S01a Regionaal beleidsplan Samen Dichtbij.pdf

toepasbare kennis over de meest voorkomende

ogen en oren van de wijk of het dorp en kunnen

psychische problemen. Deelnemers leren eerste

zo invulling geven aan 'vroegsignalering'. Voor de

een belangrijke rol in de communicatie: soms is er

hulp te bieden aan mensen met (beginnende)

opzet van dit sluitend (wijk)netwerk wordt gebruik

nog schroom, vooral vanuit de BW-bewoners en

psychische problemen. Iedereen kan aan de training

gemaakt van de lessen die zijn geleerd uit de

de samenstelling van bewoners wisselt nog wel eens. Slotsom is dat de woonvoorziening is

meedoen, van familie en buurtbewoners tot

pilots Wijkgerichte GGZ, die zijn voortgekomen

professionals van bijvoorbeeld woningcorporaties

uit het Advies- en Verbeterplan Sluitende aanpak

opgenomen in de buurt. Er is onderling respect en belangstelling. Wellicht is dit eigenlijk al meer

of politie. Er is veel aandacht voor het aanleren van

psychisch kwetsbare mensen.

vaardigheden, onder andere hoe te handelen in

dan je in sommige andere buurten treft!

een crisissituatie.

- Het professionele netwerk werkt nauw samen met het informele netwerk van mensen (familie,

Een ander voorbeeld dat mensen met een psychische

vrienden, kennissen, buren), met oog voor even­ tueel verstoorde verhoudingen binnen het netwerk.

Bij het bevorderen van de acceptatie en participatie

beperking kan helpen om zich thuis te voelen in

van mensen hebben onder meer hulpverleners,

een buurt zijn de Wijkringen (ook wel Buurtcirkels

zoals ambulant begeleiders en FACT-teams, een

genoemd) die bestaan uit deelnemers die elkaar

- Eenduidige afspraken over integrale en resultaat­

belangrijke rol door ervoor te zorgen dat cliënten

ondersteunen bij alledaagse dingen, samen

gerichte ondersteuningsplannen en de taken en

actief kennismaken met hun buren en dat hulpver­

boodschappen doen of elkaar gewoon even bellen

competenties van een casemanager.

leners bereikbaar zijn voor het geval het misgaat.

bijvoorbeeld. De Wijkring wordt gecoördineerd

Als er een beschermde woonvorm komt in een

door een vrijwilliger uit de buurt. Er draaien Wijk­

22

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

VOORSTELLEN (VERVOLG)

3.2 18-/18+

- In iedere wijk of (cluster van) kern(en) zijn

Dit toekomstplan is een integraal plan: in samen­ spraak met de jongere en andere betrokkenen

diverse mogelijkheden voor mensen met een

Verschillende landelijke onderzoeken hebben

moet worden vastgelegd welke ondersteuning er

GGZ-achtergrond om anderen te ontmoeten.

aangetoond dat jongvolwassenen vaak tussen wal

nodig is op alle leefdomeinen: wonen, school,

en schip vallen na het bereiken van de volwassen­

werk, inkomen, vrienden, relaties en zorg in de

- Iedere gemeente heeft in najaar 2018 invulling

heid met 18 jaar. Ze worden in staat geacht om

overgang naar volwassenheid. Een toekomstplan is

gegeven aan minimaal 70 % van de aanbevelin­

zelfstandig hun problemen aan te pakken, terwijl sommigen daar nog niet aan toe zijn. Jeugdhulp

een plan dat:

gen uit het Advies- en Verbeterplan Sluitende aanpak psychisch kwetsbare mensen, waaronder

geldt tot 18 jaar met een mogelijke uitloop tot

van de jongere te werken aan de toekomst:

deskundigheidsbevordering van professionals in

23 jaar (verlengde jeugdhulp). Door gebrek aan

participatie en zelfredzaamheid;

de 0e en 1e lijn.

- als doel heeft om met de jongere en het netwerk

passende ondersteuning en huisvestings- en

- een hulpverlener of vrijwilliger samen met de

financiële problemen vanaf 18 jaar komt deze

jongere én het netwerk van de jongere maakt;

8. Voor mensen met EPA die zelfstandig wonen,

doelgroep in een latere fase van hun leven weer

- aansluit bij de motivatie en leefwereld van een

is in iedere sub-regio een time out-voorziening

in beeld bij hulpverleningsinstanties, vaak met

jongere;

beschikbaar waar mensen tijdelijk in een be­

complexere problemen.

- benoemt welke ondersteuning er nodig is op alle

schermde omgeving kunnen herstellen in het

leefdomeinen;

geval van een terugval. Op sub-regionaal niveau

AANPAK REGIO RIVIERENLAND

- een risicotaxatie bevat;

maken de gemeenten afspraken over het aantal

Bij het proces zorginkoop Wmo-Jeugd in regio

- bij voorkeur zo vroeg mogelijk wordt gemaakt,

benodigde plekken en gezamenlijke financiering.

Rivierenland wordt aan zorgaanbieders met wie

bijvoorbeeld als de jongere 16 jaar is.

een raamovereenkomst wordt afgesloten gevraagd 9. In het najaar van 2018 is een signaalpunt

of zij mede invulling willen geven aan de samen-

Door het opstellen van een toekomstplan kan de

gerealiseerd waarbij buurtbewoners en

werkingsverklaring. Naast het algemeen doel van

jongere anticiperen op de veranderingen. Is ook bij

professionals vroegtijdig (niet-acute) signalen

de samenwerking, hoe we met elkaar om gaan en

18+ ondersteuning noodzakelijk, dan kan dit ook

kunnen melden wanneer mensen zich zorgen

hoe we samen werken, zijn in de samenwerkings-

worden opgenomen in het plan. De implementatie

maken over iemand en niet weten wat te doen.

verklaring ook de onderwerpen genoemd waarbij

van het toekomstplan door zorgaanbieders die

we samen werken. Een van deze thema's is de

actief zijn in regio Rivierenland zal vormkrijgen

Signalen komen binnen bij professionals die

overgang van jeugdzorg naar de Wmo en Wlz

vanaf 2017/2018.

kunnen schakelen met zowel de persoon in

(18- /18+). Het thema overgang 18- /18+ is in regio

kwestie als met de buurt en het wijknetwerk.

Rivierenland geen nieuw thema. In de periode

AANPAK REGIO RUK VAN NIJMEGEN

Het schaalniveau van zo'n signaalpunt moet nog

2012 tot en met 31 december 2014, heeft in regio

In 2016 is voor het Rijk van Nijmegen de analyse

worden bepaald. Een optie is om het signaal­

Rivierenland het project "Ondersteuning na

'Tussen schip en wal' opgesteld waarbij de proble­

punt te koppelen aan Meldpunt Bijzondere Zorg,

Jeugdzorg regio Rivierenland (ONJ)" gelopen. Uit

matiek van 18-/18+ in kaart is gebracht van specifiek

maar we verkennen ook andere mogelijkheden, waarbij we een relatie leggen met de Wet

dit project is gebleken dat het opstellen van een

jongeren die uitstromen uit de residentiële jeugd­

toekomstplan een instrument is dat kan helpen bij

hulp, naar schatting ongeveer 50 jongeren per jaar.

verplichte ggz (Wvggz) die er aan komt.

de vormgeving van de ondersteuning vanaf 18 jaar.

Op basis van deze analyse is een integrale aanpak

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

23

ontwikkeld die jongeren toekomstperspectief moet

OGGZ-niveaus

bieden en moet voorkomen dat deze jongeren tussen wal en schip belanden en afglijden. Het Zelfstandig wonen

integrale aanbod bestaat uit voldoende (betaal­

Multiproblemsituaties Lokale aanpak

Wonen in risicosituaties

bare) huisvesting (zie par. 4.1), financiële coaching,

Wonen met ambulante begeleiding

daginvulling (werk, onderwijs, dagbesteding) en

Wonen met Nazorg 1& Waakvlam

Zelfstandig wonen

1 ]

gespecialiseerde vormen van ondersteuning. Cruciaal in de integrale aanpak is de coördinatie door een coach die zich minimaal 3 jaar verbindt

Tweedekansbeleid

aan de jongere om de overgang van 18- naar 18+ te begeleiden.

