20240620 bijlage bij brief college inzake verduurzaming wagenpark buitendienst
Tekst van het document
-
Adviesrapport Verduurzaming wagenpark transitie naar een duurzaam wagenpark 19-03-2024
Opgesteld door:
Colofon
In opdracht van:
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Datum 19-03-2024 Onderzoek heeft plaatsgevonden Periode september 2022 tot januari 2024 Opdrachtgever Gemeente Borger-Odoorn Opgesteld door United Quality B.V. Auteur Geert Huising
Pag. 2 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Inhoudsopgave Managementsamenvatting Aanleiding Adviezen 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10
Pas HVO-100 brandstof toe Wees kritisch naar bestaande voertuigconfiguraties Kies voor “af fabriek” voertuigen die op redelijke termijn beschikbaar zijn Kies niet voor “achteraf ombouw” FCV-voertuigen Begin met kleine aantallen Ontwikkel een laadinfrastructuur Kies alleen voor in 2e instantie voor FCV-Voertuigen Stel een waterstoftankstation in de nabijheid van gemeente Borger-Odoorn als vereiste Betrek de gebruikers bij de verduurzaming Verruim het investering- en exploitatiebudget
Argumenten
6 8 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10
11
3.1
Argumenten bij het toepassen van HVO brandstof
11
3.2
Argumenten bij kritisch kijken naar bestaande voertuigconfiguraties
11
3.3
Argumenten bij de inzet van “af fabriek” voertuigen
11
3.4
Argumenten voor het niet kiezen voor achteraf ombouw FCV-voertuigen
11
3.5
Argumenten bij het beginnen met kleine aantallen
11
3.6
Argumenten bij het ontwikkelen van een laadinfrastructuur
12
3.7
Argumenten bij het in 2e instantie toepassen van FCV voertuigen
12
3.1.1 3.1.2. 3.1.3 3.2.1 3.2.2 3.3.1 3.4.1 3.4.2 3.5.1 3.5.2 3.5.3 3.6.1 3.6.2 3.6.3 3.7.1
HVO is een goede transitiebrandstof HVO zorgt voor snelle verduurzaming HVO zorgt voor een verduurzaming tegen relatief lage kosten Taken kunnen mogelijk op een andere wijze uitgevoerd worden Specifieke voertuigconfiguraties zijn niet altijd beschikbaar in een duurzame variant Inzet “af fabriek” en voertuigen geeft zekerheid
Achteraf ombouw FCV-voertuigen zijn niet noodzakelijk voor de verduurzaming Achteraf ombouw voertuigen brengen grote risico’s met zich mee Duurzame voertuigen vragen een hoge investering Duurzame voertuigen vragen aanpassingen aan de operationele inzet Duurzame voertuigen zijn meer storingsgevoelig Laadinfrastructuur is noodzakelijk Laadinfrastructuur dient toekomst bestendig te zijn Laadinfrastructuur op de stallingslocatie is noodzakelijk FCV-voertuigen zijn duur
11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 12 12 12 12 12
3.8
Argumenten bij waterstoftankstation als vereiste
12
3.9
Argumenten bij het betrekken van de gebruikers bij verduurzaming
12
3.10 Argumenten bij het aanpassen van het investering- en exploitatiebudget
13
3.8.1 3.8.2 3.8.3 3.9.1
3.10.1 3.10.2
FCV-voertuigen hebben geen laadinfrastructuur nodig. Gebruik van openbaar waterstofstation stimuleert de exploitant Logistieke kosten bij het tanken verminderen Betrokkenheid onder de gebruikers is noodzakelijk
Duurzame voertuigen vragen een hoge investeringen Exploitatiekosten zullen stijgen
Risico’s en kanttekeningen 4.1
Risico’s en kanttekeningen bij het toepassen van HVO brandstof
12 12 12 12 13 13
14 14 Pag. 3 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
4.1.1 4.1.2 4.1.3
HVO heeft een beperkt lokaal voordeel HVO-100 is op lange termijn beperkt beschikbaar Kostprijs kan op de lange termijn stijgen
14 14 14
4.2
Risico’s en kanttekeningen bij kritisch kijken naar voertuigconfiguratie
14
4.3
Risico’s en kanttekeningen bij het inzetten van alleen “af fabriek” voertuigen
14
4.4
Risico’s en kanttekeningen bij het niet inzetten van achteraf ombouw voertuigen
14
4.5
Risico’s en kanttekeningen bij het starten met kleine aantallen
14
4.6
Risico’s en kanttekeningen bij het ontwikkelen van een laadinfrastructuur
14
4.2.1 4.3.1 4.4.1 4.5.1 4.6.1 4.6.2 4.6.3
4.7
Veranderingen kosten veel tijd
“Af fabriek” voertuigen zijn beperkt beschikbaar Verkleint het aantal aanbieders
Starten met kleine aantallen zal de verduurzaming vertragen Laadinfrastructuur behoefte kan veranderen Laadinfrastructuur vraagt een aanpassing van het netwerk Geen inzet voertuigen bij uitval laadinfrastuctuur
Risico’s en kanttekeningen bij het in 2e instantie inzetten van FCV-voertuigen
4.7.1
Kosten FCV-voertuigen kunnen dalen
14 14 14 14 14 14 14
14
14
4.8 Risico’s en kanttekeningen bij een waterstoftankstation in de nabijheid van gemeente BorgerOdoorn 15 4.8.1 4.8.2
Capaciteit waterstoftankstation dient aan te sluiten bij de behoefte Bij uitval van het waterstoftankstation kunnen de voertuigen niet meer ingezet worden
15 15
Risico’s en kanttekeningen bij het betrekken van gebruikers bij de verduurzaming
15
4.10 Risico’s en kanttekeningen bij het verruimen van het investering- en exploitatiebudget
15
4.9
4.9.1 4.9.2
Gebruikers hebben geen keuze Verduurzaming is een maatschappelijk thema
4.10.1
Investering- en exploitatiekosten zijn onzeker
Vervolgstappen 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
Keuze toepassen HVO-100 Aanpassen investering- en exploitatiebudget Aanschaf ‘af fabriek’ voertuigen Onderzoek duurzamere methoden van uitvoering van de taken Onderzoek de beschikbare netwerkcapaciteit Verduurzaming wagenpark beschouwen als een continu proces
Financiën 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Meerkosten Scenario 1 Meerinvestering Batterijvoertuigen (BEV) Meerinvestering Waterstofvoertuigen (FCV) Laadinfrastructuur Total Cost of Ownership (TCO)
6.5.1 6.5.2
Nadere toelichting Uitwerking TCO berekeningen
Toelichting en onderzoekopzet 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7
Energiedrager van de toekomst Mogelijkheden verduurzaming Verduurzaming scenario’s Uitwerking verduurzaming scenario’s Laadinfrastructuur BEV Elektrische voertuigen “waterstof” Operationele kosten
15 15 15
16 16 16 16 16 16 16
17 17 17 17 18 18
18 20
21 21 22 23 25 28 29 30 Pag. 4 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
7.8
Impact organisatie
Bijlage 1 – Huidige situatie Bijlage 2 – Toelichting energiedragers Bijlage 3 – Vervoersbehoefte tot 2030 Bijlage 4 – Vervangingsplan versus beschikbaarheid duurzame voertuigen Bijlage 5 – TCO berekeningen Bijlage 6 – Overzicht huidige wagenpark
33
35 40 43 44 45 52
Pag. 5 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Managementsamenvatting Aanleiding De gemeente Borger-Odoorn voert een diversiteit aan taken uit variërend van straatreiniging tot onderhoud van de buitenruimte. Om deze taken te kunnen uitvoeren heeft de gemeente de beschikking over een breed en gevarieerd wagenpark variërend van bedrijfswagens en veegmachines tot tractoren. Het wagenpark van gemeente BorgerOdoorn is voor wat betreft de bedrijfsvoering een belangrijk assetonderdeel van het bedrijf. Veel activiteiten worden ondersteund door, gefaciliteerd met of georganiseerd met behulp van tractiemiddelen. De investeringen in deze assets vormen een substantieel balansonderdeel. Daarmee speelt de verduurzaming van het wagenpark en in het bijzonder de investering in emissieloze voertuigen een belangrijke factor in de financiële meerjarenprognose en de ontwikkeling van de kostprijs. Aanpak onderzoek Het onderzoek is gestart met een inventarisatie van het huidige wagenpark, de bijbehorende taken en het vervangingsschema. Daarnaast is de milieubelasting, in de vorm van CO2 uitstoot, van het huidige wagenpark in beeld gebracht. Dit is in bijlage 1 beschreven en weergegeven. In paragraaf 7.1 en bijlage 2 is een brede analyse gemaakt van de beschikbare duurzame energiedragers. Daarna is ingezoomd op de mogelijkheden om deze concepten toe te passen op het wagenpark van gemeente BorgerOdoorn.
