02 Voorontwerpomgevingsvisie 2025001629.pdf
Tekst van het document
VOORONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE BLOEMENDAAL 29 oktober 2025
INHOUDSOPGAVE INLEIDING
4
4.5 Dorpenzone
47
4.6 Maatschappelijke ontwikkelingen
48
1. SAMENVATTING
6
4.7 Ontwikkellocaties
52
2. UITGANGSPUNTEN
15
5. BEHOUD RUIMTELIJKE KWALITEIT
55
2.1. Sturingsfilosofie
16
5.1 Visie in één oogopslag
56
2.2. Doelen
17
5.2 Kust- en duinzone
57
2.3. Bestaand beleid
18
5.3 Landgoederenzone
59
2.4. Ruimtelijke opzet gemeente
26
5.4 Dorpenzone
60
3. VISIE OP HOOFDLIJNEN
31
6. BEHOUD VAN GROEN EN NATUUR
62
3.1 Indeling in zones
32
6.1 Visie in één oogopslag
63
3.2 Zone 1: Kust- en duinzone
35
6.2 Kust- en duinzone
64
3.3 Zone 2: Landgoederenzone
36
6.3 Landgoederenzone
65
3.4 Zone 3: Dorpenzone
38
6.4 Dorpenzone
67
4. WONEN EN LEVEN VOOR IEDEREEN
40
7. DUURZAAM EN KLIMAATADAPTIEF
69
4.1 Visie in één oogopslag
41
7.1 Visie in één oogopslag
70
4.2 Algemeen
42
7.2 Algemeen
71
4.3 Kust- en duinzone
44
4.4 Landgoederenzone
45
2
INHOUDSOPGAVE 8. OPTIMALISEREN BEREIKBAARHEID
74
10. VERVOLG
91
8.1 Visie in één oogopslag
75
8.2 Lopen
76
11. BEGRIPPEN & LITERATUUR
92
8.3 Fiets
77
11.1 Gebruikte begrippen
93
8.4 Openbaar vervoer
78
11.2 Literatuur
97
8.5 Infrastructuur en wegen
80
9. GEBALANCEERDE ECONOMIE EN RECREATIE
83
9.1 Visie in één oogopslag
84
9.2 Kust- en duinzone
85
9.3 Landgoederenzone
87
9.4 Dorpenzone
89
3
INLEIDING Met ingang van 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet in werking getreden. Deze wet vereist dat gemeenten voor het gehele grondgebied één strategische visie opstellen, waarin de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving voor de lange termijn op hoofdlijnen wordt aangegeven. De hoofdlijnen worden uitgewerkt in de vorm van beleidsprogramma’s en het omgevingsplan.
omgevingsvisie. Er zijn echter ook keuzes te maken. Dit wordt duidelijk aangegeven in het document. Hierover zal, indien de gemeenteraad dit voorontwerp omgevingsvisie vrijgeeft, de inwoners om hun mening worden gevraagd.
DE GEMEENTE BLOEMENDAAL De gemeente Bloemendaal staat bekend om haar hoge kwaliteit van de fysieke leefomgeving en wil deze ook behouden en waar mogelijk versterken. Ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, groot of klein, moeten een bijdrage leveren aan deze kwaliteiten. Daarom is gekozen voor een benadering van binnenuit, waarbij de eigen waarden en identiteit centraal staan. De kenmerken van landschap, cultuurhistorie en dorpskernen zijn in de omgevingsvisie beschreven en vormen de basis voor verdere ontwikkelingen.
De omgevingsvisie heeft geen vaste vorm en geldigheidsduur. Dit betekent echter niet dat een omgevingsvisie permanent onveranderlijk blijft. De Omgevingswet stimuleert periodieke herziening en actualisering van de omgevingsvisie om ervoor te zorgen dat deze relevant blijft en kan inspelen op veranderende omstandigheden en behoeften in de fysieke leefomgeving.
PROCES De nieuwe omgevingsvisie voor de gemeente Bloemendaal is geworteld in de voorgaande structuurvisie. De gemeente is verplicht om uiterlijk op 1 januari 2027 een omgevingsvisie te hebben vastgesteld die voldoet aan de eisen van de Omgevingswet. Gedurende de overgangstermijn wordt de oude structuurvisie verlengd en beschouwd als een conceptversie van de omgevingsvisie.
De omgevingsvisie is voor de gemeente een zelfbindend document. Dat betekent dat de gemeente zich moet houden aan het in de omgevingsvisie vastgestelde beleid. Tegelijk biedt het een basis voor discussie met regionale partners over de visie op de fysieke leefomgeving en gewenste ontwikkelingen in de regio. De omgevingsvisie is ook het kader waarmee de gemeente ontwikkelingswensen van particulieren, ontwikkelaars en organisaties kan toetsen.
Het proces begint met de omvorming van de bestaande structuurvisie naar een voorontwerp omgevingsvisie, dit document. Hierbij zijn de relevante elementen en doelstellingen uit de oude structuurvisie geïntegreerd in de nieuwe omgevingsvisie. Dit voorontwerp vormt het
Dit document is het voorontwerp omgevingsvisie. Over veel uitgangspunten zal iedereen het eens zijn. Het is hiermee de 80% versie van de uiteindelijke
4
INLEIDING vertrekpunt voor verdere ontwikkelingen en participatie. Voor de totstandkoming van de definitieve omgevingsvisie staat participatie centraal. In die fase zal worden vastgelegd hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding van de omgevingsvisie betrokken zijn. Hierbij wordt invulling gegeven aan het participatiebeleid van de gemeente. Hierna zal de omgevingsvisie ter vaststelling worden aangeboden aan de gemeenteraad.
LEESWIJZER De omgevingsvisie begint met het formuleren van de sturingsfilosofie van de gemeente. Deze filosofie omschrijft wat de basishouding van de gemeente is ten aanzien van de fysieke leefomgeving. Deze wordt vervolgens uitgewerkt in doelen die de gemeente hanteert op verschillende onderwerpen. Hierna volgt een samenvatting van het bestaande beleid en wordt ingegaan op de zones waarin de Omgevingsvisie is opgedeeld. Vervolgens worden de doelen nader uitgewerkt en wordt per doel een visie gegeven. Hierin wordt vaak onderscheid gemaakt tussen de kust- en duinzone, de landgoederenzone en de dorpenzone.
5
1. SAMENVATTING De Omgevingsvisie laat in grote lijnen zien hoe we willen dat de ruimte in onze gemeente wordt gebruikt. De ideeën zijn vertaald in uitgangspunten over hoe we het gebied willen ontwikkelen en voor het behoud van belangrijke karakteristieken waar de inwoners van Bloemendaal zich verbonden mee voelen. De hoofdlijnen van deze gemeentelijke omgevingsvisie worden verder uitgewerkt in het omgevingsplan. Daarin worden concrete maatregelen en regels opgenomen om de leefomgeving te beschermen, te beheren, te gebruiken en te ontwikkelen én zijn keuzes uit de omgevingsvisie uitgewerkt in de vorm van regels voor de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is een voortzetting van de structuurvisie uit 2011. Deze is aangevuld met nieuw door de gemeenteraad vastgesteld beleid en nieuwe inzichten.
6
SAMENVATTING Bloemendaal staat bekend om haar hoge kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De ambitie is dit te behouden en waar mogelijk te versterken. Bij alle ontwikkelingen en veranderingen zal kritisch gekeken worden of er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en van het behouden van de ruimtelijke kwaliteit.
zones met specifieke ruimtelijke kenmerken ontstaan: 1. De kust- en duinzone 2. De landgoederenzone 3. De dorpenzone Per doel wordt omschreven hoe deze doorwerkt in de verschillende zones. Dit leidt tot de volgende beleidskeuzes:
Bloemendaal streeft naar behoud van de hoge natuurwaarden, schone lucht, schoon oppervlaktewater, gezonde bodemkwaliteit en zo min mogelijk geluidsoverlast. De woningmarkt staat onder druk, de gemiddelde woningbezetting wordt steeds lager, maar een evenwichtige verdeling is belangrijk. Dit betekent meer huisvestingsmogelijkheden voor jonge huishoudens maar ook doorstroommogelijkheden voor ouderen die een levensloopbestendige woning zoeken. De huidige werkgelegenheid moet behouden blijven. Ook het voorzieningenniveau in de dorpskernen en de gemeente als geheel moet behouden blijven en zo mogelijk versterkt worden.