3.3 VANGNET EN BEMOEIZORG: WAT GAAT GOED EN WAT KAN BETER

Begeleid wonen Beschermd kleinschalig wonen

Multiproblemsituaties Regionale aanpak

Mensen die tot de bemoeizorg-doelgroep (ook wel OGGZ9) behoren, zijn niet in staat zelfstandig te

Ernstige crisissituatie

functioneren en in de eigen bestaansvoorwaarden te voorzien door een complex aan problemen op

Wonen op en rond de straat

Intramuraal wonen

gebieden als werk, inkomen/schulden, opvoeding, verslaving, sociale problemen (eenzaamheid, huiselijk geweld), woonoverlast, etc. Ze hebben dringend hulp nodig om verder afglijden te voor­ komen en er kan sprake zijn van risico op overlast voor de omgeving. Problematiek speelt zich vaak 'achter de voordeur' af en is daardoor niet altijd

ca. 5.500 mensen. De risicogroep wordt geschat

opvang te beperken. Er is nu teveel variatie in de

zichtbaar. Het gaat om een kleine groep mensen

op 2-5

wijze waarop de lokale zorgnetwerken zijn vorm­

die vaak geen (gerichte) hulpvraag heeft of geen

Lokale zorgnetwerken, waarbinnen hulpverleners,

gegeven. We blijven inzetten op POH: Preventie, Opvang en Herstel.

van de bevolking.

hulp wil, ze zijn 'zorgmijdend'. Exacte cijfers over

politie en corporaties samenwerken, zijn cruciaal

de omvang zijn niet beschikbaar, maar landelijk

voor signalering en regie op deze doelgroep.

hanteert men meestal een percentage van tussen

Doorontwikkeling van de lokale zorgnetwerken,

0,5

gericht op de bemoeizorg-doelgroep, is nodig

en 1,5

van de bevolking. Voor de regio

Nijmegen en Rivierenland hebben we het dan over

24

voor een passend vangnet en om instroom in de

9 oggz staat voor openbare geestelijke gezondheidszorg.

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

REGIONALE AGENDA - REGIOVISIE OGGZ

listische) hulp. Het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ)

ten vanaf 2018 nodig zijn om een goede borging

2013-2017

vormt een belangrijke rol bij de advisering, de toe-

van preventie, zorg- en uitstroomactiviteiten

De Regionale Agenda en Regiovisie OGGZ 2013­

leiding naar- en coördinatie van zorg bij (dreigende)

mogelijk te maken.

2017 sloot qua uitgangspunten en aanpak aan bij

dakloosheid, vervuiling, verwaarlozing, verkomme­

de visie op de transities, zoals zelfregie, integraal werken en zo lokaal mogelijk. Hieraan gekoppeld zijn

toeleiding naar zorg in het kader van nazorg

ring en verloedering. Specifieke taken daarbij: VOORSTELLEN

in deze agenda diverse actiepunten geformuleerd

ex-gedetineerden, Praktijk Buitenzorg/medische

10. Iedere gemeente heeft in aansluiting op de

die nog steeds relevant zijn voor deze kwetsbare

zorg aan daklozen, screenen van casussen in het

wijkgerichte GGZ een lokaal zorgnetwerk voor

doelgroep. Veel van deze actiepunten zijn geïnte­

Veiligheidshuis en het voeren van de regie op de

multi-probleemhuishoudens waarbinnen, indien

greerd en geconcretiseerd in andere onderdelen

zorgketen straat- en jeugdprostitutie.

nodig, wordt gewerkt met dwang en drang.

opname van uitstromers vanuit de Maatschappelijke

SPECIFIEKE DOELGROEPEN: EX-GEDETINEER-

voeringsplan, inclusief afstemming met de

Opvang (par. 2.3), afspraken met woningcorporaties

DEN EN PROSTITUTIE

regionale voorzieningen zoals MBZ.

(par. 4.1) en zorgverzekeraars (o.a. waar het gaat op wijkgerichte GGZ, par. 2.2 en 3.1), casemanagement

Daarnaast is nog een aantal acties voor specifieke doelgroepen binnen de OGGZ actueel:

11. We benutten de analyse van de Nijmeegse

(par. 3.1) en over schuldhulpverlening/financiën

- Nazorg ex-gedetineerden en forensische zorg: de

aanpak nazorg ex-gedetineerden voor ver­

huidige Nijmeegse aanpak nazorg ex-gedetineerden

sterking van de effectiviteit van de nazorg en

wordt in 2017 geanalyseerd op de effectiviteit van

voor versterking van regionale samenwerking.

van dit plan, zoals afspraken tussen gemeenten over

(par. 4.4).

Gemeenten maken hiertoe een bondig uit­

GOED GEËQUIPEERDE EN FUNCTIONERENDE

de aanpak en samenwerking. Op basis hiervan zullen

LOKALE ZORGNETWERKEN

we verbeteringen doorvoeren in de zorgketen en

12. We borgen de regionale aanpak op de

Een actiepunt waar in de regio's Nijmegen en

bekijken we de mogelijkheden om de regionale

zorgketen prostitutie.

Rivierenland wisselend invulling aan is gegeven,

afstemming te versterken. Een aantal mensen

is dat iedere (cluster van) gemeente(n) een goed

heeft na afloop van een rechterlijke maatregel op

functionerend lokaal zorgnetwerk dient te hebben

basis van de Wet forensische zorg nog zorg nodig

voor multi-probleemhuishoudens, waarbinnen

via de Wmo. Dit kan gaan om ambulante begelei­

sprake is van samenwerking op casusniveau tussen

ding, beschermd wonen of maatschappelijke

ln zowel het Rijk van Nijmegen als in Rivierenland is

zorgverleners en leefbaarheidspartijen (m.n. woning­

opvang. Ook dan is een warme overdracht

een Interventieteam samengesteld met vertegen­

corporaties en politie) en dwang en drang kan

noodzakelijk.

woordigers van de diverse zorgketenpartners waar­

worden toegepast.

INTERVENTIETEAM 2.0

onder JBG, Pro Persona, RIBW, Iriszorg, Thuiszorg en - Zorgketen prostitutie: 2017 is het laatste jaar

MEE. Vanuit deze interventieteams worden onder

TOELEIDING NAAR ZORG VIA HET MELDPUNT

waarin met incidenteel budget van het rijk, een

regievoering van het MBZ bemoeizorgtrajecten

BIJZONDERE ZORG

extra impuls op de zorgketen prostitutie is

voor complexe zorgmijders en/of overlast gevende

Bij zeer ernstige complexiteit van de casus kan vanuit

gegeven. We kijken in overleg met direct betrok­

cliënten geïndiceerd en uitgezet bij de deelnemende

de lokale zorgnetwerken worden opgeschaald naar

ken organisaties in de keten - NIM/Swon, Iriszorg,

partners. De deelnemers in het team leveren elk

het Meldpunt Bijzondere Zorg (GGD) voor (specia­

MEE en het MBZ (regievoerder) - welke activitei­

een bijdrage vanuit hun specifieke expertise.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

25

Voor jongeren is er is er het jeugdFACT, een

een escalerende crisissituatie of ingrijpende levens­

aanbiedt. Dit is nu gekoppeld aan de behandeling.

samenwerkingsverband van Iriszorg, NIM, Pro

gebeurtenis. Cliënten zijn in zo'n transitieperiode

Ook na afsluiting van de behandeling is de crisis­

Persona, Pluryn en het Regionaal Jongerenloket.

vaak de greep op hun bestaan kwijt: er is veel

kaart een waardevol instrument. Daarom is het

spanning en onzekerheid, maar tegelijkertijd is er

zinvol halfjaarlijks de kaart te updaten. Dit hebben

In de Sluitende aanpak voor mensen met psychische

vaak een grotere bereidheid om te veranderen.

we buiten de behandelsetting nog niet geregeld.

kwetsbaarheid 2017 (Gelderland-Zuid) is onder de

CTI speelt hierop in door cliënten in deze periode

Als de cliënt niet in behandeling is, zou deze taak

noemer Interventieteam 2.0 een versterking van de

emotionele en praktische steun te bieden.

opgepakt kunnen worden door de huisarts, praktijk-

twee huidige interventieteams opgenomen. De

CTI inzetten als vroeg-interventie is nieuw, maar

ondersteuner GGZ of een mantelzorger, maar ook

huidige interventieteams, één in regio Nijmegen en

biedt kansen vanwege de sterk op herstelgerichte

een cliëntgestuurde organisaties is een optie.

één in regio Rivierenland, bieden bemoeizorg aan

werkmethode.