Deze zijn beschreven in paragraaf 7.2, 7.3 en in bijlage 3 en 4 weergegeven. In paragraaf 7.4 worden een aantal scenario’s met de financiële consequenties op hoofdlijnen en het milieurendement weergeven. In paragraaf 7.5 wordt de laadinfrastructuur beschreven. In paragraaf 6 en bijlage 5 zijn de gevolgen voor de Total Cost of Ownership (TCO) weergegeven en in paragraaf 7.7 beschreven. In paragraaf 7.8 is de impact op de organisatie beschreven. Transitieschema De uitstoot van alle brandstofsoorten en energiedragers is in beeld gebracht. Aan de hand daarvan is een transitieschema opgesteld. Het schema resulteert uiteindelijk in 2 soorten voertuigen. Batterij elektrisch aangedreven voertuigen (BEV) en waterstof elektrisch aangedreven voertuigen (FCV). Waterstof voertuigen zijn, op dit moment, nog beperkt beschikbaar en kostbaar. BEV-voertuigen zijn daarom de eerste keus. Op een enkele uitzondering na past de actieradius van BEV-voertuigen bij de inzet van de gemeente Borger-Odoorn. Situationeel kan een overweging van continuering van diesel (HVO) voertuigen of inzet van waterstof voertuigen kunnen leiden. Vervangingsschema en beschikbaarheid duurzame voertuigen Het vervangingsschema is per voertuigsoort gespiegeld aan de beschikbaarheid van duurzame voertuigen op dit moment (zie bijlage 4). Dit heeft geresulteerd in een transitieplan waarin een aantal scenario’s zijn uitgewerkt.
Scenario’s algemeen Er zijn 4 scenario’s uitgewerkt. Deze scenario’s beslaan de periode 2024 tot en met 2028. Informatie over de kosten van duurzame voertuigen na 2028 zijn niet betrouwbaar genoeg om te verwerken in een realistisch scenario. Daarvoor moeten namelijk te veel aannames worden gedaan. Scenario 1 Het eerste scenario bestaat uit het toepassen van hernieuwbare brandstof (HVO-100) in het huidige wagenpark dat voorzien is van een dieselmotor. De meerkosten bedragen € 43.092 per jaar ten opzichte van HVO-20. Dit is alleen van toepassing op de dieselvoertuigen. De mondiale CO2 reductie van HVO-100 is hoog en bedraagt circa 70% over het dit gedeelte wagenpark ten opzichte van HVO-20. Het toepassen van HVO heeft ten opzichte van HVO-20 echter nauwelijks effect op de lokale uitstoot. Om deze redenen is HVO-100 daarvoor alleen toepasbaar als transitiebrandstof op de korte termijn. Scenario 2-4 algemeen Scenario 2-4 zijn de scenario’s die resulteren in een verduurzaming op de lange termijn. Deze scenario’s variëren van een relatief lage meerinvestering en laag milieurendement tot een zeer hoge meerinvestering en een hoog milieurendement. De scenario’s zijn gestapeld. Dat wil zeggen; de mogelijkheden uit scenario 2 hebben de voorkeur en zijn het meest voor de hand liggend.
Met name doordat de mogelijkheden hierin het laagste risico geven en met de laagste meerkosten gepaard gaan. Dit scenario heeft echter zijn beperkingen op het gebied van beschikbaarheid. In scenario 3 zijn de mogelijkheden van scenario 2 aangevuld met verdere mogelijkheden die meer risico en hogere kosten met zich mee brengen. Het uiterste scenario is scenario 4.
Scenario 2 Pag. 6 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Scenario 2 bestaat uit het alleen inzetten van seriematig geproduceerde voertuigen. Dit zijn voertuigen die door de bekende gerenommeerde autofabrikanten (OEM) worden geleverd. Hiermee is het exploitatierisico relatief laag. Scenario 2 vraagt tot en met 2028 daarentegen wel een meerinvestering van circa € 2.415.000. Het milieurendement is daarentegen echter zeer fors. De CO2 reductie bedraagt 70% in 2028 (ten opzichte van de huidige uitstoot). Dit uitgaande van BEV (batterij elektrische) voertuigen. De mogelijkheden voor waterstofvoertuigen in dit scenario zijn zeer beperkt. Er zijn eenvoudig weg tot 2028 zeer beperkt seriematig geproduceerde FCV (waterstof elektrisch) voertuigen beschikbaar. Scenario 3 In scenario 3 worden naast seriematig ook zogenaamde “pilot” voertuigen ingezet. Pilot voertuigen zijn voertuigen die wel door de gerenommeerde en bekende fabrikanten (OEM) geproduceerd worden, maar nog niet op een seriematige wijze. Deze zijn echter beperkt beschikbaar en hebben daarnaast een hoger exploitatierisico. Op basis van de behoefte en het vervangingsschema van gemeente Borger-Odoorn heeft dit scenario geen meerwaarde. Op basis van de huidige marktkennis zijn er namelijk geen pilot voertuigen beschikbaar die aansluiten bij de behoefte van gemeente Borger-Odoorn. Dit is van toepassing op zowel BEV als FCV-voertuigen.
Scenario 4 In scenario 4 worden naast seriematige en pilot voertuigen ook achteraf omgebouwde voertuigen ingezet. Deze zijn in redelijke mate beschikbaar, maar hebben daarnaast een hoger exploitatierisico. Voor BEV-voertuigen heeft dit scenario geen meerwaarde. Dit wordt veroorzaakt doordat de behoefte van gemeente Borger-Odoorn en het vervangingsschema voor de BEV-voertuigen goed aansluit bij scenario 2 (seriematig geproduceerde voertuigen). Scenario 4 geeft wel veel mogelijkheden voor de inzet van FCV-voertuigen op korte termijn. De kosten daarvoor zijn echter exponentieel hoog. Scenario 4 vraagt tot en met 2028 een extra investering van gemiddeld circa € 4.932.000 euro. Hiermee bedraagt de CO2 reductie in 2027 63% (ten opzichte van de huidige uitstoot en op basis van groene waterstof). Laadinfrastructuur Het opladen van elektrisch aangedreven voertuigen met een batterij (BEV) vraagt een goede laadinfrastructuur. Het gelijktijdig opladen van meerdere voertuigen vraagt behoorlijke vermogens. De vermogens kunnen daarbij dusdanig hoog zijn dat de lokale netwerkcapaciteit niet toereikend zal zijn. Het afstemmen van de capaciteit en de behoefte vraagt maatwerk. In het onderzoek is een globale berekening opgenomen waarin de laadbehoefte in 2030 oploopt naar circa 325 kW (403 kVA).
Impact organisatie De operationele organisatie is voor het uitvoeren van haar taken afhankelijk van de functionele inzetbaarheid. Een duurzaam voertuig kan vragen om een andere wijze van gebruik. Denk daarbij aan het tussentijds opladen tijdens de pauze, afhankelijkheid van laadpunten, andere tanklocaties, lager laadvermogen, andere rijeigenschappen, e.d. Dit kan door de gebruikers als negatief worden ervaren. Daarnaast ervaren gebruikers de stilte door het ontbreken van een verbrandingsmotor als zeer positief. Om draagvlak te creëren en te behouden dienen de gebruikers betrokken te worden bij de verduurzaming van het wagenpark. Met name de motivatie is daarbij zeer belangrijk. Doen we het allemaal voor de beeldvorming of willen we gezamenlijk investeren in een beter klimaat, zowel lokaal als wereldwijd? Gemeente Borger-Odoorn beschikt over een eigen werkplaats waar reparaties en storingen aan alle voertuigen inclusief de opbouwen uitgevoerd worden. Door de verduurzaming zullen de aard en de inhoud van de onderhouden reparatie werkzaamheden deels veranderen. Belangrijkste aanbevelingen 1. Het toepassen van HVO-100, ten opzichte van HVO-20, in het bestaande wagenpark om een grote CO2 reductie (mondiaal) te realiseren. 2. Het investeringsbudget tot en met 2028 vaststellen op basis van scenario 2 en de inzet van BEV-voertuigen daar waar mogelijk. 3.
Onderzoek de doelmatigheid van het wagen- en materieelpark indien het toepassen van BEV-voertuigen niet mogelijk is. Wellicht zijn er taken op een andere, duurzamere manier uit te voeren, met andere typen voertuigen of materieel. 4. Ontwikkel een laadinfrastructuur voor BEV-voertuigen. 5. Beschouw verduurzaming van het wagenpark als een continu proces.
