20260410 Update Sociaal Domein
Tekst van het document
Beste raadsleden en andere lezers, Onlangs is de nieuwe gemeenteraad geïnstalleerd, en daarmee begint voor ons allemaal een nieuwe start vol ambities, samenwerking en energie. Als ambtelijke organisatie kijken we weer uit naar een prettige samenwerking. In het sociaal domein gebeurt veel. In deze update leest u hoe onze teams werken aan preventie, jeugd, onderwijs, meedoen en ondersteuning. Van het versterken van de pedagogische basis en het ontwikkelen van de jongerenhub tot het uitbreiden van beweegaanbod voor senioren en de voorbereidingen op een nieuwe aanbesteding Begeleiding en Dagbesteding. Ook staan we stil bij de hervormingen in de jeugdhulp, de indexering van tarieven en de nieuwe samenwerking rondom toezicht op de Wmo en Jeugdwet. Het sociaal domein blijft volop in beweging. We werken samen met partners, inwoners en professionals aan een sterke basis, passende ondersteuning en een samenleving waarin iedereen kan meedoen. Met deze nieuwsbrief brengen we u graag op de hoogte van de stappen die gezet zijn en de ontwikkelingen die op ons afkomen. Veel leesplezier, Anita van der Schuur Manager Sociaal Domein
Buurtsportcoaches Jongeren Per 1 september zijn uren beschikbaar gekomen voor een buurtsportcoach jongeren die zich richt op jongeren van 12 jaar en ouder. Het doel is het actief in beweging brengen van jongeren, zowel fysiek als mentaal. In de eerste maanden is een goede start gemaakt met activiteiten waarbij jongeren worden gestimuleerd om te bewegen, samen te werken en hun sociale en persoonlijke vaardigheden te ontwikkelen.
12
Update
sociaal domein
no.
April 2026
▹ Team Preventie
Gezondheid, welzijn, sport & bewegen, buurtsportcoaches, leefstijl, cultuur
Buurtsportcoaches Senioren Sinds 1 oktober zijn de uren van de buurtsportcoach senioren uitgebreid. De buurtsportcoaches senioren spelen een belangrijke rol in het activeren en motiveren van ouderen. De afgelopen maanden hebben zij veel meer senioren in beweging gekregen, niet alleen fysiek maar ook sociaal. Daarmee dragen zij zichtbaar bij aan een gezonde leefstijl en het welzijn van ouderen. In Odoorn is een nieuwe groep Gezond Natuur Wandelen gestart: een laagdrempelige wandelgroep onder begeleiding van goed opgeleide vrijwilligers. Ook de bijeenkomst Fit en Gezond blijkt een groot succes; de afgelopen twee bijeenkomsten zijn al door tachtig deelnemers bezocht. Daarnaast is nieuw beweegaanbod ontwikkeld dat goed aansluit op de valpreventiecursussen. Zo kunnen deelnemers na afloop makkelijker blijven bewegen.
en andere zorgverleners bereiken we steeds meer ouderen. Zij worden gericht doorverwezen naar valpreventiecursussen en vervolgens naar passend vervolgaanbod. Binnen deze aanpak spelen de buurtsportcoaches een belangrijke rol in doorverwijzing. Zij laten inwoners kennismaken met bestaand en nieuw beweegaanbod en zorgen daarna voor doorstroming naar verenigingen of andere sportaanbieders.
Dankzij de goede samenwerking met huisartsen, fysiotherapeuten
Bokscoaching meiden Op 30 maart is gestart met het programma Bokscoaching meiden (15–21 jaar). In dit programma wordt boksen ingezet als middel om mentale weerbaarheid en persoonlijke ontwikkeling te versterken. Het doel is nadrukkelijk niet het aanleren van vechtvaardigheden, maar het vergroten van zelfvertrouwen, zelfcontrole en bewustwording van gedrag, emoties en lichaam.
De Missie In samenwerking met Andes organiseren we een activiteit geïnspireerd op het thema Kamp van Koningsbrugge. We nemen de jongeren een dag op sleeptouw met opdrachten die fysiek, mentaal en sociaal van aard zijn. De activiteiten zijn gericht op samenwerking, doorzettingsvermogen, probleemoplossend vermogen en het verkennen van grenzen binnen veilige kaders.
↓
MDT Nieuw-Buinen Academie
Maakplaatsen
MDT staat voor “Maatschappelijke DienstTijd”. Jongeren van Nieuw-Buinen zetten zich minimaal 80 uur in voor hun dorp door het bedenken en uitvoeren van activiteiten rond de pumptrackbaan en pannakooi. Het traject richt zich op maatschappelijke inzet en persoonlijke ontwikkeling. De jongeren geven begeleiding aan andere jongeren en kinderen en ontwikkelen leiderschap, communicatie en organisatorische vaardigheden. Het traject wordt afgesloten met een persoonlijk portfolio en certificaat waarin de ontwikkelde competenties en maatschappelijke impact worden vastgelegd. de ruimte van de jeugdsoos in De Noorderbreedte.
Eind vorig jaar is een gezamenlijke aanvraag van vijf Regio Dealgemeenten (BOCE, Hardenberg en Hoogeveen) goedgekeurd voor het ontwikkelen van zogenoemde maakplaatsen voor jongeren. Dit zijn culturele ontwikkelplekken waar jongeren ruimte krijgen om hun talenten te ontdekken en verder te ontwikkelen, met begeleiding waar nodig.
Ook in Borger wordt Podium 34 een plek waar jongeren hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen op het gebied van muziek, theater en audiovisuele middelen. Hier is de afgelopen jaren al ervaring opgedaan met jongeren die hun muzikale talent hebben ontwikkeld en deze op het podium laten zien.
In 2025 is bij wijze van pilot een eerste activiteit gestart in NieuwBuinen. Een groep jongeren werd uitgedaagd om een ontwerp te maken voor een muurschildering op een transformatorhuisje. Het is de bedoeling dat zij hun ontwerp in het voorjaar daadwerkelijk uitvoeren. De komende periode willen we deze aanpak verder ontwikkelen in
Naast het ondersteunen van jongeren die hun talent al hebben ontdekt, willen we deze plek ook inzetten voor jongeren die nog op zoek zijn naar hun interesses en de ruimte nodig hebben om die te verkennen. De komende twee jaar werken we aan de verdere ontwikkeling van deze aanpak.
▹ Team Jeugd en Educatie
Jeugdzorg, preventie jeugd, maatschappelijk vastgoed, onderwijs, leerplicht en kinderopvang
Stand van zaken Hervormingsagenda Jeugd Inmiddels is een position paper opgesteld waarin een gezamenlijke richting, analyse van de huidige situatie en de belangrijkste conclusies beschreven zijn. Uit de analyse blijkt dat in BorgerOdoorn een groot deel van de aanpassingen en randvoorwaarden uit de Hervormingsagenda in gang
zijn gezet. Om de beweging naar het normaliseren en het terugdringen van jeugdhulp verder te versterken zetten we in op het verstevigen van de pedagogische basis en samenwerken in stevige lokale teams. De komende maanden geven we hier een vervolg aan in nauwe samenwerking met onze partners.
Regionaal werken wij daarnaast aan een verkenning naar de inrichting van de lichte vormen van jeugdhulp vanaf 2028. Na de zomer wordt de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulpregio Drenthe ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.
↓
Ontwikkeling Jongerenhub In februari vond een eerste brainstormsessie plaats met de beoogde gebruikers van de jongerenvoorziening bij het Esdal College in Borger. De jongerenwerker van Andes, schoolleider van het Esdal College Borger, de Buurtsportcoach Jongeren van de gemeente, de leerling- en ondersteuningscoördinator van het Esdal College Borger en de betrokken beleidsadviseurs van de gemeente wisselden gezamenlijke ideeën uit over doel, gebruik en samenwerking. Er zijn eerste afspraken gemaakt over de samenwerking tussen onderwijs en zorg en het gebruik van de plek zowel tijdens als na schooltijd. In de komende periode worden onder meer de kansencoach, de schoolmaatschappelijk werker en het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs betrokken bij het opstellen van het plan van aanpak voor het gebruik van de ruimte, binnen schooltijd én als ontmoetingsplek voor jongeren uit onze gemeente. De locatie moet een plek worden waar jongeren graag komen. Daarom krijgen jongeren uit onze gemeente een nadrukkelijke rol bij de verdere inrichting van de Jongerenhub.
▹ Team Meedoen!
Wmo, bijstand, schuldenparticipatie, minimavoorzieningen, energiearmoede, leerlingen vervoer
Aanbesteding begeleiding en dagbesteding De voorbereidingen voor de nieuwe aanbesteding ‘Begeleiding en Dagbesteding’ verlopen volgens planning. Onlangs is er een marktconsultatie gehouden. Dit leverde waardevolle inzichten op die we meenemen in het vervolg.
