokaal podium vorm te geven. De gemeente biedt in het bijzonder steun aan organisaties die eerder gebruikmaakten van snijvlaksubsidies, en aan lokale culturele initiatieven die in het huidige jaar een subsidieaanvraag indienen. Participatiewet en wet inburgering De begeleiding binnen de Participatiewet wordt intensiever en complexer. Hoewel het aantal huishoudens met een uitkering licht daalt, blijven nieuwe uitkeringsgerechtigden langer in de bijstand en hebben zij vaker een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Dit vraagt om meer inzet op begeleiding en leidt tot oplopende uitkeringskosten.

Daarnaast wordt er in Drenthe gewerkt aan een versteviging van de infrastructuur. Dit gaan we terugzien bij de sociale werkvoorzieningsbedrijven en door het opzetten van Werkcentrum Drenthe: een loket voor inwoners en werkgevers met vragen over werk en opleiding. Het doel is een goede ondersteuning en begeleiding van onze inwoners. In 2026 treedt de wetswijziging ‘Participatiewet in balans’ in werking, met daarin ruim twintig maatregelen om de wet beter te laten aansluiten op wat mensen aankunnen en nodig hebben. Het doel is om de balans tussen rechten en plichten te herstellen. Daarnaast gaat per 1 januari 2026 de wet ‘Van school naar duurzaam werk’ in. Deze wet moet jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt beter ondersteunen bij de overstap van onderwijs naar werk. Jongeren tot 27 jaar uit het mbo, vso, pro en de groep vroegtijdig schoolverlaters krijgen daarbij begeleiding van scholen, gemeente en doorstroompunten, die verplicht samenwerken. Asiel en migratie In 2026 staat Borger-Odoorn voor grote uitdagingen rond de opvang en huisvesting van statushouders en Oekraïense ontheemden. Door de krapte op de woningmarkt stagneert de doorstroom, waardoor opvanglocaties vol raken en gezocht wordt naar alternatieve oplossingen zoals flexwoningen, B&B’s en groepsaccommodaties.

De kosten voor opvang en huisvestiging nemen toe, terwijl de rijksbijdragen hiervoor structureel tekortschieten. Recente verlagingen van vergoeding (normbedrag) voor Oekraïners vergroten de druk nog verder. Dit leidt tot een financiële en organisatorische belasting voor onze gemeente, terwijl mogelijke wijzigingen in landelijke beleidskaders voor meer onzekerheid zorgen.

33

Doelstellingen Sociaal domein Wat willen we bereiken? 1. Bestaanszekerheid voor al onze inwoners.

Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We bouwen voort op het ontstane netwerk rond bestaanszekerheid en gaan de visie verder tot uitvoering brengen met dit netwerk. 1.2 Het visiedocument basisvaardigheden wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. 2.1 De ketenaanpakken ‘overgewicht 2. Preventief, passende volwassenen en jeugd, valpreventie, ondersteuning en zorg. welzijn op recept en kansrijke start implementeren en met onze samenwerkingspartners doorontwikkelen. 2.2 Het vormen van de nieuwe Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulpregio Drenthe. 2.3 We maken een gedeeld en breed gedragen plan voor een toekomstbestendig zorglandschap, passend binnen de kaders van de hervormingsagenda jeugd. 2.4 Het versterken van lokale teams, mede door te verkennen of de toegang van Andes en de Sociale Teams dichter bij elkaar gebracht kunnen worden. 2.5 Kansencoach in primair en voortgezet onderwijs voortzetten. 3. Een positieve en kansrijke 3.1 Uitvoering Backpack samen met omgeving bieden voor de jeugd. het onderwijs voor langere periode voortzetten. 3.2 Pilot positieve gezondheid jongeren uitvoeren. 3.3 Uitvoeringsagenda BIOR uitvoeren.

4. Het versterken van de podiumfunctie binnen de gemeente om cultuurbeleving voor iedereen toegankelijk te maken/houden. 5. Een toekomstbestendig gezondheidsbeleid.

3.4 Met de LEJA-partners wordt er een plan ontwikkeld vanuit de gedachte van kansrijk opgroeien (OKO). 4.1 Opstellen van een podiumplan als onderdeel van de cultuurnota.

5.1 Gezondheidsbeleid herijken a.d.h.v. volksgezondheid toekomstverkenning GGD Drenthe en lokale ontwikkelingen.

34

Dienstverlening Ambitie Het borgen van de kwaliteit van onze dienstverlening blijft erg belangrijk. De wensen van onze inwoners proberen we te vertalen in onze bedrijfsvoering. De samenleving verandert in hoog tempo onder invloed van digitalisering en inzet van nieuwe instrumenten zoals AI (artificial intelligence). De verwachtingen van onze inwoners veranderen hierdoor. In 2025 ronden we onze nulmeting naar dienstverlening af en brengen we een “Mijn Omgeving” voor inwoners en bedrijven in de lucht. In 2026 voegen we stapsgewijs meer diensten aan “Mijn Omgeving” toe. Zo kunnen inwoners en bedrijven gemakkelijker digitaal zakendoen met de gemeente en de voortgang volgen. Digitale dienstverlening We moeten de komende jaren fors investeren in onze digitale dienstverlening. We onderzoeken daarbij de mogelijkheden van slimme technologie zoals AI. Parallel aan deze nieuwe vormen van digitale dienstverlening zorgen we dat we ons aan onze afspraken over dienstverlening houden. Bijvoorbeeld bij afspraken over het aantal dagen waarbinnen we terugbellen. We zetten technische hulpmiddelen in om dit te bewaken en te toetsen en gebruiken instrumenten (bijvoorbeeld klanttevredenheidsonderzoeken en klachtenprocedures) om de kwaliteit van onze dienstverlening te meten. Naast deze toenemende digitalisering, houden we de menselijk maat in beeld.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=01c1cdfc-0f5f-44c9-b64c-d332cfa83d10