KUST- EN DUINZONE (DUINLANDSCHAP) Beleving • •
•
Door de aaneengeslotenheid van het landschap moet de groene beleving versterkt worden De aaneengeslotenheid van het natuurgebied moet worden gewaarborgd, het landschap mag niet versnipperen Bezoekers worden geconcentreerd rond een paar grote hoofdingangen, waardoor binnen de zone ook stille gebieden behouden blijven
Doelen
Recreatie
Dit zijn de hoofddoelen van de omgevingsvisie: 1. Wonen en leven voor iedereen 2. Behoud ruimtelijke kwaliteit 3. Behoud van groen en natuur 4. Duurzaam en klimaatadaptief 5. Optimaliseren bereikbaarheid en verkeersveiligheid 6. Gebalanceerde economie en recreatie Door de historische ontwikkeling zijn in de gemeente drie
• •
• •
7
Er moet een gezonde balans blijven tussen extensieve duinrecreatie en intensieve strandrecreatie De ingangen van het duingebied kunnen gerevitaliseerd worden, met aantrekkelijke, kleinschalige horeca en met natuurinfocentra De kustplaats mag zich meer onderscheiden van andere nabijgelegen badplaatsen In het duingebied worden geen woningen of voorzieningen toegevoegd
SAMENVATTING • •
Recreatie
Bloemendaal aan Zee wordt geen nieuwe dorpskern Behoud van werkgelegenheid is van belang
•
LANDGOEDERENZONE (LANDGOEDEREN, VILLAPARKEN EN OPEN STRANDVLAKTEN)
•
Beleving •
•
•
De cultuurhistorische en natuurlijke waarde van de landgoederen en de open strandvlakten moet behouden blijven De contrasten tussen het gesloten karakter van landgoederen en de open strandvlakten, zijn essentieel voor de zone en kunnen versterkt worden De zichtlijn van het kopje naar de St. Bavokerk in Haarlem moet behouden blijven
•
Bij landgoederen is het beleid gericht op extensieve vormen van recreatie en cultuur, rekening houdend met de draagkracht van het landgoed Landgoed Elswout is een cultuurhistorisch icoon binnen de metropoolregio. Het recreatieve gebruik mag echter niet leiden tot meer verkeersdruk en afname van de natuurwaarden. Verdere ontwikkelingen moeten beperkt worden De cluster Duin en Daal (Caprera, Thijsse’s Hof, Hertenkamp, Kopje, HC Bloemendaal en Bloemendaalse Bos) is een icoon met uiteenlopende functies, welke vitaal moeten blijven. Er kan gezocht worden naar nieuwe functies om het cluster te versterken
Landschap en Natuur
Leven, Bouwen, Wonen
•
•
•
• •
•
Het openbare en particuliere groen moet zoveel mogelijk verweven zijn, waardoor een doorlopende groene zoom met natuurlijke erfgrenzen ontstaat Binnen de strandvlakten wordt gezocht naar mogelijkheden voor extra waterberging en natuurontwikkeling De herkenbaarheid van de waterlopen kan worden verbeterd De boomlanenstructuur moet behouden blijven. Ontbrekende schakels kunnen worden ingevuld, ook door bomen in particuliere tuinen Versnippering van percelen en landgoederen wordt tegengegaan
•
•
8
Het heropstarten van de waterproductie op het PWNterrein van Overveen wordt gefaciliteerd. De sportvelden worden niet uitgebreid, maar het gebruik kan wel geïntensiveerd worden, eventueel in combinatie met maatschappelijke functies Bij de landgoederen zijn er mogelijkheden voor het herstel van cultuurhistorisch waardevolle bebouwing die in de loop der tijd is verdwenen
SAMENVATTING DORPENZONE (DORPEN AAN DE WESTELIJKE STADSRAND)
Leven, Bouwen, Wonen
Beleving
•
• •
•
Het authentieke en eigen karakter van elk dorp moet behouden en versterkt worden. Historische structuren kunnen meer geaccentueerd worden
BEREIKBAARHEID/VERKEER (TOTALE GEBIED) •
Landschap en Natuur •
•
De bomenlanen worden aangevuld, waarbij gekozen wordt voor karakteristieke boomsoorten, passend bij de kern Langs de oevers van waterlopen en vaarten wordt de ecologie verbeterd
• •
•
Recreatie • • •
• •
Er zijn diverse ruimtelijke ontwikkelingen, concrete ontwikkelingen en zoeklocaties De functies van stationsgebouwen en -gebieden worden geïntensiveerd
Recreatie binnen de kernen is gericht op kwaliteit en lokaal gebruik Er komt meer ruimte voor lichte horeca binnen de dorpscentra Binnen de kernen wordt extra aandacht besteed aan de bereikbaarheid en economische vitaliteit van de dorpen in de vorm van winkelgebieden/horeca Onder voorwaarden wordt kleinschalige verblijfsrecreatie in bestaande bebouwing toegestaan Linnaeushof moet als belangrijke recreatieve trekker haar huidige karakter behouden
9
Het fietsnetwerk richting kust en binnen de regio moet verbeterd worden vanwege de toenemende recreatieve druk met name vanuit Haarlemmermeer Regionaal fietsverkeer wordt gestimuleerd De wandelpaden tussen landgoederen en tussen de verschillende natuurgebieden kunnen beter verbonden worden Bij trekkers en iconen moet voldoende parkeergelegenheid zijn door het jaar heen
TOTAALKAART OMGEVINGSVISIE
10
OVERZICHTSKAART BLOEMENDAAL
11
OVERZICHTSKAART OVERVEEN
12
OVERZICHTSKAART AERDENHOUT
13
OVERZICHTSKAART BENNEBROEK EN VOGELENZANG
deels open groengebied
14
2. UITGANGSPUNTEN De uitgangspunten voor deze omgevingsvisie bestaan uit drie onderdelen. Allereerst is dat de sturingsfilosofie zoals die in de Omgevingswet wordt beschreven. Deze filosofie wordt verder uitgewerkt in verschillende doelen. Dit zijn de belangrijkste doelen die de gemeente wil bereiken in de fysieke leefomgeving. Deze doelen zijn niet uitputtend maar kunnen helpen met het aanbrengen van prioriteiten. Tot slot zijn de uitgangspunten gebaseerd op het bestaande beleid en de weten regelgeving.
15
2.1 STURINGSFILOSOFIE De Omgevingswet vraagt van overheden om een sturingsfilosofie te hanteren en deze op te nemen in de Omgevingsvisie. De sturingsfilosofie beschrijft met welke basishouding de gemeente naar plannen kijkt. Deze filosofie maakt niet per definitie plannen wel of niet mogelijk maar dient als eerste uitgangspunt. Deze filosofie wordt verder uitgewerkt in verschillende doelen en sturingsprincipes. De gemeente Bloemendaal hanteert de volgende sturingsfilosofie: "Behoud woon- en leefklimaat met bescheiden en gepaste groei" Het Rijk heeft het volgende sturingsprincipe dat ook door de gemeente Bloemendaal wordt onderschreven: "Samenhangende benadering van initiatieven en opgaven in de fysieke leefomgeving. Centraal staan: a. de kwaliteit van de fysieke leefomgeving b. ruimte bieden aan initiatieven (het 'Ja, mitsprincipe') c. maatschappelijke doelstellingen Aanvullend hierop hanteert de gemeente Bloemendaal de volgende sturingsprincipes: 1. bij ieder project is een hoge ruimtelijke kwaliteit het uitgangspunt
16
2.2 DOELEN 4. DUURZAAM EN KLIMAATADAPTIEF
In de context van de Omgevingsvisie verwijzen doelen naar de gewenste uitkomsten en richting van de ruimtelijke ontwikkeling en het beheer van de fysieke leefomgeving.
We streven naar een duurzame en milieuvriendelijke gemeente door middel van groene initiatieven, hernieuwbare energiebronnen en milieuvriendelijke praktijken. We ontwikkelen maatregelen om de gemeente beter bestand te maken tegen klimaatverandering en de stijgende zeespiegel, zoals door het verminderen van de kans op wateroverlast, het bevorderen van waterbeheer en realisatie van meer en ander groen.
1. WONEN EN LEVEN VOOR IEDEREEN Het is goed wonen en leven in Bloemendaal. We zorgen voor een gevarieerd aanbod van woningen voor alle leeftijdsgroepen. We streven naar een gevarieerd aanbod van voorzieningen, waaronder sportlocaties, dorpshuizen en gezondheidscentra.
5. OPTIMALISEREN VAN BEREIKBAARHEID EN VERKEERSVEILIGHEID
2. BEHOUD RUIMTELIJKE KWALITEIT We streven naar het behouden van de bestaande hoge ruimtelijke kwaliteit en verbeteren deze waar mogelijk. We beschermen historische gebouwen, monumenten en cultureel erfgoed om de identiteit van de gemeente te behouden. Nieuwe ontwikkelingen passen we in met respect voor ruimtelijke kwaliteit.
