Bijlage 01 - Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley
Tekst van het document
Context: kwantitatieve richting
gebaseerd op concrete plannen of locaties) in
Economie
De Verstedelijkingsstrategie (en gebiedsuitwerking Middengebied) heeft belangrijke waarden en kwaliteiten als basis. Om de ontwikkelrichting
het Middengebied, ten behoeve van de centrale opgave uit de opgave ‘Groene Groei' uit de Strategische Agenda Middengebied.
We willen ruimte bieden voor versterking van economische en maatschappelijke
hierbij aan te scherpen én de geagendeerde kwesties te concretiseren, is het van belang deze
^ Uitgaande van 6% van het aantal banen, volgt uit dezelfde benadering een opgave van circa
voorzieningen, bijvoorbeeld in en rond de centra van de woonkernen. Tegelijkertijd zetten we in op versterking en uitbreiding van bestaande
kwalitatieve benadering te verrijken met een kwantitatieve richting. Op basis van een goede monitoring en integrale afstemming kunnen we
90 hectare extra bedrijventerrein. We gaan er hierbij vanuit dat circa 45% van het aantal banen op bedrijventerreinen aanwezig is en we
lokale en regionale bedrijfsterreinen, inclusief huisvesting van werknemers. Onze kracht zit in gemengde bedrijfsterreinen, met dien verstande
zo kansen effectueren. Het streven van 60.000 woningen en 60.000 banen extra te creëren in de regio in de periode 2019-2040 operationaliseren
hanteren daarbij een gemiddelde dichtheid van 368 m2 bruto bedrijventerrein per medewerker. Deze richting neigt naar het hoge WLO-scenario.
dat er wel een specifiek profiel is bij het cluster NEXTgarden (energyhub, food, tuinbouwbeleving), omgeving Elst-Centraal (health) en zuidzijde
we als volgt. Als basis voorzien we in ieder geval in de
Of deze kwantitatieve richting met invulling van toepasselijke randvoorwaarden haalbaar is, moet
Knoop 38 (logistiek op Park15-De Grift, wellicht oostwaarts te versterken bij afslag 39 van de
woonbehoefte conform bevolkingsprognoses en werk-behoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
blijken uit nader onderzoek t.b.v. de investeringsen uitvoeringsagenda. Zo kunnen we met een
door te trekken A15). In de regio moet ruimte blijven houden voor watergebonden bedrijven en scheepvaart(voorzieningen).
In Lingewaard en Overbetuwe gaan we tot 2030 uit van een nieuwbouwopgave van respectievelijk 1.700 en 2.000 woningen (2019-2030, incl. inlopen
extra ambitie kwalitatieve regionale groei (werken en wonen) bereiken, die (met de toepasselijke randvoorwaarden) bijdraagt aan bereikbare vitale
Als basis voorzien we in ieder geval in de werkbehoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
woningtekort, excl. 30% overprogrammeren) en enkele beperkte uitbreidingen van bedrijventerreinen.
kernen met versterking van het landschappelijke karakter.
Naast het faciliteren van werkgelegenheid bij bedrijven met lokale binding zetten we extra in op bedrijven die aanhaken op het profiel bij Elst-
Bij het nemen van verantwoordelijkheid voor extra regionale groei hanteren we de volgende richting:
Centraal en NEXTgarden én passen bij regionale circulaire ontwikkelingen. Dit vraagt schuifruimte; voldoende kavels beschikbaar of op korte termijn
^ Op dit moment hebben beide gemeenten circa 6% van het totale aantal woningen in de regio. Als we deze relatieve benadering toepassen
staan op de kaart.
61
Oplossingsrichtingen Bij voorgaande beschrijvingen zijn mogelijke oplossingsrichtingen benoemd. Hieronder beschrijven we de gezamenlijke onderzoeksagenda waar we als samenwerkingspartners in het Middengebied op inzetten. 1. Groenblauw raamwerk ^ Zoeken naar uitvoerings- en
^ Naast voorzien in randvoorwaarden voor integrale groei, onderzoek naar preventieve maatregelen om leefbaarheidsproblemen te voorkomen in jaren 50, 60, 70 en begin 80-wijken. 4. Economische kwaliteit ^ Een regionale coördinatiestrategie voor
financieringsmodellen voor het regionale groenblauwe raamwerk; combineren van versterken Park Lingezegen en intensiveren
verschillende typen bedrijvigheid t.b.v. het aantrekken van bedrijven die het meest passen bij gewenste banen en integraal
met landschapszones zoals aangegeven op de kaart. Waar mogelijk verbonden met genoemde 'meekoppelkansen' zoals
ruimtegebruik. Denk aan bijvoorbeeld logistiek (stadsdistributie), grote ruimtevragers én een betere afstemming
(natuurinclusieve) landbouw, cultuurhistorie of klimaatadaptatie. Op sommige plekken vraagt barrièrewerking van infrastructuur om
tussen milieubelastende bedrijfsactiviteiten en de leefomgeving.
nieuwe oplossingen. 2. Randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen ^ Uitmuntende fiets- en OV-netwerken als speerpunt voor de hele regio. ^ Uitvoeren aanbevelingen gebiedsaanpak N325/A325 (incl. Pleyroute tot knooppunt Velperbroek). ^ Verduurzaming van lokale en regionale mobiliteit, inclusief CO2-reductie op snelwegen en binnenvaart. ^ Kleinere kernen blijvend bereikbaar door het optimaliseren van openbaar vervoer.
62
3. Groei in kernen
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied Leefomgeving
«K* mwr Iwífc-håŗ.' ZMfefabted niitihtrfi’g lange termjn VŕKkl*ràiťtf.