Tarieven in financieel besluit geïndexeerd Per 1 januari 2026 zijn de tarieven voor maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp weer geïndexeerd. Hiervoor is het ‘Financieel besluit maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Borger-Odoorn 2026’ vastgesteld. Dit is in lijn met kostenontwikkeling, zodat goede zorg ingekocht kan worden.
De komende periode werken wij de inkoopstrategie en de aanbestedingsdocumenten verder uit. Voor de zomer publiceren we deze aanbesteding. Na de zomer worden contractpartijen gegund op basis van inschrijving en beoordeling. Vanaf 1 januari 2027 start de implementatie in samenwerking met de sociale teams. Vanaf 1 juli 2027 gaan de nieuwe contracten in.
Toezicht Wmo en Jeugdwet De gemeente heeft op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) de wettelijke taak toezicht te houden op rechtmatigheid, kwaliteit en calamiteiten. Voor de Jeugdwet ziet de gemeente toe op de rechtmatigheid; het kwaliteitstoezicht en het toezicht op calamiteiten en geweldsincidenten zijn belegd bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De gemeente Borger-Odoorn had de toezichttaak (evenals de gemeente
Coevorden) belegd bij een extern adviesbureau. Dit bureau heeft zijn werkzaamheden beëindigd.
De samenwerking wordt momenteel geformaliseerd in een overeenkomst waarin de gemaakte afspraken zijn vastgelegd.
In afstemming met Coevorden is besloten het toezicht op de Wmo en Jeugdwet in BOCE-verband te organiseren en uit te laten voeren door de gemeente Emmen. Deze keuze draagt bij aan een efficiënte en slagvaardige inrichting van het toezicht, mede gezien de overlap in zorgaanbieders binnen de regio. Einde
↓
Monitor Participatiewet
April 2026
1
Participatie
Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses De uitgevoerde analyses gaan over het uitkeringsdeel van de participatiewet. De voorzieningen die geleverd worden vanuit de participatiewet zijn buiten beschouwing gelaten.
De analyses over participatie zijn gemaakt op basis van: • Data uit CiVision Budgetten Participatiewet t.b.v. de financiële gegevens • Data uit QlikSense ‘Werk & Inkomen (Emmen)’ t.b.v. aantal inwoners en duur van de uitkeringen. Meetmoment: 9 februari 2026 (data is in de nacht van 8 op 9 februari uit de systemen gehaald)
2
Participatie
Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat iedereen naar vermogen deelneemt (participeert) aan de samenleving en zoveel mogelijk in eigen onderhoud voorziet. Doel 1: Zoveel mogelijk mensen met arbeidsvermogen naar werk toe leiden of ondersteunen bij het werk. Bij voorkeur betaald werk, als dat niet mogelijk is dan vrijwilligerswerk. Doel 2: Zorgen dat iedereen een inkomen heeft, ook mensen die niet in staat zijn in het eigen levensonderhoud te voorzien.
3
Ontwikkeling kosten Participatiewet De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel geld er per jaar aan participatie-uitkeringen is uitgekeerd. Dit is de uitkering aan werkloze mensen die niet arbeidsongeschikt zijn.
Ontwikkeling kosten Participatiewet uitkeringen € 7,750,000 € 7,026,000
€ 6,671,000
€ 6,314,000 € 5,250,000
2021
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. In 2022 daalden de kosten voor de Participatiewet met 17% omdat er in 2021 grote uitstroom was naar werk door een gunstige arbeidsmarkt na het eerste coronajaar. 2. In 2023 stegen de kosten doordat het minimumloon met 10,1% werd verhoogd. 3. In 2024 stegen de kosten met 10%, deels door verhogen van het minimumloon (januari 2024 en juli 2024) en deels door toename van het aantal ontvangers van een uitkering vanuit de participatiewet.
4
Vervolg De Participatiewet bestaat ook uit een aantal uitkeringsregelingen. In de rapportage nemen we alleen de regelingen mee voor inwoners die ook door de Stichting Sociale Teams begeleid worden bij de re -integratie. Dit betreft twee regelingen voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte inwoners (de IOAZ en de IOAW). Wij tellen de kosten voor deze twee regelingen bij elkaar op.
Ontwikkeling kosten overige uitkeringsregelingen (IOAZ en IOAW) €488,000
€ 363,000
€ 346,000
€ 284,000
2021
2022
2023
€ 263,000
2024
2025
Opvallend 1. De kosten overige regelingen daalden de laatste jaren doordat het aantal uitkeringen daalde.
5
Vervolg De onderstaande grafiek geeft weer wat de begroting is voor het huidige jaar en hoe deze zich verhoudt tot de begroting en de uitgaven van het jaar ervoor.
Begroting en uitgaven Participatiewetuitkeringen € 7,258,000
€ 7,750,000
€ 7,688,000
Begroting en uitgaven IOAW/IOAZ € 496,000 € 346,000
begroot 2025
Kosten 2025
Begroot 2026
Begroot 2025
Kosten 2025
€ 396,000
Begroot 2026
Opvallend 1. Het hier getoonde bedrag voor begroot 2025 is de uiteindelijke begroting. 2. De initiële begroting van 2026 is bepaald op basis van de verwachte uitkering vanuit het Rijk dat op basis van het aantal uitkeringen 2 jaar geleden bepaald wordt. Elke jaar volgt in oktober nog een herziening van dit bedrag. 3. De begroting voor de IOAW/IOAZ regelingen is naar beneden bijgesteld. De uitgaven waren de laatste jaren structureel lager dan begroot.
6
Aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering of -regeling Deze grafiek toont de omvang van het bijstandsbestand op de vaste peildatum van 1 januari. Deze cijfers zijn het meest geschikt voor weergave van het verloop doordat het niet beïnvloed wordt door dynamiek. Het geeft een zuiver beeld van onze structurele opgave, de financiële lasten en de werkelijke impact van ons activeringsbeleid.
Verloop van het aantal Participatiewet uitkeringen Op peildatum 1 januari 2022-2026
361
365
368
387
377
Verloop van het aantal IOAW/IOAZ uitkeringen 25 18
14
1-Jan-22
1-Jan-23
1-Jan-24
1-Jan-25
15
16
1-Jan-26
Opvallend 1. We zien al jaren een stijgend aantal uitkeringen bij de start van het jaar. 2. Begin 2026 was het aantal uitkeringen 2,7 % hoger dan in 2025. 3. De daling van het aantal IOAW/IOAZ tot 2023 lijkt te zijn afgevlakt. Context: • Het aandeel uitkeringen aan huishoudens in onze gemeente is met 3,2% van het totaal aan huishoudens lager dan gemeenten van vergelijkbare grootte (3,3%), en landelijk (4,8%). • Landelijk steeg het aantal uitkeringen afgelopen jaar met 1,1% tegenover bovengenoemde 2,7% in onze gemeente.
7
Aantal huishoudens met gedurende het jaar met een Participatiewet-uitkering of -regeling De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel huishoudens in onze gemeente de afgelopen jaren op enig moment gedurende het jaar een uitkering uit de Participatiewet hebben ontvangen. Hiermee meten we het totale volume aan uitkeringen per jaar en worden sterk beïnvloed door dynamiek. Peildatums of jaarvolume? De peildatum meet de druk op de begroting, het jaarvolume meet de druk op de organisatie. Beide zijn belangrijk maar vertellen een ander verhaal.
Verloop van het aantal participatiewet uitkering Gedurende het gehele jaar
464
455
455
477
Verloop van het aantal huishoudens met IOAW/IOAZ Gedurende het gehele ja ar
30 25
25
23
20
16
16
2024
2025
15 10 5 0
2022
2023
2024
2025
2022
2023
Opvallend 1. Het totaal aantal uitkeringen gedurende 2025 is met 5% gestegen t.o.v. 2024. 2. De daling van het aantal uitkeringen vanuit IOAW en IOAZ lijkt te zijn afgevlakt.
8
De in- en uitstroom van uitkeringsgerechtigden In de onderstaande grafiek is te zien hoe de in- en uitstroom de afgelopen jaren is verlopen. Ook is aangegeven hoeveel huishoudens na een uitstroom weer teruggekomen zijn in de Participatiewet (recidive).
in- en uitstroom van uitkeringsgerechtigden
Recidive: 48 huishoudens vanaf 2022
117
118 113
112
111 108
100
99
Instroom Uitstroom
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. De instroom is in de laatste jaren structureel hoger dan de uitstroom. Dit zorgt over tijd voor groeiend aantal uitkeringen -met een mogelijke versnelling daarvan over de jaren heen- als de trend doorzet. Dezelfde trend is landelijk en regionaal zichtbaar.
9
Duur van lopende participatiewet uitkeringen in afgelopen jaren In de onderstaande grafiek is het aantal korter en langer lopende uitkeringen weergegeven over de jaren 2022-2026.