We zorgen dat de dorpskernen goed bereikbaar blijven per fiets, auto, openbaar vervoer en te voet. We streven hierbij naar het verbeteren van de verkeersdoorstroming, het optimaliseren van de infrastructuur voor verschillende vervoerswijzen en het faciliteren van slimme mobiliteitsoplossingen. We hebben hierbij extra aandacht voor de toegankelijkheid voor alle gebruikers.
3. BEHOUD VAN GROEN EN NATUUR
6. GEBALANCEERDE ECONOMIE EN RECREATIE
We beschermen en behouden natuurgebieden, groene en blauwe zones en parken om de biodiversiteit te bevorderen en de leefomgeving te verbeteren. We sturen bij ontwikkelingen op het toepassen van natuurinclusieve maatregelen. Het groen in de kernen breiden we uit waar mogelijk.
We beheersen het toerisme om ervoor te zorgen dat het een positieve effect heeft op de lokale economie zonder afbreuk te doen aan de leefomgeving. We bevorderen een gezonde lokale economie door het ondersteunen van lokale bedrijven. Op landgoederen wordt ruimte geboden voor het toevoegen van exclusieve recreatie.
17
2.3 BESTAAND BELEID DUURZAAMHEID
Naast de sturingsfilosofie en de doelen gelden er ook andere uitgangspunten. Deze komen voort uit bestaand gemeentelijk beleid en de regionale context. In dit hoofdstuk wordt aangegeven om welke uitgangspunten dit gaat en waar dit mogelijk om aanpassing vraagt.
Duurzaamheid is binnen de verschillende vakdisciplines uitgangspunt van beleid. De gemeente wil energiezuinig wonen en werken en gebruik van duurzame energie stimuleren. In deze omgevingsvisie is de duurzaamheidsgedachte vooral doorgevoerd in het uitgangspunt, dat alle ruimtelijke ontwikkelingen moeten bijdragen aan een instandhouding en verbetering van kwaliteiten op lange termijn. Zonneparken of windturbines dragen niet bij aan die instandhouding van de ruimtelijke kwaliteit en zijn weliswaar noodzakelijk om enerzijds de klimaatdoelen te halen, maar anderzijds passen die niet binnen het hoogwaardige kwalitatieve landschap van de gemeente.
WONEN De woningmarkt in Bloemendaal staat, net als in heel Nederland, onder druk. De gemeente wil zo veel mogelijk voorzien in adequate huisvesting voor al haar inwoners. Het aandeel sociale huurwoningen in Bloemendaal is relatief laag in vergelijking met omliggende gemeenten. Hierdoor staat de onderkant van de woningmarkt extra onder druk. Veel doelgroepen (economisch daklozen, zorgvragers, mensen met essentiële beroepen, statushouders, starters, jongeren en senioren) maken aanspraak op dit beperkte aantal woningen dat ieder jaar vrij komt. De gemeente heeft de ambitie het aantal sociale huurwoningen uit te breiden. Ook heeft de gemeente de Woondeal MRA ondertekend, waarin de ambitie van het bouwen van 500 woningen tot en met 2030 is vastgelegd.
Voor duurzaam (ver)bouwen is in 2023 een toevoeging op de Bloemendaalse Welstandsnota 2013 gemaakt: Addendum Duurzaamheid 2023. Daarin zijn verduurzamingsmaatregelen geïntegreerd in het beoordelingsproces van de ruimtelijke kwaliteit. Toekomstige ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid zullen aan de welstandseisen moeten blijven voldoen.
WATER
Daar tegenover staat dat het toevoegen van woningen een lang en kostbaar proces is. Niet zelden verzet de omgeving van een nieuwbouwproject zich tegen de komst van een ontwikkeling. Het is hierbij belangrijk dat de gemeente zorgvuldig het algemeen belang afweegt tegen de individuele belangen van omwonenden. De Woonvisie is een van de uitgangspunten van deze Omgevingsvisie.
Het Programma Water geeft invulling aan de speerpunten van het waterbeleid en richt zich op een duurzaam watersysteem waarin grondwater, oppervlaktewater en de waterketen samenhangend zijn opgenomen. De visie kijkt vooruit tot 2050. Water is in Bloemendaal een ordenend element bij
18
2.3 BESTAAND BELEID MILIEU
ruimtelijke ontwikkeling. Regenwater wordt zoveel mogelijk in het grondwatersysteem geborgen en de invloed van gebiedsvreemd water wordt beperkt. Gronden oppervlaktewater vormen één samenhangend systeem dat inspeelt op stedelijke uitbreiding en klimaatverandering. Nieuwbouw gebruikt duurzame bouwtechnieken. De polders Vogelenzang en Mariënduin houden duinwater vast via flexibele peilen en beperken de inlaat van gebiedsvreemd water.
Met de komst van de Omgevingswet is de gemeente verantwoordelijk voor de regelgeving rond onderdelen van milieutaken waar eerst landelijke regelgeving voor was.
Bodemkwaliteit In overeenstemming met de beginselen van de Omgevingswet, met name het voorzorgsbeginsel en het beginsel van preventief handelen, is in 2021 de bodemkwaliteitskaart en het 'Bodembeheerplan regio IJmond & Zuid-Kennemerland' vastgesteld. De gemeente Bloemendaal houdt rekening met het voorzorgsbeginsel, wat betekent dat maatregelen worden genomen als er goede redenen zijn om te vrezen dat activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor de bodem.
Het duinwatersysteem zorgt voor ontwatering, afwatering en berging van regenwater. In 2050 is dit systeem berekend op stedelijke groei en klimaatverandering. Schoon regen- en duinwater wordt lokaal vastgehouden of geïnfiltreerd. Water en natuurontwikkeling gaan samen in ecologische zones en verhogen de belevingswaarde. Drinkwaterbescherming blijft een belangrijk uitgangspunt.
Het aantal gevallen met ernstige bodemverontreiniging in Bloemendaal is beperkt, maar vanwege de militaire geschiedenis van het duingebied verdient het extra aandacht. Volgens het rapport Munitieruiming in de periode 1944 – 1947 van de sectie Militaire Geschiedenis, behoort het duingebied van Bloemendaal tot de top vijf van de vernietigingslocaties in Nederland. Voordat activiteiten in dit gebied worden ontplooid waarbij de bodem wordt geroerd, dient een historisch onderzoek te worden verricht en kan een opsporingsactie worden ingelast, zoals vereist door het voorzorgsbeginsel en het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden.
Volgens de Hemelwaterverordening (2023) mag regenwater bij nieuwe ontwikkelingen niet direct op riool of oppervlaktewater worden geloosd, maar moet het worden opgevangen of geïnfiltreerd. Waterkwaliteit wordt beschermd door het beperken van gebiedsvreemd water en door natuurvriendelijke oevers (minimaal 50%). Nieuw openbaar terrein wordt niet aangesloten op het riool; bestaand terrein wordt waar mogelijk afgekoppeld bij vervanging van riolering. Ook particulieren worden gestimuleerd om af te koppelen. Zo beschermt Bloemendaal haar drinkwaterbronnen.
19
2.3 BESTAAND BELEID Geluid en lucht
boomspiegels en ander groen. Ook experimenteert de gemeente met ecologisch maaibeheer.
Met betrekking tot geluid en lucht houdt de gemeente Bloemendaal rekening met de beginselen van de Omgevingswet, waaronder het beginsel dat de vervuiler betaalt. De geluidsproblematiek beperkt zich voornamelijk tot verkeerslawaai, er zijn geen grote lawaaimakers in de zin van de Wet geluidhinder gevestigd in de gemeente. De gemeente monitort jaarlijks de luchtkwaliteit in Bloemendaal en zorgt ervoor dat de luchtkwaliteit in algemene zin geen belemmering vormt voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving.
VERKEER De ontwikkeling van het verkeer is sterk afhankelijk van externe factoren: ruimtelijke ordening, de verhouding werk en vrije tijd, de economie en de leeftijdsopbouw van de bevolking. Naar verwachting blijft de hoeveelheid eigen verkeer binnen de gemeente redelijk stabiel. Een trend is dat ouderen langer mobiel blijven, voor een groot deel met de eigen auto. Ook het autobezit in het algemeen zal toenemen. Het voornaamste effect hiervan is een nog grotere parkeerdruk. Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst aan de Notitie parkeernormen 2019. Het aantal woningen op een locatie wordt vaak gemaximaliseerd op basis van de parkeernormen.