Bij het opstellen van deze rapportage is uitgegaan van de omvang van het huidige wagenpark. Als door ontwikkelingen de omvang van het wagenpark toe- of afneemt, heeft dit invloed op de uitkomsten die zijn weergegeven in deze rapportage. Pag. 7 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Aanleiding De gemeente Borger-Odoorn voert een diversiteit aan taken uit variërend van straatreiniging tot onderhoud van de buitenruimte. Om deze taken te kunnen uitvoeren heeft de gemeente de beschikking over een breed en gevarieerd wagenpark variërend van bedrijfswagens en veegmachines tot tractoren. Het wagenpark van gemeente BorgerOdoorn is voor wat betreft de bedrijfsvoering een belangrijk assetonderdeel van het bedrijf. Veel activiteiten worden ondersteund door, gefaciliteerd met of georganiseerd met behulp van tractiemiddelen. De investeringen in deze assets vormen een substantieel balansonderdeel. Daarmee speelt de verduurzaming van het wagenpark en in het bijzonder de investering in emissieloze voertuigen een belangrijke factor in de financiële meerjarenprognose en de ontwikkeling van de kostprijs. Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van het verduurzamen van voertuigen en werkmaterieel en die ontwikkelingen volgen elkaar in steeds sneller tempo op. Voorbeelden hiervan zijn de toename van het aanbod aan elektrische voertuigen en de steeds grotere actieradius van deze voertuigen, voertuigen op waterstof en andere soorten diesel zoals HVO (diesel uit afval- en reststromen). Door deze ontwikkelingen zijn er steeds meer mogelijkheden waarmee het wagenpark verduurzaamd kan worden. Maar hoe dat moet is niet eenvoudig te bepalen.
Dat komt onder andere door de diversiteit en het soms nog premature karakter van deze ontwikkelingen. Maar ook de toekomstige vervoersbehoefte, de gevarieerde samenstelling en functionele inzet van het wagenpark van de gemeente spelen hierbij een grote rol. Veel fabrikanten richten zich op de ontwikkeling van elektrisch aangedreven voertuigen. Gemeente Borger-Odoorn haakt hierbij aan en wil de mogelijkheden voor het eigen wagenpark onderzoeken. Het is nog onduidelijk of dit op basis van accu’s, waterstof of een combinatie van beide zal zijn. In dit onderzoek moet duidelijk worden wat de mogelijkheden per voertuigsoort op korte en middellange termijn zijn, wat dit betekent voor de bedrijfsvoering en wat de financiële consequenties zijn. Het onderzoek moet resulteren in een concrete visie ten aanzien van de verduurzaming van het wagenpark. De volgende aspecten dienen te worden opgenomen in de visie. Mogelijkheden, beperkingen en aandachtspunten ten behoeve van een verduurzaming van het wagenpark naar 100% zero emissie Transitiekosten verduurzaming wagenpark (o.a. investeringsbegroting en exploitatiekosten) Impact op de organisatie Bij het opstellen van het advies is er rekening gehouden met de volgende 3 aspecten: 1. 2. 3.
Functionele inzet: aan welke technische specificaties moet het voertuig voldoen om de taken uit te kunnen voeren? Denk bijvoorbeeld aan laadvermogen, actieradius, wendbaarheid Exploitatiekosten: wat zijn kosten voor de instandhouding van een voertuig? Duurzaamheid: welke technieken zijn er voor een zo laag mogelijke milieu footprint (CO2 uitstoot)?
Deze drie aspecten moeten in een realistisch evenwicht met elkaar zijn. Het is mogelijk om een zeer duurzaam voertuig aan te schaffen, maar als dat voertuig niet beschikt over de functionele specificaties om de verschillende taken uit te voeren, ontstaat er een probleem, evenals in het geval dat de exploitatiekosten niet aansluiten met de beschikbare budgetten. Het onderzoek resulteert in een concreet advies ten aanzien van de verduurzaming van het wagenpark. De volgende aspecten zijn opgenomen in het advies: • Mogelijkheden, beperkingen en aandachtspunten ten behoeve van een zo snel mogelijke verduurzaming van het wagenpark naar 100% zero emissie • Transitiekosten verduurzaming wagenpark (o.a. investeringsbegroting en exploitatiekosten) • Impact op de organisatie. Het onderzoek is primair gericht op het wagenpark van gemeente Borger-Odoorn. Het advies geeft inzicht over een scope van ca. 5 jaar. Bedankt voor het kiezen van United Quality. We zien mooie mogelijkheden voor de verduurzaming van het wagenpark van gemeente Borger-Odoorn.
Pag. 8 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Leeswijzer U kunt de kern van dit rapport scannen in de inhoudsopgave. Dit rapport start met het advies (hoofdstuk 2) om vervolgens een onderbouwing in de vorm van argumenten (hoofdstuk 3) en risico’s (hoofdstuk 4) ervan te geven. Onze argumenten en de risico’s/kanttekeningen zijn door nummering gekoppeld aan de adviezen. Op deze manier krijgt u een duidelijk overzicht van het advies. Het onderzoek is in een aantal stappen uitgevoerd. Allereerst is het huidige wagenpark en de huidige milieubelasting in kaart gebracht. Dit is in bijlage 1 beschreven en weergegeven. In paragraaf 7.1 en bijlage 2 is een brede analyse gemaakt van de beschikbare duurzame energiedragers. Daarna is ingezoomd op de mogelijkheden om deze concepten toe te passen op het wagenpark van gemeente BorgerOdoorn. Deze zijn beschreven in paragraaf 7.2, 7.3 en in bijlage 3 en 4 weergegeven. In paragraaf 7.4 worden een aantal scenario’s met de financiële consequenties op hoofdlijnen en het milieurendement weergeven. In paragraaf 7.5 wordt de laadinfrastructuur beschreven. In paragraaf 6 en bijlage 5 zijn de gevolgen voor de Total Cost of Ownership (TCO) weergegeven en in paragraaf 7.7 beschreven. In paragraaf 7.8 is de impact op de organisatie beschreven. Scope Het rapport richt zich op de bedrijfsmatig ingezette voertuigen waarbij de verduurzaming een grote impact heeft op de organisatie en/of het milieu.
Bij het opstellen van deze rapportage is uitgegaan van de omvang van het huidige wagenpark. Als door ontwikkelingen de omvang van het wagenpark toe- of afneemt, heeft dit invloed op de uitkomsten die zijn weergegeven in deze rapportage.
Pag. 9 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Adviezen 2.1 Pas HVO-100 brandstof toe Pas HVO1-brandstof toe in het bestaande wagenpark en in het aan te schaffen wagenpark waarvoor geen duurzamer variant beschikbaar is. 2.2 Wees kritisch naar bestaande voertuigconfiguraties Wees kritisch naar de wijze van uitvoering waarop de voertuigconfiguratie is gebaseerd. Kunnen de taken mogelijk op een andere wijze uitgevoerd worden? 2.3 Kies voor “af fabriek” voertuigen die op redelijke termijn beschikbaar zijn Zet zo mogelijk af fabriek voertuigen in welke seriematig geproduceerd worden van gerenommeerde (OEM leveranciers) 2.4 Kies niet voor “achteraf ombouw” FCV2-voertuigen Dit brengt grote risico’s met zich mee. 2.5 Begin met kleine aantallen Begin met kleine aantallen en volg daarvoor het bestaande vervangingsschema. 2.6 Ontwikkel een laadinfrastructuur Ontwikkel een laadinfrastructuur voor BEV3-voertuigen die past bij de toekomstige behoefte.
2.7 Kies alleen voor in 2e instantie voor FCV-Voertuigen Kies alleen voor FCV-voertuigen indien BEV-voertuigen niet passen in de toepassing of wanneer de capaciteit van de laadinfrastructuur niet toereikend is of wanneer de investeringswaarde dusdanig daalt dat de exploitatie van een FCV gelijk of lager wordt dan BEV-voertuigen 2.8 Stel een waterstoftankstation in de nabijheid van gemeente Borger-Odoorn als vereiste Zet FCV-voertuigen alleen in indien er op het nabijgelegen waterstoftankstation voldoende capaciteit beschikbaar is. Kies zolang dat niet het geval is voor diesel (HVO) aangedreven voertuigen als alternatief voor FCV-voertuigen. 2.9 Betrek de gebruikers bij de verduurzaming Betrek de gebruikers actief bij de ontwikkelingen naar een verdere verduurzaming van het wagenpark. 2.10 Verruim het investering- en exploitatiebudget Verruim het investering- en exploitatiebudget om het aanschaffen van duurzame voertuigen mogelijk te maken.
