CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

2024-04 RVO-rapport Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

RAAD: Afhandeling raadsinstrumenten 23 januari 2025, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Afhandeling motie GroenLinks, Gemeentebelangen, D66, PvdA, CDA - Energietransitie22.558 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Wetgeving Er is wetgeving in de maak die gemeenten de instrumenten geeft om de warmtetransitie te realiseren. Vooruitlopend daarop wordt gewerkt aan een AMvB. Het is belangrijk om te weten of de draagvlakmeting in Stad aan ’t Haringvliet voldoende juridische basis biedt voor toepassing van deze bestuursmaatregel.

Toepassing van waterstof kan kansrijk zijn als de gebouwde omgeving een combinatie vormt met andere afnemers in de buurt. Hoe kun je met industrie en transport zorgen voor een energiehub waar een woonwijk op kan meeliften? Hoe kan waterstof helpen bij netbalans en het voorkomen van netcongestie? Wat is er mogelijk als waterstof wordt bijgemengd met aardgas (blending)?

Veiligheid In de eerste pilots wordt veel geleerd over de technische toepassing van waterstofgas. Nu breekt de beheerfase aan. Daarin gaat het onder andere om nieuwe leerpunten rond veiligheid. Het veiligheidsbeleid zoals in de pilots is opgetuigd, levert veel werk op voor netbeheerders. Kunnen zij als penvoerder goed invulling geven aan hun regierol waar het gaat om integrale veiligheid in de hele keten? Het is belangrijk om preciezer vast te stellen wat er van hen wordt verwacht.

Schaalvergroting en fasering Wellicht is op termijn extra leerwinst mogelijk met projecten op grotere schaal. Wat zijn de consequenties van opschaling naar complexere pilots op een schaal van 10.000 tot 50.000 woningen? Hoe krijg je draagvlak bij zulke aantallen? Ook al zijn noodzakelijke aanpassingen in een woning en de aansluiting op een waterstofnet relatief snel te regelen, bij opschaling naar veel meer woningen vergt omschakeling toch een langere periode waarin een deel van een wijk waterstof ontvangt en een ander deel van de wijk nog aardgas krijgt. Bij een verdere uitrol moeten oplossingen worden gevonden voor een gefaseerde uitvoering. In Hoogeveen (Erflanden) en Stad aan ’t Haringvliet is op dat punt de eerste leerwinst mogelijk. Hoe rol je een omzetting van aardgas naar waterstof uit zonder de bewoners al te lang in de kou te zetten? Welke fasering is mogelijk en wenselijk?

Financiële haalbaarheid Een belangrijke uitdaging is om de toepassing van waterstof in de gebouwde omgeving financieel haalbaar te maken. In Hoogeveen is er een extra budget (specifieke uitkering) beschikbaar gesteld om waterstof voor de bewoners niet duurder te laten zijn dan een

40

Handreiking Participatie Wijkaanpak Aardgasvrij | Programma Aardgasvrije Wijken en Participatieroute Stappenplan | Programma Aardgasvrije Wijken

30 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

In Lochem wordt waterstof gedistribueerd via bestaande gasleidingen. Voor aardgas is een nieuwe leiding aangelegd, aan de andere kant van de straat.

8 Kerngegevens van de vier waterstofpilots 8.1 Lochem In oktober 2023 is de laatste van twaalf woningen in de Lochemse wijk Berkeloord van aardgas overgegaan op waterstofgas. In deze woningen staan in totaal dertien waterstof-cv-ketels. De pilot is een initiatief van de Lochemse Belangenvereniging Beschermd Stadsgezicht Berkeloord (BBSB) in samenwerking met netbeheerder Liander, energiecoöperatie LochemEnergie, producent van waterstofketels Remeha en installatiebedrijf Kimenai. Leerdoelen Het leerdoel van deze pilot is te laten zien dat een duurzaam gas een goede optie is voor monumentale en/of oudere woningen waar andere opties niet of tegen zeer hoge kosten te realiseren zijn. Hoe kan waterstof (via de bestaande gasinfrastructuur) worden ingezet als hernieuwbare energiedrager in monumentale panden met behoud van het monumentale beschermde stadsbeeld? De wijk dient als economische en technische showcase voor een snelle en succesvolle uitrol naar andere wijken. Dit hoofddoel is uitgesplitst in zeven subdoelen die gericht zijn op het verkrijgen van inzicht in de techniek van levering, distributie en gebruik, onder andere door monitoring van de resultaten. De woningen In deze pilot gaat het om grote monumentale woningen waarvoor andere aardgasalternatieven niet geschikt zijn.