Bescherming donkere gebieden Lichthinder kan negatieve invloed hebben op flora en fauna. Beleidsregels kunnen worden opgesteld waarbij gebieden worden aangewezen in het omgevingsplan om duisternis en het donkere landschap in deze gebieden te beschermen. Hierbij wordt ervoor gezorgd dat de bescherming van donkere gebieden niet ten koste gaat van verkeers- of openbare veiligheid, in overeenstemming met de beginselen van de Omgevingswet.
De uitvoering van verkeersprojecten wordt getoetst op basis van de Regionale Mobiliteitsvisie ZuidKennemerland. Belangrijk zijn goede recreatieve fietsverbindingen en een visie op een regionale hoofdstructuur voor de auto en de fiets. De gemeente wil Hoogwaardig Openbaar Vervoer en fietsverkeer stimuleren. Primair vanwege duurzaamheid en milieu, maar daarnaast bieden dit betere bereikbaarheid voor bewoners en bezoekers. Toenemende parkeerdruk, vooral bij publiekstrekkers, kan ook een gunstig effect hebben op kansen voor openbaar vervoer en het fietsverkeer. De komende jaren worden er geen nieuwe hoofdwegen aangelegd binnen de gemeente.
Biodiversiteit De gemeente wil biodiversiteit binnen haar grondgebied behouden, herstellen en versterken door onder andere de aanleg van ecologische verbindingen, gebruik van inheemse beplanting en stimuleren van groen in de bebouwde omgeving. Het doel van de gemeente is om ook organisaties, bedrijven en inwoners bewuster te maken. Onderdeel daarvan zijn de Beleidsregels Groenparticipatie over geveltuinen en adopteren van
20
2.3 BESTAAND BELEID ONDERWIJS
Ruim 80% van de Bloemendaalse beroepsbevolking werkt binnen de MRA .
Bloemendaal heeft binnen de gemeentegrenzen 19 scholen: 16 voor basisonderwijs, drie voor voortgezet onderwijs. Schoolbesturen zijn autonome organisaties, de primaire verantwoordelijkheid voor de gemeente wat betreft onderwijs is nieuwbouw en uitbreiding van bestaande gebouwen. De komende jaren zal deze verantwoordelijkheid worden uitgebreid met de voorziening renovatie. Het aantal gebouwen in de gemeente is relatief hoog, historisch te verklaren door de vijf afzonderlijke kernen die ooit alle hun verschillende denominaties kenden. Met dalende leerlingenaantallen, achterblijvende bekostiging vanuit het rijk, stijgende kosten voor exploitatie en onderhoud en nieuwe eisen van verduurzaming en binnenklimaat wordt het zowel voor de gemeente als voor de scholen zelf een steeds grotere financiële opgave te voorzien in goede gebouwen die voldoen aan de eisen van de 21ste eeuw. Met de schoolbesturen wordt daarom nagedacht over het toekomstige gemeentelijke scholenlandschap en verminderen van het aantal schoolgebouwen, maar tegelijkertijd over een divers en kwalitatief hoogstaand onderwijsaanbod garanderen.
Alle gemeenten in de MRA hebben de Woondeal van 2030 ondertekend. Deze deal is gesloten om het woningtekort terug te dringen en te streven naar een evenwichtigere regionale woningmarkt met meer betaalbare woningen. Ook Bloemendaal draagt daarin bij: Tot en met 2030 heeft de gemeente de ambitie 500 woningen bij te bouwen, waarvan minstens 150 sociale huurwoningen en 180 woningen in het middensegment. Ook recreatief is Bloemendaal belangrijk voor de MRA. Veel bezoekers van het duingebied en Bloemendaal aan Zee komen uit de hele metropoolregio. In de periode van augustus 2021 tot maart 2022 is onderzoek gedaan naar het aanbod, prognose en de draagkracht van recreatie en toerisme in de MRA. Voor de gemeente Bloemendaal geldt dat is aangegeven dat er beperkt ontwikkelruimte aanwezig is en dat de draagkracht op sommige momenten of locaties overschreden wordt. Ook is op dit moment het beleid gericht op het ‘sturen op balans’ van toerisme, recreatie en de leefomgeving.
Regio Zuid-Kennemerland
REGIONALE CONTEXT Metropoolregio Amsterdam (MRA)
De nabijheid van de stad Haarlem draagt bij aan de aangename leefomgeving van Bloemendaal, die wordt verrijkt door een breed scala aan hoogwaardige voorzieningen. Wat Bloemendaal echt uniek maakt, is de combinatie van een rustige, groene woonomgeving en de beschikbaarheid van diverse stedelijke voorzieningen
Bloemendaal is een aantrekkelijke woonomgeving binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Het biedt groene en exclusieve woonmogelijkheden en profiteert van nabijgelegen bedrijven rond Amsterdam en Schiphol, wat zorgt voor werkgelegenheid voor de Bloemendalers.
21
2.3 BESTAAND BELEID op fietsafstand. Dit onderscheidt Bloemendaal van de welbekende villadorpen in het Gooi en benadrukt de bijzondere positie van onze gemeente. Er is sterke interactie tussen Bloemendaal en de bredere regio Zuid-Kennemerland, wat blijkt uit het dagelijkse contact tussen inwoners. Niet alleen trekken lokale voorzieningen zoals scholen en sportclubs jongeren uit Bloemendaal aan, maar ook uit omliggende gemeenten. Bovendien worden de landgoederen en duinen bezocht door bewoners van Haarlem en buurgemeenten. Stedelijke faciliteiten in Haarlem, zoals de ijsbaan, het winkelgebied, restaurants en culturele evenementen, trekken op hun beurt veel Bloemendalers aan.
De aantallen woningen zijn gebaseerd op de verwachte groei van de woningbehoefte en aspecten die elke gemeente uniek maken, zoals leeftijdsopbouw en plancapaciteit. Op papier lijkt er voldoende capaciteit aanwezig, voor zowel de behoefte tot 2030 als de behoefte tot 2040. Dit is inclusief de inhaalvraag. De gemeente Haarlem neemt met plannen voor 18.186 woningen tot 2040 het leeuwendeel van de opgave voor haar rekening. Feit blijft, dat het om een opgave gaat die regionaal moet worden opgelost en die deels in omliggende gemeenten zoals Zandvoort, Heemstede en Bloemendaal gerealiseerd moet worden. Voor de gemeente Bloemendaal zijn dit minimaal 300 woningen in de periode 2020-2030. In de periode 2031-2039 is er op dit moment geen woningbouwopgave voorzien. De opgave die is opgenomen in de Woondeal is hoger dan in het Woonakkoord staat: In de Woondeal is afgesproken dat Bloemendaal 500 woningen realiseert tot 2030. De metropoolregio gaat in de duinrand niet meer uit van verdere ontwikkeling op het gebied van woningbouw.
Bloemendaal fungeert als de groene grens van ZuidKennemerland en biedt toegang tot de duinen en de zee, waardoor het essentieel is dat we een gezamenlijke visie ontwikkelen voor dit duingebied en de binnenduinrand binnen onze regio. Daarnaast speelt de agglomeratie Haarlem, waar Bloemendaal deel van uitmaakt, een cruciale rol in de werkgelegenheid. Ongeveer de helft van de inwoners van Bloemendaal is hier werkzaam.
Een andere opgave vanuit de Metropoolregio ligt in een kwalitatieve doelstelling, namelijk het realiseren van nieuwe landelijke woonmilieus in het topsegment. Dit is nodig om te kunnen concurreren met andere Europese metropolen. Binnen de Metropoolregio Amsterdam hebben vooral het Gooi, Zuid-Kennemerland (waaronder Bloemendaal) en Almere dit potentieel.
Een andere belangrijke ontwikkeling in onze regio heeft betrekking op woningbouw. In de Uitvoeringsagenda van het Woonakkoord Zuid-Kennemerland/IJmond hebben regiogemeenten en de provincie Noord-Holland ambities afgestemd. Hierin is voor de regio Zuid-Kennemerland een bouwopgave vastgesteld van 11.650 nieuwe woningen tussen 2020 en 2030.
22
2.3 BESTAAND BELEID Regionale ontwikkelingen
5. Woningbouw metropoolregio: In de Woondeal MRA is overeengekomen om een versnelde bouw van woningen mogelijk te maken. Tot en met 2030 is het doel om meer dan 170.000 nieuwe woningen in de provincie Noord-Holland te realiseren, waarvan ongeveer 113.000 betaalbare woningen. Hierdoor zal de behoefte aan recreatief groen nog verder toenemen. Het is daarom belangrijk deze ontwikkeling ook binnen Bloemendaal goed op te vangen. 6. Ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving die plaatsvinden binnen de gemeente Bloemendaal, zullen de identiteit verder moeten versterken en moeten passen binnen de kernwaarden, ambities en ontwikkelprincipes zoals beschreven in Leidraad Landschap & Cultuurhistorie 2018 van de provincie Noord-Holland. 7. Actieagenda provincie: De provincie gaat een woonvisie op provinciaal niveau opstellen naar aanleiding van de wet versterking regie volkshuisvesting.