'zorgwekkende zorgmijders' en dak- en thuislozen

MULTIDISCIPLINAIRE CRISISBEOORDELINGS-

en zorgen voor toeleiding naar reguliere zorg. Doel

KAMER (M-CBK) EN GEBUNDELDE CRISISZORG

van het Interventieteam 2.0 is sneller te reageren en de samenwerking te verbeteren tussen politie

3.4 ACUTE OPVANG - SPOEDIG DICHTBIJ

en zorgverleners rondom mensen die ontregelen in de openbare ruimte, met name de politie, huis­

Verschillende signalen uit het werkveld vormen aanleiding voor het ontwikkelplein M-CBK. Zo komt de politie in Gelderland-Zuid steeds vaker in contact

In de Sluitende aanpak voor mensen met psychische

artsenpost, crisisdienst en regulier zorgverleners.

kwetsbaarheid is, naast investeringen in het voor­

Dit is vooral van belang als blijkt dat er bij een

veld, ook een aantal maatregelen opgenomen voor

'verwarde' persoon buiten kantoortijden bij nader

het geval het toch mis gaat, wat nooit helemaal te

inzien sprake is van een niet-acute melding. In

voorkomen is. De belangrijkste zijn:

concreto worden de interventieteams nu uitge­

- Standaardgebruik crisiskaart

breid met een wijkagent, een verpleegkundig

- Multidisciplinaire crisisbeoordelingskamer

specialist, een ervaringsdeskundige en in regio

- Passend vervoer

W

91

w

SLUITENDE AANPAK:

Nijmegen met een professional met lvb-expertise (in regio Rivierenland al aanwezig). Het Interventie­

STANDAARD GEBRUIK CRISISKAART

team 2.0 handelt op basis van E33-meldingen bij

Binnen de 'Sluitende aanpak' is uitbreiding van het

politie, meldingen bij de Huisartsenpost (HAP),

gebruik van crisiskaarten een speerpunt. Een crisis­

Meldpunt Bijzondere Zorg, Buitenzorg, de crisis­

kaart is een persoonlijke kaart waarop staat vermeld

dienst en vanuit de wijk. Alle psychisch kwetsbare

hoe iemand met psychiatrische problematiek in

mensen die via het IV-team 2.0 in beeld komen,

een crisis benaderd en opgevangen wil worden.

wordt de mogelijkheid geboden van een CTI-traject.

Met de crisiskaart houden mensen de regie over

Hier maakt ook de crisiskaart onderdeel van uit.

behandeling, medicatie en maatregelen in hun

Critical Time Interventie (CTI) is een evidence based

persoonlijke omgeving tijdens een (dreigende)

interventie voor kwetsbare mensen die in hun leven

crisis. In regio Gelderland-Zuid is Pro Persona de

een kritische transitie doormaken als gevolg van

verantwoordelijke GGZ-instelling die de crisiskaart

26

W INVESTEREN IN VOORVELD, MAAR OOK IN MAAT­ REGELEN VOOR ALS Lik

HET MIS GAAT

i

ā

A

A

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

met mensen die in de war zijn en overlast veroor­

opvang en meer samenhang in de crisiszorg in

zaken in de openbare ruimte. De E33 meldingen

beide sub-regio's voor alle doelgroepen. De

(de code waaronder de politie deze incidenten

M-CBK is humane, veilige opvang met een borging

registreert) hebben in Rivierenland voor 80 tot 90 %

van de follow-up, ook in de avond-, nacht- en

betrekking op middelengebruik. Iemand in verwarde

weekend-uren. Voorwaarde is dat is vastgesteld dat

toestand heeft veilige opvang, zorg en aandacht

deze persoon niet in de thuissituatie beoordeeld

nodig en hoort niet thuis in de politiecel. In regio

kan worden. Voordat een keuze wordt gemaakt

Nijmegen is per 1 juli 2016 bij Pro-Persona een

voor een multidisciplinaire beoordelingskamer

crisisbeoordelingskamer (CBK) geopend. Deze

wordt binnen het ontwikkelplein als tussenstap een

kamer is bedoeld voor de beoordeling van mensen

verbeterslag gemaakt in het acute meldingsproces.

met acute psychiatrische nood, niet voor mensen

Dit moet in de loop van 2018 leiden tot:

met een verstandelijke beperking of dementie, of

1. Concreter inzicht in de omvang van acute

voor mensen met verward gedrag in combinatie

psychische meldingen, de (gewenste) plek van

met dronkenschap of middelengebruik. In Rivieren­

beoordeling en benodigde voorzieningen in het

land is de voorziening van een CBK er nog niet. De crisisdienst (crisis-DBC) wordt door de zorgver­

kader van een passende follow-up; 2. Een verbetering bij het inschakelen van de juiste

zekeraar ingekocht bij Pro Persona. Gebleken is dat

professional voor een beoordeling met de

ook hier de verslavingszorg en LVB-zorg geen

garantie op een follow-up;

onderdeel uitmaken van de crisisdienst/IHT. Een ander signaal is dat het ambulancevervoer in

3. Een experiment met een triagist in de centrale meldkamer van Gelderland-Zuid.

Gelderland-Zuid in een weekend rond de 60 mel­ dingen krijgt van 'mensen met verward gedrag'.

PASSEND VERVOER

Het ambulancepersoneel schakelt de huisarts in of

Voor de inrichting van passend vervoer van 'verwarde

vervoert deze persoon naar de Spoedeisende hulp.

personen' als alternatief voor vervoer door de

Deze maken vervolgens een inschatting of de patiënt

politie, is een werkgroep geformeerd op het niveau

gezien moet worden door de crisisdienst.

van Gelderland-Zuid en Gelderland-Midden, onder

De ambulancedienst schakelt zelf niet rechtstreeks

regie van het Acute Zorgregio Oost (AZO).

met de crisisdienst. Als laatste blijkt dat de conti­ nuïteit van zorg, na het wegnemen van de crisis, in Gelderland-Zuid niet goed geregeld is voor die

VOORSTEL

personen die geen zorgkader hebben. Hierdoor

13. Sluitende aanpak psychische kwetsbaarheid

gaan mensen die psychisch ernstig zijn ontregeld

- programmalijn Spoedig dichtbij: uitrol crisis-

weer 'op straat' na de (bijv. somatische) beoordeling,

kaart, Interventieteam 2.0, multidisciplinaire

ook als de expert vindt dat dit onverantwoord is.

beoordelingskamer/gebundelde crisiszorg en

Doel van de M-CBK is te komen tot een definitieve

passend vervoer.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

IMPULS OP ALLE LEEFGEBIEDEN IEDEREEN EEN PASSENDE

4.1 WONEN WONING IN EIGEN WAT IS ER AL? Gemeenten maken prestatieafspraken met

OMGEVING OF WAAR

woningcorporaties over diverse onderwerpen,

MEESTE KANS

waaronder wonen en zorg. De afspraken variëren per gemeente. Zo hebben Nijmegen en Tiel

OP HERSTEL IS

afspraken over het reserveren van woningen voor bijzondere groepen (Werkgroep Bijzondere Bemiddeling/WBB) en begeleide herkansing.

Woonvarianten

Nijmegen ontwikkelt vanuit haar centrum-

Voor de groep cliënten waar de overgang van

gemeentetaak voor maatschappelijke opvang

intramuraal naar zelfstandig wonen te groot is, is

woonprojecten voor zeer kwetsbare mensen, zoals Housing First en Skaeve Huse.

behoefte aan tussenliggende woonvormen, zoals trainingshuizen, geclusterd zelfstandig wonen of zelfstandig begeleid wonen met 24-uursbereikbaarheid (zie par. 2.2). Hierbij zien we onder meer kansen

28

AMBITIE

voor een creatieve invulling van (leegstaande) grote

Iedereen die met of zonder ondersteuning zelf­

panden waarin een 'magic mix' van doelgroepen

standig kan en wil gaan wonen of blijven wonen,

wordt gehuisvest. In andere steden zijn hiervan al

krijgt een passende woning in de eigen omgeving

voorbeelden, zoals de Short Stay Facility in Dord­

of in de omgeving waar de meeste kans op herstel

recht, die we als inspiratiebron beschouwen. Een

is. Daarbij houden we enerzijds zoveel mogelijk rekening met de draagkracht van dorpen en wijken

aantal GGZ-cliënten heeft bijvoorbeeld behoefte

en anderzijds met de woonbehoefte van mensen,

zelfstandig wonen een oplossing kan zijn. Als sprake

zoals prikkelarm wonen.

is van zelfstandige woonunits binnen een intramurale

aan 'lotgenoten' in de buurt, waarvoor geclusterd

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

woonvorm is het relatief eenvoudig om zo'n woon­

- Om grip te houden op de spreiding van kwets­

vorm om te zetten naar extramurale geclusterde

bare doelgroepen over buurten en straten en

een slechte financiële positie. Dat belemmert nog eens extra de toegang tot een toch al krappe

zelfstandige woningen. Binnen het spectrum van

concentratie te voorkomen met het oog op de

woningmarkt. Hierboven zagen we al dat een

woonvarianten blijft voor een aantal cliënten ook

draagkracht van buurten. Op langere termijn

relatief zeer groot deel van Beschermd Wonen­

altijd aanbod voor Beschermd Wonen in de vorm

streven gemeenten naar meer variatie in wijken

bewoners bestaat uit jongvolwassenen. De indruk

van een intramurale voorziening noodzakelijk.

en dorpen door 'goedkoop' te bouwen in 'dure'

bestaat dat met Beschermd Wonen daarmee deels

Specifiek voor jongvolwassenen is behoefte aan

buurten en andersom ook koopwoningen te

ook huisvestingsproblemen worden opgelost.

meer betaalbare kamerbewoning/studio's voor

bouwen in buurten met veel sociale huur.