Om snel van start te kunnen gaan, is gekozen voor een pilot met een waterstofnet met aansluitingen naar de woningen en verwarming met een waterstof cv-combiketel. Om dezelfde reden is niet gekozen voor lokale productie van waterstof en is er geen permanente omschakeling. De bestaande aardgasdistributieleidingen, stations, aansluitleidingen en binnenhuisinstallaties zijn herbruikbaar. Het aantal woningen is beperkt en er is keuzevrijheid voor de bewoners. Doordat deze pilot de eerste was, zijn opleidingen en werkinstructies allemaal zelf ontwikkeld. Andere pilots bouwen daar weer op voort.

Levering en distributie Waterstof wordt vanuit tubetrailers geleverd en vanuit een invoedstation via een nieuwe leiding naar de wijk geleid. Daar wordt het via de bestaande aardgashoofdleiding en bestaande aansluitingen gedistribueerd. Voor aardgas is een nieuwe hoofdleiding aangelegd. De woningen die op het waterstofnet zijn aangesloten, zijn energetisch verbeterd en voorzien van een waterstof-combiketel. Projectorganisatie Het project is geïnitieerd door bewoners verenigd in de BBSB, LochemEnergie en Alliander. Na de initiatiefase zijn Remeha, Westfalen, Kimenai, Liander, LochemEnergie en BBSB als partners in het project samen aan de slag gegaan. Ekinetix, Alpha Studiobureau, Anthea group, Gavilar en Combitex hebben innovatieve techniek geleverd en/of engineeringsdiensten aan de partners. De gemeente Lochem heeft meegewerkt in diverse facetten zoals adviezen door de monumentencoach en het zoeken naar een locatie voor een invoedstation. Kosten en subsidie Via de provincie Gelderland en OP Oost (valt onder het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) is een EU-subsidie ter beschikking gesteld van € 1,1 miljoen. Het totale projectbudget is afhankelijk van de waterstofprijs en de doorlooptijd. Het is nog niet bepaald of de doorlooptijd 3 of 5 jaar wordt. Daarnaast hangt het projectbudget af van de scope en kostentoedeling.

Veranderingen in de loop van de pilot Er is vrij snel gekozen voor deze projectvorm met een invoedstation in plaats van een elektrolyser met een zonnepark. Hiermee is voorkomen dat er meerdere innovaties met eigen problemen gecombineerd zouden worden in één pilot. Om de slagingskans te verhogen is eerst gekozen voor een invoedstation.

31 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Waterstofpilot Lochem Duur van de pilot

2022 t/m 2025, mogelijk verlengd t/m 2027

Betrokken partijen

Belangenvereniging Beschermd Stadsgezicht Berkeloord (BBSB), Lochem Energie, Alliander, Liander, Remeha, Westfalen, Kimenai

Penvoerder veiligheid

Liander

Aantal woningen

12 (met 13 cv-ketels)

Levering waterstof

Tubetrailers, invoedstation Stijgoord 10

Keuzevrijheid bewoners

Ja

Stand van zaken (januari 2024)

Gerealiseerd

Website

https://www.alliander.com/nl/energietransitie/pilots-met-waterstof/lochem/

Documentatie

Rapportage kantoorinspectie initiatiefase en opstartfase Rapportage veldinspectie opstartfase gasdistributiesysteem Rapportage veldinspectie waterstofdistributieleiding Inspectierapport waterstofaansluitleiding

Voor de pilot in Wagenborgen zijn 41 woningen geselecteerd. Hiervan hebben 33 huishoudens ingestemd met de overstap naar waterstof.

8.2 Wagenborgen De pilot in Wagenborgen is opgezet in een bestaande wijk zoals er in Nederland vele zijn: huurwoningen uit de jaren ’70 met matige isolatie, te goed om te slopen, maar niet geschikt voor een all-electric warmtepomp. Er zijn 41 woningen geselecteerd. Na voorlichting over het project hebben 33 huishoudens een deelnameverklaring getekend. De overige acht woningen hebben hun aardgasaansluiting gehouden.