[langt Aİ51
Gram»*wblnífng C'.’-i QntraitnictiiRfe} barrtote Vřifcirrftiļj linden bobŭinid gebod íkt cmlgãcnd groen
Ondergrond
Arnhem Metaren Randwijk
Waterberging, versterking land schep en (extensieve) recreatie
Huissen
Zetten
Versterking van de groenblauwe corridor
Angeren
Park Lingezegen
Valburg
Parkrand met wonen
Groene buffer bij Knoop 38
Bemmel Doornenburg
Versterking van de energiecorridor Slijk-EwŲk
De Danenberg als groengebied
Haalderei Behoud van groen blauwe corridor
Oosterhout
.Oendt
Nijmegen-Noord
63
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied Mobiliteit
Arnhem # Driel
Hįílsscn'
Zetten 1
Slijk-EwijK Oosterhout
Nijmegen Noord
64
^
ľr
X kT \V
V
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied Economie CE3
I
I
innţr»Kiectuţţrf WtKTganlen
Ondergrond
4eceM«l poen
Arnhem Metaren Randwijk
Waterberging, versterking land schap en (extensieve) recreatie
Huissen
Zetten
Versterking van de groenblauwe corridor
Angeren
Park Lingezegen
Valburg
Parkrand met wonen
Groene buffer bij Knoop 38
Bemmel Doornenburg
Versterking van de energiecorridor Slijk-EwŲk
De Danenberg als groengebied
Haalderei Behoud van groen blauwe corridor
Oosterhout
.Oendt
Nijmegen-Noord
65
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied Wonen
Arnhem Hetaren ļ Verdichting nabij OV
Huissen
Verdichting nabij OV Verdichting nabij OV
Angeren
Park Lìngezegen
Valburg Herveld-Andelst
Bemmel
' '
*
Slijk-Ewijh Oosterhout
±7*
Nijmegen-Noord
66
j*.
67
Rijk van Nijmegen Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Nijmegen, Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Wijchen
Positionering van het Rijk van Nijmegen in de Groene Metropool
een scharnierfunctie tussen stad en ommeland maar ook tussen Limburg, Brabant, Nordrhein
bronbeekjes op de stuwwal tot de gegraven weteringen in het laaggelegen komgebied en van
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen.
Westfalen en de Groene Metropoolregio (GMR). Integrale onderzoeksvraag
de dynamische Waal tot de gekanaliseerde Maas. Een hoofdrol in de cultuurhistorische laag is weggelegd voor de vele landgoederen; op de
De ligging van het gebied tussen de rivieren Maas en Waal en de aanwezigheid van de
Door slim gebruik te maken van de schaarse ruimte kunnen we een gebied realiseren dat een
steile noordflank van de stuwwal (o.a. Heerlijkheid Beek), in de ring van landgoederen die deels in het
stuwwal en het vennengebied zorgen voor een grote verscheidenheid aan landschappen: van uiterwaarden tot vennengebied en heuvelachtige
aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de centrale gedachte ‘Meer landschap, meer stad'. Om deze opgave goed te kunnen doorgronden moeten we
stedelijke weefsel zijn opgenomen aan de zuid- en westzijde (o.a.Heijendael) en de landgoederen en kastelen op de rug van de rivierduinen (o.a. kasteel
bosgebieden. De kleine en middelgrote kernen liggen verspreid in het landschap. Het gebied wordt doorsneden door de spoorlijnen Arnhem-
de volgende onderzoekvraag beantwoorden. Hoe kunnen we de groeiopgave inzetten om de bereikbaarheid, leefbaarheid en herkenbaarheid
Hernen).
Den Bosch en Nijmegen-Venlo, door de snelwegen A50 en A73 en door het Maas-Waalkanaal. Het Rijk van Nijmegen biedt mogelijkheden
van het gebied duurzaam te versterken en uit te bouwen? Uit deze hoofdvraag destilleren we langs de lijn van de bouwstenen per opgave de
Nijmegen en Groesbeek, en de Hatertse en Overasseltse Vennen zijn zeer geliefd als uitloopen recreatiegebied. De dijken langs de Maas en
om een duurzame bijdrage te leveren aan de opgave van de Verstedelijkingsstrategie. Door de
oplossingsrichtingen die bij kunnen dragen aan de totstandkoming van een duurzaam en leefbaar Rijk
Waal zijn hoofddragers in het recreatieve netwerk.
uitdagingen op het gebied van wonen, mobiliteit, vitaliteit, landschap en leefkwaliteit op een adequate, integrale en duurzame wijze op te
van Nijmegen. Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
Hoofdopgaven voor de gebieden langs de rivieren zijn de verbetering van de toegankelijkheid van de uiterwaarden, de doorontwikkeling van het
eigen identiteit dat van grote waarde kan zijn als
Leefomgeving Het Rijk van Nijmegen is de regio in het klein
natuurlijke systeem met -mits de waterveiligheid dat toelaat- ook ruimte voor moerasbossen en de ontwikkeling van de dijken als ‘gastvrije dijken'
uitloopgebied voor het aangrenzende stedelijke gebied. Daarnaast kan het Land van Maas en Waal een poortfunctie vervullen naar het Land van
met alle variatie die erbij hoort. De ondergrond is opgebouwd uit het stuwwallencomplex, het rivierensysteem en de rug van rivierduinen die van
voor fietsers en wandelaars.
Cuijk, Limburg en Duitsland. Tot slot sluit het Rijk van Nijmegen in noordelijke richting aan op de Overbetuwe. Daarmee heeft het Rijk van Nijmegen
de Hatertse en Overasseltse Vennen via Wijchen naar Bergharen loopt. Ook in het watersysteem zijn alle watertypen vertegenwoordigd, van de
tussen Nijmegen en Groesbeek, en de omgeving van de Hatertse en de Overasseltse Vennen, ligt het accent op het behoud van de bossen en
pakken kan een toekomstbestendig Rijk van Nijmegen ontstaan. Een gebied met een sterke
68
De zone van de Ooijpolder, de bossen tussen
Bij de gradiëntbossen, de bos- en landgoedzone
Rijk van Nijmegen
i F'
Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
-Hf
įí P
Drutan
Beurimget
69
maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit
de Hatertse en Overasseltse Vennen en de
^ De logistieke ontwikkeling; combinaties van
en vermindering van verdroging (verdamping). De rug met rivierduinen rond Wijchen,
Maasuiterwaarden. Een referentie voor deze verbindende landschappen is de Ooijpolder die een schakel vormt tussen de gradiëntbossen
bedrijvigheid met zonne-energie op daken en ontwikkeling van ecologische kwaliteiten; ^ Verstedelijking; Nijmegen-West heeft een
Beuningen en Druten is specifiek voor het groenblauwe raamwerk. Daar wordt ingezet op de doorontwikkeling van het kleinschalige en
van Berg en Dal en de Waaluiterwaarden. Op de stuwwal en in de Ooijpolder (oostflank) zetten we in op groenblauwe structuren en in een regionaal
besloten landschap. Investeringen in het netwerk van recreatieve paden en groenelementen maken
fietsnetwerk.