1 HVO: Hydrotreated Vegetable Oil: diesel gemaakt uit afvalstromen 2 Fuel Cell Voertuigen: voertuigen met een brandstofcel waarin waterstof omgezet wordt in elektriciteit 3 Batterij Elektrische Voertuigen
Pag. 10 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Argumenten 3.1
Argumenten bij het toepassen van HVO brandstof
3.1.1 HVO is een goede transitiebrandstof HVO is een goede transitiebrandstof, waarmee een CO2 reductie van 89% behaald kan worden (op basis van HVO100 vs reguliere diesel). De CO2 reductie van HVO-100 bedraagt circa 70% ten opzichte van HVO-20. De reductie is gebaseerd op de opgave uit de “CO2 emissiefactoren” zoals vastgesteld door de Rijksoverheid. 3.1.2. HVO zorgt voor snelle verduurzaming HVO is toe te passen op alle dieselvoertuigen van gemeente Borger-Odoorn zonder dat hiervoor aanpassingen nodig zijn. 3.1.3 HVO zorgt voor een verduurzaming tegen relatief lage kosten Doordat er geen speciale aanpassingen aan het wagenpark van toepassing zijn en de meerprijs van HVO-100 per liter, t.o.v. HVO-20, relatief laag is zijn de meerkosten gering. De meerkosten bedragen +/- € 43.000 per jaar. 3.2
Argumenten bij kritisch kijken naar bestaande voertuigconfiguraties
3.2.1 Taken kunnen mogelijk op een andere wijze uitgevoerd worden De huidige wijze van uitvoering van taken is gebaseerd op de historie. Maatschappelijke veranderingen kunnen mogelijkheden bieden voor een verandering in de uitvoering van taken die de verduurzaming kunnen ondersteunen en/of het mogelijk maakt voertuigen anders te configureren. 3.2.2 Specifieke voertuigconfiguraties zijn niet altijd beschikbaar in een duurzame variant Voorbeeld van een voertuigconfiguratie die (nog) niet goed beschikbaar is in een duurzame variant is de pick-up dubbele cabine i.c.m. een B-rijbewijs (personenauto rijbewijs). Het toepassen van een pick-up enkele cabine of het aanschaffen van een pick-up dubbele cabine i.c.m. een C1-rijbewijs (lichte vrachtwagen rijbewijs) vergroot de mogelijkheden van verduurzaming. 3.3
Argumenten bij de inzet van “af fabriek” voertuigen
3.3.1 Inzet “af fabriek” en voertuigen geeft zekerheid De inzet- en leveringsbetrouwbaarheid van seriematig geproduceerde voertuigen (af fabriek voertuigen) is het grootst. Daarnaast is er goed dekkend service/dealernetwerk in Nederland beschikbaar voor onderhoud, storingen en reparaties. 3.4
Argumenten voor het niet kiezen voor achteraf ombouw FCV-voertuigen
3.4.1 Achteraf ombouw FCV-voertuigen zijn niet noodzakelijk voor de verduurzaming Het vervangingsschema en de behoefte sluit voor een deel goed aan bij de beschikbaarheid van af fabriek BEVvoertuigen. De hoge kosten van achteraf ombouw FCV-voertuigen wegen daardoor niet op tegen het lage milieurendement. 3.4.2 Achteraf ombouw voertuigen brengen grote risico’s met zich mee Voertuigen die door middel van achteraf ombouw duurzaam gemaakt zijn nog niet in die mate doorontwikkeld als seriematig geproduceerde voertuigen. Vaak is er ook sprake van een “one off”. Het risico op uitval en/of hogere reparatiekosten is daardoor groter. Daarnaast is de toekomst van fabrikanten die zich geheel toeleggen op het achteraf ombouwen van voertuigen vaak onzeker. Indien ze zich niet aanpassen zullen ze in de toekomst “ingehaald” worden door de grote fabrikanten die seriematig gebouwde voertuigen kunnen leveren. Daarbij zijn faillissementen of bedrijfsbeëindigingen niet uitgesloten. In het geval van een faillissement of een bedrijfsbeëindiging zal de aftersales dienstverlening van reeds geleverde voertuigen stoppen. Ook is veelal geen goed dekkend service/dealernetwerk in Nederland beschikbaar voor onderhoud, storingen en reparaties. 3.5
Argumenten bij het beginnen met kleine aantallen
3.5.1 Duurzame voertuigen vragen een hoge investering De investeringswaarden van duurzame voertuigen zijn fors. Door te starten met kleine aantallen blijft de totale meerinvestering enigszins beperkt. 3.5.2 Duurzame voertuigen vragen aanpassingen aan de operationele inzet Duurzame voertuigen moeten opgeladen worden en de actieradius is niet onbeperkt. Deze zaken vragen gewenning van alle betrokkenen. Door met kleine aantallen te beginnen gaat dit geleidelijk. Met kleine aantallen is het tevens Pag. 11 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
mogelijk medewerkers, die open staan voor vernieuwing, te betrekken bij de verduurzaming. Deze medewerkers kunnen als “ambassadeur” optreden naar de overige medewerkers. 3.5.3 Duurzame voertuigen zijn meer storingsgevoelig Duurzame voertuigen zijn voorzien van nieuwe technieken die nog niet in die mate zijn doorontwikkeld als de huidige diesel voertuigen. Het risico op uitval is daardoor groter. Door met kleine aantallen te beginnen verkleint dit de gevolgen voor de uitvoering van de taken. 3.6
Argumenten bij het ontwikkelen van een laadinfrastructuur
3.6.1 Laadinfrastructuur is noodzakelijk De inzet van BEV-voertuigen kan alleen indien er een goede laadinfrastructuur beschikbaar is. 3.6.2 Laadinfrastructuur dient toekomst bestendig te zijn De laadinfrastructuur vraagt hoge investeringen, maar is noodzakelijk voor het opladen van de BEV-voertuigen. Daarvoor is het belangrijk dat de laadinfrastructuur past bij de behoefte en niet onder of over gedimensioneerd is. 3.6.3 Laadinfrastructuur op de stallingslocatie is noodzakelijk Door de relatief lange laadtijd van BEV-voertuigen dient de laadinfrastructuur gesitueerd te zijn op de plaats waar de voertuigen het langst stil staan. Dit is de locatie waar de voertuigen in de nacht en tijdens de pauzes gestald worden. Om deze reden is de laadinfrastructuur van BEV-voertuigen één op één gekoppeld aan het aantal BEV-voertuigen. Bij de inzet van 1 BEV-voertuig is voor het laden in de nacht 1 laadpunt noodzakelijk, bij 2 voertuigen; 2 laadpunten, enzovoort. De kosten van de laadinfrastructuur zijn dan ook opgenomen in de TCO berekeningen. Dit is afwijkend van de voertuigen met een fossiele brandstof waarvoor een bestaande infrastructuur aanwezig is in de vorm van openbare tankstations welke geen investering (meer) vragen. De kosten voor het gebruik van deze openbare tankstations zijn echter al verdisconteerd in de brandstofprijs per liter. 3.7
Argumenten bij het in 2e instantie toepassen van FCV voertuigen
3.7.1 FCV-voertuigen zijn duur Door de beperkte beschikbaarheid, de hoge ontwikkelingskosten en de hoge kosten voor waterstof zijn de exploitatiekosten van FCV-voertuigen nu nog zeer hoog. Inzet van FCV voertuigen is financieel alleen verantwoord als er “omgedacht” wordt. Bijvoorbeeld door de inzetduur (looptijd) van de voertuigen te verlengen. Dit resulteert echter in andere uitdagingen in de praktijk. 3.8
Argumenten bij waterstoftankstation als vereiste
3.8.1 FCV-voertuigen hebben geen laadinfrastructuur nodig. In tegenstelling tot BEV-voertuigen is de tanksnelheid hoog en vergelijkbaar met de huidige diesel voertuigen. Hierdoor is er geen laadinfrastructuur op de stallingslocatie noodzakelijk. De investering voor een openbaar waterstoftankstation is zeer hoog (1,5 – 2 miljoen euro). Door de hoge tanksnelheid is een tankstation op de eigen locatie niet noodzakelijk. Gezien de hoge investering is een waterstoftankstation alleen rendabel indien meerdere gebruikers hiervan gebruik maken. 3.8.2 Gebruik van openbaar waterstofstation stimuleert de exploitant Door gebruik te maken van een openbaar waterstoftankstation wordt de energietransitie ondersteund. Door het waterstoftankstation te delen met andere gebruikers ontstaat er voor de exploitant de mogelijkheid verder te investeren en/of de kostprijs te verlagen. Daarnaast zal door het vergroten van het aantal waterstofvoertuigen in de omgeving van gemeente Borger-Odoorn, het aantal waterstoftankstations in de toekomst toenemen waarmee het risico van uitval wordt verkleind. 3.8.3 Logistieke kosten bij het tanken verminderen Voor het tanken van waterstof is een waterstoftankstation een vereiste. Voor het beperken van de logistieke kosten dient deze aanwezig te zijn in het verzorgingsgebied van gemeente Borger-Odoorn. 3.9
Argumenten bij het betrekken van de gebruikers bij verduurzaming
3.9.1 Betrokkenheid onder de gebruikers is noodzakelijk Een duurzaam voertuig kan vragen om een andere wijze van gebruik. Denk daarbij aan het tussentijds opladen tijdens de pauze, afhankelijkheid van de laadpunten, andere tanklocaties e.d. Voor een efficiënte inzet van het voertuig is het belangrijk dat de gebruikers positief en gemotiveerd zijn. Om draagvlak te creëren en te behouden dienen de gebruikers betrokken te worden bij de verduurzaming van het wagenpark. Met name de motivatie is daarbij zeer belangrijk. Doen we het allemaal voor de beeldvorming of willen we gezamenlijk investeren in een beter klimaat, zowel lokaal als wereldwijd? Pag. 12 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
3.10
Argumenten bij het aanpassen van het investering- en exploitatiebudget
3.10.1 Duurzame voertuigen vragen een hoge investeringen Duurzame voertuigen dijn duurder waardoor de investeringen bedragen fors hoger zijn. De investeringsbedragen van BEV-voertuigen zijn een factor 2-3 en FCV-voertuigen een factor 3-4 hoger ten opzichte van fossiele voertuigen. De investeringsbudgetten dienen daarop afgestemd te worden. 3.10.2 Exploitatiekosten zullen stijgen Naast de hogere investeringen zijn er kosten voor de instandhouding van het wagenpark zoals reparatie, onderhoud, assurantie en waterstof/elektriciteitskosten. Deels zullen de kosten van een aantal aspecten lager zijn. Door alle nieuwe technieken is de hoogte van deze verlaging nog niet zeker. Zeker is wel dat de totale kosten (TCO), met name als gevolg van de hogere investeringswaarden, over het gehele wagenpark voorlopig hoger zullen zijn dan de huidige voertuigen.