Leerdoelen • Met het project WaterstofWijk Wagenborgen wil Enexis samen met de consortiumpartners laten zien dat waterstof in combinatie met isolatie en een hybride warmtepomp, één van de mogelijke opties is naast all-electric, warmte en groen gas om bestaande woningen te verduurzamen. • Naast het uitvoeren van onderzoek doet Enexis in WaterstofWijk Wagenborgen ervaring op met het veilig en betrouwbaar distribueren van waterstof, waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de bestaande (aardgas)leidingen.

32 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Kennis en ervaring worden gebruikt om (aanvullende) maatregelen aan te scherpen, werkmethoden te optimaliseren en regel­geving in de sector te harmoniseren en te realiseren. • Het consortium doet ervaring op in het aansluiten van waterstofklanten. Het ophalen van klantervaringen en feedback op communicatie geven belangrijke informatie voor een eventuele grotere uitrol. De woningen De woningen zijn verbeterd tot label B door middel van dak-, spouwen vloerisolatie, nieuwe kozijnen met isolatieglas, zonnepanelen en een hybride warmtepomp. In 2023 zijn de eerste woningen overgegaan op waterstof. Het realisatietempo ligt lager dan verwacht omdat na de eerste woning nogal wat verbeterpunten aan het licht kwamen, bijvoorbeeld op het gebied van isolatie en ventilatie of de instelling van sensoren. Alle 33 woningen zijn in april 2024 op het waterstofnetwerk aangesloten. Levering en distributie Twee kilometer buiten het dorp is een invoedstation gerealiseerd. Daar wordt waterstof met tubetrailers geleverd. Er ligt een nieuwe leiding naar het dorp. Daar wordt de waterstof via de bestaande aardgasleiding gedistribueerd. Voor aardgas is in de straat een nieuwe gasleiding aangelegd. Het is de bedoeling de levering via tubetrailers op termijn te vervangen door lokale waterstofproductie door elektrolyse op basis van wind en zon.

Projectorganisatie De betrokken partijen vormen een consortium. Daarin zijn verschillende (werk)groepen opgezet: • Stuurgroep WaterstofWijk Wagenborgen • Voortgangsoverleg Wagenborgen • Communicatiewerkgroep Daarnaast heeft iedere partner zijn interne projectteam. Overallprojectmanager is Ruud Busscher (Enexis). Kosten en subsidie Iedere partner is verantwoordelijk voor zijn eigen (ontwikkelings) kosten. Op dit moment worden de aansluitingen nog gerealiseerd en is nog niet duidelijk wat de totale kosten zullen zijn. Vanuit RvO is in 2020 een DEI+-subsidie (Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie) toegekend. Veranderingen in de loop van de pilot De invoedinstallatie is een stuk uitgebreider geworden dan in eerste instantie ingeschat. Met name voor het borgen van de leveringszekerheid zijn diverse maatregelen genomen zoals een tweede aansluiting voor trailers, een extra buffer en besturing op afstand vanuit het bedrijfsvoeringcentrum van Enexis. Voor de extra buffer werd in eerste instantie gedacht aan grote ondergrondse leidingen. Dit concept bleek echter te hoge realisatiekosten te hebben. Daarom is gekozen voor een bovengrondse buffer. Als energieleverancier was tot 2022 het bedrijf Clean Energy bij de pilot betrokken. Om privéredenen hebben zij zich uit de pilot teruggetrokken en is Essent bereid gevonden mee te doen.

Waterstofpilot Wagenborgen Duur van de pilot

Van 2023 tot 2033

Betrokken partijen

Enexis, Woonstichting Groninger Huis, Intergas, Energiewacht, Eelshuis Energie, Baas bv, Essent, Stork (beheer waterstofplein)

Penvoerder veiligheid

Enexis

Aantal woningen

33

Levering waterstof

Tubetrailers

Keuzevrijheid bewoners

Ja

Stand van zaken (april 2024)