De groeiende drukte in de metropoolregio zal ook Bloemendaal beïnvloeden. Bezoekers en verkeersbewegingen zullen toenemen. Belangrijk is dat grote ontwikkelingen altijd in een regionale context worden geplaatst. De volgende regionale plannen hebben invloed op Bloemendaal en worden daarom vermeld in deze omgevingsvisie: 1. Uitbreiding Haarlemmermeer: Ten westen van Hoofddorp is er een potentiële locatie aangewezen voor 2.500 nieuwe woningen, wat verkeer en gebruik van Bennebroekse voorzieningen zal beïnvloeden. 2. Nieuwe verbindingsweg: In het verleden is onderzoek gedaan naar het realiseren van de Duinpolderweg. De provincie Zuid-Holland en de regio Duin- en Bollenstreek hebben een nieuw wegenpakket in onderzoek. Vogelenzang en Bennebroek maken ook onderdeel uit van het invloedsgebied. 3. Gebiedsvisies buurgemeente: Haarlem ontwikkelt 25 gebiedsvisies, als uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlem 2045. Het is belangrijk dat Bloemendaal tijdig betrokken wordt, zodat een gezamenlijke regionale visie ontstaat op deze rafelranden van de stad. 4. Ontwikkeling kustzone: Zandvoort en Bloemendaal aan Zee zijn in de provinciale omgevingsvisie aangemerkt als badplaatsen met een verder te ontwikkelen identiteit. Dit vereist regionale afstemming en voor beide badplaatsen onderscheidende betekenis in de MRA.
23
Inbedding Bloemendaal in de regio ZuidKennemerland en de metropoolregio op basis van arbeidspendel
24
Inbedding Bloemendaal in de regio ZuidKennemerland en de metropoolregio op basis van recreatie
25
2.4 RUIMTELIJKE OPZET GEMEENTE Deze omgevingsvisie heeft als doel om de herkenning en bewustwording van de omgeving te vergroten. Daarom is het benoemen en behouden van bepaalde (historische) herkenningspunten (landmarks) en zichtlijnen van groot belang.
begin van het dorp fungeert als poort tussen Heemstede en Aerdenhout. Bij toekomstige ontwikkelingen in Aerdenhout is het behoud van het ruimtelijke zicht op de Haringbuys vanuit oostelijke en westelijke richting een belangrijk aandachtspunt.
Bloemendaal heeft vele bijzondere plekken en historische gebouwen, zoals kerken, oude dorpskernen, tuinderhuisjes, theekoepels, uitkijkpunten, kloosters, bomenlanen, lineaire structuren (water en wegen), tuinen en toegangshekken van landgoederen. Sommige objecten zijn uitgesproken herkenningspunten vanwege hun historische betekenis en oriënterende functie langs de openbare weg, ongeacht of ze aan een hoofdroute of secundaire weg liggen.
2. Landgoed Elswout Het ensemble van gebouwen van landgoed Elswout vormt de icoon Elswout. Deze monumentale gebouwen zijn goed zichtbaar vanaf de openbare weg, waardoor ze een landmark zijn en symbool staan voor de landgoederencultuur. Het behoud van het zicht op de gebouwen vanaf de openbare weg is een belangrijk aandachtspunt en indien mogelijk wordt het in de toekomst versterkt.
Naast landmarks zijn er twee landelijk bekende recreatieve trekkers, Bloemendaal aan Zee en Linnaeushof, die de gemeente op de kaart zetten. Verder zijn er kleinere iconen met cultureel-historische betekenis die bijdragen aan de typische beleving van Bloemendaal. Deze trekkers en iconen worden verder besproken in het hoofdstuk Recreatie.
3. Watertoren Overveen
Voor deze Omgevingsvisie worden de volgende herkenningspunten (landmarks) onderscheiden.
De watertoren van Overveen staat als landmark symbool voor duinwaterwinning in de regio. Het 31 meter hoge gebouw, op een verhoging geplaatst door het Haarlems Waterleidingbedrijf, is goed zichtbaar vanaf de Zeeweg en het omliggende duingebied. Het markeert het einde van de kern Overveen en het begin van het duingebied. Momenteel is de toren omgeven door naaldbomen, maar er wordt gestreefd naar een betere zichtbaarheid van de toren vanuit de openbare ruimte.
1. Haringbuys
4. Gemeentehuis Bloemendaal
Het gebouw de Haringbuys is een historische landmark in Aerdenhout. Het symboliseert het ontstaan van het dorp als tolpunt en herberg. Het markante gebouw aan het
De betekenis van het huidige gemeentehuis als landmark komt vooral voort uit de opvallende ligging boven de Bloemendaalseweg, op de grens van Bloemendaal en
HERKENNINGSPUNTEN
26
2.4 RUIMTELIJKE OPZET GEMEENTE Overveen. Bij toekomstige ontwikkelingen is het essentieel om de karakteristieke positionering van het hoofdgebouw met een herkenbare grondvorm en de voorgevel gericht naar de Bloemendaalseweg te behouden.
prominent aanwezig in de directe omgeving. Toekomstige ontwikkelingen hebben als doel de zichtrelatie met de Brederodelaan te behouden en te verbeteren.
8. Park Lokhorsterduin Bennebroek 5. Kopje van Bloemendaal
Park Lokhorsterduin (voormalig Park Vogelenzang) met de historische gebouwen Vogelenzang, Lokhorst, Beukenhorst, Zonneheuvel en het energiegebouw biedt een mooie entree naar de gemeente vanaf de zuidzijde. In de herontwikkeling worden deze gebouwen gerespecteerd en gerenoveerd. Omliggende bebouwing drapeert zich binnen de mooie bosrijke omgeving om de monumentale gebouwen. Nieuwe bebouwing schikt zich naar deze rol.
Het Kopje van Bloemendaal is een opvallend uitzichtpunt met een panoramisch uitzicht over de duinen en de Metropoolregio Amsterdam. Het is geliefd bij wielrenners vanwege de klim en een populaire route voor fietsers en recreanten. In de winter is het een decor voor sneeuwrecreatie. Het behoud van dit uitzicht naar Haarlem en de omgeving is belangrijk. Dit zal in samenwerking met buurgemeenten gedaan moeten worden.
9. Huis te Vogelenzang Huis te Vogelzang is een belangrijk herkenningspunt in de gemeente Bloemendaal vanwege zijn historische en culturele waarde. Het landgoed, gelegen in de idyllische omgeving van Vogelenzang, vertegenwoordigt het rijke verleden van de regio en is een toonbeeld van de klassieke buitenplaatsen die de streek kenmerken. Met zijn prachtige architectuur, omringende natuur en verbondenheid met de lokale geschiedenis, vormt het een essentieel onderdeel van het erfgoed en draagt het bij aan de identiteit van de gemeente.
6. Hotel Bloemendaal aan Zee Het nieuwe hotel Bloemendaal aan Zee is een opvallend kenmerk dat van veraf de badplaats Bloemendaal aan Zee markeert. Het gebouw geeft een kwaliteitsimpuls aan de omgeving en is karakteristiek door het contrast met het nabijgelegen natuurgebied. Toekomstige bebouwing dient hierbij aan te sluiten.
7. Voormalig Provinciaal Ziekenhuis Bloemendaal Het voormalige PZ-hoofdgebouw aan de Brederodelaan is een opvallende landmark en vertegenwoordigt de geschiedenis van de geestelijke gezondheidszorg in de binnenduinrand. Als grootste monument in de gemeente valt het op door zijn imposante bouwmassa, afwijkend van de omliggende bebouwing. Het hoofdgebouw is
ZICHTLIJNEN Een aantal zichtlijnen richting de stad Haarlem is van oudsher belangrijk en bepalend voor Bloemendaal. Dit zijn zichtlijnen van en naar gebouwen en over open gebieden tussen bebouwing en natuur. Een zichtlijn is
27
2.4 RUIMTELIJKE OPZET GEMEENTE 4. Zichtlijn Brouwersvaart – Grote Kerk
geen bescherming van het hele aangezicht van een gebied. In de omgevingsvisie zijn deze lijnen benoemd, zodat ze bij grote stadsontwikkelingen in Haarlem kunnen worden meegenomen en behouden. Dit betekent niet dat alle ontwikkelingen aan de rand van Haarlem ongewenst zijn, maar wel dat er overleg plaatsvindt bij hogere gebouwen die de zichtlijnen zouden beïnvloeden.