Omgekeerd draagt de situatie ertoe bij dat bewo­

niet-studenten.

ners die zelfstandig willen wonen (of voor wie de In met name Nijmegen en Tiel wordt al enige jaren

aanbieder de woning wil 'omklappen') tegen

Toewijzingsbeleid

ervaring opgedaan met de Werkgroep Bijzondere

financiële barrières aanlopen.

Woningcorporaties zijn niet alleen van belang voor

Bemiddeling die woningen toewijst voor bijzondere

Voor jongvolwassenen zullen we tot creatieve

het realiseren van woonvarianten, maar ook met

doelgroepen, zoals vergunninghouders en mensen

woonoplossingen moeten komen via bijvoorbeeld

het oog op het toewijzingsbeleid. Om diverse

die uitstromen uit een zorginstelling of de opvang.

kamerbewoning in combinatie met zelfstandig-

redenen is het van belang om afspraken te maken

Het aantal woningen dat via bijzondere bemiddeling

heidstraining.

met woningcorporaties over de beschikbaarheid

wordt toegewezen is aan een maximum gebonden,

van geschikte woningen in relatie tot de transfor-

om balans te houden tussen de vraag van bijzondere

Weer thuis

matieopgave die we hebben voor Beschermd

doelgroepen en gewone woningzoekenden.

We kunnen de transformatie-opgave niet realiseren

Wonen en Maatschappelijke opvang:

Daarover maken we afspraken met de woning­

zonder medewerking van woningcorporaties.

- Afspraken over het leveren van voldoende

corporaties. Overigens hebben we het hier alleen

Reden voor centrumgemeente Nijmegen om zich

over uitstroom, een groot deel van de ambulantise-

samen met woningcorporaties en (de belangrijkste)

ring zal gerealiseerd (moeten) worden via instroom­

zorgaanbieders aan te sluiten bij het landelijk

begeleiding om problemen in de leefomgeving te voorkomen; - Om te zorgen dat de beschikbaarheid van een woning afgestemd kan worden op het gewenste

beperking. Daarnaast is het niet voor alle mensen

programma Weer thuis. Binnen dit programma

die kunnen uitstromen uit Beschermd Wonen of

vertalen we gezamenlijk de woonopgave die

moment van uitstroom. Veel mensen uit de doel­

Opvang nodig om een woning te regelen via bij­

voortvloeit uit de ambulantisering naar concrete

groep hebben een zeer laag inkomen en daardoor

zondere bemiddeling. Een aantal mensen kan via

afspraken over wonen en begeleiding

behoefte aan een goedkope of zeer betaalbare

de reguliere weg (Entree in regio Nijmegen) aan

huurwoning. Ondanks het aantal woningen dat

een woning komen, als hier op tijd op wordt

nodig zal zijn voor de extramuralisering10 is de

geanticipeerd in begeleidingsplannen. 10 in de quick scan wonen - uitgevoerd onder de instellingen van de

verwachting dat het probleem niet zozeer is dat er

FEDERATIE OPVANG, GGZ NEDERLAND EN DE RIBW ALLIANTIE - WORDT GESCHAT

een structureel tekort aan betaalbare woningen

Speciale aandacht voor jongvolwassenen

is, maar dat een geschikte woning niet altijd op

Nauw verwant aan bovenstaande voorwaarde is de

BETAALBARE EN PASSENDE 1-2 KAMERWONINGEN - OM DE HUIDIGE BW- EN

korte termijn beschikbaar is. Het is van belang dat

noodzaak van aandacht voor de financiële situatie

ZOUDEN KUNNEN WONEN (NAAR SCHATTING 16.000 MENSEN) VAN EEN WONING

de woonplek zoveel mogelijk de kans op succes­

van veel mensen met een psychische kwetsbaar­

volle zelfstandigheid vergroot;

heid. Met name jongvolwassenen verkeren vaak in

DAT LANDELIJK CIRCA 10.000 EXTRA WONINGEN NODIG ZIJN - MET NAME

MO-CLIËNTEN DIE, MITS VOLDOENDE BEGELEIDING AANWEZIG IS, ZELFSTANDIG

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

TE KUNNEN VOORZIEN (FEDERATIE OPVANG, 2016). IN GELDERLAND-ZUID KOMT DAT GEËXTRAPOLEERD NEER OP RUIM 300 WONINGEN VERSPREID OVER EEN LANGERE PERIODE AFHANKELIJK VAN HET GEKOZEN SCENARIO.

29

VOORSTELLEN

4.2 WERK EN DAGBESTEDING

14. Samen met woningcorporaties en zorgaan­

was ingediend bij het ministerie SZW. - Werkzaak Rivierenland is onlangs gestart met het

bieders: op basis van scenario 3 opzet van een regionaal ontwikkelprogramma met fasering -

WAT IS ER AL?

aanbieden van Leerwerktrajecten. Het doel van

Werkzaak Rivierenland

deze leerwerktrajecten, waarin leren en werken

Weer Thuis - voor diverse woonvarianten en

Werkzaak Rivierenland voert voor een aantal

wordt gecombineerd, is het vergroten van de kans

(tijdelijke) terugvalmogelijkheden voor de ver­

gemeenten in regio Rivierenland de Participatie­

op duurzame uitstroom van mensen met onder

schillende stadia tussen Maatschappelijke Opvang

wet en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) uit11.

andere een psychische beperking. Ook vanuit dit

en Beschermd Wonen en begeleid zelfstandig

In een netwerk van organisaties werkt Werkzaak

project kunnen verbindingen worden gelegd met

wonen (trainingshuizen, omklapwoningen, op- en

Rivierenland samen om de arbeidsmarktregio

mensen die beschermd wonen.

afschalingsmogelijkheden van intramuraal naar

optimaal te bedienen, vanuit de visie: talent werkt

extramuraal en andersom, tijdelijk verblijf).

voor Rivierenland. Werkzaak voert niet alle onder­

binnen de voorziening 'Beschut werk Participatie­

delen van de Participatiewet uit. Zij keert voor alle

wet' waarbij samen wordt gewerkt met instellingen voor arbeidsmatige dagbesteding.

- Werkzaak Rivierenland start met een proeftuin

Iedere gemeente (individueel/sub-regionaal/

gemeenten waarvoor zij werkt uitkeringen uit,

regionaal) maakt op basis van het ontwikkel-

maar de begeleiding van inwoners met 'profiel 4'

programma Weer Thuis prestatieafspraken met

gebeurt door de gemeenten. Dit zijn inwoners die

Het WerkBedrijf Rijk van Nijmegen

woningcorporaties over:

een grote afstand hebben tot de arbeidsmarkt,

Het WerkBedrijf bemiddelt voor 7 gemeenten uit

- De beschikbaarheid van passende betaalbare

vaak als gevolg van psychische beperkingen.

het Rijk van Nijmegen werkzoekenden naar werk.

woningen met bijzondere aandacht voor huis­

Voor hen is maatschappelijke participatie voorlopig

Kandidaten met een bijstandsuitkering worden door

vesting voor jongvolwassenen met EPA met een

het hoogst haalbare. Werkzaak begeleidt wel alle

de gemeente waar zij wonen, aangemeld bij het

(zeer) laag inkomen (kamers met kansen bijv.),

inwoners die wel binnen afzienbare tijd naar werk

WerkBedrijf. Kandidaten zonder uitkering kunnen

met name in het kader van het toewijzingsbeleid

kunnen worden begeleid.

zichzelf melden voor ondersteuning richting werk. Het

- in elke gemeente afspraken over Bijzondere

Werkzaak Rivierenland weet dat er mensen zijn die

WerkBedrijf voert ook de Sociale Werkvoorziening

Bemiddeling.

een dienstverband Wsw hebben of een uitkering

uit voor het Rijk van Nijmegen. Veel kandidaten

ontvangen en beschermd wonen. Werkzaak

van het WerkBedrijf hebben multi-problematiek en

- Spreiding van de huisvesting van kwetsbare doelgroepen regio-breed en op buurtVstraat-

registreert dit aantal (tot nu toe) niet. Naast de

komen moeilijk aan het werk. Consulenten van het

niveau.

inzet van landelijke instrumenten, zoals de banen-

WerkBedrijf zijn regelmatig te vinden in sociale

- Leefbaarheid - korte lijnen tussen medewerkers

afspraak en beschutte werkplekken, is en gaat

(wijk)teams om te kunnen schakelen tussen zorg,

woningbouwcorporaties (zoals woonconsulenten

Werkzaak aan de slag met onderstaande projecten

en buurtbeheerders), zorgverleners en sociale

die (mede) gericht zijn op de doelgroep psychisch

wijkteams (zie par 3.1 Wijkgerichte GGZ)

kwetsbaren:

- Bejegening richting deze doelgroep (huur­

- In augustus 2017 is de subsidieaanvraag

achterstand, ínhouden van huur waar nodig,

"Bevordering arbeidsparticipatie mensen met

overlast, tweede kans-beleid, etc.) op

psychische aandoeningen - Stimulering regionale

basis van een regionaal overeengekomen set

samenwerking GGZ-Werk ã Inkomen" goed­

van basisafspraken.

gekeurd die vanuit de arbeidsregio Rivierenland

11 werkzaak rivierenland voert de participatiewet uit voor de gemeenten: geldermalsen, tiel, culemborg, zaltbommel, neerijnen, west maas en

WAAL EN MAASDRIEL. DE WET SOCIALE WERKVOORZIENING VOERT ZIJ UIT VOOR

30

GELDERMALSEN, TIEL, CULEMBORG, ZALTBOMMEL, NEERIJNEN, MAASDRIEL, BUREN EN NEDER-BETUWE. LET WEL DAT DE GEMEENTEN ZALTBOMMEL EN MAASDRIEL VALLEN WAT BETREFT BESCHERMD WONEN/MAATSCHAPPELIJKE OPVANG ONDER CENTRUMGEMEENTE DEN BOSCH.