dit gebied nog aantrekkelijker voor bewoners uit de directe omgeving. Daarbinnen blijft ruimte voor landbouwbedrijven (met korte kringlopen
In het raamwerk is ook een aantal groenblauwe verbindingen opgenomen met de westflank van Nijmegen, onder andere via het Lierdal en de zone
met de omringende woongebieden) en landelijke woonvormen.
tussen Nijmegen en Malden. Zij versterken de samenhang tussen het stedelijke gebied en het groenblauwe raamwerk en geven het westelijke
Mobiliteit Het Rijk van Nijmegen is primair sterk gericht op de steden Nijmegen en Arnhem als werkgebied
Robuuste natuurzones langs de weteringen en de landschappelijke schakels zorgen voor meer groenblauwe kwaliteiten aan de zuid- en
deel een grotere betekenis als uitloopgebied. Dit draagt bij aan de spreiding van de recreatieve druk.
en als voorzieningencentrum. Daarnaast is er een aanzienlijke in- en uitstroom in alle richtingen via de A50, A73, N322 en de spoorverbindingen. Het
westzijde van dit deelgebied. De natuurzones met waterbergingsgebieden maken de weteringen
Voor de versterking van de leefomgeving zijn in het
wegennet loopt vast en het aanbod van HOV, fiets en mobiliteitshubs is nog niet voldoende op orde.
beter opgewassen tegen de toekomstige extremen van het klimaat, zowel in perioden met hevige buien als extreme droogte.
Rijk van Nijmegen koppelkansen met: ^ De landbouwtransitie; de ontwikkeling van combinaties van landbouwteelten
Gezien de aard van de knelpunten in dit gebied met kleinere kernen rond Nijmegen zal verder onderzocht worden welke mogelijkheden er zijn
In het Rijk van Nijmegen ontwikkelen we verbindende landschappen tussen de gradiëntbossen en de uiterwaarden van de Waal of de Maas. Het gaat om de omgeving van de Mookerplassen als verbinding tussen de Mookerheide en de uiterwaarden van de Waal en de omgeving van de oude Maasmeanders als verbinding tussen de gradiëntbossen van
70
belangrijke woningbouwopgave. Door natuurinclusieve verstedelijking kan Nijmegen-West uitgroeien tot één van de verbindende schakels in het groenblauwe raamwerk; • Dijkversterking; integrale aanpak van de dijkversterkingen samen met natuurontwikkeling en de ontwikkeling van een recreatief netwerk.
met weidevogelbeheer en waterberging in de komgebieden, de ontwikkeling van kleinschalig voedsellandschap met houtwallen,
om het aanbod voor de fiets en het OV tussen de kernen en de nabijgelegen stad te verbeteren, het OV aanbod meer te ontvlechten van het
boomgaarden en voedselbossen op de oeverwallen en overgangen naar de stuwwal; ^ De energietransitie; langs de A73/A50 en N322
autonetwerk en de resterende autopendel van de kernen naar de grote stad op te vangen aan de randen van de stad. Goede openbaar vervoer
zijn combinaties mogelijk van windenergie en de ontwikkeling van de robuuste natuurzones langs de weteringen;
en fietsverbindingen vanuit de regiokernen naar Nijmegen maar ook tussen de regiokernen onderling zijn van belang voor een goede
bereikbaarheid en een transitie naar schone en
bijvoorbeeld goede fietsverbindingen naar
Het versnellen en de frequentieverhoging op
slimme mobiliteit.
bestaande stations zoals station Wijchen verkennen (incl. verkenning haalbaarheid ongelijkvloers maken kruisingen spoor in beeld
de Maaslijn geven de stations Mook-Molenhoek en Cuijk extra potentie als overstaplocatie voor het afvangen van autoverkeer (met bestemming
brengen).
Onderzocht wordt in hoeverre een uitrol/ verbetering van het HOV-netwerk (inclusief mobiliteitshubs) mogelijk is en een oplossing vormt. Daarbij denken we aan de Rijksweg Heumen
Voor de regionale bereikbaarheid zal verder
Nijmegen) van de A73 en de stromen vanuit de Kop van Noord-Limburg. Hiervoor is afstemming en samenwerking nodig om kansen te verkennen.
(incl. verkenning kansen mobiliteitshub bij Malden), de corridor Beuningen (incl. verkenning
worden onderzocht of de capaciteit van de spoorwegverbindingen voldoende is en waar
Onderzocht wordt of ongelijkvloerse (spoor) kruisingen (o.a. in Wijchen) een oplossing kunnen
P&R/Hub; verkenning ontsluiting Ewijk) en Druten (incl. Hub in voorbereiding), de oostflank richting Groesbeek en Duitsland (incl. onderzoek behoefte
uitbreiding nodig is, welke versterkingen van stationslocaties nodig zijn, waar bestaande stations vaker bediend kunnen worden, en hoe
vormen voor verbetering van bereikbaarheid. Het mogelijk uitbreiden van capaciteit knooppunt Neerbosch A73 zal onderzocht moeten worden.
en haalbaarheid mobiliteitshub voor verkeer vanuit o.a. Duitsland), en een gebiedsaanpak Wijchen westzijde. Een samenhangende aanpak op deze
stadsrandhubs hieraan een bijdrage kunnen leveren. Bijvoorbeeld een vergroting van de capaciteit (frequentieverhoging intercity's en/
Verbreding van de Maas en Waalweg (N322) richting Druten is verkend en er wordt gekeken naar de financieringsmogelijkheden.
corridors is nodig om autoverkeer succesvol af te vangen, te sturen op parkeerbeleid, en het gebruik van OV en fiets te stimuleren.
of sprinters) tussen Nijmegen en Den Bosch (Eindhoven) is een kans om bij te dragen aan het oplossen van het knelpunt op de A50 door meer
Economie De werkgelegenheid in de regio kent een
In de regio wordt al werk gemaakt van
mensen uit de auto en in het openbaar vervoer te krijgen. Het onderzoeken van de potentie van
tweedeling. Enerzijds is de werkgelegenheid lokaal en kleinschalig van aard. Het gaat dan om vooral
hoogwaardige fietspaden (bijvoorbeeld tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier wordt onderzocht welke verdere uitrol gerealiseerd kan
de carpoolplaats Wijchen als mobiliteitshub hangt hiermee samen (met focus op westzijde Wijchen waar wegen onder druk staan). De
centrumvoorzieningen en lokale dienstverlening. Anderzijds zijn er grotere bedrijventerreinen zoals bedrijventerrein Bijsterhuizen met een
worden. Daarbij denken we aan een fietsverbinding Wijchen-Oss (doortrekken route, kwaliteit op orde brengen; pre-verkenning afgerond).
enkelsporige brug bij Ravenstein zal daarbij een van de knelpunten zijn. Het is raadzaam dit in samenhang met het MIRT-onderzoek snelweg A50
bovenlokaal en landelijk karakter.