Leeswijzer Er waren op 1 januari 2026 152 inwoners die 5 jaar of langer een uitkering o.b.v. de participatiewet ontvangen
Duur lopende uitkeringen participatiewet Peildatum 1 januari (2022-2026) 250
224 202
200
183 164
150
128
100
50
89
85 49 50 24
31
152
2022 2023 2024
99 82 64
73
2025
61
2026
51
23 24
0 0-1 jaar
1-3 jaar
3-5 jaar
> 5 jaar
Opvallend 1. De algemene trend is een steeds groter aantal kortlopende uitkeringen en een steeds kleiner aantal langdurige uitkeringen. 2. Dit uit zich ook in gemiddelde duur van lopende uitkeringen, deze daalde van gemiddeld 8 jaar in 2022 naar 5,5 jaar in 2026. Landelijk en provinciaal zien we juist een stijging van de gemiddelde duur van uitkeringen. 3. In 2026 hebben 48 % van de inwoners met een P-wet uitkering, deze minder dan 3 jaar. 52% ontvangt langer dan 3 jaar een uitkering. 39 % ontvangt al langer dan 5 jaar een uitkering. 4. Het aantal uitkeringen dat begin 2026 pas kort liep is aanzienlijk gestegen. Mogelijk dat krapte op de arbeidsmarkt in sommige sectoren of een lokale gebeurtenis de uitstroom van een groep -die normaal gesproken relatief snel uitstroomt- is blijven hangen. Er wordt nog onderzoek gedaan naar de specifieke oorzaak.
10
Duur van afgeronde uitkeringen in afgelopen jaren In de onderstaande grafiek is te hoe lang uitkeringen afgelopen jaren (20222026) liepen op het moment dat deze werden afgerond. Leeswijzer In 2025 zijn er 51 uitkeringen afgerond, die minder dan een jaar gelopen hebben
Duur van afgeronde uitkeringen 55 52
51 42
Minder dan 1 jaar
32 29
27
29
1 tot 3 jaar 3 tot 5 jaar
22 19
19
5 jaar of langer
15 12 9
2022
2023
2024
10
12
2025
Opvallend 1. De meeste uitstroom zien we binnen een jaar na de start van de uitkering. 2. In 2025 liepen 50 % van de afgeronde uitkeringen korter dan 1 jaar. 3. Elke groep kent uitstroom. Dit houdt in dat ook inwoners die langer een participatie -uitkering krijgen, kunnen uitstromen. De kans op uitstromen wordt wel steeds kleiner. 4. De belangrijkste redenen voor uitstroom zijn het zelfstandig genereren van inkomen en het verhuizen uit de gemeente. Deze beide uitstroomredenen zien we ongeacht hoe lang iemand een uitkering heeft gehad. 5. Uitstroom kan zijn doordat iemand weer zelfstandig aan het werk is, maar kan bijvoorbeeld ook het gevolg zijn van verhuizen, overlijden of het bereiken van de pensioenleeftijd.
11
Leeftijd van inwoners met een participatiewet uitkerining in afgelopen jaren In de onderstaande grafiek is te zien wat de leeftijd van inwoners met een p -wet uitkering was op 1 januari van de jaren 2022-2026.
Leeftijd van inwoners met een p-wet uitkering Peildatum 1 januari 2022 -2026
113 90 81 66
66
57
56 39
62
111
109
87 2022
68
2023 2024
46
2025 29
24
2026
11
18-27 jaar
28-37 jaar
38-47 jaar
48-57 jaar
58-67 jaar
68+
Opvallend 1. In 2026 is ruim 50 % van de inwoners met een p-wet uitkering 48 jaar of ouder. 2. Met name het aantal jongvolwassenen -met een leeftijd tot 37 jaar- die een uitkering ontvangen is de afgelopen jaren toegenomen. Dit komt overeen met landelijke ontwikkelingen. Economische afkoeling, versoepeling van regels, korter recht op WW en meer mentale klachten zijn veel genoemde factoren die de hogere instroom van jongvolwassenen moeten verklaren.
12
Verdeling van mannen en vrouwen met een participatiewet uitkering In de onderstaande diagram staat de verdeling aan mannen en vrouwen met een p -wet uitkering op 1 januari 2026.
Aandeel mannen en vrouwen met een P-wet uitkering Peildatum 1 januari 2026
Vrouw 49%
Man 51%
Opvallend 1. Het aandeel mannen met een participatiewet uitkering nam de laatste jaren af, maar is nog altijd iets hoger dan het aandeel vrouwen. Landelijk is het aandeel vrouwen juist iets hoger met 56%. 2. Vrouwen zitten gemiddeld langer in de uitkering dan mannen.
13
• Conclusies
• • •
Meer mensen komen in de bijstand terecht, maar ze blijven gemiddeld korter. De stijging wordt primair veroorzaakt door een structureel hogere instroom dan uitstroom. De samenstelling van het bijstandsbestand verschuift naar jongere leeftijdsgroepen Het aantal langdurige uitkeringen neemt af.
14
Monitor Jeugd April 2026
1
Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses De analyses over Jeugdzorgvoorzieningen zijn gemaakt op basis van: • data uit CiVision m.b.t. de factureringsgegevens over zorg in natura (ZIN) • data van het SVB over de uitgekeerde bedragen van Pgb’s t.b.v. jeugdzorg Meetmoment: 3 maart 2026 (data is in de nacht van 2 op 3 maart uit de systemen gehaald)
2
Jeugdhulp kan in twee vormen worden toegekend: 1. Zorg in natura (ZIN): jeugdhulp door (door gemeenten) gecontracteerde zorgaanbieders. 2. Persoonsgebonden budget (pgb): de gecontracteerde zorgaanbieders sluiten met hun aanbod onvoldoende aan op de specifieke zorgvraag van een jeugdige. Er kan dan een pgb worden toegekend waarmee de jeugdige zorg kan inkopen bij een niet-gecontracteerde aanbieder of in zijn netwerk. De ZIN-data is completer, waardoor er meer diepgaande analyses over ZIN aanwezig zijn in deze raportage. Pgb’s komen wel voor in de totaaloverzichten.
3
Ontwikkeling kosten jeugdzorg De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel geld er per jaar aan jeugdzorg is uitgegeven.
Jeugd
Zin & Pgb’s
Ontwikkeling kosten Jeugdzorgvoorzieningen Zin & Pgb’s
€8,777,000 €7,690,000
2021
€7,431,000
€5,730,000
€5,870,000
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. De structurele daling in 2022-2023 komt door de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel 2. De kosten in de jeugdzorg zijn sinds 2023 flink gestegen, onder andere door indexering conform contractuele afspraken en stijging van complexe casuïstiek. Deze ontwikkeling vindt landelijk plaats. NB. Indexatie van kosten zijn een belangrijke oorzaak van kostenstijgingen. Afgelopen jaar was de indexatie 5,2%.
4
Jeugd
ZIN & Pgb’s
Budgetrealisatie: Begroting en kosten jeugdvoorzieningen De prognose wordt gebaseerd op de kosten ZIN (Zorg In Natura) en pgb (persoonsgebonden budget).
Budgetrealisatie: Begroting en kosten Jeugdzorgvoorzieningen ZIN & Pgb’s
Let op In deze prognose zijn de oorspronkelijke begrotingen afgezet tegen de uitgaven van dat jaar. Gedurende het jaar kan de begroting op twee momenten nog worden bijgesteld. Deze bijstellingen zijn in deze prognose niet meegenomen.
€8,776,927 €8,105,260 €7,431,379
€7,152,409
€5,903,416 Begroot Kosten
2024
2025
2026
Opvallend 1. Getoonde begrotingen voor 2024 en 2025 zijn definitief. Door bijstelling gedurende het jaar zijn de verschillen tussen begroting en uitgaven in deze jaren uiteindelijk kleiner uitgevallen. 2. De begroting voor 2026 is voorlopig en kan in de loop van 2026 nog worden bijgesteld.
5
Ontwikkeling begroting en budgetmutaties De onderstaande grafieken geven de begroting weer gedurende het jaar. Van oorspronkelijke begroting tot de uiteindelijke begroting na bijstelmomenten (budgetmutaties) als onderdeel van de eerste en tweede bestuursrapportage (BERAP I en BERAP II).
Begroting Jeugdwet: Budgetmutaties in 2024 en 2025
Let op In zowel 2024 als 2025 werden de oorspronkelijke begrotingen alleen als onderdeel van BERAP II bijgesteld.
€8,764,200 €7,382,416
€7,152,409
€5,903,416
Orginele begroting Na bijstelling BERAP I
Na bijstelling BERAP II
2024
2025
€1,479,000
€1,611,811
2024
2025
Verandering begroting gedurende begrotingsjaren 2024 en 2025.
Opvallend: 1. De kosten voor de Jeugdwet vielen afgelopen jaren hoger uit dan de oorspronkelijke begroting. Dit heeft een specifieke oorzaak: Startpunt: We beginnen het jaar met een begroting die is gebaseerd op de budgetten vanuit het Rijk, inclusief hun opgelegde bezuinigingsdoelen. Bijstelling: Via de bestuursrapportages passen we de begroting aan naar wat daadwerkelijk nodig is.