Alle 33 woningen zijn aangesloten

Website

https://waterstofwijkwagenborgen.nl/

Relevante documenten

Rapportage kantoorinspectie Initiatiefase en opstartfase

33 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

8.3 Hoogeveen De gemeente Hoogeveen werkt sinds 2018 aan levering van waterstof­gas aan woningen. De eerste fase van het project is de aanleg van een distributiesysteem en circa 100 bestaande woningen in Erflanden. Later worden circa 100 nieuwe woningen in Nijstad-Oost op water­stof aangesloten. Het project is ontstaan vanuit het Innovatieplatform Hydrogreenn. 22 Partners hebben als consortium Waterstofwijk Hoogeveen een plan geschreven om een aardgaswijk om te zetten naar waterstof. Dit plan is de opmaat geweest voor de PAW-aanvraag en de EU-subsidie Hydrogen Valley (met cofinanciering van de provincie). Uit de 22 partners is een kopgroep ontstaan die de plannen verder hebben uitgewerkt richting de uitvoering (Gasunie, Rendo, Remeha, Essent). Leerdoelen De initiatiefnemers willen aantonen dat waterstof een goede vervanger is voor aardgas. Zij willen ook laten zien dat het aardgas­ netwerk omgebouwd kan worden naar een waterstofnetwerk en dat bestaande huizen op die manier kunnen worden verduurzaamd. In de latere fasen van het project zijn lokale productie van waterstof en aansluiting op backbone belangrijke leerdoelen. Andere leerdoelen zijn draagvlakvorming, communicatie en informatie. Tot slot willen de initiatiefnemers leren hoe professionals voor deze nieuwe techniek kunnen worden opgeleid. De woningen De woningen in Erflanden zijn gebouwd in het begin van deze eeuw.

De meeste woningen worden nog met hoge temperatuur verwarmd. Een combinatie van een waterstofketel en een warmtepomp (hybride) kan aantrekkelijk zijn. De woningen zijn hiervoor voldoende geïsoleerd. Verder zijn de bestaande gasleidingen geschikt voor waterstof. Ombouw is dus relatief eenvoudig. Wel moeten de bewoners overstappen op inductiekoken. In Nijstad-Oost gaat het om nieuwe woningen die volgens de laatste energieprestatie-eisen worden gebouwd. Hier zijn geen aanvullende maatregelen nodig.

Aan het plan Waterstof Hoogeveen wordt al sinds 2018 gewerkt. Begin 2024 zijn de eerste woningen inderdaad omgezet naar waterstof.

Aan het project is een uitgebreid communicatietraject verbonden waarbij bewoners stapsgewijs volgens het model van een ‘publieksreis’ over de waterstoftransitie worden geïnformeerd. Het Waterstof Tiny House speelt in die communicatie een rol. Levering en distributie Waterstof wordt in fase 1 van de pilot geleverd door tubetrailers. Hiervoor wordt een invoedstation gebouwd met een nieuwe hoofd­leiding naar Erflanden. In fase 2 is lokale productie met een elektrolyser op basis van wind en zon voorzien. In fase 3 is aansluiting op de backbone van Gasunie een optie. In de wijk Erflanden wordt waterstof via het bestaande aardgasnet gedistribueerd. Dit net kent een ringstructuur. Het kan daarmee fasegewijs worden omgezet naar waterstof zonder de aardgaslevering voor de andere woningen te blokkeren. De eerste twaalf huishoudens worden naar verwachting in 2024 overgezet op waterstofgas. De hoop is dat dit leidt tot draagvlak voor het aansluiten van ongeveer honderd woningen in de rest van Erflanden. In de nieuwbouwwijk Nijstad-Oost geldt geen leveringsplicht voor aardgas. Toch wordt hier een gasnet aangelegd, maar dan voor waterstof. De terugvaloptie (na beëindiging van de pilot) is een all-electric oplossing.

Projectorganisatie • Stuurgroep (bestuurders gemeente Hoogeveen, Rendo, Essent, Remeha, Gasunie): knopen doorhakken • Projectteampartners (gemeente Hoogeveen, Rendo, Gasunie, Essent, Remeha): sturing op het gehele project • Ombouwteam woningen (o.l.v. gemeente Hoogeveen, Rendo, Installlateur, Remeha): voorbereiding en uitvoering ombouw • Projectteam uitvoering (o.l.v. Rendo): distributiesysteem en coördinatie van de uitvoering • Projectteam gemeente (projectleider, medewerkers Duurzaamheid, Juridische Zaken, Financiën en Communicatie): coördinatie werk­ zaamheden binnen de gemeente, linking pin politiek en project • Communicatieoverleg (gemeente Hoogeveen en partners): coördinatie van communicatie over het project. • Projectleider bewoners (in dienst van de bewoners): professionele gesprekspartner van de gemeente • Bewonersraad Waterstofwijk Erflanden (klankbordgroep gemeente): uitwerking plannen, voorbereiding communicatie met gemeente