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

werk en bijvoorbeeld woonsituatie. Het WerkBedrijf zet specifiek voor jongeren tot 27 jaar gecombineerde trajecten in van zorg, werk of opleiding. Het Werk­ Bedrijf probeert hiermee alle jongeren binnen 2 jaar weer toe te leiden naar een opleiding of werkplek. Als dit niet mogelijk is, wordt er een traject samen­ gesteld hoe dit in de toekomst wel weer bereikt kan worden. Voor deze jongeren kan het ook zijn dat er wordt toe geleid naar beschermd wonen, omdat de huidige woonsituatie niet voldoet. Het WerkBedrijf voert met iedere kandidaat een individueel gesprek om de mogelijkheden richting werk in kaart te brengen. Het WerkBedrijf heeft hierbij een divers aantal instrumenten dat ingezet kan worden: - Trainingen om werknemersvaardigheden te leren, soms binnen de interne muren van het WerkBedrijf, in andere gevallen op een leerwerkplek. - IPS -Individuele Plaatsing en Steun. IPS is geïnte­

IV Gelderland

greerd met de behandeling van de cliënt: de werktrajectbegeleider is ook lid van een GGZ-(behandel) team. Kandidaten met een bijstandsuitkering en een ernstig psychiatrische aandoening die in

BEHANDELING EN

behandeling zijn van een GGZ-instelling komen hiervoor in aanmerking. Het traject loopt 3 jaar

BEGELEIDING GAAN HAND

en is een combinatie van zorg, re-integratie en jobcoaching. Een kandidaat wordt zo snel mogelijk

IN HAND MET WERK,

op een betaalde werkplek geplaatst en de kandidaat ontvangt daarna nog langdurig ondersteuning op

ZINVOLLE DAGBESTEDING

de werkplek door de IPS- trajectbegeleider, zowel gericht op de kandidaat als collega's. Nijmegen

OF OPLEIDING

zet in op 100 IPS-trajecten in de periode 2017­ 2020, andere gemeenten in regio Nijmegen sluiten hierop aan.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

31

- Indicatie Beschut werk of Banenafspraak voor

naar terug te keren. Hierbij wordt gebruik gemaakt

AMBITIE EN VOORSTELLEN

kandidaten die (nog) niet in staat zijn om zelf­

van interne reguliere dienstverlening of externe

15. Alle mensen met (psychische) kwetsbaarheid

standig het wettelijk minimum loon te verdienen.

dienstverlening die wordt ingekocht. Het UWV

hebben duurzaam (beschut/begeleid) werk,

Met de indicatie Banenafspraak kunnen werk­

heeft de volgende vormen van dienstverlening:

zinvolle dagbesteding of zitten in een opleidings-

gevers aanspraak maken op wettelijke loonkosten­

- De reguliere dienstverlening begint met een

of leer-werktraject. Krijgen van werk is één,

subsidie voor de verminderde loonwaarde van de

individueel gesprek waarin de adviseur werk of

kandidaat.

arbeidsdeskundige samen met de werkzoekende

en blijvende samenwerking tussen de domeinen

de mogelijkheden in kaart brengt.

werk, onderwijs en zorg en tussen professionals

- Indien kandidaten net niet in aanmerking komen

behoud van werk is twee. Dit vraagt om nauwe

voor een indicatie Beschut werk of Banenafspraak

- Binnen de aanvullende dienstverlening kunnen

kan het WerkBedrijf een tijdelijke loonkostensub­

werkzoekenden workshops of een langdurige

sidie inzetten of werkplekaanpassingen uitvoeren.

training volgen. Ook worden er speeddates met

16. De beide werkbedrijven in Regio Rivierenland

werkgevers of banenmarkten georganiseerd.

en regio Rijk van Nijmegen bieden een gevarieerd

- Intensievere begeleiding koopt het UWV in de

scala aan instrumenten aan om kwetsbare groepen

- Dagbesteding. Voor sommige kandidaten is betaald werk een te grote stap. Er is een onder­

en het sociale netwerk van mensen.

scheid tussen ontwikkelingsgerichte en arbeids-

vorm van re-integratietrajecten extern in. Onder

matige dagbesteding. Bij ontwikkelingsgerichte

'Werkfit' vallen bijvoorbeeld re-integratieactivi-

toe te leiden naar (begeleid of beschut) werk.

dagbesteding zijn activiteiten meer gericht op

teiten die zijn gericht op versterking werknemers-

basisvaardigheden en zijn de activiteiten vaak

vaardigheden, vergroting persoonlijke effectiviteit

mogelijk gecombineerd met toeleiding naar

een vorm van recreatie of hobby. Ontwikkelings­

en het in beeld brengen arbeidsmarktpositie.

(beschut/begeleid) werk of dagbesteding. "Werk

17. Behandeling en begeleiding worden zo snel

gerichte dagbesteding wordt ingezet vanuit de

- In overleg met UWV is scholing mogelijk en

is de beste zorg" en medisch en maatschappelijk

sociale teams, arbeidsmatige dagbesteding vanuit

eventuele vergoeding van een opleiding.

herstel gaan hand in hand. Dit impliceert dat de

het WerkBedrijf. Bij arbeidsmatige dagbesteding

- Bij 'Naar werk' wordt een werkzoekende ook

inzet van instrumenten als IPS de komende jaren

is sprake van een vorm van productie of dienst­

daadwerkelijk geplaatst in een bedrijf. Of hij of

verlening (oftewel 'begeleid werk') en wordt

zij start een eigen bedrijf. De re-integratiedienst

gewerkt aan ontwikkeling van arbeidsvaardigheden.

blijft betrokken om te ondersteunen bij het

Arbeidsmatige dagbesteding wordt altijd voor maximaal 2 jaar ingezet. Na die periode wordt er altijd gekeken of de volgende stap op de arbeids­ markt kan worden gezet.

regio-breed wordt uitgebreid.

behouden van werk. - Ook het UWV koopt IPS-trajecten in bij GGZinstellingen. - Onderzoek: UWV heeft een landelijke Kennis­ agenda12 opgesteld waarin kennisvragen zijn

UWV

geformuleerd, waarbij twee thema's gaan over

Het UWV WERKbedrijf begeleidt mensen met diverse

uitkeringsgerechtigden met een ernstige psychische

uitkeringsachtergronden (WW, Wajong, ZW en

aandoening: hoe kunnen klanten met een psychische

WIA/WAO) richting werk. Er wordt op basis van

aandoening het beste ondersteund worden bij de

maatwerk gekeken wat iemand nodig heeft om een

toeleiding naar werk en welke interventies zijn

plaats te krijgen op de arbeidsmarkt of om daar­

hierbij effectief en efficiënt?

32

12 UWV, KENNISAGENDA 2016-2017, ONLINE BESCHIKBAAR VIA: HTTPS:// www.uwv.nl/overuwv/images/uwv%20kennisagenda%202016-2017.pdf

(GERAADPLEEGD 13 SEPTEMBER 2017).

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

4.3 MAATSCHAPPELIJKE PARTICI­ PATIE EN SOCIAAL NETWERK

naar andere vormen van participatie. Er zijn, afhankelijk van de wensen van de bezoekers, (re) creatieve activiteiten, educatieve activiteiten en

WAT IS ER AL?

'samen koken en eten'.