Vanaf de Brouwersvaart loopt een belangrijke zichtlijn naar de Grote Kerk. Dit heeft een historisch verband met de brouwerijen in de stad, waar de Grote Kerk symbool voor staat. De zichtlijn is duidelijk herkenbaar in het landschap en toont de toenemende verstedelijkingsgraad naar het centrum van Haarlem goed.
1. Zichtlijn Kopje van Bloemendaal – St. Bavokerk Het Kopje biedt een prachtig uitzicht op de regio, en dit panoramische uitzicht moet behouden blijven. Met name de blik op het Haarlemse stadscentrum is fraai. Hierin speelt het zicht op de St. Bavokerk een bepalende rol.
5. Zichtlijn Elswoutslaan – St. Bavokerk Vanaf de Elswoutslaan is er vrij zicht op de St. Bavokerk aan de Leidsevaart. Het landschap tussen beide is momenteel enigszins verrommeld. Dit kan in de toekomst worden verbeterd, waardoor de openheid toeneemt en de zichtlijn wordt versterkt.
2. Zichtlijn Watertoren Overveen – Grote Kerk Vanaf de watertoren heeft men een prachtig panoramisch uitzicht over de hele omgeving, dit uitzicht moet behouden blijven. Het meest opvallende element in het uitzicht is de Grote Kerk, wat historisch gezien een belangrijke connectie heeft met de watertoren en Haarlem. Ook vanuit Haarlem is er zicht op de watertoren, die daarmee vanuit de stad het begin van de duinen markeert.
6. Zichtlijn Elswout – Grote Kerk Deze zichtlijn is van grote historische waarde. Het is niet alleen een directe kijk vanuit de landgoederenzone op de oude stad, waar van oudsher een sterke relatie mee bestaat, maar het is ook van cultuurhistorisch belang. De schilder Jacob van Ruisdael heeft deze zichtlijn in zijn werk vereeuwigd.
3. Zichtlijn auditorium Brouwerskolkpark Overveen – Sint Bavo /De Hoge Hout
7. Zichtlijn Strandvlakte – Kerk Vogelenzang
Vanaf het auditorium in het Brouwerskolkpark staan de St. Bavokerk aan de Leidsevaart en de nieuwe toren De Hoge Hout, op het terrein van de voormalige Mariastichting, precies in één lijn. Deze opvallende lijn symboliseert nieuwe stedelijke ontwikkelingen in de regio en is duidelijk zichtbaar vanaf het duin.
Vanuit het noorden is er een duidelijke zichtlijn op de kerk van Vogelenzang, die over de open strandvlakte loopt. Door het gedeeltelijk open maken van de begroeiing langs de Vogelenzangseweg kan deze lijn verder worden versterkt. Dit creëert nieuwe doorkijkjes en verbetert de ervaring van de zichtlijn.
28
2.4 RUIMTELIJKE OPZET GEMEENTE 8. Zichtlijnen open strandvlakten In de open strandvlakten zijn verschillende zichtlijnen aanwezig, maar deze worden niet specifiek benoemd in deze visie. Het openhouden van de strandvlakten en het behouden van de contrasten tussen open en gesloten groen gebied garandeert het voortbestaan van deze zichtlijnen voldoende.
9. Zichtlijnen landgoederen Binnen en tussen de landgoederen zijn zeer waardevolle zichtlijnen aanwezig, waarvan het goed zou zijn als deze versterkt worden. Vele zijn dichtgegroeid of om andere redenen verdwenen. Het herstel van deze lijnen verbetert de beleving van de landgoederen en vergroot het besef van hun historische waarde. Het verbeteren van deze zichtlijnen is echter afhankelijk van de eigendomssituatie.
29
Landmarks (nummers verwijzen naar de tekst), kerken, uitzichten en de belangrijkste zichtlijnen binnen de gemeente.
30
3. VISIE OP HOOFDLIJNEN De visie op hoofdlijnen beschrijft de kernkwaliteiten van de gemeente. De gemeente kan worden ingedeeld in drie zones: de Kust- en duinzone, de Landgoederenzone en de Dorpenzone. Elke zone heeft zijn eigen kernkwaliteiten en karakter. Deze gelden als leidraad voor het maken van ruimtelijke keuzes.
31
3.1 INDELING IN ZONES ZONE 2: LANDGOEDERENZONE
Het landschap en de historische structuur spelen een essentiële rol in de oorsprong en beleving van Bloemendaal en ze leggen het fundament voor onze toekomstvisie. De vastgestelde kernkwaliteiten fungeren als richtlijnen voor de ruimtelijke ontwikkeling in de gemeente. We hebben op basis van de natuurlijke kenmerken drie zones geïdentificeerd die dienen als leidraad voor het maken van ruimtelijke keuzes en om ons beleid in de praktijk te brengen.
Tussen de kust- en duinzone liggen afwisselende gebieden, zoals bossen, landgoederen, villawijken, en open strandvlakten. Dit resulteert in een opvallend contrastrijk landschap.
ZONE 3: DORPENZONE De dorpenzone vormt het meest westelijk deel van de grootstedelijke agglomeratie Haarlem en wordt gevormd door de vijf dorpskernen van Bloemendaal. Deze gaan ten oosten van de dorpen over in de buurgemeenten Haarlem, Heemstede en Haarlemmermeer.
Het landschap en de cultuurhistorische hoofdstructuur zijn essentieel voor het ontstaan en de beleving van Bloemendaal en vormen de basis voor de toekomstvisie. De vastgestelde kernkwaliteiten vormen de richtlijnen voor ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente. Op basis van natuurlijke kenmerken zijn drie zones gehanteerd als leidraad om ruimtelijke keuzes te maken en beleid te concretiseren.
OVERGANG De grens tussen de landgoederenzone en de dorpenzone verloopt golvend, waarbij groene passages soms doorlopen tot aan de stedelijke buurgemeenten en omgekeerd. Dit creëert een gevarieerde beleving van groene en bebouwde gebieden van noord naar zuid.
Deze zones zijn: • Zone 1: Kust- en Duinzone • Zone 2: Landgoederenzone • Zone 3: Dorpenzone
ZONE 1: KUST- EN DUINZONE De westkant van de gemeente wordt gedomineerd door een brede, groene strook langs de kust en duinen. Deze zone heeft een duidelijke grens met de landgoederenzone, via herkenbare punten zoals wegen (Zeeweg/Bloemendaal aan Zee, de Zandvoorterweg), het spoor en duiningangen
32
Kustlandschap, groene en rode passages
33
De drie ontwikkelingszones van de omgevingsvisie
34
3.2 ZONE 1: KUST- EN DUINZONE KERNKWALITEITEN
Het westelijke deel van de gemeente bestaat uit voornamelijk natuurgebieden. Het Nationaal Park ZuidKennemerland en de Amsterdamse Waterleidingduinen maken onderdeel uit van een brede natuurlijke zone die niet alleen de groene grens van Bloemendaal vormt, maar die van de hele regio richting Noordzeekust. Het is daarom belangrijk om deze zone open en natuurlijk te houden. Het grootste deel van de zone is beschermd via het Europese netwerk Natura-2000 en/of maakt deel uit van de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur.