34 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Kosten en subsidie Aan de pilot zijn de volgende subsidies verleend of toegezegd: • RvO-subsidie voor plan consortium Waterstofwijk € 472.000 • Waterstof Tiny House Regiodeal Zuid en Oost Drenthe € 256.000 • Stronghouse (EU-subsidie) € 40.000 • Hydrogen Valley (EU-subsidie) € 655.000 • Cofinanciering Provincie Drenthe € 647.000 • Programma aardgasvrije wijken € 4.375.749 • Spuk betaalbaar Waterstof € 4.300.000 Veranderingen in de loop van de pilot In de loop van de voorbereiding is de opzet van de pilot op enkele punten aangepast. Aanvankelijk ging het om 427 bestaande woningen in Erflanden en 100 woningen in Nijstad-Oost. Om financiële redenen is de omvang van de pilot teruggebracht tot tweemaal 100 woningen. De reden is, dat bij de PAW-aanvraag geen rekening was gehouden met de opslag duurzame energie (ODE) en de energiebelasting (EB) als onderdeel van de ‘niet meer dan anders’ waterstofprijs voor de consument. Ook was er niet op gerekend dat in het kielzog van de extreme stijging van de energieprijzen ook waterstof duurder zou worden.

De planning is ook veranderd. Aanvankelijk was het de bedoeling eerst de waterstoflevering in Nijstad-Oost te realiseren en daarna de omschakeling in de bestaande wijk Erflanden. Die volgorde is omgedraaid omdat de kavels voor de woningen nog niet in de verkoop zijn gebracht.

Waterstofpilot Hoogeveen Duur van de pilot

2024 tot 2039

Betrokken partijen

Rendo, Gasunie, Essent, Remeha, Gemeente Hoogeveen

Penvoerder veiligheid

Rendo

Aantal woningen

Circa 200

Levering waterstof

Tubetrailers, daarna lokale productie, daarna aansluiting backbone Hynetwork services

Keuzevrijheid bewoners

Ja

Stand van zaken (april 2024)

In voorbereiding. Elektra-ombouw eerste twaalf woningen gereed

Website

https://groenemorgenhoogeveen.nl/ waterstof-hoogeveen

Het is de bedoeling dat de levering van aardgas aan alle 637 aansluitingen in Stad aan ’t Haringvliet stopt. Voor de meeste woningen is waterstof dan het belangrijkste alternatief.

8.4 Stad aan ’t Haringvliet Op initiatief van enkele bewoners en de dorpsraad van Stad aan ’t Haringvliet worden voorbereidingen getroffen voor levering van waterstof aan alle ruim 600 woningen van het dorp. De bedoeling

is om het bestaande aardgasnet los te koppelen en voor distributie van waterstof te gebruiken. Het project gaat alleen door als aan acht beloften wordt voldaan: veilig of anders niet, altijd warm, betaalbaar, voldoende draagvlak, groen, het mag, het kan en vertaalbaar.

35 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Leerdoelen Naast de juridische, sociale en democratische lessen is de leerwinst van deze pilot: 1. Hoe je een lokale groene waterstofketen van productie tot en met verbruik realiseert. 2. Hoe je alle technische uitdagingen rond transport, distributie en woningaanpassingen goed en tijdig oplost. 3. Hoe je blijft verduurzamen in een dorp dat verwarmd wordt met waterstof. 4. Hoe je de lokale waterstofketen financiert en in kunt zetten voor andere gebruikers. 5. Hoe je tot een redelijke prijs voor waterstof komt voor de eerste overstappers en wat de overstap kost. 6. Hoe je van een idee, via breed gedragen beloften, komt tot contractuele afspraken in de hele keten. 7. Hoe je via participatie en een stemproces, maatschappelijk draagvlak creëert voor een collectieve overstap. De woningen Het dorp bestaat uit 637 gebouwen met een aardgasaansluiting. Daaronder twee grootverbruikers. Tot augustus 2023 is bij 514 woningen een schouw gedaan. Die bestaat uit twee huisbezoeken met een gesprek, een opname en een rapportage. In de schouw wordt gekeken naar de installatie, het gasverbruik, de isolatie en de wensen van de bewoners. Ook wordt besproken wat omschakeling op waterstof betekent en welke subsidie de bewoners kunnen krijgen.