De welzijnsvoorzieningen en (vrijwilligers)organisaties variëren per gemeente: van participatiecoaches,

AMBITIE

maatjesprojecten, vrienden- en Wijkringen en Uniek

Om te komen van exclusie naar inclusie zal in iedere

sporten tot steunpunten Mantelzorg, wijk- en dorps­

gemeente een breed scala aan activiteiten toeganke­

centra, inloopvoorzieningen en dagbesteding.

lijk moeten zijn voor mensen met een psychiatrische

Dagbesteding (Wmo) voor mensen met een

achtergrond met diverse gradaties van inclusie, zodat

psychiatrische en/of verstandelijke beperking wordt

doorstroming mogelijk is tussen verschillende

in zowel regio Rivierenland (inclusief Lingewaal) als

vormen en gradaties van participatie (inclusief

het Rijk van Nijmegen op regionaal niveau ingekocht.

terugvalopties) en mensen met een psychiatrische

Ook zijn in beide regio's decentrale inloopvoor-

achtergrond vanuit een beschermde omgeving toe

zieningen voor inwoners met een psychiatrische

kunnen groeien naar inclusie. Inclusie gaat niet van­

beperking. In regio Nijmegen heeft vrijwel elke gemeente één of meerdere inloopvoorzieningen die

zelf. Inclusie vraagt om een mentaliteitsverandering

gerund worden door een samenwerkingsverband

listische begeleiders en reguliere voorzieningen en

van Ixta Noa, RIBW en het Zelfregiecentrum. Er

activiteiten: hoe ga ik om met iemand met autisme

wordt zoveel mogelijk en steeds meer gewerkt met

bijvoorbeeld? Behalve continue aandacht voor inclusie

ervaringsdeskundigen. In regio Rivierenland zijn er inlooppunten in Culemborg, Tiel, West Maas en

in het reguliere aanbod, willen we de mentaliteits­ verandering kracht bijzetten met een doorlopende

Waal (RIBW) en Leerdam en Gorinchem (Yulius).

campagne gericht op de-stigmatisering. Dit zal een

De inlooppunten hebben een functie als luisterend

gemeenschappelijke campagne zijn voor de brede

oor, laagdrempelige ontmoetingsplek en als opstap

regio, met ruimte voor lokale aansluiting.

en samenwerking en kennisoverdracht tussen specia­

"Wensen van mensen met EPA hebben betrekking op universele thema's zoals geaccepteerd en erkend worden als volwaardig persoon, goede persoonlijke relaties met familie, vrienden en kennissen, actief zijn in vrijetijdsbesteding en andere sociale activiteiten en het deelnemen aan werk of onderwijs. Mensen met EPA hebben, kort gezegd, dezelfde levenswensen als andere burgers, maar ze stuiten bij het realiseren daarvan op veel meer en grotere persoonlijke en maatschappelijke belem­ meringen. Velen zouden daar dan ook graag meer steun bij krijgen. Belangrijkste gemene deler van de ondersteuningsbehoeften van mensen met EPA is de wens om het sociaal isolement te doorbreken. " Bron: Visiedocument en ontwikkelagenda voor de zorg aan mensen met ernstige psychische aan doeningen 'Ambulantisering in de regio Oost-Veluwe en de Achterhoek' (Trimbos-instituut, 2015).

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

33

VOORSTELLEN

overeenkomsten: alle gemeenten hebben een

18. Iedere gemeente heeft in 2020 een divers participatieaanbod voor mensen met een psychiatrische

(verplicht) aanbod voor schuldhulpverlening en

achtergrond met de volgende elementen:

financieren bewindvoeringstrajecten. En (vrijwel) alle

- Sociaal netwerk: mantelzorgers en andere leden van het sociaal netwerk worden beschouwd als gelijk­

gemeenten hebben een Collectieve Aanvullende

waardig partner in behandel- en begeleidingstrajecten en in elke gemeente passen sociale teams en

Zorgverzekering (CAZ) voor minima. Tot slot zijn er

zorg- en welzijnsorganisaties hiertoe specifieke methodieken toe, zoals Sonestra of de Eigen Kracht Centrale

verschillen in de dienstverlening gericht op onder­

- Iedere gemeente heeft een laagdrempelig steunpunt voor mantelzorgers; mantelzorgers worden waar

steuning bij de financiële huishouding (budget-

nodig ontlast via bijvoorbeeld respijtvoorzieningen.

begeleiding- en training, hulp bij administratie, etc.)

- Stimuleringsprogramma om reguliere voorzieningen zoals sport toegankelijker te maken (zie Uniek

en het tegengaan van niet-gebruik van minima-

sporten in regio Nijmegen).

regelingen (zoals de voorzieningencheck van de

- Samenwerking tussen zorg- en welzijnsaanbieders met het oog op toegankelijk aanbod van wijkactiviteiten

Formulierenbrigade in Nijmegen).

waar mensen met een psychiatrische achtergrond zich thuis voelen (kennisoverdracht, waar nodig (tijdelijke) aanwezigheid van hulpverlening, etc).

AMBITIE

- Maatjesprojecten, lotgenotencontact/zelfhulpgroepen en vriendenkringen.

De verschillen in het minimabeleid van gemeenten

- Er is aanbod beschikbaar op het gebied van zingeving (al dan niet particulier).

zijn een gegeven. Wel willen we afspraken maken

- Laagdrempelige inloopplekken, zoveel mogelijk gerund door ervaringsdeskundigen, waar mogelijk ook

over de toegankelijkheid van minimavoorzieningen,

toegankelijk voor andere doelgroepen en geïntegreerd in reguliere voorzieningen, zoals dorp- en wijk­

warme overdracht en een soepele overgang van

centra en MFC's,

beschermd naar zelfstandig (begeleid) wonen, ook

- Dagbesteding met als aandachtspunten: gezonde leefstijl en het faciliteren van eigen initiatieven voor

op financieel gebied. De overgang van een intra­

activiteiten, talentontwikkeling en competente begeleiding (Regionaal Platform Ervaringskennis/RPE

murale naar een extramurale setting zorgt voor grote

regio Nijmegen, 2017).

veranderingen op financieel gebied (van zakgeld naar volledige financiële verantwoordelijkheid), waar

19. We werken op regionaal niveau een continue inclusiecampagne uit, met ruimte voor lokale inkleuring.

tijdig op moet zijn ingespeeld. Hiertoe zijn korte lijnen tussen inkomensondersteuning/budgetbegeleiding en de betrokken hulpverlener noodzakelijk. Wij stellen voor dat bij uitstroom uit beschermd

4.4 INKOMEN EN SCHULDHULP­ VERLENING

het gebied van inkomen en schuldhulpverlening.

wonen standaard een check plaats vindt op de

De ene gemeente heeft een ruimhartiger minima­

nieuwe financiële situatie door een inkomens-

beleid dan de andere. Zo is in Nijmegen in sommige

consulent (of door de maatschappelijke organisatie

WAT IS ER AL?

gevallen bij verhuizing een bijdrage in de inrichting

die een voorzieningencheck uitvoert) van de

Onderzoek laat zien dat mensen met schulden der­

mogelijk, waar in andere gemeenten hiervoor een

gemeente en de betrokken begeleider. In de check

mate stress ervaren dat duurzame uitstroom naar

lening wordt verstrekt of geen bijstand wordt

is aandacht voor gebruik van minimavoorzieningen

werk lastig wordt. Oplossen van schulden lijkt dus

verleend. Kortom, de mate waarin minima in aan­

en wordt bekeken of budgetbegeleiding, budget-

een voorwaarde om te kunnen komen tot partici­

merking komen voor bijzondere bijstand of kwijt­

beheer, inhouding vaste lasten of (als laatste)

patie. Er zijn grote verschillen tussen gemeenten op

schelding varieert per gemeente. Er zijn ook

bewindvoering (nog) nodig is. In het algemeen is

34

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

binnen de wijkgerichte GGZ kennis aanwezig van of een korte lijn met consulenten inkomen/schuld­

AANDACHT VOOR

hulpverlening. Fundamenteler is de vraag hoe we voorkomen dat

AANPAK SCHULDEN IS

mensen die van beschermd naar begeleid wonen

ESSENTIEEL VOOR

overgaan er financieel op achteruit gaan. Dit is een signaal dat we op de werkconferentie kregen vanuit een cliëntenraad en dat we gaan onderzoeken.

PARTICIPATIE EN SUCCES

Tot slot is het van belang om schulden te voorkomen, snel in te spelen op signalen die duiden op het

VOLLE BEGELEIDING

ontstaan van schulden en hierover afspraken te maken met instanties als woningcorporaties en nutsbedrijven.

VOORSTELLEN 20. Iedere gemeente zorgt voor een contact­ persoon/contactpersonen inkomen & schuld­ hulpverlening voor betrokken begeleiders waar­ mee bij uitstroom uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang standaard een check op de veranderingen in de financiële situatie van de bewoner wordt gedaan. 21. Iedere gemeente zorgt voor korte lijnen tussen inkomensondersteuning & schuldhulp­ verlening en de wijkgerichte GGZ. 22. Signaleringsnetwerk schulden in elke gemeente.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

REGIONALE AFSPRAKEN EN FINANCIËN 5.1 WAAROM SAMENWERKEN? Wanneer we het hebben over Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang dan gaat het vaak over bestaande voorzieningen die vanuit een bepaalde historie ergens zijn neergezet. Bestaande voorzieningen moeten niet leidend zijn in een meerjarig beleidsplan, maar ze zijn wel de uitgangssituatie.