Een hoogwaardige fietsroute Malden richting Nijmegen langs het Maas-Waalkanaal (verkennen). Versterken van het hoogwaardig fietsnetwerk
en aanvullende programmatische maatregelen te onderzoeken. Naast infrastructurele mobiliteitsmaatregelen, is ook inzet op
speelt de agrarische sector een grotere rol in ieder geval qua ruimtebeslag. We kijken naar de mogelijkheden voor een vitale landbouwsector.
tussen Nijmegen, Beuningen en Wijchen. Hoogwaardige fietsroutes richting Groesbeek en de Ooijpolder (oostflank) verkennen. En
bijvoorbeeld werkgeversaanpak, slimme logistiek en spits mijden nodig.
Daarnaast kent het Rijk van Nijmegen een sterke focus op de stad Nijmegen met zijn campussen
In het westelijk deel van het Rijk van Nijmegen
71
en zijn ziekenhuizen (Radboud en CWZ). De
het Rijk van Nijmegen.
onderzoeksgebieden (zie onderzoeksagenda),
Wonen Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door een
maar ook daarbuiten voor de lokale behoefte, onderzocht waar de woningbouwaantallen na 2030 het beste gerealiseerd kunnen worden.
onderzoeksopgave om te bezien of er een match
woningmarkt die in grote lijnen aanvullend is op stedelijk wonen in de stad Nijmegen. De woonmilieus in de dorpen van het ommeland zijn
Zoals in de huidige woondeal verwoord, is betaalbaarheid een absolute voorwaarde voor
is tussen het arbeidspotentieel en het huidige aanbod aan werkgelegenheid. Een onderzoek
kleinschaliger en kennen een lagere dichtheid. Rust, ruimte en natuur zijn volop aanwezig in
extra woningbouw. De woondealdoelstelling is om gemiddeld 50% betaalbaar te bouwen. Nijmegen
naar het gewenste economische profiel kan de koers bepalen van eventuele uitbreidingen of transformaties.
het Rijk van Nijmegen en maken het tot een geliefde plek om te wonen. De leefbaarheid in de bestaande kernen staat onder druk, voorzieningen
heeft als doelstelling om 65% betaalbaar te bouwen (30% sociale huur, 15% middeldure huur en 20% middeldure koop). In de overige
De GMR zet in op een transitie naar een circulaire economie. Er ligt een onderzoeksvraag hoe we het
verdwijnen en ook het verenigingsleven heeft het lastig. Woningbouw biedt kansen om de kernen vitaal te houden en de leefbaarheid op peil te
gemeenten in het Rijk van Nijmegen is het doel gemiddeld 50% betaalbaar. Daarbij ligt de opgave voor een groot deel in het goedkope en
bestaande bedrijfsvastgoed hierin mee kunnen nemen en wat er nodig in om dit geschikt te maken voor verduurzaming en circulariteit. Denk
houden. Verdichten, transformatie, en mogelijk gestapelde bouw kunnen daarbij helpen mits het behoud van identiteit daarbij geborgd wordt.
middeldure koopsegment. In het hele Rijk van Nijmegen is toevoeging van sociale huur van belang. Enerzijds voor groei van de voorraad,
daarbij aan het geschikt maken van de daken voor zonne-energie maar ook aan het inpassen van
De woondealopgave is om tussen 2020 en 2040
anderzijds voor transformatie van de bestaande voorraad. Het Rijksdoel is om naar 30% sociale
bedrijven die zich bezighouden met recyclen. Maar ook de landbouwtransitie zoals genoemd in de provinciale kadernota Agrifood kan hier een plek
50.000 tot 60.000 woningen te bouwen in de Groene Metropoolregio, waarvan 35.000 tot 2030. Voor Rijk van Nijmegen is de opgave tot 2030 zo'n
huurvoorraad toe te werken. Richting nieuwe Woondeal en de (prestatie)afspraken met het Rijk, zullen ook afspraken volgen over de
krijgen.
betaalbaarheid. Streven is om met elkaar vast te stellen wat betaalbaar bouwen is.
Een andere onderzoeksvraag richt zich op
6.000 woningen (exclusief studentenhuisvesting). Voor de periode tussen 2020 en 2040 betekent de woondealdoelstelling een toevoeging van
de kansen van waterstof in dit gebied. Welke mogelijkheden biedt waterstof voor transport over weg en water, maar ook als groen alternatief voor
8.000 tot 10.000 woningen. De planvoorraad is kwantitatief tot 2030 redelijk op orde in het Rijk van Nijmegen. Veel plannen zijn echter nog
Aanzet voor oplossingsrichtingen inclusief maatregelen en fasering (indien bekend) met bijbehorende onderzoeksagenda
aardgas en olie. De komst van waterstofstations kan een enorme impuls zijn voor de vergroening
zacht en dienen nader geconcretiseerd te worden. Daarnaast wordt vanuit de ontwerpprincipes, de
De korte termijn is gericht op het verder verkennen van onderstaande onderzoeksvragen,
bedrijvigheid is voornamelijk organisch gegroeid en kent een grote diversiteit zowel in omvang als in soort en duurzaamheid. Naar de toekomst toe ligt er een
72
afhankelijkheden en oplossingsrichtingen.
2. Om een sprong te maken naar een circulaire
Onderzoeksgebieden
Daarbij richten we ons ook op een viertal onderzoeksgebieden, waar meerdere opgaven vanuit de bouwstenen uit de
economie onderzoeken we de mogelijkheden van transitie van zowel industrie als landbouw. Het geschikt maken van daken voor zonne-energie,
In het gebied Rijk van Nijmegen en Nijmegen-West onderscheiden we een viertal onderzoeksgebieden waar we als eerste mee aan de slag willen gaan.