Via een draagvlakmeting is bewoners gevraagd of zij in de transitie mee willen gaan. Van alle aansluitingen heeft 77,6% ‘ja’ gezegd tegen het beëindigen van de aardgaslevering. De overige 22,4% heeft ‘nee’ gezegd of heeft niet of ongeldig gestemd. Mogelijk wordt medio 2025 een AMvB (of een andere vorm) van kracht die de gemeente Goeree-Overflakkee de bevoegdheid geeft om op grond van dit draagvlak over te gaan op afsluiting voor aardgas van alle adressen in Stad aan ’t Haringvliet. Ten aanzien van de praktische realisatie is het mogelijk een ‘koplopersstraat’ als eerste om te zetten op waterstof. Dan kunnen anderen zien dan het werkt. De hoop is dat sommige mensen met bezwaren dan alsnog instemmen. Levering en distributie Het plan bestaat uit productie van waterstof door elektrolyse op basis van lokale wind en zon. Gasunie wil een leiding aanleggen die waterstof op 30 bar naar de rand van Stad aan ’t Haringvliet brengt. Daar komt dan een onderstation van waaruit het gas in het bestaande distributienet wordt gevoed. Er komt geen dubbel net. Projectorganisatie Er wordt binnen een vaste structuur gewerkt waarbij een project van deze complexiteit en met een dynamische omgeving ook een ander kader nodig heeft. Primair wordt er gestuurd op het waarmaken van de acht beloften vanuit de volgende principes.

Principe

Wat betekent dit?

Inwoners zijn een volwaardige partij

Inwoners hebben als volwaardige partij een stem in het project en een belangrijke rol in de besluitvorming. Zij bepalen uiteindelijk wat er gebeurt achter hun voordeur. De inwoners zijn via de stuurgroep en de klankbordgroep vertegenwoordigd in het project en betrokken bij besluitvorming. De inwoners geven belangrijke adviezen en betrekken Stadtenaren actief.

We zijn transparant waardoor partijen weten waar ze aan toe zijn

We zijn beschikbaar voor vragen. We zullen ook actief informatie brengen. We zullen vragen niet alleen proces­ matig maar ook inhoudelijk beantwoorden. Het belangrijkste is om open te zijn over de besluitvorming. Van tevoren is duidelijk welke invloed partijen hebben.

Communiceren doen we samen

We plannen de communicatie en geven elkaar de tijd om mee te lezen. Als we er niet achter staan, betekent dit dat we niet communiceren. We zoeken niet ieder voor onszelf publiciteit en delen ook geen informatie die deelnemers nog niet hebben of hen aangaan, zonder elkaar te informeren. Deelnemers kunnen Stad aan ‘t Haringvliet en hun inzet gewoon noemen, ook als er een journalist van de lokale krant staat. Hierin vertrouwen we elkaar.

Iedere deelnemer is verantwoordelijk voor de eigen mijlpalen

Inhoudelijke stukken worden door de deelnemende partners gezamenlijk uitgewerkt. De deelnemers zoeken elkaar tijdig op om stukken af te stemmen en houden elkaar op de hoogte.

We plannen zelfstandig

Binnen het project zijn we erg afhankelijk van elkaar en van elkaars inbreng. Bij te veel afhankelijkheid lopen we het risico op vertraging. We werken zelfstandig volgens een planning.

Zelfstandig maar niet apart We doen het samen

De wil moet er zijn om het samen te doen. Ongeacht de verschillende belangen van de deelnemers en onze eigen verantwoordelijkheid zetten we steeds een extra stap. We vragen om input en delen belangrijke ontwikkelingen. Ook houden we er rekening mee dat iets mis kan gaan of dat we doelstellingen niet halen. We bespreken gezamenlijk hoe we hiermee omgaan. Dit vraagt dat we open zijn over onze eigen belangen. Uitdagingen hierin maken we bespreekbaar en nemen we serieus.

Wat we samen moeten doen leggen we neer bij een coördinator

Voor een aantal mijlpalen, maar ook randvoorwaarden en risico’s is het nodig dat we deze gezamenlijk uitwerken. De coördinatie beleggen we bij één coördinator. We brengen niet meer onder centrale coördinatie dan strikt noodzakelijk is.

36 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Bewaakt koers en kader van het project vanuit het kader van het projectplan en de inhoudelijke kaders. Inhoudelijke voortgang toetsen totdat er toezicht wordt gehouden en de inhoudelijke voortgang toetsen aan de beloften.

Inwonersbelangen

Stuurgroep

Adviesraad van Toezicht

Kernteam

Regieteam

De Tafelaars geven zwaarwegend advies in de stuurgroep en de adviesraad van toezicht. Verbinden ook mensen met zorgen en ‘tegenstanders’.