Pag. 13 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Risico’s en kanttekeningen 4.1
Risico’s en kanttekeningen bij het toepassen van HVO brandstof
4.1.1 HVO heeft een beperkt lokaal voordeel De CO2 besparing betreft een besparing op globaal niveau. Lokale emissies blijven vrijwel gelijk. 4.1.2 HVO-100 is op lange termijn beperkt beschikbaar HVO wordt geproduceerd uit reststromen welke beperkt beschikbaar zijn. Door de beperkte beschikbaarheid is HVO100 geen alternatief voor de lange termijn. 4.1.3 Kostprijs kan op de lange termijn stijgen Door een grotere vraag en het beperkte aanbod kan er een groter prijsverschil tussen fossiele diesel en HVO-100 ontstaan. 4.2
Risico’s en kanttekeningen bij kritisch kijken naar voertuigconfiguratie
4.2.1 Veranderingen kosten veel tijd Bij het veranderen van de wijze van de uitvoering van de taken zijn veel partijen betrokken. Hierdoor vraagt een verandering en goede voorbereiding. Een goede voorbereiding kost veel tijd en kan ten koste gaan van de verduurzaming op de korte termijn indien hierdoor bepaalde voertuigen niet vervangen worden. 4.3
Risico’s en kanttekeningen bij het inzetten van alleen “af fabriek” voertuigen
4.3.1 “Af fabriek” voertuigen zijn beperkt beschikbaar Door de inzet van alleen af fabriek voertuigen is er een grote afhankelijkheid van de fabrikanten die dergelijke voertuigen leveren. 4.4
Risico’s en kanttekeningen bij het niet inzetten van achteraf ombouw voertuigen
4.4.1 Verkleint het aantal aanbieders Door de inzet van omgebouwde voertuigen zijn er meer aanbieders en is er een minder grote afhankelijkheid van de “grote fabrikanten”. 4.5
Risico’s en kanttekeningen bij het starten met kleine aantallen
4.5.1 Starten met kleine aantallen zal de verduurzaming vertragen Indien de vervangingsbehoefte bestaat uit een groot aantal voertuigen zal het starten met kleine aantallen de verduurzaming vertragen. 4.6
Risico’s en kanttekeningen bij het ontwikkelen van een laadinfrastructuur
4.6.1 Laadinfrastructuur behoefte kan veranderen In welke mate FCV-voertuigen in de toekomst de BEV-voertuigen gaan vervangen is niet bekend. Bij inzet van alleen FCV-voertuigen is de laadinfrastructuur overbodig. 4.6.2 Laadinfrastructuur vraagt een aanpassing van het netwerk De wachttijden voor het verzwaren van het netwerk door de netbeheerder zijn lang. Een realisatietermijn van 5 jaar is daarbij niet ondenkbaar. Aanpassingen aan het netwerk zijn daarnaast zeer kostbaar. 4.6.3 Geen inzet voertuigen bij uitval laadinfrastuctuur Indien de laadinfrastructuur tijdelijk niet beschikbaar is heeft dit direct gevolgen voor de inzet van de voertuigen. In het geval van diesel voertuigen is er ook een risico van uitval van een tankstation, maar hiervan zijn er altijd voldoende alternatieven (in de vorm van meerdere tankstations). In het geval van de uitval van de eigen laadinfrastructuur, door bijvoorbeeld stroomuitval, zijn er geen of maar beperkte alternatieven beschikbaar. 4.7
Risico’s en kanttekeningen bij het in 2e instantie inzetten van FCV-voertuigen
4.7.1 Kosten FCV-voertuigen kunnen dalen Door verdere ontwikkeling zullen de investering- en brandstofkosten van FCV-voertuigen in de toekomst gaan dalen waardoor het exploitatieniveau gelijk of lager gaat worden aan BEV-voertuigen.
Pag. 14 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
4.8
Risico’s en kanttekeningen bij een waterstoftankstation in de nabijheid van gemeente Borger-Odoorn
4.8.1 Capaciteit waterstoftankstation dient aan te sluiten bij de behoefte Waterstof dient op een hogedruk en lage temperatuur opgeslagen te worden. Mede hierdoor is de capaciteit van een waterstoftankstation niet onbeperkt. Indien de behoefte op een bepaald moment hoger is dan de beschikbaarheid zal de inzetbaarheid van de voertuigen afnemen omdat er niet of vertraagd getankt kan worden. 4.8.2 Bij uitval van het waterstoftankstation kunnen de voertuigen niet meer ingezet worden Waterstof is alleen beschikbaar middels een waterstoftankstation. Als de voertuigen niet gevuld kunnen worden kunnen ze ook niet meer ingezet worden. Een 2e waterstoftankstation als back-up is daarvoor een vereiste. 4.9
Risico’s en kanttekeningen bij het betrekken van gebruikers bij de verduurzaming
4.9.1 Gebruikers hebben geen keuze Gebruikers hebben geen keuze voor het gebruik tussen de vertrouwde huidige voertuigen en de duurzame voertuigen. Het loslaten van de vertrouwde technieken kan onzekerheid geven en daarmee de motivatie verlagen. 4.9.2 Verduurzaming is een maatschappelijk thema De gehele maatschappij ervaart de negatieve invloed van CO2 uitstoot op ons klimaat. Met het verlagen van de uitstoot toont gemeente Borger-Odoorn aan zich actief in te zetten voor het klimaat. Deze inspanningen kan de gebruikers extra motiveren. 4.10
Risico’s en kanttekeningen bij het verruimen van het investering- en exploitatiebudget
4.10.1 Investering- en exploitatiekosten zijn onzeker Door alle nieuwe technieken zijn de toekomstige kosten voor aanschaf en instandhouding van aanschaf alleen met een bepaalde marge in te schatten. Met deze marge dient in de budgettering rekening gehouden te worden.