Het doel van dit gezamenlijke beleidsplan is zorgen

Doordat veel van deze voorzieningen ook nog eens

voor een duurzaam en passend aanbod van zorg

een specifieke functie vervullen, zullen de gemeenten

voor mensen met een (ernstige) psychiatrische aan­

geen passend en dekkend aanbod hebben voor hun

doening en mensen die om diverse redenen dreigen

inwoners. Daarbij zorgt samenwerking voor een

dakloos te worden, of dit al zijn. Het benodigde

betere spreiding en verdeling van risico's: kleine

zorgaanbod is veelal te divers en specialistisch voor

gemeenten met een beperkt Wmo budget lopen

één gemeente op zichzelf.

grote risico's op het financieren van dure en specialistische zorg en grotere gemeenten lopen

Ook is het aannemelijk dat er met de komst van het

risico's door een meer aanzuigende werking.

nieuwe objectieve verdeelmodel een discrepantie

Financiering vanuit solidariteit en risicospreiding

gaat ontstaan tussen de spreiding en de locaties van

zal voor een duurzaam en dekkend aanbod in

voorzieningen en de verdeling van de middelen.

passende zorg dus noodzakelijk zijn.

Financieel gaan gemeenten waar bestaande voor­ zieningen zijn geconcentreerd er dan op achteruit, terwijl de gemeenten die geen voorzieningen

5.2 DUURZAME SAMENWERKING

hebben wel ineens de middelen krijgen om de zorg te financieren. Wanneer er niet zal worden samen­

SAMENWERKING TOT 2020

gewerkt tussen gemeenten in een regio zal dit ertoe

Zoals in de startnotitie staat beschreven, is het de

eiden dat gemeenten hun voorzieningen slechts

bedoeling dat de verdere decentralisatie van

voor hun eigen inwoners zullen willen inzetten.

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

zoveel mogelijk aansluit bij de bestaande samen­ werkingsstructuren waarmee de decentralisaties in het sociaal domein worden vormgegeven. In deze

Besluit

regio vertaalt zich dat concreet in twee samenwerkingsregio's voor Wmo en Jeugdhulp: Rijk van Nijmegen en Rivierenland. In deze paragraaf lichten we toe hoe de 15 gemeenten13 tot 2020 gaan samen­ werken in de voorbereiding van deze decentralisatie. We kiezen voor een zo licht mogelijke samenwerking die het beste aansluit bij alle bestaande structuren

Voorbereiding

waarin al regionaal wordt samengewerkt. Op ambte­

besluit

lijk niveau is er een werkgroep die bestaat uit beleidsmedewerkers uit de gemeenten Beuningen, Culemborg, Druten, Heumen, Lingewaal, Nijmegen, Tiel en Wijchen. Voor deze samenstelling is gekozen omdat dit de gemeenten zijn met het grootste aantal Beschermd Wonen-plaatsen binnen de gemeente­ grenzen en daarmee met het grootste financiële

Ambtelijk advies en voorbereiding

belang. Het staat en stond de andere gemeenten

{ { {

College

College

B&W

B&W

Portefeuillehouders overleggen (bijv. AB GGD Gld. Zuid)

t Bestuursteam Nijmegen en Rivierenland

1 Ambtelijke werkgroep

vrij om deel te nemen aan de werkgroep, waarbij de

Figuur 1: Schematische weergave van de regionale samenwerking tot 2020. NB: Het bestuursteam en

omvang van de werkgroep vanuit praktisch oog­

het portefeuillehouders-overleg nemen in dit proces geen besluiten, maar bereiden de besluiten voor.

punt wel in ogenschouw moet worden genomen.

Het bestuursteam bestaat uit portefeuillehouders van de gemeenten Beuningen, Culemborg, Druten, Heumen, Nijmegen en Tiel.

De taken van deze werkgroep zijn het opstellen van een startnotitie en een beleidsplan. Evenals een (eventueel) uitvoeringsplan richting 2020. Daarnaast wordt vanuit de werkgroep gezorgd voor afstemming

Alle besluiten die genomen moeten worden, moeten

Het gehele transformatieproces wordt geleid door

met de regio's Nijmegen en Rivierenland.

door alle 15 colleges worden genomen, tenzij er

een regionale transitiemanager. Daarnaast wordt per

een mandaatregeling overeen is gekomen.

subregio een coördinator aangesteld die idealiter

Op bestuurlijk niveau is er een bestuursteam

Wanneer het noodzakelijk is om alle bestuurders

samenvalt met de coördinatoren die zijn verbonden

opgericht met de wethouders zorg/welzijn uit de

(portefeuillehouders en eventueel andere college­

aan de Sluitende aanpak psychische kwetsbaarheid

gemeenten Beuningen, Culemborg, Druten, Heumen,

leden) ergens over te informeren of een discussie te

(pilots wijkgerichte GGZ).

Nijmegen en Tiel. Ook deze samenstelling is

laten voeren, zullen we bestaande gremia benutten,

gebaseerd op de vraag welke gemeenten het

zoals regionale portefeuillehouders-overleggen

grootste belang hebben. Dit bestuursteam neemt

(bijvoorbeeld de vergadering van het AB van de

geen besluiten, maar bereidt deze voor.

GGD Gelderland-Zuid).

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

13 gennep heeft aangegeven vanaf 2020 te gaan samenwerken met LIMBURG-NOORD. DE 15 GEMEENTEN ZIJN: BERG EN DAL, BEUNINGEN, BUREN, CULEMBORG, DRUTEN, GELDERMALSEN, HEUMEN, LINGEWAAL, MOOK EN MIDDELAAR, NEDER-BETUWE, NEERIJNEN, NIJMEGEN, TIEL, WEST MAAS EN WAAL EN WIJCHEN.

37

SAMENWERKING VANAF 2020

grote verschillen tussen gemeenten onderling.

bestuur ergens toe willen oprichten en aanstellen,

Per 1 januari 2020 ontvangen de regiogemeenten

Het aanbod en de potentiële vraag zijn dus scheef

taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden

conform een nog vast te stellen verdeelmodel hun

verdeeld, wat samenwerking wenselijk maakt.

willen overdragen of mandateren aan een bestaande

eigen middelen ten behoeve van de uitvoering van

bestuurslaag, of ieder besluit - groot of klein - zelf

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang.

willen nemen.

De samenwerking vanaf 2020 zal gefocust zijn op twee hoofdzaken: - Het regelen van de lopende zaken: inkoop/ subsidiëring van zorginstellingen voor opvang en Beschermd Wonen, voorzien in en sturen op toe­

77

Kiezen voor optie A plaatst de deelnemende

SAMENWERKING EN SOLIDARITEIT ZIJN ESSENTIEEL

gang, financiële en inhoudelijke verantwoording richting colleges, wachtlijstbeheer en kwaliteit en

OM VOOR ALLE INWONERS

pelijk orgaan waar iedere gemeente alleen indirect bekend dat ze een eigen dynamiek ontwikkelen waarbij ze meer een partner van de gemeente

VAN DE REGIO EEN PASSEND

bovenstaande zaken en aanbrengen van sturing op de langere termijn.

verantwoordelijkheid neer bij een gemeenschap­ invloed op heeft. Van dergelijke organisaties is

handhaving. - Het ontwikkelen en afstemmen van beleid op

gemeenten zelf op afstand en legt de taak en de

worden dan een verlengd onderdeel van de gemeente: denk bijvoorbeeld aan de GGD of aan

ZORGAANBOD TE REALISEREN

Om zowel de lopende zaken als de (beleids)

regionale werkbedrijven. Optie C zou betekenen dat elke handeling waarvoor

ontwikkeling in samenwerking en samenhang te

het college of de gemeenteraad een besluit moet

realiseren, moet er een duidelijke samenwerkings­

nemen (inkoop, subsidie, afspraken, begrotingen en

vorm worden gekozen en worden ingericht.

beleid vaststellen etc.) langs alle vijftien colleges

Het uitgangspunt van de samenwerking is onderlinge

Zoals gesteld, willen we de samenwerking niet

(en raden) zou moeten. Wanneer dit meerdere malen

solidariteit en het organiseren van voorzieningen

'zwaarder' maken dan noodzakelijk. Indien er geen

per jaar zou moeten gebeuren, vergt dit bijzonder

lokaal waar dit kan en (sub) regionaal waar dit moet,

directe aanleiding is om een nieuwe bestuurslaag

veel planning en afstemming vooraf waarbij een

of wanneer dit schaalvoordelen oplevert. Dit impli­

te creëren in bijvoorbeeld een gemeenschappelijke

enkele gemeente het hele proces kan frustreren.