6
Aantal jeugdigen en gemiddelde kosten De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel jeugdigen de afgelopen jaren jeugdhulp hebben ontvangen van onze gemeente. Ook staan de gemiddelde kosten per jeugdige in dat jaar vermeld.
Verloop aantal jeugdigen & gem. kosten voorzieningen jeugdzorg 697
657
614
618
Jeugd
ZIN & Pgb’s
Leeswijzer Aantal jeugdigen die gebruik maken van jeugdzorgvoorzieningen
635
€13.951
Leeswijzer Gemiddelde kosten per jeugdige die gebruik maakt van Jeugdzorgvoorzieningen
€12.144 €11.378
€9.691 €8.962
2021
2022
2023
2024
2025
Voor wat opvalt: zie volgende slide
7
Jeugd
Zie grafiek vorige slide
ZIN & Pgb’s
Opvallend 1. Aantal jeugdigen met jeugdzorg-indicatie is afgelopen jaar met 2,8% gestegen. 2. In onze gemeente ontvangt 12,0% van de jeugdigen tot 18 jaar jeugdhulp. Dit is iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 11,4%. 3. Gemiddelde kosten (en daarmee de totale kosten) zijn in 2025 gestegen t.o.v. 2024. 4. Een groot aandeel van de kostenstijging komt door een relatief kleine groep zeer dure casussen: • Gemiddelde kosten van de 20 duurste casussen zijn gestegen van €137k naar €165k: ca. €560k in totaal. • Gemiddelde kosten van de subtop (21 t/m 50) duurste casussen zijn gestegen van €45,5k naar 58,9K: ca. €270k in totaal. • Gemiddelde kosten van de rest is gestegen van 6,0K naar 6,7K: ca. €470k in totaal. Concluderend: • Samen leveren alle casussen €1.370.000 aan kostenstijging op. • De gezamenlijke kosten van de top 50 duurste casussen zijn in 2025 gezamenlijk 76,6% meer gestegen als alle casussen buiten de top 50 samen. • De duurste 3% (top 20) zorgt voor 38% van de totale jeugdzorg uitgaven, en de duurste 8% (top 50) voor 56% van de kosten.
Verklaring kostenstijgingen: • Indexering van het tarief conform contractuele afspraken (indexatie OVA 5,2 %); • Stijging van complexe casuïstiek waar de gemeente (financieel) voor verantwoordelijk is, maar waar we niet altijd invloed op hebben; • In 2025 zien we meer maatwerk boven op verblijf, voorbeeld is verblijf gecombineerd met (onderwijs vervangende) dagbesteding en individuele begeleiding. • In de Hervormingsagenda is afgesproken om de residentiele jeugdhulp te transformeren naar een zo thuis mogelijke, regionaal georganiseerde kleinschalige woonvorm. Kosten voor deze woonvormen zijn op dit moment nog hoger dan andere vormen van verblijf. Voorzieningen worden fasegewijs omgebouwd tot kleinschalige woonvoorzieningen met passende etmaaltarieven. Jeugdigen uit Borger -Odoorn maken gebruik van deze voorzieningen.
8
Jeugd
Let op De analyses die nu nog volgen laten PGB buiten beschouwing
ZIN
Aantal unieke jeugdigen per zorgmodule De onderstaande grafiek geeft per zorgmodule weer hoeveel jeugdigen de afgelopen twee jaar jeugdhulp ontvingen.
Let op 385 unieke jeugdigen ontvangen individuele behandeling. Een enkele jeugdige kan echter zorg ontvangen uit meerdere modulen waardoor zij in deze tabel vaker worden meegeteld.
Aantal unieke jeugdigen per module Zorg in natura 385
133
97
3
16
43
75
74
57
14
2024 2025
Opvallend 1. 60,6% van de jeugdigen met een jeugdzorg-indicatie krijgt i.i.g. individuele behandeling. Daarmee is het veruit de grootste module. 2. Bij de module begeleiding, gevolgd door de module dyslexie zien we de grootste toename van het aantal jeugdigen. Dyslexie wordt ingezet vanuit onderwijs maar bekostigd vanuit de Jeugdwet.
9
Jeugd ZIN
Kosten per zorgmodule De onderstaande grafieken laten de kosten en het verschil in kosten per zorgmodule zien in de afgelopen twee jaar.
Kosten Jeugdzorg-voorzieningen per module Zorg in natura €2,469,821 €2,087,931
€1,653,556 €743,109
€667,523
€645,166
2024
€250,811
€65,606 €147,617
€35,091
€ 597,047
Verschil kosten t.o.v. 2024
€ 580,785
€ 48,225
€ 16,487
€ 67,599
€ 51,372
2025
€ 154,060 € 7,962
-€ 6,943 -€ 132,452
Opvallend 1. Afgelopen jaar zijn de kosten op bijzonder gecontracteerde zorg na allemaal gestegen. 2. Meeste kosten worden gemaakt op verblijf gevolgd door individuele behandeling en begeleiding. Grootste verschillen in kosten tussen 2024 en 2025: • Begeleiding waar 20 extra jongeren gebruik van maken; kostenstijging van 57% • Verblijf waar 1 extra jongeren gebruik van maken; kostenstijging 31%. • Bijzonder gecontracteerde zorg waar het aantal jeugdige meer dan gehalveerd is; Kostendaling 67%.
10
Jeugd ZIN
Aantal jeugdigen per leeftijdscategorie De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel jeugdigen er per hoofdcategorie jeugdzorg ontvingen in de afgelopen drie jaar.
Aantal jeugdige met jeugdzorg-indicatie per leeftijdscategorie Zorg in natura 350 300
279
284
294
279
250 214 200
2023
171
2024
142
150
2025 92
100
53
50 7
9
18
0 0-3 jaar
4 tot 11 jaar
12 tot 17 jaar
18 tot 22 jaar
Opvallend 1. Het aantal jeugdige tussen de 4-11 jaar oud is in 2025 flink gestegen terwijl het aantal jeugdige met de leeftijd tussen 12-17 jaar daalde. 2. In 2025 waren de leeftijdsgroepen exact even groot. Er is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd aan zichtbaarheid op scholen, bij huisartsen en in de gehele keten. Mogelijk zien we daarom een verschuiving naar jongere leeftijdscategorieën.
11
Kosten jeugdzorg-voorzieningen per leeftijdscategorie De onderstaande grafiek geeft weer wat de kosten en het verschil in kosten per leeftijdscategorie waren in de afgelopen twee jaar.
Jeugd ZIN
Kosten jeugdzorg-voorzieningen per leeftijdscategorie Zorg in natura
€4,800,000
2024
€2,670,000
2025 €1,090,000 €203,270
0-3 jaar
4 tot 11 jaar
12 tot 17 jaar
18 tot 22 jaar
€ 1,520,000
Verschil kosten t.o.v. 2024
€ 460,000 € 49,200
-€ 590,000
Opvallend 1. De grootste kostenstijging zien we in de leeftijdscategorie tussen 12-17 jaar, terwijl het aantal jeugdige in deze leeftijdsgroep is gedaald. Dit komt door grote kostenstijging van een relatief kleine groep met complexe casuïstiek in deze leeftijdscategorie.
12
Jeugd
• Conclusies
•
De uitgaven voor jeugdzorgvoorzieningen zijn in 2025 gestegen, onder andere door toename van het aantal jeugdige, stijging van complexe casuïstiek en indexering. De meeste Jeugdzorg-kosten worden gemaakt met individuele behandeling, verblijf en dagbesteding.
13
Monitor Wmo April 2026
1
Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses De analyses over Wmo-voorzieningen zijn gemaakt op basis van: • data uit CiVision m.b.t. de factureringsgegevens over zorg in natura (ZIN) • data van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) over de uitgekeerde bedragen van pgb's t.b.v. de Wmo
Meetmoment: 2 maart 2026 (data is in de nacht van 2 op 3 maart uit de systemen gehaald)
2
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo verplicht gemeenten ervoor te zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Gemeenten geven ondersteuning aan hun inwoners die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Officieel heet deze wet Wmo 2015. De ondersteuning moet passend zijn bij de persoonlijke situatie van een inwoner. Er bestaan dus verschillende vormen van ondersteuning, zoals huishoudelijke hulp, een hulpmiddel bij verplaatsing of wonen, begeleiding etc. Gemeenten mogen een eigen bijdrage van inwoners vragen. De gemeente Borger-Odoorn vraagt het landelijk gehanteerde abonnementstarief. In 2025 bedroeg dat € 21,- per maand. Gemeenten kunnen onder voorwaarden een persoonsgebonden budget (pgb) verstrekken. Met een pgb kan een inwoner de ondersteuning zelf kiezen en aanschaffen of inhuren. Bij het inhuren komt het geld niet op de rekening van de inwoner, maar vindt afrekening plaats via een portaal van De Sociale Verzekeringsbank (SVB).