De volgende kernkwaliteiten hebben betrekking op de Kust- en Duinzone: • Bloemendaal is een gemeente aan de kust; het strand en de paviljoens hebben een eigen identiteit • De duinen vormen een natuurlijke eenheid met veel diversiteit in beleving en een hoge ecologische waarde
Het beleid is gericht op het behouden en verbeteren van de continuïteit, openheid en diversiteit van het gebied. Hierbij wordt gezocht naar een goede balans tussen natuur en recreatie en wordt speciale aandacht besteed aan stille en donkere gebieden. Nieuwe bebouwing wordt in deze zone tegengegaan. Storende elementen in het landschap worden zoveel mogelijk voorkomen. Het toevoegen van extra verblijfsrecreatiemogelijkheden is in deze zone niet aan de orde. Kust- en duinzone: rust, natuur en recreatie
35
3.3 ZONE 2: LANDGOEDERENZONE De landgoederenzone bevindt zich tussen de kust- en duinzone en de dorpenzone. Het is een essentiële schakel tussen de stedelijkheid van de Metropoolregio Amsterdam en het Haarlems stadsgebied aan de ene kant, en het open duinlandschap en de zee aan de andere kant. Het is een uniek en hoogwaardig landschap met bossen, landgoederen, villawijken, strandvlakten en zanderijen. De contrasten zijn essentieel voor de kwaliteit van de zone. Binnen deze zone liggen enkele parels van de gemeente, zoals Landgoed Elswout, openluchttheater Caprera en Thijsse’s Hof. Het karakter van de landgoederenzone contrasteert sterk met de naastgelegen zones: het grootschalige duingebied en de bebouwde dorpskernen. Het beleid is gericht op het behoud van kwaliteit en vitaliteit, daarbij wordt een duurzame ontwikkeling van de landschappelijke, de cultuurhistorische en de recreatieve kwaliteiten beoogd. Op beperkte schaal zal ruimte worden geboden voor het splitsen van landhuizen en het toevoegen van extra bebouwing mits dit geen afbreuk doet aan het historische karakter. het vergroten
van het natuurlijke waterhuishoudingsysteem is hier ook onderdeel van. Voor het behouden van de vitaliteit is het daarnaast belang om de economische peilers onder het gebied te versterken. Belangrijke uitgangspunten zijn het behouden van de cultuurhistorisch waardevolle landgoederen en landhuizen, het versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de villaparken, en het behouden of herstellen van historische zichtlijnen en de contrasten binnen het landschap.
KERNKWALITEITEN De volgende kernkwaliteiten hebben betrekking op de landgoederenzone:
Landschappelijke en natuurlijke kernkwaliteiten: • • •
Strandvlakten en wallen vormen een waardevolle herkenbare landschapsstructuur De strandvlakte bij Vogelenzang biedt een groen open gebied met lange zichtlijnen Rond Vogelenzang is een open zanderijgebied, dat Landgoederenzone: cultuurhistorie en exclusief wonen
36
3.3 ZONE 2: LANDGOEDERENZONE • •
Kernkwaliteiten gericht op beleving en recreatie:
een deel van het jaar vol kleurenpracht is Herkenbare lineaire structuur van landgoederen Landgoederen zijn waardevol voor de natuur
• •
Cultuurhistorische kernkwaliteiten: • •
•
• • •
Villawijken met groene uitstraling en bijzondere architectuur verrijken het regionale woningaanbod Architectonische, stedenbouwkundige en landschappelijke kwaliteiten in villawijken kunnen worden gewaarborgd doordeze als beschermd dorpsgezicht te erkennen Zanderijvaarten in oost-westrichting herinneren aan de vroegere economische functie als afvoerkanalen van zand voor stadsuitbreidingen. Elk landgoed en buiten heeft een unieke geschiedenis en karakter. Buitens hebben vaak bijzondere (landschaps) architectuur. Oude laanbomen zijn belangrijk voor de groenstructuur.
•
37
De opengestelde landgoederen worden druk bezocht. De noordelijke strandvlakten zijn waardevol vanwege het meertje van Caprera en het open karakter. Ze kenmerken de sportcultuur van Bloemendaal. Het landschap wordt beleefd vanaf wegen, wandel-, fiets- en ruiterpaden. Doorkijkjes zijn hierbij belangrijk
3.4 ZONE 3: DORPENZONE De dorpenzone ligt tussen de landgoederenzone en het stedelijke gebied ten oosten van de gemeentegrens. Het stedelijke gebied bestaat uit Haarlem, Heemstede en de westflank in Haarlemmermeer. De Bloemendaalse dorpskernen zijn via doorgaande wegen in oostwestrichting verbonden met het stedelijke gebied en zijn in die richting ontwikkeld. De noordelijke dorpen sluiten aan op bebouwing van Heemstede en Haarlem, waardoor er een overgang is tussen stad en dorp.
en open karakter van de landgoederenzone en kusten duinzone te behouden. Binnen de dorpenzone worden krimpeffecten opgevangen en er zijn een aantal zoekgebieden voor toekomstige woningbouw aangewezen. Geschikte locaties binnen de zone worden bekeken voor verdichting en herontwikkeling. De bereikbaarheid en economische vitaliteit van de dorpen, waaronder winkelgebieden en horeca, krijgen extra aandacht. Behoud van de eigenheid en karakteristieken van de kernen heeft prioriteit.
De historische ontwikkeling vond plaats op strandwallen die van noord naar zuid door de gemeente lopen. Dit geldt voor alle dorpen, inclusief Bennebroek, zij het dat Bennebroek op een oostelijker strandwal ligt. Er bestaat een groot contrast tussen de historische noord-zuidas op de strandwal en de ontsluitingen en ontwikkelingen op de oost-westas.
KERNKWALITEITEN De volgende kernkwaliteiten hebben betrekking op de dorpenzone:
Kernkwaliteiten gericht op de regionale context: • •
Het beleid richt zich op het opvangen van ruimtelijke ontwikkelingen binnen de dorpenzone, om het groene
Van oost naar west neemt de stedelijke drukte af en het groen en de rust toe De dorpskernen liggen dichtbij het Haarlems stadsgebied en de MRA. Dit biedt voordelen zoals Dorpenzone: Wonen, winkelen en voorzieningen
38
3.4 ZONE 3: DORPENZONE cultureel aanbod, hoogwaardige werkgelegenheid, infrastructuur en vrijetijdsmogelijkheden, die de aantrekkelijkheid van de dorpskernen vergoot.
Kernkwaliteiten gericht op individuele dorpen: •
•
•
Bloemendaal is een uitgestrekt, groen dorp met ruime villawijken en compacte dorpse bebouwing. Bloemendaal heeft meerdere bekende iconen en toont op vele plekken haar veelzijdige en rijke geschiedenis. Het spoor scheidt Bloemendaal van Haarlem, de duinen omranden de kern aan de westkant. Bloemendaal dorp telt het hoogste percentage inwoners boven de 65. Opvallend is de grote groep alleenstaanden. Het type woningen is gevarieerd, van sociale woningbouw tot miljoenenvilla’s. Overveen is een compact dorp met karakteristieke en historische plekken. Van oost naar west verandert de kern van Haarlems woongebied geleidelijk naar villa’s en duinen. Er is geen sprake van een duidelijke overgang tussen Haarlem en Overveen. De kern wordt doorkruist door grote vervoersaders (spoor en Randweg). Overveen is van oudsher het bestuurscentrum van de gemeente. In Overveen wonen veel gezinnen, meer dan het Nederlandse gemiddelde. Eengezinswoningen komen het meeste voor. Bennebroek is een compact, volwaardig en veelzijdig forensendorp met een rijke geschiedenis. Het dorp wordt duidelijk begrensd door grote structuren zoals
•
•
39
Haarlemmermeer, de bollenstreek van Zuid-Holland, de Leidse Vaart en het spoor. Bennebroek geniet ook landelijke bekendheid door speeltuin Linnaeushof. In Bennebroek wonen relatief veel mensen boven de 75 jaar. Verder is de leeftijdsverdeling gemiddeld. Het type woningen is gevarieerd. Aerdenhout staat voor wonen in een hoogwaardige, ruime, groene en rustige omgeving, nabij de duinen en het strand. In Aerdenhout ontbreekt van oudsher een dorpscentrum. Aerdenhout is qua voorzieningen gericht op Heemstede. In Aerdenhout wonen relatief weinig mensen tussen de 15 en 45 jaar. Bijna de helft van de woningen valt onder het hoogste segment. Vogelenzang is zowel fysiek als qua voorzieningen kleinschalig en compact. Het dorp wordt gekenmerkt door een rustige forensensfeer, een hechte woongemeenschap, een verleden van bollenteelt en een open ligging tussen strandvlakte en grootschalige ontginningen. De leeftijdsverdeling in Vogelenzang is gemiddeld. Bijna een derde van de woningen valt onder sociale huur, het hoogste percentage van de gemeente.
4. WONEN EN LEVEN VOOR IEDEREEN Een belangrijk thema binnen de gemeente Bloemendaal is leven, bouwen en wonen. Het gaat hierbij enerzijds om het in stand houden van een goed woon- en leefklimaat en anderzijds het toevoegen van nieuwe woningen. Dit hoofdstuk heeft betrekking op zowel het wonen als het leven.
Doel We zorgen voor een gevarieerd aanbod van woningen voor alle leeftijdsgroepen. We streven naar een gevarieerd aanbod van voorzieningen, waaronder sportlocaties, dorpshuizen en gezondheidscentra. We zorgen voor goede onderwijshuisvesting en faciliteren het verenigingsleven.
40
4.1 VISIE IN ÉÉN OOGOPSLAG ALGEMEEN •
•
Een bedrijf aan huis is in villawijken onder voorwaarden
•
Op 5 tot 15 grote villapercelen mag de villa onder voorwaarden
•
Bij landgoederen zijn er mogelijkheden voor passende
toegestaan.