Bredere groep partners om maandelijks inhoud en voortgang mee te bespreken.

Tactische en operationele aansturing van het project binnen het mandaat vanuit het project plan en inhoudelijk vastgestelde kaders. Voorbereiden besluitvoering stuurgroep en afstemming met Adviesraad van Toezicht en Kernteam.

Zinvol contact en vragen

Contact in Stad onderhouden, vragen ophalen en beantwoorden en daarnaast Sprockler beheer. Ook mensen met zorgen en kritieken meenemen.

In de woning

Start met aardgasvrij koken en 50 schouwen gevolgd door uitwerken en uitvoeren werkende en betaalde oplossing voor ieder adres.

Concreet aanbod

Uitwerken van de beloften en daarmee komen tot een boekje met het aanbod in detail nadat de resterende bijlagen zijn opgeleverd. Hier ook uitwerking rekentool onderbrengen.

Communicatie

Zelfstandige communicatiefunctie binnen het project die samen met de partners de communicatie verzorgt en aangeeft welke inhoud wanneer aangeleverd moet worden.

Draagvlakmeting

Starten met het aanscherpen van het percentage van 70% draagvlak gevolgd door het proces van stemmen. Opleveren van een document tbv aansluiting op WGIG, juridische toets en akkoord GGO.

Lobby

Iedere partner in het project heeft, naast het projectbelang een breder belang in de vertegenwoordiging van een bepaalde groep. Er is afgesproken dat de teamleden werken in opdracht van het project Stad Aardgasvrij onder aansturing van de projectmanager. Dit is geen zwartwitafspraak, maar betekent dat men elkaar op moet zoeken waarbij de onderstaande structuur heeft geholpen. Inmiddels is de structuur aangepast voor de volgende fase van het project waarbij de besturing middels een stuurgroep en regieteam, inclusief vertegenwoordiging van de inwoners, gehandhaafd is.

Naast activiteiten in de Green Deal contacten met ministeries en toezichthouders onderhouden met als doel de beloften harder te maken. Daarnaast contact met Brussel.

Kosten en subsidie Voor de pilot in Stad aan ’t Haringvliet is € 5,6 miljoen overheids­ subsidie van het PAW uitgetrokken. Hieruit kunnen de kosten voor de aanpassingen aan het gasnet en de woningen worden betaald. Voor de exploitatie is dat echter niet genoeg. Bewoners is beloofd dat zij de eerstkomende vijftien jaar niet meer betalen dan 90 cent per m3 aardgasequivalent. Waterstof is echter aanzienlijk duurder en dat kostenverschil is nog niet gedekt.

Waterstofpilot Stad aan ’t Haringvliet Duur van de pilot

2024 tot 2039

Betrokken partijen

Dorpsraad van Stad aan ’t Haringvliet, gemeente Goeree-Overflakkee, Stedin, Woningcorporatie Oost West Wonen, Greenpoint Group, Provincie Zuid-Holland, het Energieloket Goeree-Overflakkee, Gasunie, H2GO en Essent.

Penvoerder veiligheid

Stedin

Aantal gebouwen

637 waarvan 2 grootverbruikers

Levering waterstof

Elektrolyser

Keuzevrijheid bewoners

Nee

Stand van zaken (januari 2024)

In voorbereiding

Website

https://stadaardgasvrij.nl/

37 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

9 Referenties • Autoriteit Consument en Markt; Tijdelijk kader waterstofpilots (2022), zie: https://www.acm.nl/nl/publicaties/ tijdelijk-kader-voor-waterstofpilots • Consortium Waterstofwijk Hoogeveen; “Plan voor waterstof in Hoogeveen (november 2020)”. Zie: waterstofwijkhoogeveenrapp.pdf (newenergycoalition.org) • Det Norske Veritas i.o.v. Ministerie van EZK; “Inventarisatie waterstofveiligheid in en om woningen in pilotprojecten (concept)”, 24 november 2023. • Green Deal H2-Wijken. Zie: https://www.greendeals.nl/green-deals/green-deal-h2-wijken • Hellinga, C.; van Wijk, A.J.M.: “Waterstof voor gebouwverwarming; Naar 500.000 woningen op waterstof in 2030”, TU Delft, 2021. Zie: https://pure.tudelft.nl/ws/portalfiles/portal/90774857/Waterstof_voor_de_gebouwde_omgeving_14_05_2021.pdf • Minister van EZK; Brief Toezicht op waterstofpilots; (2022). Zie Brief EZK Toezicht op waterstofpilots en demonstratieprojecten | Brief | Staatstoezicht op de Mijnen (sodm.nl) • Ministerie van EZK, Nationaal plan Energiesysteem, 1 december 2023: file (overheid.nl) • Programma Aardgasvrije Wijken (PAW).