3
De Wmo kan in twee vormen worden toegekend: 1. Zorg in natura (ZIN): Zorg en hulpmiddelen verstrekt door zorgaanbieders die de gemeente heeft gekozen en gecontracteerd; 2. Persoonsgebonden budget (pgb):
Met een Pgb kan de inwoner ondersteuning bij een niet-gecontracteerde aanbieder of bij zijn eigen netwerk inkopen.
De ZIN-data is completer waardoor er meer diepgaande analyses over ZIN aanwezig zijn in deze rapportage. Pgb’s komen wel voor in de totaaloverzichten.
4
Ontwikkeling kosten Wmo De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel geld er per jaar aan Wmo-voorzieiningen is uitgegeven.
Wmo
Zin & Pgb
Ontwikkeling kosten Wmo-voorzieningen afgelopen jaren Zin & Pgb
€6,771,000 €5,975,000
2021
€6,174,000
€6,543,000
€5,626,000
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. 2025 zien we een lichte daling van de kosten ten opzichte van 2024 (ca. 3,4%) ondanks druk op de Wmo door vergrijzing. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals een daling van het aantal inwoners met recht op een Wmo-voorziening, afschaling van duurdere vormen van begeleiding, afgenomen vervoersbehoefte en een andere vorm van financiering van de meest verstrekte voorziening (hulp bij het huishouden).
5
Wmo
Budgetrealisatie: Begroting en kosten De onderstaande grafiek geeft de oorspronkelijke begroting en uitgaven van afgelopen jaren weer.
Budgetrealisatie: Begroting en kosten Wmo Zin & Pgb’s
€8,105,260
€7,778,402 €6,368,145
€6,771,000
Zin & Pgb Let op In deze prognose zijn de oorspronkelijke begrotingen afgezet tegen de uitgaven van dat jaar. Gedurende het jaar kan de begroting op twee momenten nog worden bijgesteld. Deze bijstellingen zijn in deze prognose niet meegenomen.
€6,543,000
Begroot
Toelichting 2026 De begroting van 2026 is gebaseerd op die van 2025 vermeerderd met indexaties en kan in de loop van 2026 nog worden bijgesteld als onderdeel van de bestuursrapportage.
Kosten
2024
2025
2026
Opvallend 1. De begroting van 2025 was hoger dan in 2024 in verband met verwachte toename van aantal inwoners met een Wmo-indicatie als gevolg van vergrijzing, indexaties en de vooraf onzekere uitkomst van de aanbesteding voor hulp bij het huishouden. 2. De uitgaven voor 2025 zijn aanzienlijk lager uitgevallen dan oorspronkelijk begroot door de positieve uitkomst van de nieuwe financiering van hulp bij het huishouden, minder uitgevoerde woningaanpassingen dan vooraf ingeschat, afschaling van de zwaarste begeleidingsvormen en een verminderde vervoersbehoefte (minder ritten en km’s).
N.B. Indexatie van kosten zijn een belangrijke oorzaak van oplopende kosten. Afhankelijk van het type voorziening kwam de indexatie uit op 2,6% tot 13,7% per jaar.
6
Ontwikkeling begroting en budgetmutaties De onderstaande grafieken geven de begroting weer gedurende het jaar. Van oorspronkelijke begroting tot de uiteindelijke begroting na bijstelmomenten (budgetmutaties) als onderdeel van de eerste en tweede bestuursrapportage (BERAP I en BERAP II).
Let op In zowel 2024 als 2025 werden de oorspronkelijke begrotingen alleen als onderdeel van BERAP II bijgesteld.
Begroting Wmo: Budgetmutaties in 2024 en 2025 €7,098,145
€6,368,145
€7,778,402
€7,358,402
Orginele begroting Na bijstelling BERAP I
Na bijstelling BERAP II
2024
2025
Verandering begroting gedurende begrotingsjaren 2024 en 2025.
€730,000
-€ 420,000
Opvallend 1. De uitgaven voor 2025 vielen lager uit dan verwacht. Zie hiervoor de toelichting onder de vorige grafiek “Budgetrealisatie: Begroting en kosten Wmo”. Daarom is de begroting in BERAP II naar beneden bijgesteld.
7
Aantal inwoners en gemiddelde kosten in de Wmo De onderstaande grafiek geeft weer hoe het aantal inwoners dat ondersteuning uit de Wmo ontvangt zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Ook zijn de gemiddelde jaarlijkse kosten per inwoner in beeld gebracht.
Verloop unieke inwoners met een Wmo-indicatie & gemiddelde kosten 1649
1686
1733
1731
Wmo
Zin & Pgb
Leeswijzer Aantal inwoners die gebruik maken van Wmo-voorzieningen
1708 Leeswijzer Gemiddelde kosten per inwoner die gebruik maakt van Wmovoorzieningen
€4.043
€3.819 €3.520
€3.580 €3.298
2021
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. Het aantal inwoners met een Wmo-indicatie was in 2025 1,3 % lager t.o.v. 2024. We kunnen op dit moment nog niet zeggen of dit komt door uitvoering van preventieve maatregelen. 2. De gemiddelde kosten per inwoner met een Wmo-indicatie daalde met 5,5 % t.o.v. 2024. 3. Vergrijzing (aandeel 60+ jarige) nam de afgelopen jaar toe met 4,4% wat zorgt voor toename van Wmoindicaties in de hogere leeftijdscategorieën. Echter, door forse afname van het aantal inwoners tussen de 40-60 jaar, zorgt de vergrijzing niet direct voor toename van het totaal aantal Wmo-indicaties. 4. De 20 duurste casussen in 2025 (1,2% van het totaal aantal Wmo-indicaties) kostten ca. € 442.000,- wat 6,8% van de totale Wmo-kosten bedroeg. Ook daar is een daling te zien t.o.v. 2024 waar die casussen ca. € 656.000,- (9,7% van het totaal) bedroegen. De kostendaling van deze relatief dure casussen is mede verantwoordelijk voor de daling in de gemiddelde en de totale kosten in 2025.
8
Wmo Verloop van het aantal inwoners met een persoonsgebonden budget De onderstaande grafiek geeft het verloop weer van het aantal inwoners dat een persoonsgebonden budget (pgb) had in de afgelopen jaren.
Pgb’s
Verloop inwoners met een Wmo-Pgb 51
39
32 22
2022
2023
2024
2025
Opvallend 1. Het aantal inwoners met een pgb-indicatie daalt al jaren. Dit lijkt een gevolg van de administratieve lasten en de controles die hierbij komen kijken. Het selecteren en inzetten van een gecontracteerde aanbieder geeft de inwoner meer gemak.
9
Let op De volgende analyses laten Pgb buiten beschouwing
Wmo Zin
Verloop van het aantal Wmo-cliënten per leeftijdscategorie De onderstaande grafiek geeft het verloop van het aantal inwoners met een Wmoindicatie per leeftijdscategorie weer.
Aantal Wmo-cliënten per leeftijdsgroep Zorg in natura
497 484 407
433
2023 2024
228 235 158 76
8
10 0-9
28
77
98
95
102
2025
138
131 128
83
26
10-19
20-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80-89
90+
Opvallend 1. We zien dat inwoners in de hogere leeftijdsgroepen meer gebruik maken van Wmo-voorzieningen. 2. Een algemene trend de afgelopen jaren is een toename van het aantal cliënten in de hogere leeftijdsgroepen als gevolg van vergrijzing. 3. In de leeftijdscategorie 60-69 jaar maakt 5,5 % van onze inwoners gebruik van één of meer Wmovoorzieningen. In de leeftijdscategorie 70-79 is dat 13,1 %, in de leeftijdscategorie 80+ is dat 34,9% en bij 90+ zelfs 55,6%.
10
Kosten per leeftijdscategorie De onderstaande grafieken geven de kosten en het verschil in kosten tussen 2024 en 2025 weer per leeftijdscategorie.
Wmo Zin
Kosten Wmo-voorzieningen per leeftijdsgroep Zorg in natura
€1,560,000
€1,680,000
€921,380 2024
€639,450
€3,395 0-9
€364,730
€425,170
€372,900
20-29
30-39
40-49
2025 €430,320
€78,340 10-19
50-59
60-69
70-79
80-89
€ 35,460
€ 24,220
€ 7,200
90+
Verandering kosten t.o.v. 2024
-€ 13,365 -€ 45,950
-€ 80,000
-€ 85,790 -€ 119,830
-€ 108,620
-€ 120,000
Opvallend 1. Logischerwijs worden er meer kosten gemaakt in de hogere leeftijdsgroepen. 2. In 2025 zien we in de meeste leeftijdsgroepen een afname in kosten. 3. Die kostendaling in leeftijdscategorieën 40-89 jaar is gemiddeld 15%. 4. Met behulp van de vorige pagina is te zien dat er o.a. sprake is van een daling van het aantal inwoners met een Wmo-voorziening. Daling van het aantal inwoners met een Wmo-voorziening kan het gevolg zijn van verhuizingen, overlijdens of uitstroom na tijdelijk gebruik. In 2025 is dat aantal groter geweest dan het totaal aan ingestroomde inwoners.