Het toevoegen van een divers woningaanbod tot 2030 bestaande uit minimaal 500 woningen waarvan ten minste één derde sociale
worden vervangen voor een seniorenhof.
huur en twee derde betaalbaar •
Het toevoegen van woningen voor doelgroepen die klem zitten, waaronder mensen met een zorgvraag en woonwagenbewoners
voorzieningen en beperkte ontwikkelingen in bestaande
•
Bij alle projecten ligt de focus op kwaliteit en duurzaamheid
bebouwing.
•
Historische structuren en individuele monumentale objecten
•
cultuurhistorisch waardevolle bebouwing die in de loop der tijd is
worden behouden •
verdwenen.
Benoemen en beschermen van historische strandwallen
•
We fasciliteren het verenigingsleven
•
We zorgen dat de sociale veiligheid in stand blijft
Bij de landgoederen zijn er mogelijkheden voor het herstel van
•
Sportvelden en -hallen wordt niet uitgebreid. Wel worden ze, waar mogelijk, intensiever gebruikt. Eventueel worden maatschapplijke functies toegevoegd en ruimtelijke kwaliteitsimpulsen gefaciliteerd.
KUST- EN DUINZONE • •
Het duingebied blijft open en groen; geen toevoegingen van
DORPENZONE
woningen of voorzieningen in duingebied
•
Behouden en versterken authentiek eigen karakter van elk dorp,
•
Nieuwbouw sluit aan bij bestaande dorpsbebouwing qua schaal
•
Waar mogelijk wordt het aantal woningen verdicht.
•
Behoud en zo mogelijk versterking voorzieningenniveau.
•
Er worden diverse nieuwbouwlocaties en zoeklocaties voor
•
Mogelijkheid bedrijvigheid in woonwijken te vervangen door
•
Intensivering van functies stationsgebouwen/gebieden.
accentueren historische structuren.
Bloemendaal aan Zee krijgt een kwalitatieve impuls door strenge eisen te stellen aan nieuwbouw en wordt geen nieuwe dorpskern.
en sfeer.
In Bloemendaal aan Zee mag niet gewoond worden
LANDGOEDERENZONE •
Uniek en aantrekkelijke woonmilieu behouden.
•
Grote groene percelen behouden, versnippering tegengaan
woningbouw aangewezen.
en geen extra bouwoppervlakte toevoegen, tenzij dit een
woningen.
kwaliteitsverbetering betekent. •
Villa’s en landhuizen mogen worden gesplitst onder voorwaarden.
•
Percelen mogen niet worden gesplitst. In de toekomst wordt beleid opgesteld om beperkt het splitsen van percelen toe te staan.
•
De woonfunctie dient in villawijken gehandhaafd te worden, het omzetten van een utilitaire bestemming naar woonbestemming wordt aangemoedigd.
41
4.2 ALGEMEEN De woningmarkt in Bloemendaal staat onder hoge druk. Vooral in het goedkope en middeldure segment is de vraag groter dan het aanbod. Er is ook een tekort aan seniorenwoningen, wat de doorstroming bemoeilijkt. Om het vitaal houden van Bloemendaal en haar voorzieningenniveau te bevorderen, zijn de volgende speerpunten opgesteld:
in gang gezet. Met de realisatie, ook van de plannen die nog niet in uitvoering zijn, verbetert dit de doorstroming in de woningmarkt, ontstaan kansen voor jonge gezinnen, maar wordt ook druk gezet op voorzieningen, infrastructuur en landschap. Behoud van de huidige schaal bewaart het dorpse karakter, maar sluit woningzoekenden buiten.
1. Bouw van meer seniorenwoningen om doorstroming te bevorderen en meer eengezinswoningen beschikbaar te maken voor gezinnen. 2. Bouw van nieuwe sociale huurwoningen en betaalbare woningen die beter aansluiten bij de behoeften van huishoudens met lagere inkomens.
Een belangrijke opgave voor de gemeente is ook de realisatie van woonwagenstandplaatsen. Uit onderzoek blijkt dat de gemeente 11 plaatsen dient te realiseren om aan de vraag te voldoen. De gemeente staat positief in het uitbreiden of intensiveren van de bestaande locaties. In hoofdstuk 5.5 zal een aantal locaties worden aangegeven waar woonwagenstandplaatsen te realiseren zijn. Ook zal er plek moeten worden gevonden voor mensen die beschermd wonen. Tot 2030 is er een opgave van zo'n 5 extra plekken van intramuraal beschermd wonen, maar ook zijn zo'n 10 extra zelfstandige woningen nodig in geclusterde vorm voor de doelgroep die deels begeleid wordt. Bij alle bouw- en verbouwprojecten in Bloemendaal zijn duurzaamheid, beperking van het energiegebruik en kwaliteit belangrijke voorwaarden. Hierbij gelden de ambities zoals benoemd in hoofdstuk 6.
Om dit te bereiken, dient elk woningbouwplan minimaal één derde sociale huurwoningen te bevatten en voor 40% uit middensegment woningen te bestaan. Ook moet 15 procent voor senioren zijn waarvan de helft levensloopbestendig. Door de vergrijzing in Bloemendaal is het nodig extra aandacht te geven aan ouderenhuisvesting. Regionaal is afgestemd dat Bloemendaal 85 zorggeschikte woningen bouwt voor langdurige zorg, 185 geclusterde woningen zoals knarrenhofjes waar potentieel zorg geleverd kan worden, en 105 levensloopgeschikte nultredenwoningen (wat ook bijvoorbeeld reguliere appartementen kunnen zijn).
In de Woonvisie en de MRA-deal is afgesproken dat tussen 2023 en 2030 in totaal 500 woningen worden gerealiseerd. Hiervan zijn een groot aantal al in aanbouw (Park Lokhorsterduin). Om de bouwstroom door te zetten heeft de gemeente de ambitie om tot 2035 in totaal 500 woningen te realiseren. Dit heeft betrekking op het verlenen van vergunningen van woningen tussen 1 jarnuari 2026 en 1 januari 2035.
DILEMMA: Wel of niet toevoegen van 500 woningen tot 2035 Bloemendaal staat voor de keuze (tenminste) om circa 500 woningen toe te voegen tussen 2026 en 2035. Van dit aantal van 500 is de uitvoering voor 250 woningen reeds
42
4.2 ALGEMEEN De gemeente heeft veel vooroorlogse bebouwing, waaronder monumentale panden. In totaal heeft de gemeente 487 beschermde monumenten waarvan 269 rijksmonumenten, 27 provinciale monumenten en 191 gemeentelijke monumenten. Het villapark Duin en Daal heeft de status van Beschermd Dorpsgezicht. Deze monumenten en historische structuren zijn cruciaal voor de identiteit van Bloemendaal. In de toekomst zullen meer objecten als gemeentelijk monument worden aangewezen, inclusief naoorlogse objecten. De archeologische waarden moeten worden beschermd door bepalingen in omgevingsplannen op te nemen. Voor het beschermen van streekgebonden historische waarden, kan een regionale samenwerking een meerwaarde betekenen. In dit kader wordt door NMF beleid opgesteld in de vorm van een verwachtingskaart, een beleidskaart en een beleidsnota archeologie.
43
4.3 KUST- EN DUINZONE De Kust- en Duinzone heeft een grote recreatieve en natuurlandschappelijke waarde voor de regio. Hierbij ligt de nadruk op behoud en niet op woningbouw of verstedelijking. Sommige oudere bebouwing langs de Kop van de Zeeweg kan worden opgewaardeerd om het gebied aantrekkelijker en herkenbaarder te maken. Hierbij is het belangrijk dat het contrast met de grootschalige bebouwing langs delen van het Zandvoortse strand blijft bestaan. Er wordt geen nieuwe (woon)bebouwing toegestaan. Kust- en Duinzone: strandrecreatie, impuls Bloemendaal aan Zee en extensieve duinrecreatie
44
4.4 LANDGOEDERENZONE Binnen de landgoederenzone liggen de meest aantrekkelijke woonmilieus van de gemeente en de metropoolregio, de gemeente heeft hiermee een zeer bijzondere positie in de woningmarkt als het gaat om het unieke woonmilieu. De gemeente wil deze positie behouden, mede ook om bij te kunnen dragen aan het Europees concurrerend vestigingsklimaat van de metropoolregio.
doorstroommogelijkheden. Om dit te verruimen is het transformeren van villapercelen naar een seniorenhof, of andere geclusterde woonvorm met nultredenwoningen voor senioren, onder voorwaarden mogelijk.