Pag. 15 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Vervolgstappen In dit hoofdstuk zijn de adviezen uit hoofdstuk 2 vertaald naar te ondernemen vervolgstappen. 5.1 Keuze toepassen HVO-100 De volgende stap is een keuze maken om HVO-100 toe te passen in de dieselvoertuigen van het bestaande wagenpark. 5.2 Aanpassen investering- en exploitatiebudget Daarnaast dient het investering- en exploitatiebudget in balans gebracht te worden met de verduurzamingambitie. Hierna dient er een keuze gemaakt te worden welke voertuigen vervangen kunnen worden door een duurzaam af fabriek voertuig. 5.3 Aanschaf ‘af fabriek’ voertuigen Onderzoek de beschikbaarheid van af fabriek voertuigen en schaf deze conform het inkoopbeleid aan. 5.4 Onderzoek duurzamere methoden van uitvoering van de taken Onderzoek andere methoden van uitvoering van de taken om daarmee te komen tot een duurzamere wijze van uitvoering van de taken. Wellicht zijn er taken op een andere, duurzamere manier uit te voeren, met minder voertuigen of materieel. 5.5 Onderzoek de beschikbare netwerkcapaciteit Gelijktijdig met het onderzoek naar de meest geschikte voertuigen dient er een onderzoek plaats vinden naar de beschikbare netwerkcapaciteit voor het opzetten van een toekomstbestendige laadinfrastructuur. Indien de netwerkcapaciteit niet voldoende is dienen de mogelijkheden voor alternatieven en/of verzwaring onderzocht te worden.
5.6 Verduurzaming wagenpark beschouwen als een continu proces De verduurzaming is een continu proces welke periodiek bijgesteld moet worden aan de hand van nieuwe inzichten of nieuwe mogelijkheden. Betrek de gebruikers bij dit proces door bijvoorbeeld een vaste rubriek in te richten in de interne nieuwsvoorziening.
Pag. 16 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Financiën In dit hoofdstuk zijn de financiële aspecten4 uit het rapport in een tabelvorm samengevat. Inhoudelijk zijn de verschillende scenario’s beschreven in paragraaf 7.4 Uitwerking verduurzaming scenario’s. 6.1
Meerkosten Scenario 1 Meerkosten per jaar t.o.v. huidige budgetten
Omschrijving Scenario 1. Het toepassen van HVO-100 6.2
2024
2025
2026
2027
2028
€ 43.092
€ 43.092
€ 43.092
€ 43.092
€ 43.092
Meerinvestering Batterijvoertuigen (BEV) Meerinvestering (*) t.o.v. huidige budgetten
Omschrijving 2024
2025
2026
2027
2028
Scenario 2. Inzet “af fabriek” BEVvoertuigen
€ 1.438.473
-
€ 949.521
-
€ 26.500
Scenario 3. Inzet “pilot” BEVvoertuigen
Gelijk aan scenario 2 doordat scenario 2 voldoende beschikbaar is voor het invullen behoefte
Scenario 4. Inzet “achteraf” ombouw BEV-voertuigen
Gelijk aan scenario 2 doordat scenario 2 voldoende beschikbaar is voor het invullen behoefte
* Inclusief laadinfrastructuur (22 kW bestelwagens/50 kW lader vrachtwagens en zwaar materieel)
6.3
Meerinvestering Waterstofvoertuigen (FCV)
Omschrijving Scenario 2. Inzet “af fabriek” FCVvoertuigen
Meerinvestering (*) t.o.v. huidige budgetten 2024
2025
2026
2027
2028
€ 34.397
-
€ 194.741
-
-
Scenario 3. Inzet “pilot” FCVvoertuigen
Gelijk aan scenario 2 omdat er geen pilot voertuigen te verwachten zijn die aansluiten bij de behoefte
Scenario 4. Inzet “achteraf” ombouw FCV-voertuigen
€ 3.907.178
-
€ 1.024.741
-
-
* Voor zover beschikbaar
4 Alle weergegeven bedragen zijn exclusief BTW en op basis van prijspeil 1 januari 2023. Er is geen indexering toegepast.
Pag. 17 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
6.4
Laadinfrastructuur
Omschrijving
Kosten (*)
Toelichting
22 kW AC lader
€ 2.500
50 kW DC lader
€ 25.000
100 kW DC lader
€ 65.000
Lader uitgevoerd met 2 laadpunten waarmee het mogelijk is 1 voertuig met 100 kW of 2 voertuigen met 50 kW te laden
300 kW DC lader
€ 130.000
Lader uitgevoerd met 3 laadpunten waarmee het mogelijk is 1 voertuig met 300 kW of 3 voertuigen met 100 kW te laden
* Uitgangspunten: Kosten per lader Genoemde bedragen zijn richtbedragen inclusief installatiekosten Installatie van minimaal 10 laders in 1 keer (ter verdeling van de projectkosten) Exclusief eventuele aanpassingen aan het netwerk Exclusief eventuele onderhoudskosten aan de laadinfra.
6.5
Total Cost of Ownership (TCO)
6.5.1 Nadere toelichting Naast de investeringskosten bestaat de TCO uit meerdere kostencomponenten. De inzet van duurzame voertuigen heeft ook invloed op deze kostencomponenten. In de volgende paragraaf is een berekening weergegeven van de TCO op basis van BEV-voertuigen. Afschrijvingstermijn De hoogte van de TCO is voor een groot deel afhankelijk van de afschrijvingstermijn. De afschrijvingstermijn van de huidige (fossiele) voertuigen is gebaseerd op de volgende aspecten: 1. Economische levensduur. De afschrijvingstermijn (looptijd) is gebaseerd op de economische levensduur. De economische levensduur eindigt op het moment dat de kosten voor het operationeel houden van het voertuig onevenredig hoog worden ten opzichte van de afschrijvingskosten. 2. Milieustandaarden. Door aanscherping van de maximale uitstoot van schadelijke uitlaatgassen zijn voertuigen op een bepaald moment achterhaald of zelfs niet meer inzetbaar in bepaalde gebieden (milieuzones). 3. Inzetbetrouwbaarheid. Door het toenemen van het correctieve onderhoud wordt de operationele inzetbaarheid verlaagd waardoor de beschikbaarheid van het voertuig afneemt en er een grotere reservecapaciteit noodzakelijk is. 4. Technische ontwikkeling. Door voortschrijdende inzichten en verdere ontwikkeling raakt een bestaand voertuig op een bepaald moment verouderd en voldoet deze niet meer aan de actuele standaarden.
Bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en gebruikerscomfort. 5. Naast de hierboven genoemde aspecten komt er in de verduurzaming nog een 5e aspect bij. Dit betreft de beperking van het gebruik van nieuwe grondstoffen. Door een langere looptijd neemt de behoefte van nieuwe voertuigen af. Hierdoor neemt ook het gebruik van nieuwe grondstoffen in de nieuw te produceren voertuigen af. Ontwikkeling aspecten De aspecten 1 (economische levensduur) en 2 (milieustandaarden) wijzigen bij de inzet van duurzame voertuigen. Door de hogere investeringswaarden verandert de balans tussen afschrijvingskosten en de kosten voor het in standhouden. Door de hogere investeringswaarde is het rendabel het voertuig tegen hogere kosten operationeel te houden om daarmee de afschrijvingstermijn te verlengen. De milieustandaarden zijn gebaseerd op de uitstoot van uitlaatgassen. Deze uitstoot is bij duurzame voertuigen (BEV en FCV) niet meer van toepassing. De afschrijvingstermijn van duurzame voertuigen is hierdoor niet meer afhankelijk van verscherpte milieustandaarden. In welke mate de inzet van duurzame voertuigen invloed heeft op het aspect 3 (inzetbetrouwbaarheid) en aspect 4 (technische ontwikkeling) is nog niet geheel bekend. Het grote verschil tussen conventionele (fossiele) en duurzame voertuigen is de wijze van aandrijving.
Door de technische doorontwikkeling van de fossiele aandrijving (met verbrandingsmotor) speelt de fossiele aandrijving, technisch gezien, geen grote rol bij het bepalen van de ideale looptijd. Het is vooral de techniek welke verwerkt is in de opbouw die de looptijd beperkt. Bijvoorbeeld een autolaadkraan. Bij het toepassen van een langere looptijd zijn er één of meerdere grotere revisies noodzakelijk. Pag. 18 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Technisch gezien zijn de aanpassingen aan de opbouw van de duurzame voertuigen beperkt. De beperkende rol van de opbouw ten aanzien van de ideale looptijd zal naar verwachting dus niet veranderen. Een beperkende rol bij de inzet van duurzame voertuigen (BEV) is de levensduur van de batterij. Gedurende de gebruiksduur neemt de capaciteit van de batterij af. De afname in capaciteit bedraagt in de praktijk tussen de 1 en 5% per jaar. In hoeverre dit invloed heeft op de inzetbaarheid van het voertuig hangt af van de mate waarin inzetbaarheid afhangt van de capaciteit van de batterij. Door de hoge prijzen van batterijen is het vervangen van de batterijen, over het algemeen gesproken, nog niet lonend om daarmee de looptijd te verlengen. Onafhankelijk onderzoek geeft aan dat de kosten voor batterijen de afgelopen jaren flink zijn gedaald. In hoeverre deze daling zich voortzet, gezien de beperkte beschikbaarheid van de grondstoffen, is niet te voorspellen. Het is niet ondenkbaar dat de prijsdaling van de afgelopen jaren stopt en in plaats daarvan de prijzen zullen stijgen. Ideale looptijd Op basis van de huidige technieken bedraagt de gemiddelde looptijd zo’n 8 – 10 jaar. Deze periode is gebaseerd op een balans tussen de aspecten 1 t/m 5.