11
Let op De volgende analyses laten Pgb buiten beschouwing
Wmo Zin
Aantal inwoners met een Wmo-cliënten per hoofdcategorie De onderstaande grafiek geeft het verloop van het aantal Wmo-cliënten per hoofdcategorie weer in afgelopen drie jaar.
Aantal Wmo-cliënten per hoofdcategorie Zorg in natura
1120 1138 1129
2023 2024
350 353 348
287 271 254
2025
336 337 340
147 159 135
Huishouden
Begeleiding
Rolstoel
Vervoer
Woon
Opvallend 1. 48,1 % van de inwoners met een Wmo-indicatie krijgt hulp bij het huishouden. Daarmee wordt deze voorziening het meest verstrekt en kost deze ons het meest. 2. Hier is de geringe afname in het aantal verstrekkingen te zien. Alleen bij ‘Vervoer’ (+1,1%) is er sprake van een kleine toename. De relatief grootste afname is te zien bij ‘Rolstoel’ (-11,5%).
12
Wmo
Kosten van Wmo-cliënten per hoofdcategorie In de onderstaande grafieken geven de kosten en het verschil in kosten tussen 2024 en 2025 weer per hoofdcategorie in de Wmo.
Zin
Kosten Wmo-voorzieningen per categorie Zorg in natura €3,657,770 2024
€1,687,931
2025
€446,735 Huishouden
Begeleiding
Rolstoel € 41,784.04
€410,274 Vervoer
€202,320 Woon
Verandering kosten t.o.v. 2024
€ 18,723.59
-€ 80,528.74 -€ 148,337.93
-€ 211,744.88
Opvallend 1. De grootste kosten worden gemaakt met het verstrekken van hulp bij Huishouden. Dit komt door het grote aandeel inwoners met een Wmo-indicatie voor deze hoofdcategorie. 2. De relatief grote afname in de kosten voor woonvoorzieningen wordt vooral verklaard door de daling van het aantal inwoners die deze voorzieningen verstrekt hebben gekregen. Ook speelde er een woningaanpassing van meet dan € 100.000,- die geannuleerd werd als gevolg van overlijden van de inwoner. 3. In de categorie woonvoorzieningen vallen ook de doorgaans dure woningaanpassingen (verbouwingen). Kosten hiervoor kunnen per casus zomaar oplopen tot boven de € 100.000,-. De doorlooptijd hierbij is overigens lang. Hierdoor kan de tijd tussen de eerste melding en de uiteindelijke facturatie van de verbouwing 3 kalenderjaren bestrijken.
13
Wmo
• Conclusies
•
•
De uitgaven voor Wmo-voorzieningen zijn in 2025 iets gedaald, voornamelijk door lichte afname van het aantal cliënten, afname en afschaling van voorzieningen waaronder enkele relatief dure voorzieningen. De meeste Wmo-kosten worden gemaakt voor 70plussers en met name voor hulp bij het huishouden, begeleiding en vervoer. Kostenstijging in de Wmo is de komende jaren waarschijnlijk door vergrijzing, indexaties en de verwachting van een groeiend aantal woningaanpassingen (door krappe woningmarkt en beperkte hoeveelheden passende Wlz-locaties).
14
Monitor Bestaanszekerheid
April 2026
1
Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses Met de analyses in de monitor Bestaanszekerheid schetsen wij een globaal beeld van de situatie rondom bestaanszekerheid in onze gemeente. Een groot deel van de monitor is gebaseerd op het werk van Trendbureau Drenthe dat vrij toegankelijk beschikbaar is op hun website. Dit dashboard vormt nadrukkelijk een startpunt. Nieuwe inzichten en gebruikerservaringen worden benut om de inhoud en functionaliteit stapsgewijs te verbeteren waar mogelijk.
De analyses zijn gebaseerd op: • De Monitors van Trendbureau Drenthe, waaronder de Armoede- en Kansengelijkheidsmonitor • De GGD Gezondheidsmonitor van de GGD en Basisvaardighedeninzicht.nl • StatLine. Openbaar toegankelijke databronnen van het Centraal Bureau voor de Statistiek Kanttekening Deze monitor is gebaseerd op gegevens tot en met de jaren 2023 en 2024. In de komende maanden kan de monitor geactualiseerd worden met gegevens uit recentere jaren.
2
Inkomensgrenzen Het CBS gebruikt de lage-inkomensgrens om huishoudens met een laag inkomen te duiden. Deze grens is geschikt voor vergelijking over meerdere jaren, omdat hij relatief stabiel blijft. Dat komt doordat de lage-inkomensgrens historisch is gebaseerd op het sociaal minimum uit de jaren tachtig en sindsdien alleen wordt geïndexeerd met de inflatie. Ze beweegt dus niet mee met de algemene welvaartsstijging en is niet afhankelijk van actuele beleidskeuzes. Een belangrijke beperking is daardoor wel dat deze grens geen directe koppeling heeft met wat mensen tegenwoordig daadwerkelijk aan budget nodig hebben om rond te komen. Om deze reden kijken we in deze monitor met name naar het sociaal minimum. Het sociaal minimum is een inkomensnorm die wordt vastgesteld door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Dit doen zij op basis van wat men minimaal nodig heeft om van te leven. Het sociaal minimum is even hoog als een bijstandsuitkering, maar houdt rekening met toeslagen en kortingen. Bij huishoudens met kinderen wordt bijvoorbeeld de kinderbijslag bij het minimumbedrag opgeteld; deze is afhankelijk van het aantal kinderen en hun leeftijden. Waargenomen inkomens wijken vaak lichtelijk af van de gestelde normen.
Wanneer het normbedrag als inkomensgrens wordt aangehouden, vallen een aantal huishoudens net boven deze grens, terwijl zij in een vergelijkbare situatie zitten als de huishoudens die wel onder de grens vallen. Daarom worden vaak inkomens van 110% of 120% van het sociaal minimum gebruikt om huishoudens met lage inkomens te duiden. In de gemeente Borger-Odoorn kijken wij veelal naar 120% van het sociaal minimum. Er zijn wel enkele uitzonderingen waarvoor gekeken wordt naar 100% sociaal minimum. Door deze ruimere grens te hanteren, vergroten we de toegankelijkheid van het minimabeleid voor huishoudens die net boven het wettelijk minimum verdienen, maar door de huidige kosten van levensonderhoud toch in de knel komen. Hiermee voorkomen we dat kleine inkomensstijgingen (bijvoorbeeld door meer uren te werken) direct leiden tot een forse achteruitgang in besteedbaar inkomen door het wegvallen van lokale ondersteuning. De grens voor 120% van het sociaal minimum wordt gehanteerd voor: • Beschermingsbewind, curatele en mentorschap (inclusief griffiekosten en opstart-kosten) • Woonkostentoeslag • Bijzondere bijstand voor levensonderhoud
•
Eigen bijdrage kinderopvang.
3
Aandeel huishoudens in lage inkomensgroepen Borger-Odoorn, 2023
Tenminste 1 jaar
Tenminste 4 jaar 18.4% 11.8%
15.8%
9.8%
13.0% 7.7%
10.4%
5.9%
7.7% 3.9% 2.9% 0.7%
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, inkomensgrenzen
Toelichting van grafieken op volgende pagina
4
Hieronder toelichting grafieken op pagina 4
Omvang van de inkomensgroepen • In Borger-Odoorn leven 300 huishoudens ten minste 1 jaar onder de “Lage inkomensgrens” (Statistische definitie CBS), 100 huishoudens ten minste 4 jaar. • In Borger-Odoorn leven 1200 huishoudens ten minste 1 jaar onder 120% van het sociaal minimum, 600 huishoudens ten minste 4 jaar. • Wanneer we kijken naar de inkomens op de korte termijn telt Borger-Odoorn in de groep met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum 900 huishoudens meer dan wanneer de groep wordt berekend aan de hand van de lage inkomensgrens. Dat betekent dat door de keuze voor 120% van het sociaal minimum (zoals veel gemeenten waaronder ook Borger-Odoorn doen), in plaats van het aanhouden van de lage-inkomensgrens als criterium, de doelgroep verviervoudigt.
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, inkomensgrenzen
5
Huishoudens met een inkomen tot 101% van het sociaal minimum • In Borger-Odoorn leven 500 huishoudens ten minste 1 jaar onder het sociaal minimum, 200 huishoudens ten minste 4 jaar. • Het aandeel huishoudens met een inkomen tot het sociaal minimum is al jaren structureel lager dan landelijk en provinciaal. We doen het dus relatief goed. • Het aandeel huishoudens met een inkomen dat ten minste 1 jaar onder het sociaal minimum, daalde van 2016 tot 2020. Afgelopen jaar is het aandeel juist weer licht gestegen. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door gerealiseerde opvang van voor vluchtelingen uit Oekraïne. • Het aandeel huishoudens met een inkomen dat ten minste 4 jaar onder het sociaal minimum, steeg tot 2020 juist. Daarna werd er een lichte daling ingezet.