Verstedelijkingsstrategie samen komen en een urgentie is om koers te bepalen. Ook zal de bereidheid tot samenwerking en vervolgens het
toepassing van waterstof en circulaire landbouw zouden daarbij de eerste onderzoeksrichtingen kunnen zijn. Daarnaast dient onderzoek plaats te
Dit zijn Wijchen-West, de zone tussen Beuningen en Weurt/Nijmegen, de Kanaalzone in Nijmegen en Heumen, en de stationsomgeving Nijmegen
opzetten van deze samenwerking meer vorm moeten krijgen.
vinden naar de match tussen arbeidspotentieel en aanbod en de sturingsmechanismen daarbij.
Centraal (zie figuur 1). In deze onderzoeksgebieden komen meerdere bouwstenen uit de
1. Voor wat betreft de regionale bereikbaarheid wordt onderzocht waar de capaciteit van wegen
3. Omwille van het voor de doelgroep bereikbaar maken van betaalbare woningbouw
en spoorverbindingen vergroot kan worden. Voor het spoor denken we aan uitbreiding van de verbinding en verbreding van het spoor richting
is het raadzaam om onderzoek te doen naar de financiering ervan op korte en lange termijn. Daarnaast verkennen we de kansen voor inbreiding
Den Bosch (Eindhoven) bij de brug over de Maas bij Ravenstein. Daarbij kan mogelijk worden aangesloten bij het MIRT-onderzoek A50. Voor
en verdichten rondom OV-knooppunten en centra van kernen waarbij een groene en ontspannen leefomgeving de basis is. We wegen inbreiden
de wegen kijken we naar de capaciteit van de A50, het mogelijk uitbreiden van capaciteit
versus uitbreiden af en brengen samenhang in de nieuwe locaties in tijd en investering.
knooppunt Neerbosch (A73), verbreding van de N322 (onderzoek afgerond) en de Rijksweg Heumen. Verder dient te worden onderzocht hoe
4. We onderzoeken waar de mogelijkheden liggen om de bestaande natuurgebieden en losse
het (H)OV en de fiets (inclusief mobiliteitshubs) een prominentere plaats kunnen krijgen in de mobiliteit. Dit geldt zowel voor de verbindingen
elementen met elkaar te verbinden om zodoende de biodiversiteit te vergroten en de druk op de kwetsbare gebieden te verminderen. Daarnaast
tussen de regiogemeenten onderling als voor de verbinding met de stad. We denken aan een integrale aanpak op de corridors Nijmegen-
onderzoeken we op welke wijze we het landschap kunnen versterken waardoor het een groene ruimte wordt die bijdraagt aan de leefbaarheid
Beuningen/Druten, Nijmegen-Wijchen (Oss) en gebiedsaanpak Wijchen westzijde, de oostflank (Groesbeek/Duitsland), en de zuidflank (Nijmegen-
van de bestaande en de nieuwe inwoners. Daarbij zoeken we naar synergie tussen de ruimteclaims vanuit de diverse sectoren waardoor er een
Heumen (Mook).
samenhangende duurzame leefomgeving ontstaat.
Verstedelijkingsstrategie bij elkaar en is ook een urgentie om koers te bepalen.
-
-i
'i i
Figuur 1: onderzoeksgebieden in het Rijk van Nijmegen
73
Wijchen-West
Kanaalzone Nijmegen en Malden
functies ontwikkeld. Rondom het station komen
In het gebied aan de westzijde van Wijchen komt een aantal vraagstukken bij elkaar. Qua mobiliteit gaat het dan om de capaciteit van de
Zowel in Nijmegen als Heumen spelen er veel ontwikkelingen langs het kanaal. In Heumen wordt in de kern gebouwd aan het kanaal, maar wordt
nieuwe woningen om tegemoet te komen aan de woningnood. Het Stationsgebied Nijmegen wordt ook groener en duurzamer.
A50, een mogelijke verhoging van capaciteit en verdubbeling van het spoor richting Eindhoven, (snel)fietsverbindingen, een mogelijke OV/HUB
ook de groene functie van het kanaal versterkt en de zone tussen de Malden en Nijmegen versterkt als groengebied en voor de landbouwtransitie.
functie voor Nijmegen en de (on)bereikbaarheid van het centrum vanwege de doorkruising
Ook zijn er kansen voor de energietransitie. Op het gebied van mobiliteit wordt er gezocht naar
van het spoor. Verder speelt in dit gebied een woningbouwopgave (Wijchen-West) en grenst er natuur aan de randen van het gebied. Al met al
een regionale Hub en worden fiets en HOV-functie versterkt. De Kanaalzone biedt in Nijmegen naast een flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook
een gebied waar een aantal opgaven bij elkaar komt, maar waar ook nadrukkelijk kansen liggen.
kansen om een stap te zetten naar meer vitaal en verbonden Nijmegen-West. Naast de nieuwe plekken voor woningbouw, versterken we de
Zone tussen Beuningen, Nijmegen-Weurt en Wijchen We gaan de stad en dorpen verdichten en het
wijken rondom het kanaal met voorzieningen en werkfuncties. In combinatie met het versterken van de groenblauwe structuren langs het kanaal
ruimtegebruik intensiveren. De kwaliteit van de groenblauwe structuren en groengebieden wordt
en de zone tussen Heumen en Nijmegen liggen hier kansen om de bouwstenen/opgaven uit de
hierdoor steeds belangrijker voor bewoners. Door het natuurlijk systeem robuuster in deze zone (van oeverwallen, komkleigebied en uiterwaarden)
Verstedelijkingsstrategie te verzilveren.
te maken kunnen we de negatieve effecten van klimaatverandering minimaliseren. Samenwerking tussen de gemeenten Wijchen, Beuningen
De komende jaren wordt het Nijmeegse stationsgebied vernieuwd. Het station vervult een regionale functie. Het Rijk, provincie Gelderland,
en Nijmegen kan in de zone leiden tot een aantrekkelijk landschapspark en biedt bewoners een aantrekkelijk uitloopgebied. Ook biedt dit
gemeente Nijmegen en NS investeren samen in Stationsgebied Nijmegen om het om te vormen tot een aantrekkelijke plek waar reizen, wonen,
landschapspark ruimte voor biodiversiteit in combinatie met energieopwekking en kunnen we de gevolgen van de klimaatverandering opvangen
werken, winkelen en recreëren samenkomen. Aan de westzijde komt een nieuwe entree en wordt een nieuw gebied met woningen en maatschappelijke
(waterberging).