Zie: https://aardgasvrijewijken.nl/default.aspx • Rijksdienst voor Ondernemend Nederland: “Richtsnoeren voor veilig omgaan met Waterstof” (2022), zie: Richtsnoeren voor veilig omgaan met waterstof (rvo.nl) • Staatstoezicht op de Mijnen/Ministerie van EZK; “Inspectierapportage Waterstofpilot Lochem”(2023). Zie: Rapportage Waterstofpilot Lochem waterstof Gasdistributiesysteem | Inspectierapport | Staatstoezicht op de Mijnen (sodm.nl) • Staatstoezicht op de Mijnen; “Toezichtarrangement pilots Waterstofdistributie”(2022). Zie: Toezichtarrangement pilots Waterstofdistributie | Rapport | Staatstoezicht op de Mijnen (sodm.nl) • Tweede Kamer der Staten-Generaal; Wetsvoorstel Energiewet, zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/wetsvoorstellen/ detail?cfg=wetsvoorsteldetails&qry=wetsvoorstel%3A36378 • Tweede Kamer der Staten-Generaal; Wetsvoorstel Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie, zie: https://www.tweedekamer.nl/ kamerstukken/wetsvoorstellen/detail?cfg=wetsvoorsteldetails&qry=wetsvoorstel%3A36387 • Weeda, M.; Niessink,R.: “Waterstof als optie voor een klimaatneutrale warmtevoorziening in de bestaande bouw”, TNO, 2020. Zie: https://publications.tno.nl/publication/34636403/HwQOdr/TNO-2020-M10028.pdf

38 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

10 Colofon De inhoud van de rapportage is tot stand gekomen op basis van gesprekken met Richard van As-Jacobsson (H2VW Advisory/pilot Stad aan ’t Haringvliet), Jan-Jaap Aué (EnTranCe), Jeroen van Bochove (Ministerie van EZK), Kees Boer (gemeente Hoogeveen/ pilot Hoogeveen), Stella Braber (bewoner Stad aan ’t Haringvliet, tafelaar, participatiebegeleider), Leo Brouwer (RvO), Kees van Dam (Woningcorporatie Oost West Wonen), Dirk van Dijken (Veiligheidsregio Drenthe, afdeling Risicobeheersing), Willem Henskes (Essent), Erik Hommes (Van Dorp/DOC33), Yossip de Jong (voorheen The Post), Ruud Kimenai (Kimenai Installatiebeheer), Carel Kijne (Ministerie van EZK), Maud Kraaijeveld (Ministerie van EZK), Sybe bij de Ley (Enexis/pilot Wagenborgen), Maurice Meulenbrugge (Remeha), Bastiaan Meyer (Rendo), Albert van der Molen (Stedin/pilot Stad aan ’t Haringvliet), Tim Mooiman (RvO), Wesley Mulder (Woningcorporatie Groninger Huis), Debby van der Pluijm (Staatstoezicht op de Mijnen), Erik Roeland (Gemeente Goeree-Overflakkee), Johan Slobbe (Ministerie van BZK), Rens van de Ven (ACM), Bart Vogelzang (Alliander/pilot Lochem) en Niels Westra (Veiligheidsregio Drenthe, afdeling Risicobeheersing). Klankbordgroep: Richard van As-Jacobsson, Kees Boer, Leo Brouwer, Albert van der Molen, Tim Mooiman en Bart Vogelzang.

Opdrachtgever: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Leo Brouwer, secretaris Green Deal H2-Wijken Interviews en rapportage: Henk Bouwmeester

39 | Leerervaringen Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving

Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Graadt van Roggenweg 200 | 3531 AH Utrecht Postbus 8242 | 3503 RE Utrecht T +31 (0) 88 042 42 42 E: klantcontact@rvo.nl www.rvo.nl Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat © Rijksdienst voor Ondernemend Nederland | april 2024 Publicatienummer: RVO-066-2024/RP-DZ De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) stimuleert duurzaam, agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Met subsidies, het vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan wet- en regelgeving. RVO.nl werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie. RVO.nl is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=0b3e5adf-c64d-49b2-a59e-23e289b47ff2