Door de veranderde technieken en het belang van het beperken van het gebruik van nieuwe grondstoffen zal de ideale looptijd opnieuw vastgesteld moeten worden. Bij het vaststellen van een nieuwe looptijd is er een risico dat, er op basis van nieuwe ontwikkelingen en/of praktijkervaringen, niet juist wordt vastgesteld. Dit risico is te ondervangen door de nieuwe looptijd regelmatig te evalueren en indien nodig bij te stellen. In de uitwerking van de TCO berekeningen is de huidige looptijd van 8-10 jaar als uitgangspunt genomen. Meerkosten De meerkosten zijn bepaald aan de hand van de huidige marktgegevens. Door een meer seriematige productie, meer concurrentie en het afnemen van de ontwikkelingskosten per voertuig (door de grotere aantallen) zijn de meerkosten reeds beperkt gedaald. De mate van deze verlaging is van veel factoren afhankelijk en daarmee voor de langere termijn niet vast te stellen. Om deze reden neemt de betrouwbaarheid van de meerkosten af naarmate deze verder in de toekomst liggen. Belastingen Belastingen hebben een grote invloed op de exploitatiekosten van een wagenpark. De overheid stimuleert met name door middel van extra belastingen en/of door middel van belasting vrijstellingen het verduurzamen van het Nederlandse wagenpark. In de uitwerking van de TCO berekeningen is het huidige belastingstelsel als uitgangspunt genomen.
Infrastructuur Bij het toepassen van BEV-voertuigen is een eigen laadinfrastructuur op de locatie van Borger-Odoorn noodzakelijk. Zie ook Bijlage 2: Toelichting energiedragers. Om deze reden zijn de gemiddelde kosten voor de laadinfrastructuur per voertuig opgenomen in de berekening. Onderzoek naar een eventuele benodigde aanpassing aan het lokale energienetwerk (door de netbeheerder) valt buiten de scope van dit onderzoek. Deze (eventuele) kosten zijn derhalve niet opgenomen in de berekening.
Pag. 19 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
6.5.2
Uitwerking TCO berekeningen
In deze paragraaf zijn de TCO berekeningen voor het gehele wagenpark, per voertuigcategorie weergegeven. Dit op basis van de huidige looptijd. De risico’s en kanttekeningen met betrekking tot een eventuele verlengde looptijd zijn beschreven in voorgaande paragraaf.
TCO verschil BEV t.o.v. fossiel per jaar Aantal voertuigen t/m 2030
Percentage
Gesloten bestelauto compact
1
-12%
€ -760
€ -760
Gesloten bestelauto dubbele cabine groot
4
7%
€ 994
€ 3.976
Gesloten bestelauto groot
2
6%
€ 973
€ 1.946
Graafmachine
1
38%
€ 2.879
€ 2.879
Haakarm-autolaadkraan
2
23%
€ 21.192
€ 42.384
Hoogwerker
1
-13%
€ -1.626
€ -1.626
Kolkenzuiger
1
21%
€ 13.581
€ 13.581
Mobiele kraan
1
67%
€ 28.553
€ 28.553
Pick-up dubbele cabine groot
6
-4%
€ -706
€ -4.236
Pick-up dubbele cabine groot C1
1
15%
€ 2.299
€ 2.299
Pick-up enkele cabine groot
1
4%
€ 721
€ 721
Tractor middel
5
156%
€ 52.030
€ 260.148
Veegmachine groot
1
54%
€ 28.769
€ 28.769
Gemiddeld
28%
Totaal
€ 378.636
Soort voertuig
Bedrag per voertuig
Totaal
Pag. 20 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Toelichting en onderzoekopzet 7.1
Energiedrager van de toekomst
In de bijlage zijn de verschillende energiedragers uitgewerkt. De energiedragers betreffen de verschillende soorten brandstoffen, elektriciteit en waterstof. Elke energiedrager heeft zijn eigen milieubelasting in de vorm van CO2 uitstoot. Daarnaast bestaat de uitstoot uit onder meer roet (fijnstof) en NOx. De uitstoot van roet en NOx is sterk afhankelijk van de inzet en is uitsluitend met meetapparatuur te bepalen. In dit advies worden deze effecten daarom verder buiten beschouwing gelaten. Zoals te zien in de uitwerking van de verschillende energiedragers, is er ook een verschil in de eenheid van brandstoffen. Dit gaat om liters, kilogrammen en kilowattuur. De uitstoot en milieubelasting is afhankelijk van het werkelijke verbruik van deze energiedragers in voertuigen. Om dit inzichtelijk te maken zijn de verbruikscijfers van de verschillende energiedragers bij de toepassing in één, hetzelfde type voertuig, een bestelwagen, met elkaar vergeleken. Hiervoor zijn de fabrieksopgaven gebruikt die gemeten zijn middels de WLTP (Worldwide Harmonised Light Vehicle Test) norm. Er is geen merk die één type bestelwagen levert met alle verschillende energiedragers. Hiervoor is de volgende selectie gemaakt van voertuigen die in gewicht en volume gelijk zijn: -
Volkswagen Crafter, leverbaar in diesel, HVO, batterij en waterstof elektrisch Iveco Daily, leverbaar in CNG aardgas en groengas.
Voor de benzine variant is er geen goed vergelijk mogelijk, omdat deze niet (meer) in een vergelijkbaar volume en gewicht leverbaar zijn. Personen- en lichte bestelwagens worden nog wel in een benzine variant geleverd. Ter illustratie is de uitstoot van vergelijkbare benzine voertuigen op basis van historische gegevens weergegeven. De verbruikscijfers van voertuigen zijn van veel factoren afhankelijk. De onderlinge verschillen tussen de energiedragers zijn echter relatief. De hieronder weergegeven grafiek “CO2 uitstoot gerelateerd aan energiedrager” is daarmee toepasbaar op alle voertuigsoorten.
Op basis van het milieurendement heeft batterij/elektrisch (BEV) voor waterstof (FCV) de laagste uitstoot. Op basis daarvan is het hieronder weergegeven transitieschema te adviseren. Dit schema staat centraal in dit rapport.
Pag. 21 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
7.2
Mogelijkheden verduurzaming
Algemeen In bijlage 4 zijn de mogelijkheden tot verduurzaming per hoofdgroep en subgroep in een matrix weergegeven. De mogelijkheden zijn onderverdeeld in de actuele mogelijkheden en de verwachte toekomstige mogelijkheden. De verwachte toekomstige mogelijkheden zijn gebaseerd op basis van de huidige bekende gegevens. De ervaring leert dat hierbij een maximale termijn van 2 jaar overzien kan worden. Fabrikanten zijn namelijk zeer terughoudend met het verstrekken van informatie over lopende ontwikkelingstrajecten. Naast de ontwikkelingstermijn zijn er andere factoren die bepalen wanneer een duurzame variant op de markt beschikbaar zal zijn. Deze factoren zijn soms commerciële belangen, maar soms ook afhankelijk van factoren die buiten de invloedsfeer van de fabrikant liggen. Een tekort aan grondstoffen is bijvoorbeeld een sterk bepalende factor. Ter illustratie. Op de site van Volkswagen Crafter staat over de waterstof variant het volgende geschreven: “Vrijwel productierijp: klaar voor marktintroductie zodra de tankinfrastructuur dat ook is”. De termijn van 2 jaar is te kort om een lange termijn beleid vast te stellen. In de matrix is daarom een tijdspad van 6 jaar weergegeven. Belangrijk om daarbij te vermelden is naarmate het beschikbaarheidsmoment meer in de toekomst ligt, de betrouwbaarheid van de gegevens afneemt.