Huishoudens met een inkomen tot 101% van het sociaal minimum
Huishoudens met een inkomen tot 101% van het sociaal minimum
Ten minste 1 jaar
Ten minste 4 jaar
8.00%
3.50% 6.50%
7.00%
3.00%
5.50%
6.00%
4.90%
5.00%
Nederland
4.00% 3.00% 2.00%
2.50% 2.00%
3.20% 2.50% 1.90% Nederland
Drenthe
1.50%
Drenthe
Borger-Odoorn
1.00%
Borger-Odoorn
0.50%
0.00%
0.00%
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
1.00%
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, inkomensgrenzen
6
Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum (2023) • Het aandeel huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum is al jaren structureel lager dan landelijk en provinciaal. We doen het dus relatief goed. • In Borger-Odoorn leven 1200 huishoudens ten minste 1 jaar onder het sociaal minimum, 200 huishoudens ten minste 4 jaar. • Het aandeel huishoudens met een inkomen dat ten minste 1 jaar onder 120% van het sociaal minimum, daalde van 2013 tot 2022. In 2023 steeg het aandeel weer iets. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door gerealiseerde opvang van voor vluchtelingen uit Oekraïne. • Het aandeel huishoudens met een inkomen dat ten minste 4 jaar onder het sociaal minimum, steeg tot 2020. Daarna werd er een lichte daling ingezet. Van 2022 tot 2023 bleef het aandeel huishoudens gelijk.
Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum Ten minste 1 jaar
Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum Ten minste 4 jaar
16.00%
9.00%
14.00%
12.20%
12.00%
11.40%
10.00%
10.40% Nederland
8.00% 6.00%
4.00%
8.00%
7.70%
7.00%
7.10%
6.00%
5.90%
5.00%
Nederland
Drenthe
4.00%
Drenthe
Borger-Odoorn
3.00%
Borger-Odoorn
2.00%
2.00%
1.00%
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
0.00%
0.00%
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, inkomensgrenzen
7
Minderjarige kinderen in huishoudens met een laag inkomen 6.6%
5.2%
3.3%
Ten minste 1 jaar 2.9%
Ten minste 4 jaar
2.0%
0.8%
101% sociaal minimum
110% Sociaal minimum
120% sociaal minimum
Toelichting • Logischerwijs neemt het aantal kinderen dat onder de inkomensgrens valt toe bij verhogen van de inkomensgrens. • In 2023 maakten ongeveer 100 kinderen (3,3% van alle kinderen in de gemeente) deel uit van een huishouden dat ten minste één jaar onder het sociaal minimum leefde. Ongeveer 0,8% van de kinderen groeide op in een huishouden dat al ten minste vier jaar onder het sociaal minimum leeft. • 200 kinderen leven ten minste 1 jaar onder de grens van 110% sociaal minimum, ongeveer 100 kinderen voor ten minste 4 jaar. • 300 kinderen leven ten minste 1 jaar onder de grens van 120% sociaal minimum, ongeveer 100 kinderen voor ten minste 4 jaar. Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, Kinderen in armoede
8
Aandeel huishoudens met een inkomen onder het sociaal minimum op wijkniveau in Borger-Odoorn 1.2% 1.2% 1.0%
Buinerveen
Drouwerveen Buinen Drouwermond
0.5%
1.9% 1.8% 2.1% 2.2%
Odoorn Drouwen
3.0% 3.3% 2.9%
3.9% 3.7% 3.9%
2e Exlöermond
2.4%
Odoorneverveen
4.2%
Valthermond
4.9%
2.1%
1e Exlöermond Borger
3.3%
Ees
5.3%
4.5%
Valthe
Nieuw-Buinen
0.0%
5.3%
5.4% 5.3%
3.1%
Klijndijk 1.0%
2.0%
3.0%
Aandeel huishoudens 2023
5.0% 4.9% 5.0%
3.7%
Exloo
Aandeel huishoudens 2022
5.7%
6.2% 7.5%
4.0%
5.0%
6.0%
7.0%
8.0%
*Van een aantal wijken zijn geen gegevens bekend. Deze zijn in het overzicht weggelaten.
Toelichting • Het grootste aandeel huishoudens met een inkomen onder het sociaal minimum woonde in 2023 in Klijndijk (7,5%). Hierna volgen Nieuw-Buinen (6,2%) en Valthe (5,4%). • Het aandeel huishoudens met een laag inkomen per wijk is onderhevig aan verandering. Met name de stijging van 3,1% naar 7,5% in Klijndijk is opvallend. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door gerealiseerde opvang van voor vluchtelingen uit Oekraïne. Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, Lage-inkomens
9
Moeite met rondkomen In de Gezondheidsmonitor van de GGD, het CBS en het RIVM werd inwoners gevraagd of zij in de afgelopen 12 maanden enige of grote moeite hebben gehad met rondkomen. Hieronder het resultaat.
Aandeel huishoudens dat moeite heeft met rondkomen (2024) 13.3%
Nederland
18.8%
Borger-Odoorn
2024
11.5%
Drenthe
15.6%
2022
7.1% 13.0%
Opvallend • Na een jarenlange daling (2013-2021) zorgde de hoge inflatie in 2022 voor een tijdelijke piek in financiële zorgen. Sinds 2024 neemt dit echter weer af door loonstijgingen, overheidssteun en een krappe arbeidsmarkt. • Het aandeel huishoudens in Borger-Odoorn dat “Moeite had met rondkomen” licht structureel lager dan landelijk en provinciaal het geval is. • In 2022 bood de gemeente Borger-Odoorn ondersteuning aan huishoudens door energiebesparende maatregelen te nemen. Deze hebben mogelijk bijgedragen aan de relatief grote afname van het aandeel huishoudens dat “Moeite had met rondkomen”. Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, Concept armoedemonitor 2026
10
Alleenstaande en eenoudergezinnen hebben, een hoger risico op armoede • Alleenstaanden en eenoudergezinnen met minderjarige kinderen hebben het hoogste risico op armoede. Zo heeft in Borger-Odoorn 11,8% van de eenpersoonshuishoudens een inkomen lager dan het sociaal minimum en 5,5% heeft dat langdurig.
Huishoudens met een inkomen tot 101% van het sociaal minimum naar gezinssamenstelling Borger-Odoorn, 2024 Meerpersoonshuishouden
Tweeoudergezin
Paar, zonder kind
0.6%
0.2%
2.2%
1.4%
0.5%
1.9%
Eenoudergezin
2.9%
Eenpersoonshuishouden
Langdurig inkomen tot 101% sociaal minimum
7.2% 5.5%
11.8%
Inkomen tot 101% sociaal minimum
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, kenmerken van huishoudens
11
Gepensioneerden minst vaak getroffen door armoede (Tekst Trendbureau Drenthe) In Borger-Odoorn leefde in 2023 19,3% van de huishoudens met een jonge kostwinner (<25 jaar) onder de lage inkomensgrens. Deze kortdurende armoede wordt veelal veroorzaakt door de overgang van studie naar werk. Zodra de hoofdkostwinner ouder wordt, neemt het risico op kortdurende armoede af. Het aandeel huishoudens dat langdurig moet rondkomen van een laag inkomen neemt juist toe naarmate de kostwinner ouder wordt. Dit duurt tot de pensioensleeftijd en komt doordat het risico om afhankelijk te raken van een uitkering toeneemt naarmate men ouder wordt. Dit patroon is zowel te zien in de gemeente Borger-Odoorn als de provincie Drenthe en Nederland in het geheel. Na de pensioengerechtigde leeftijd neemt het aandeel arme huishoudens sterk af. In Borger-Odoorn heeft 4,2% van de 65-plussers een inkomen onder de lage-inkomensgrens. Dit komt doordat met de pensionering de inkomenssituatie voor velen verbetert doordat het (volledige) AOW-pensioen boven de lage-inkomensgrens uit komt. Bovendien hebben de meeste ouderen naast hun AOW nog aanvullend pensioen en inkomsten uit vermogen. De 65-plussers lopen van alle leeftijdsgroepen dan ook het minst risico op (langdurige) armoede.
Huishoudens met een inkomen tot de lage-inkomensgrens naar leeftijd hoofdkostenwinnaar Borger-Odoorn, 2023 1.6%
65 jaar of ouder
2.5%
45 tot 65 jaar
1.5%
25 tot 45 jaar
Tot 25 jaar
4.2%
4.9%
5.0%
0.0%
Langdurig inkomen tot 101% sociaal minimum
19.3% Inkomen tot 101% sociaal minimum
Bron grafiek en tekst: Trendbureau Drenthe, Armoede, kenmerken van huishoudens
12
Inwoners met een uitkering uit sociale voorzieningen hebben de grootste kans op een leven onder het sociaal minimum. • In 2024 heeft 31,2% van de inwoners met een uitkeringen via sociale voorzieningen een inkomen onder het sociaal minimum, 18,5 % heeft dat langdurig. • Inwoners met een inkomen als werknemer hebben de minste kans op een inkomen onder het sociaal minimum. Slechts bij 0,5% is dat minimaal 1 jaar het geval, slechts 0,1 heeft dit langdurig.