ceert een lichte samenwerkingsvorm met stevige

regeling zullen we dit niet doen. Wanneer we de

Op zaken die eens per zoveel tijd moeten worden

onderlinge afspraken.

mogelijke samenwerkingsvormen snel inventariseren,

besloten (beleid, begrotingen), is dit nog geen groot

komen we op een aantal soorten:

probleem, maar als dit voor het vaststellen van iedere

A. Oprichten van een gemeenschappelijk openbaar

afzonderlijke afspraak met bijvoorbeeld zorgaan­

Wanneer we een vergelijking maken van het aantal cliënten met een EPA (Bron: Vektis bestanden 2014)

lichaam (GR).

en de spreiding van de voorzieningen voor Beschermd

B. Netwerksamenwerking

Wonen dan zien we dat de regio Rivierenland

C. Ad-hoc/geen structuur

bieders noodzakelijk is, zal dit disproportioneel veel tijd gaan kosten.

ongeveer één BW plek biedt per 7,4 mensen met

Een logische tussenvorm vinden we in optie B. De

een EPA terwijl dit in de regio Nijmegen één op

Er zijn meer varianten denkbaar. Maar kort gezegd

huidige centrumgemeente-constructie zou gehand­

5,4 is. Binnen de regio's zijn er overigens ook nog

komt het neer op de vraag of gemeenten een nieuw

haafd kunnen blijven. Het is hierbij van belang dat

38

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

gemeenten onderling goede afspraken maken over welke taken en verantwoordelijkheden aan de centrumgemeente worden gemandateerd en welke zaken ter besluitvorming altijd langs de

- Waar de toegang tot welke zorgvormen georgani­ seerd wordt - Procedureel: de evaluatie en voortzetting van de

van ervaringsdeskundigen en zorginstellingen. Bij deze evaluatie kijken we nadrukkelijk naar monitoren en bijsturen. We zorgen ervoor dat er voldoende

samenwerking

managementinformatie beschikbaar komt (proces­

BELEIDSONTWIKKELING EN EVALUATIE

zoeken, budget, aantallen), zodat tijdig kan worden

overeenkomst. In deze overeenkomst moet ge­

Binnen de Ambtelijke regionale werkgroep is nage­

(bij)gestuurd.

regeld worden welke bevoegdheden en taken

dacht over de manier waarop Beschermd Wonen

worden gemandateerd (NB: bevoegdheden kunnen

en Maatschappelijke Opvang na de transformatie

De verscheidenheid van doelgroepen binnen de

niet worden overgedragen, alleen gemandateerd),

(na 2020) vormgegeven en geëvalueerd wordt. De

Maatschappelijke Opvang en het Beschermd

welke (financiële) middelen hier tegenover staan en

ambtelijke werkgroep wordt een vaste werkgroep

Wonen vraagt om een regionale aanpak wanneer

of, en zo ja, op welke manier de centrumgemeente

die één keer in de maand bij elkaar komt om knel­

het om intramurale zorg gaat. Het is soms wenselijk

verantwoording moet afleggen. Alles dat buiten de bevoegdhedenovereenkomst

punten in het beleid dat gevoerd wordt te evalueren

om doelgroepen met een bepaalde kwetsbaarheid/

en waar mogelijk acties op uit te zetten. Er vindt

een psychiatrisch ziektebeeld afzonderlijk van

deelnemende gemeenten moeten. De afspraken moeten worden vastgelegd in een bevoegdheden­

valt, blijft een lokale verantwoordelijkheid voor de deelnemende gemeente. Het is hierbij wenselijk

informatie, klanttevredenheid, klant-ervaringsonder-

periodiek een evaluatie plaats met een denktank

dat er wordt afgestemd over besluiten die invloed hebben op de gemandateerde bevoegdheden. Hiertoe zal er tenminste op beleidsniveau af­ stemming tussen de regiogemeenten moeten blijven bestaan. In de bevoegdhedenovereenkomst zullen ten minste over de volgende zaken afspraken moeten worden gemaakt: - (Her)verdeling van rijksmiddelen - Welke taken en zorgvormen op welk niveau georganiseerd worden - Welke bevoegdheden en taken worden over­ gedragen (inkoop, handhaving en kwaliteit, subsidieverlening, gegevensverwerking, organiseren van toegang) - Omgaan met verantwoordingsinformatie op persoonsniveau en privacy - Rapportage en verantwoording naar elkaar

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN ElN RIVIERENLAND

elkaar te laten wonen. Deze groepen vragen ook specifieke expertise van medewerkers. De keuzes

Optie A: Bestaande Wmo middelen

Optie B: Bestaande BW/MO middelen

met betrekking tot de inrichting van het zorglandschap zullen daarom op regionaal niveau gemaakt

BW/MO

worden. De ambulantisering zal met name lokaal plaatsvinden. Om de transitie en de ambulantisering van

/o Wmo

Wmo

BW/MO /o

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang zo goed mogelijk te laten verlopen, is een integrale

2019

2020

2019

2020

aanpak nodig. Het is de verantwoordelijkheid van iedere gemeente om er voor te zorgen dat zorg, wonen, werk, inkomen, veiligheid en welzijn op

Figuur 2: Optie A geeft weer dat iedere gemeente naar haar eigen Wmo budget in 2019 kijkt en het 'surplus'

elkaar aan sluiten zoals in hoofdstuk 3 en 4 is

hiervan beschikbaar stelt voor de gemeenschappelijke BW/MO taken. Optie B geeft weer dat iedere

verwoord. Het is hierbij van belang dat we aandacht

gemeente een bijdrage naar rato levert, ongeacht de eigen Wmo middelen. Bij optie A bestaat het risico

hebben voor de diverse samenwerkingsvormen en

dat de totale pot voor BW/MO middelen te klein is; bij optie B bestaat het risico dat de gemeente te weinig

-structuren per domein.

overhoudt voor de eigen Wmo taken.

5.3 FINANCIERING EN INKOOP In 2018 zal bekend worden wat het nieuwe objec­

beschikbaar stellen om de gezamenlijk in te kopen

A. Door te kijken naar de bestaande Wmo budgetten

zorg te financieren. Op voorhand moet duidelijk zijn

in 2019 en de 'extra' middelen per 2020 te

wat de bijdrage van iedere gemeente moet zijn.

oormerken voor Beschermd Wonen en Maat­

tieve verdeelmodel doet met de Wmo budgetten

Hierbij zullen we rekening houden met de bestaande

van alle individuele gemeenten. Het rijk heeft aan-

omvang van het gecontracteerde BW en MO aanbod.

schappelijke Opvang. B. Door te kijken naar het bestaande budget voor

gekondigd dat zij bij de verdeling per gemeente

Jaarlijks of meerjaarlijks moet er bekeken worden

BW/MO en alle gemeenten naar rato te laten bij­

volgens het objectieve verdeelmodel geen onder­

of we de omvang van het totale intramurale aanbod

dragen zodat dit budget in stand blijft per 2020.

scheid maakt tussen de ambulante Wmo (begeleiding

kunnen doen afnemen. Voldoende vervangende

en dagbesteding m.n.) en Beschermd Wonen/

zorg op lokaal niveau is hiervoor een vereiste. Op

In bovenstaand schema staan de beide opties weergegeven.

Maatschappelijke Opvang. Het is van belang om

termijn zullen we regionale middelen weer terug

vooraf goede afspraken vast te leggen met betrek­

moeten laten vloeien, zodat er lokaal een breed

king tot de verdeling en inleg van de middelen ten

aanbod gefinancierd kan worden teneinde duurdere

Beide opties leggen het risico op een tekort (of

behoeve van de samenwerking vanaf 2020.

intramurale zorg te kunnen voorkomen.

overschot) op een andere plek. Bij optie A lopen we het gezamenlijke risico dat er onvoldoende

Werken in een centrumgemeente-constructie heeft

Er zijn twee manieren waarop we de bijdrage van

BW/MO middelen beschikbaar zijn. Bij optie B

alleen zin als alle deelnemende gemeenten middelen

iedere gemeente kunnen bepalen:

loopt een individuele gemeente het risico dat haar

40

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

bijdrage te hoog is op het totaal van de Wmo-

VOORSTELLEN

middelen. Daarnaast moet er een afspraak worden

23. Voor de uitvoering van Beschermd Wonen en

gemaakt over mogelijke overschotten of tekorten

Maatschappelijke Opvang tot 2020 Nijmegen als

die we achteraf (of lopende het jaar) constateren.

centrumgemeente aan te wijzen. Uitvoeringstaken

In het kader van een solidaire financiering zou het

bestaan uit: inkoop, contractmanagement,

voor de hand liggen om eventuele tekorten geza­

kwaliteit, toezicht, facturatie/berichtenverkeer,

menlijk te dekken. Eventuele overschotten kunnen

beheer van klantinformatie, organiseren van de