74
Nijmegen Stationsgebied
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Rijk van Nijmegen Leefomgeving
Drutňn
Beumngen
\
SA
Agenda Landelijk Gebied Ooijpolder
V
y am.
\
Nijmegen Spoorlijn al» barrière
•er'
Wijchen
^
Recreatiedruk vanuit de stad
75
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Rijk van Nijmegen Mobiliteit
kĩì ca*aeh*tt 8«unlnfMV-W|)ch«
. . . IV■ţļw t-'r r y 1 -—
jr
Capatltalt a n
met trelno ver gangen
Nijmegen (*Í4A e.v.) Verbeuren van de bereikbaar Ke-d alt
Bereikbaarheid Gfoc&bcch A73|
76
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Rijk van Nijmegen Economie
Drutnn
v \
Nijmegen
hoe gaan we meer innoveren? Integraal bekijken bedrijventerrein
77
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Rijk van Nijmegen Wonen
J?. Beumnger
Nijmegen
| Kanaalon*-Zuid
78
i r y
79
Veluwe Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum, Rheden, Rozendaal, Wageningen
80
Positionering van de Veluwe in de Groene Metropool
een toenemende recreatieve belasting treedt een verschraling op. Ook is er een ruimtelijke
De gebiedsuitwerking Veluwe heeft een belangrijke rol om het 'meer landschap' van onze ambitie
De Veluwe is met haar rijke natuur en variatie aan landschappen van onschatbare strategische (inter-)nationale waarde. De
druk door ruimteclaims voor woningbouw, bedrijfslocaties, verkeer en vervoer en (grootschalige) energieopwekking en waterwinning.
'meer landschap, meer stad', te realiseren. We zullen daarom woon- en werklocaties grotendeels in andere deelgebieden moeten realiseren.
Veluwe is het grootste Natura2000-gebied op land van Noordwest-Europa. De stuwwal is de
We zoeken een duurzamere balans tussen ruimte voor de natuur en ruimte voor de mens.
Toch is er, mede vanuit het oogpunt 'vitale kernen' voor woningbouw, ook een beperkte
motor voor het watersysteem met invloeden tot ver buiten de Veluwe en essentieel voor onze drinkwatervoorziening en nationale
Het behoud, beschermen en versterken van dit landschap, deze natuurwaarden en dit watersysteem is een van de hoofddoelen uit het
opgave in dit deelgebied die we zo veel mogelijk binnenstedelijk, circulair, klimaatadaptief en groen realiseren. Economisch focussen we op versterking
drinkwaterreserve. De Veluwe is het "groen" in onze Groene
verstedelijkingsconcept. Een robuust ecologisch systeem is randvoorwaardelijk voor een gezonde en welvarende samenleving.
van de toeristisch-recreatieve sector, met name in de randen, maar ook de ontwikkelingskansen van de landbouwtransitie nemen we mee.
Metropool. Zij is de "groene long" van de regio en vormt de contramal voor de toenemende verstedelijking door bevolkingsgroei en
Binnen het Natura 2000-gebied staat behoud en versterking en uitbreiding van de natuur voorop.
Integrale onderzoeksvraag Hoe kunnen we de natuur (ecologie en hydrologie)
woningbouw.
In een ruime zone daaromheen is ruimte voor passende, gemengde ontwikkelingen. In die zone
herstellen en versterken en gelijktijdig de demografische en economische groei faciliteren
De afwisseling van bos, heide, beken en sprengen, landgoederen en het rivierengebied levert een landschap op waarin veel inwoners en bezoekers
vinden we de meeste kernen, landgoederen, uiterwaarden en landbouwgebied.
en de vitaliteit van kernen versterken? Waar kunnen we dit combineren met versterking van landschap, economie en cultuurhistorie? Hoe
zich kunnen ontspannen. Naast de intrinsieke groenblauwe natuurwaarden en haar bijdrage aan het klimaatsysteem (o.a. CO2-opname, O2-
Een goede afstemming met aangrenzende deelgebieden uit de Verstedelijkingsstrategie, waaronder Liemers, Foodvalley en Arnhem-Oost is
kan de landbouwtransitie en de transformatie van verblijfsrecreatie hierin benut worden? Hoe vergroten we de groene verbindingen
productie, zuivering, verkoeling) heeft de Veluwe een grote toeristisch-recreatieve waarde.
daarom noodzakelijk. Hetzelfde geldt voor onder andere de gemeenten Apeldoorn en Harderwijk, waar ook opgaven zijn voor woningbouw. We willen
met (recreatief) groen buiten de Veluwe? En hoe financieren we deze ambitie? Dit zijn de onderzoeksvragen waar het in dit deelgebied om
Maar de Veluwe gaat achteruit! Door onder andere milieudeposities, verdroging, versnippering en
de groenblauwe waarden van de Veluwe door laten lopen tot tussen en zelfs in onze kernen.
draait.
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
|
SļwL [ vya
J
'
i ^
\\ ‘ \\ \
JVc '
x vrm\ ką/ ' -
í
\ ^
^
i ^
V«;—v
^ ťrĩAlíìĹí r wŗäm Sr
í ff -
- -jkT^
Tļ*'
r MĴKl -
r ^sifaļ T « V
^'s\İĵ9
A
o'
Z
|
?o*tmb-4
82
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
voorkeur via verdichting en nabij OV-punten wat leidt
ruimtelijke beperkingen voor maatregelen voor de
Leefomgeving Wil de Veluwe de groene long van de metropool
tot ingewikkelde ontwerpopgaven. Hoe verdichten we woonwijken zonder het karakter van onze kernen aan te tasten en hoe doen we dat betaalbaar, klimaat-
energietransitie vanwege natuurbescherming en strategische drinkwatervoorzieningen (inclusief Aanvullende Strategische Voorraad).
adaptief, groen en circulair?