Aandeel inwoners onder 101% sociaal minimum naar type inkomen Borger-Odoorn, 2024 Uitkering pensioen
1.5% 3.2% 1.9% 3.9%
Uitkering inkomensverzekering
5.2%
Uitkering arbeidsongeschiktheid
8.7% 18.5%
Uitkering sociale voorzieningen
Inkomen als zelfstandige
0.6%
Inkomen als werknemer
0.1% 0.5%
31.2%
3.6%
Langdurig inkomen tot 101% sociaal minimum
Inkomen tot 101% sociaal minimum
Bron: Trendbureau Drenthe, Armoede, Concept armoedemonitor 2026
13
Geregistreerde problematische schulden In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van het aandeel huishoudens in onze gemeente met geregisterde problematische schulden. Het verloop door de jaren heen is afgezet tegen dat van heel Nederland en de Provincie Drenthe.
Ontwikkeling van het aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden 10.0%
8.9% 8.1%
9.0% 8.0%
7.0% 6.0%
7.7% 7.1% 6.4%
7.1%
5.0% 4.0% 3.0%
2.0% 1.0% 0.0% 2021
2022 Nederland
2023 Drenthe
2024
Borger-Odoorn
Opvallend • Het aandeel huishoudens met problematische schulden in Borger-Odoorn is 7,1% en lag daarmee de afgelopen jaren lager dan in Nederland (8,9%). • Het aantal huishoudens met problematische schulden is in Borger-Odoorn met 0,7% toegenomen in de vier jaar tot aan 2024. Zowel provinciaal (1,0%) als landelijk steeg het aandeel harder (1,2%).
Bron: Trendbureau Drenthe, Onderwerpen Gezondheid, welzijn en zorg
14
De netto arbeidsparticipatie steeg afgelopen jaren flink door De netto arbeidsparticipatie is het aandeel inwoners van 15 tot 75 jaar dat betaald werk heeft. Het geeft daarmee ook inzicht in de mate van economische zelfstandigheid binnen de gemeente. Het is een indicator voor bestaanszekerheid omdat werk voor veel huishoudens de belangrijkste inkomensbron vormt en iets zegt over de mate van economische zelfstandigheid binnen de gemeente.
Ontwikkeling netto arbeidsparticipatie, 2013-2023
74.0%
73.1%
72.0%
71.1% 70.5%
70.0% 68.0% 66.0%
Nederland
Drenthe 64.0%
Borger-Odoorn
62.0% 60.0% 58.0% 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Opvallend • In 2023 was de netto arbeidsparticipatie in Borger-Odoorn 70,5 %. Dit steeg de afgelopen jaren flink, maar blijft lager dan het landelijke en provinciale gemiddelde. Bron: Trendbureau Drenthe, Arbeid & Participatie
15
Ontwikkeling van werkloosheid Werkloosheid geeft inzicht in het aandeel inwoners dat geen werk heeft maar daar wel actief naar op zoek is. Dit kan wijzen op beperkte toegang tot werk en een verhoogd risico op financiële kwetsbaarheid. Daarmee is werkloosheid een relevante indicator in relatie tot bestaanszekerheid.
Ontwikkeling werkloosheidspercentage, 2013-2023 9.0% 8.0% 7.0% 6.0% 5.0%
Nederland Drenthe
4.0%
Borger-Odoorn
3.0% 2.0% 1.0% 0.0%
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Opvallend • De werkloosheid in Borger-Odoorn is historisch laag en ligt onder het provinciaal en landelijke gemiddelde (2,9% t.o.v. 3,6%). Bron: Trendbureau Drenthe, arbeid en vrije tijd
16
Toelichting De volgende drie slides gaan over ervaren gezondheid, stress en welzijn. Dit zijn cijfers over alle inwoners en niet alleen onder inwoners met een laag inkomen. Deze indicatoren geven een breder beeld van de leefomstandigheden en maatschappelijke druk in de gemeente.
Ervaren gezondheid (2024) Ervaren gezondheid laat zien hoe inwoners hun lichamelijke en mentale gezondheid inschatten. Dit beïnvloedt hun zelfredzaamheid en vermogen om deel te nemen aan werk en samenleving, en is daarmee een indicator van bestaanszekerheid.
Aandeel inwoners dat zijn ervaren gezondheid als (zeer) goed beoordeelt Borger-Odoorn, 2024 74.1% 74.2% 73.5%
Totaal
Nederland
64.9% 65 jaar en ouder
Drenthe
68.0% 71.0%
Borger-Odoorn
77.1% 76.8%
18 tot 65 jaar 74.6%
Opvallend • In 2024 gaf 73,5% van de inwoners in Borger-Odoorn aan dat zij hun gezondheid als zeer goed beoordelen. Dit is wel iets minder dan provinciaal en landelijk het geval is. • Jongere inwoners tussen de 18 en 65 ervaren hun gezondheid vaker als (zeer) goed (74,6%) dan ouderen vanaf 65 jaar. Wel is dit aandeel in Borger-Odoorn iets lager dan provinciaal en landelijk het geval is. • In Borger-Odoorn ervaren ouderen vanaf 65 jaar hun gezondheid vaker als (zeer) goed (71,0%) dan provinciaal en landelijk het geval is. Bron: Trendbureau Drenthe, Zorg, Mentale gezondheid
17
Ervaren stress in de laatste 4 weken Ervaren stress hangt nauw samen met bestaanszekerheid. Onzekerheid over inkomen, werk, wonen of schulden kan leiden tot aanhoudende mentale druk. Andersom kan langdurige stress het moeilijker maken om (financiële) problemen op te lossen of regie te houden. Daarmee is stress zowel een signaal als een gevolg van bestaansonzekerheid.
Aandeel inwoners dat (heel) veel stress ervaart in de laatste vier weken Borger-Odoorn, 2024 20.3% Totaal
17.4%
14.6%
65 jaar en ouder
Nederland
7.3% 6.6% 8.0%
Drenthe Borger-Odoorn
24.6%
18 tot 65 jaar
22.1% 17.6%
Opvallend • In 2024 gaf 14,6% van de inwoners in Borger-Odoorn aan dat zij (heel) veel stress hebben ervaren de afgelopen vier weken. Dit is minder dan provinciaal en landelijk het geval is. • 17,6% van de inwoners met een leeftijd tussen de 18 en 65 jaar gaf in 2024 aan (heel) veel stress te ervaren in de afgelopen vier weken. Dit is ook minder dan zowel landelijk als provinciaal. • Onder ouderen vanaf 65 jaar en ouder is het aandeel dat (heel) veel stress ervaart juist wat hoger in Borger-Odoorn dan landelijk en provinciaal het geval is. Bron: Trendbureau Drenthe, Zorg, Gezondheid, welzijn en zorg, Mentale gezondheid
18
Tevredenheid met het leven Tevredenheid met het leven geeft inzicht in hoe inwoners hun algemeen welzijn ervaren. Het is een signaal voor veerkracht en tevredenheid, die mede beïnvloed kan worden door financiële en sociale omstandigheden.
Ontwikkeling van tevredenheid met het leven, 2013-2023 90.0%
89.0% 88.0% 87.0%
86.2%
86.0%
86.0% Nederland
85.0%
84.2%
84.0%
Drenthe Borger-Odoorn
83.0% 82.0% 81.0% 80.0% 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Opvallend • In 2023 gaf 86,2 % van de inwoners in Borger-Odoorn aan tevreden te zijn met het leven. • Na een kortstondige daling van 2020 tot 2022, steeg het aandeel inwoners dat tevreden is met het leven weer in 2023. • Het aandeel inwoners van Borger-Odoorn dat “Tevreden is met het leven” is vergelijkbaar met het aandeel in geheel Drenthe en al jaren structureel hoger dan in heel Nederland. Bron: Trendbureau Drenthe, brede welvaart, welzijn
19
Aandeel inwoners met beperkte basisvaardigheden Beperkte basisvaardigheden, zoals moeite met taal, rekenen of digitale vaardigheden, kunnen het dagelijks functioneren bemoeilijken. Dit heeft invloed op het vinden van werk, het begrijpen van informatie en het gebruik van voorzieningen. Daarme e vormen basisvaardigheden een belangrijke voorwaarde voor bestaanszekerheid. In onderstaande grafiek is het aandeel inwoners met beperkte basisvaardigheden weergegeven voor Borger-Odoorn, arbeidsregio Drenthe en op landelijk niveau.