De beschikbaarheid is weergegeven met de kennis van dit moment. Van de weergegeven mogelijkheden kunnen we met grote zekerheid vaststellen dat ze op een enig moment beschikbaar komen. De werkelijke tijdlijn kan echter afwijken van de verwachting. Het aanbod van duurzame voertuigen is te verdelen in 3 groepen: 1. Achteraf omgebouwde voertuigen 2. Pilot voertuigen 3. Af fabriek voertuigen. Nadere toelichting groepenverdeling 1. Achteraf omgebouwde voertuigen zijn voertuigen die geproduceerd zijn met een reguliere (veelal diesel) aandrijving die achteraf voorzien worden van een alternatieve (duurzame) aandrijving. Door onder meer de beperkte aantallen en het feit dat de ombouw bedrijven geen voertuigfabrikant zijn, brengen deze voertuigen hoge risico’s met zich mee op het gebied van inzetbaarheid, service ondersteuning en levering van onderdelen op de langere termijn. Alleen indien er op termijn geen af fabriek voertuigen te verwachten zijn, is dit een te overwegen alternatief. 2. Pilot voertuigen zijn voertuigen die nog niet seriematig door de gerenommeerde en bekende fabrikanten (OEM) geproduceerd worden. Ook pilot voertuigen brengen een hoger risico op het gebied van inzetbaarheid, met zich mee. Dit risico ligt in service en de verkrijgbaarheid van onderdelen.
Dit risico is te ondervangen door alleen pilot voertuigen te overwegen die geprocedeerd worden door voertuigfabrikanten die tot doel hebben de pilot voertuigen op lange termijn seriematig te gaan produceren. Pag. 22 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
3. Af fabriek voertuigen zijn seriematig geproduceerde voertuigen. Door de grotere aantallen neemt de betrouwbaarheid toe. Af fabriek voertuigen worden geproduceerd door de gerenommeerde en bekende voertuigfabrikanten, waardoor de serviceondersteuning en de beschikbaarheid van reserveonderdelen gegarandeerd is. Volgordelijk gezien zijn af fabriek voertuigen te adviseren, daarna pilot voertuigen en alleen als deze twee varianten op lange termijn niet beschikbaar zijn, zijn achteraf omgebouwde voertuigen te overwegen.
7.3
Verduurzaming scenario’s
Algemeen Bij het inzetten van duurzame voertuigen komen de volgende 3 aspecten aan de orde: 1. Functionele inzet: aan welke technische specificaties moet het voertuig voldoen om de taken uit te kunnen voeren? Denk bijvoorbeeld aan laadvermogen, actieradius, wendbaarheid 2. Exploitatiekosten: wat zijn kosten voor de instandhouding van een voertuig? 3. Duurzaamheid: welke technieken zijn er voor een zo laag mogelijke milieu footprint (CO2 uitstoot)? Deze drie aspecten moeten in een realistisch evenwicht met elkaar zijn. Het is mogelijk om een zeer duurzaam voertuig aan te schaffen, maar als dat voertuig niet beschikt over de functionele specificaties om de verschillende taken uit te voeren ontstaat er een probleem in de uitvoering, evenals in het geval dat de exploitatiekosten niet aansluiten met de beschikbare budgetten. Afwegingen Bij de verduurzaming van het wagenpark kan één van de bovengenoemde aspecten zwaarder wegen dan de andere aspecten. Het kan bijvoorbeeld een keuze zijn om hogere exploitatiekosten te accepteren om een bepaalde verduurzaming snel door te voeren. Het aspect functionele inzet mag echter niet van ondergeschikt belang zijn. Indien de functionele inzet niet voldoende aandacht krijgt is het gevaar dat een duurzaam voertuig niet optimaal ingezet kan worden en/of de taken niet optimaal uitgevoerd kunnen worden.
Wel kan het noodzakelijk zijn de taken enigszins aan te passen aan de mogelijkheden van het voertuig. Om teleurstellingen achteraf te voorkomen dient dit in nauw overleg met de gebruikers te gebeuren. Uitwerking scenario’s De afweging welk duurzaam voertuig beschikbaar en toepasbaar is voor welke taak is maatwerk. Om een inzicht te geven in de hoogte van de investeringen en het daarbij behorende duurzaamheidsrendement zijn meerdere scenario’s op hoofdlijnen uitgewerkt. Elk scenario heeft voor- en nadelen. Deze zijn onderstaand uitwerkt. Als uitgangspunt zijn daarbij de elektrische voertuigen met een batterij als energiedrager genomen, omdat hierbij het hoogste duurzaamheidsrendement van toepassing is. In sommige gevallen kan waterstof meerwaarde bieden. Bijvoorbeeld omdat de actieradius en laadvermogen van een voertuig voor een specifieke toepassing met alleen een batterij onvoldoende is voor de uitvoering van de taken of omdat er onvoldoende capaciteit op het elektriciteitsnetwerk is voor het opladen van de batterijen. Op het gebied van milieurendement biedt waterstof echter ten opzichte van BEV-voertuigen geen voordelen. Toelichting verschillende scenario’s Scenario 1. Toepassen HVO-100 Inhoudelijk is HVO-100 in plaats van HVO-20 in bijlage 2 beschreven.
Door het toepassen van HVO in het bestaande wagenpark met een dieselmotor is een snelle verduurzaming tegen beperkte kosten mogelijk. Nadeel van HVO is dat het op de lange termijn niet voor alle voertuigen beschikbaar zal zijn. Er zijn simpelweg te weinig reststromen om een dusdanige hoeveelheid HVO te produceren om wereldwijd in alle voertuigen toe te passen. Alternatieve productiemethoden van niet-fossiele diesel (biodiesel) als alternatief op HVO zullen ten koste gaan van landbouwgrond en daarmee een negatieve invloed hebben op de voedselproductie. Daarnaast reduceert HVO wel de wereldwijde CO2 uitstoot maar niet de lokale CO2 uitstoot. HVO reduceert deels wel de uitstoot van fijnstof en stikstof. Door de beperkte beschikbaarheid op de lange termijn en het niet reduceren van de lokale uitstoot is HVO alleen als transitiebrandstof te beschouwen. Dit scenario is alleen te adviseren voor die voertuigcategorieën waarvan een volledig elektrische en/of waterstof variant nog niet beschikbaar of haalbaar is.
Pag. 23 van 52
Adviesrapport “Verduurzaming wagenpark”
Scenario 2. Inzet van alleen voertuigen “af fabriek” In paragraaf 7.2 zijn de verschillende groepen in het aanbod van duurzame voertuigen beschreven. Een scenario zal kunnen zijn om alleen seriematig geproduceerde duurzame voertuigen in te zetten. Voordeel hiervan is dat de betrouwbaarheid groter, het afbreukrisico kleiner en de kosten lager zijn ten opzichte van niet seriematig geproduceerde voertuigen. Nadeel is dat de verduurzaming alleen op basis van batterij elektrische voertuigen kan plaatsvinden. Indien een BEV-voertuig niet past in de operatie door de beperking van de actieradius en/of laadvermogen is verdere verduurzaming niet mogelijk. Zie ook de matrix in bijlage 4. Scenario 2 is een aantrekkelijk scenario welke voor een groot deel van de voertuigen al goed toepasbaar is. Voor de overige voertuigen is de gewenste termijn van verduurzaming bepalend of dit scenario toepasbaar zal zijn. Scenario 3. Scenario 2 in combinatie met “af fabriek” pilot voertuigen In de overgang naar seriematig geproduceerde duurzame voertuigen zetten de voertuigfabrikanten zogenaamde pilotvoertuigen in waarin de laatste ontwikkelingen in de praktijk beproefd worden. De betrouwbaarheid van deze voertuigen hangen vaak samen met het stadium van de ontwikkeling.
Is het voertuig bijna gereed voor seriematig produceren of ligt dat moment nog ver in de toekomst? Pilot voertuigen zullen altijd minder betrouwbaar zijn dan seriematig geproduceerde voertuigen die het stadium van “veldtesten” al doorlopen hebben. Op dit moment zijn er voor de invulling van de behoefte van gemeente Borger-Odoorn geen pilot voertuigen beschikbaar. Scenario 3 geeft ten opzichte van scenario 2 geen extra mogelijkheden voor verduurzaming. Scenario 4. Scenario 2 en 3 in combinatie met voertuigen met achteraf ombouw Zoals in elke markt is er ook bij duurzame voertuigen een verschil tussen vraag en aanbod. Het ontwikkelen van een duurzaam voertuig vraagt veel tijd, aandacht en daarmee hoge investeringen. De terugverdientermijn van deze hoge investeringen is onzeker. Om deze reden zijn de reguliere voertuigfabrikanten terughoudend in het ontwikkelen van nieuwe duurzame voertuigen en richten ze zich met name op de categorieën waarin de hoogste aantallen kunnen worden gerealiseerd. Door deze strategie ontstaat er een verschil in de specifieke behoefte naar duurzame voertuigen en het aanbod van de reguliere voertuigfabrikanten. Het verschil in vraag en aanbod wordt deels opgevuld door leveranciers die bestaande voertuigen verduurzamen. Veelal door het verwijderen van de verbrandingsmotor en het aanbrengen van een duurzame aandrijving. Zogenaamde “achteraf ombouw”.