blijven, dan is beheer, herstel en uitbreiding van natuur en hydrologie randvoorwaardelijk. We willen vanuit de Verstedelijkingsstrategie daar
Mobiliteit
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen en de onderzoeksagenda
een integrerende bijdrage aan leveren, vanuit de balans tussen groen en groei. Denk daarbij
Verminderen van vervuiling/deposities, verkeersoverlast en veiligheidsrisico's van
1. Robuust systeemherstel van de Veluwe
aan recreatiezonering in het natuurgebied en daarbuiten, natuurontwikkeling, tegengaan van verdroging en stikstof-maatregelen. Ook
automobiliteit door recreanten en forenzen is nodig voor de leefbaarheid in deze regio en is goed voor de natuur. Bij voorkeur komt zowel de toerist als
Een natuurlijker watersysteem en natuurherstel is noodzakelijk om effecten van stikstofdepositie, klimaatverandering en de achteruitgang van
willen we aan de randen van de Veluwe nieuwe mogelijkheden ontwikkelen voor dag- en verblijfsrecreatie om daarmee de druk op de
lokale ommetjesmaker zonder auto naar de Veluwe, maar we willen ook overstappen (transfers) van auto naar fiets mogelijk maken. Dit voorzien we vooral
de biodiversiteit tegen te gaan. Daarom geven we een impuls aan natuurontwikkeling op de Veluwe. In verschillende herstelprogramma's
Veluwe zelf te verminderen. We integreren dat waar mogelijk met de transitie van de landbouw, stimulering van de recreatieve economie en
aan de randen/ontvangstplekken van de Veluwe. Daarbij dragen strategisch gelegen ontvangstlocaties (goede ov-parkeer- en overige voorzieningen) bij aan
werken we al aan het herstel van het Natura2000 gebied 'de Veluwe', bijvoorbeeld in de uitvoering van recreatiezonering. Ook in het Nationaal
klimaatadaptatie. In het verlengde daarvan is ‘meer landschap' buiten het deelgebied Veluwe
spreiding van bezoekers in het gebied. Voor het lokale woon-werk verkeer stimuleren we slimme en schone
Programma Landelijk Gebied en in de Gelderse Maatregelen Stikstof wordt gewerkt aan het
ook noodzakelijk. Zo spreiden we de recreatie.
mobiliteit; fiets en openbaar vervoer.
Wonen
Economie
versterken van de natuur op en rondom Veluwe. Dankzij de verkenning van Gelderse Maatregelen Stikstof hebben we een goed beeld welke
We gaan verspreid over meerdere kernen, zoveel mogelijk nabij OV-knooppunten, ongeveer 3.000 woningen toevoegen tot 2040. Veel kernen lopen
We willen de recreatieve economie waar nodig revitaliseren en waar mogelijk versterken. We stimuleren de landbouwtransitie met multifunctioneel
maatregelen nodig zijn om de negatieve effecten van stikstof te beperken, zowel op de Veluwe zelf als op de flanken ervan (de overgangsgebieden).
tegen ruimtelijke grenzen aan (natuurgebieden, uiterwaarden), liggen in landschappelijk waardevolle gebieden en willen niet aan elkaar
landgebruik, innovatie, kortere keten en nieuwe duurzame verdienmodellen. De toekomst van intensieve landbouw en zwaardere industrie aan
Denk bijvoorbeeld aan robuust systeemherstel (natuur en water) in en nabij beekdalen, zoals het versterken van het Renkums beekdal en
groeien (groene vingers behouden). Ook hebben we de opgave om de brede vitaliteit van kleinere kernen te behouden. We realiseren woningen bij
de randen van de Veluwe moet afgewogen worden ten opzichte (versterking van) natuur, hydrologie en recreatie. In en rond de Veluwe zijn er veel
tegengaan van verdamping in het infiltratiegebied. We onderzoeken hoe we deze maatregelen gerealiseerd krijgen en wat voor samenwerkings-
en financieringsconstructies daarbij passen, waar
3. Spreiden en kanaliseren van de recreatie op de
de natuur, voorkomen we het aaneengroeien van
mogelijk geïntegreerd met de maatregelen voor 'meer landschap;' en 'dagelijks groen' in de directe leefomgeving.
Veluwe Ook recreatie en toerisme heeft haar weerslag op de kwaliteit van de natuur op de Veluwe. De
kernen en helpen we klimaatadaptatie. We zien uitdrukkelijk kansen bestaande landgoederen en uiterwaarden te versterken en te ontsluiten en
2. Meer landschap In een ruime schil rond de Veluwe zoeken we
natuur lijdt onder het intensieve gebruik. De recreatiezonering is een stap in de goede richting. Hierin zijn gebieden aangewezen waar intensiever
betrekken daarom het Geldersch Arcadië Pact bij deze ontwikkeling.
grote gebieden waar we een deel van het extra uitloopgebied uit het verstedelijkingsconcept
gerecreëerd kan worden en gebieden waar de natuur dit gebruik niet of in mindere mate toelaat.
5. Infrastructuur en toeristisch-recreatieve toegangspoorten
kunnen realiseren. Het doel is om de Veluwe als toeristisch-recreatief concept uit te breiden en daarmee de recreatieve druk te spreiden.
Ongeveer 75% recreanten op de Veluwe zijn inwoners van het gebied. Meer landschap aan de randen van de Veluwe draagt ook bij aan het
Een netwerk van grote en kleine toeristischrecreatieve toegangspoorten naar de Veluwe en het rivierengebied is wenselijk als stimulans
In de gehele verstedelijkingstrategie zoeken we 5.000 hectare. In deze gebieden willen we natuur- en landschapswaarden toevoegen met
spreiden van de gebruikers. Naast het toevoegen van nieuw landschap, onderzoeken we ook hoe we recreanten
voor schone en slimme mobiliteit. Deze toegangspoorten liggen primair op bestaande OV-knooppunten. We onderzoeken binnen de
behoud van onder andere een natuur-inclusieve landbouwfunctie. We gaan onderzoek doen naar de ontwikkelingskansen in deze gebieden
kunnen spreiden over de groene metropool. We onderzoeken welke 'groene verbindingen' met gebieden buiten de Veluwe waardevol zijn en hoe
samenwerking van Veluweopl wat nodig is om dit te realiseren. De toegangspoorten concentreren toeristen
voor verblijfsrecreatie, natuur, landbouw en landbouwtransitie, hydrologie en klimaatadaptatie,
deze helpen de groeiende recreatieve druk te spreiden. Denk daarbij aan verbinding met Park
op wenselijke locaties, bieden een makkelijke autovrije toegang tot de Veluwe en waterrecreatie,
landschap, cultuur, erfgoed en economie. We denken daarbij, binnen het deelgebied Veluwe, aan het gebied Otterlo-Wekerom-Harskamp,
Lingezegen, water- rivierrecreatie in de Liemers of de parkontwikkeling in het Binnenveld in de Foodvalley.
leveren kansen op voor de middenstand en kunnen dienen als mobiliteitshub voor overstap op fiets of OV. We denken daarbij aan Ede, Arnhem
het Rivierklimaatpark, de Havikerwaard en het versterken van recreatie aan de Rijn en IJssel. Transities en investeringen in de schil rond de
4. Dagelijks groen Nabij, tussen en in onze kernen zoeken
en Rheden, omdat deze stations op fiets- of loopafstand liggen van belangrijke toeristische trekpleisters: de Ginkelse Heide, Nationaal Park
Veluwe hebben prioriteit vanwege de directe positieve impact op de natuurkwaliteit. Deze investeringen hebben een hoog maatschappelijk
we lokale kansen voor groene, blauwe en landschapsontwikkeling. Door toevoeging van nieuw dag-recreatief groen bieden we alternatieve
de Hoge Veluwe, Burgers' Zoo, Openluchtmuseum, de Posbank en het Gelders Arcadië. Kleinere toegangspoorten, zoals (overige) sprinter-stations,
rendement en geven een krachtige boost aan de Groene Groei.
ommetjes en honden uitlaat-gebieden voor bewoners. Daarmee verminderen we de druk op
moeten vooral een gemakkelijke autovrije toegang bieden voor dag- of verblijfsrecreatie.
83
We onderzoeken welke recreanten en toeristen nu
deelgebied. Het doel is om te komen tot een plan
van de verblijfsrecreatie en de groenblauwe
(met de auto) naar de Veluwe reizen en vanaf waar (mobiliteitsgedrag van onze bezoekers). Op basis hiervan verkennen we waar versterking van OV,
voor deze industrie voor korte en lange termijn. Denk aan verplaatsing, verduurzaming, effectmitigatie, herbestemming. Regio-overstijgend
dooradering van het landschap zijn tot op heden per definitie financieel onrendabel, mede doordat de maatschappelijke baten van het Veluwemassief
fiets - of wandelinfrastructuur nodig is om deze toegangspoorten goed te laten functioneren.
willen we alternatieven voor de warmte- en energietransitie onderzoeken, bijvoorbeeld aquathermie.
lastig kwantificeerbaar zijn en de grenzen van het deelgebied en van de regio overstijgen. In de huidige context is de financiële "verdiencapaciteit"
Ook onderzoeken we de opgave voor de N224 tussen Ede en Arnhem. De
8. Verkenning opties Integrale
van het Veluws ecologisch systeem zeer beperkt.
woningbouwontwikkelingen in Ede en groei van de regio leiden tot extra recreatief en woon-werk verkeer. We onderzoeken of we maatregelen
Gebiedsontwikkeling In het deelgebied Veluwe (en daarbuiten) lopen verschillende programma's (Nationaal Programma
Het geringe aantal nieuwbouwwoningen in het gebied biedt via opbrengsten uit de grondexploitatie nauwelijks
moeten treffen op deze weg. 6. Praktische hulp bij verdichting in kleinere
Landelijk Gebied, GMS-Stikstofmaatregelen, Natura2000, Veluweopl, Vitale Vakantieparken, RES, etc.). We streven naar een integrale
dekkingsmogelijkheden voor de benodigde investeringen in "groenIblauw". Zelfs op regionaal niveau biedt de compensabele onrendabele top
kernen We kiezen in eerste instantie voor verdichting en niet voor uitbreiding, ook in kleinere kernen.
gebiedsontwikkeling en onderzoeken de meest optimale samenwerkings- en organisatievorm. De provincie neemt hierin het voortouw, in goede
op de woningbouw onvoldoende dekking voor deze groenblauwe investeringen. We zoeken naar financieringsmodellen,
We maken daarom een praktische handleiding die inzicht geeft in hoe we verdichting in dorpen
afstemming met het Rijk.
mechanismen en instrumenten om maatschappelijke baten en lasten van
kunnen ontwerpen: groen, leefbaar, klimaatadaptief en betaalbaar. Ook laten we een advies opstellen over hoe we ondergrond mee laten
Een brede betrokkenheid van het Rijk met steun van o.a. BZK, lenW, LNV en EZK is essentieel, bijvoorbeeld in de vorm van één rijksbod I
investeringen in "groenIblauw" adequaat te dekken. Dit doen we niet alleen voor de Veluwe, maar voor de brede Verstedelijkingsstrategie.
wegen in keuzes over woningbouwlocaties en de inrichting en het ontwerp ervan.
regiodeal. 9. Onderzoek financieringsmodellen
84
7. Onderzoek naar toekomst van zware, milieubelastende en water-intensieve industrie en energie
In onze visie op "groene groei" zijn investeringen in "groenIblauw" als contramal randvoorwaardelijk voor investeringen in "rood" (woningbouw,
We gaan onderzoeken welke industrie die in het deelgebied Veluwe aanwezig is zich eigenlijk slecht verhoudt tot rol en positie en kwaliteiten van het
bedrijfslocaties, etc). Investeringen in natuurontwikkeling, transformatie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
.eefomgeving L---_____ -L ,
n
N
İ
\
1
*
s
*
Zoekgebied 'Agrarisch landschep'
\
i 91 0 t y 9 1 ^ N
Zoekgebied ‘Meer landschap'
het groen doortrekken naar stedelijke gebieden Zoekgebied ‘Meer landschap'
85
fřVik
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Veluwe Mobiliteit
'.t. maatregelen
86
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Veluwe Economie
motţetxO agr*r*ch miuuriarMtect'au
Zoekgebied 'agrarisch natuurlandschap'
Strategische drinkwater voor zientng
Zoekgebied 'Meer landschap
-rZoekgebied 'Meer landschap' Zoekgebied versterking recreatie langt de Rijn en IJssal
Zoekgebied recreatieve potentie
Zoekgebied recreatieve potentie
87
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Veluwe Wonen
Woningbouwcijfers volgens planmonitor 2022. Er is mogelijk overlap tussen de plancapaciteit en de beoogde toevoeging uit de strategie.
Apeldoorn: 12.500 woningen tot 2040
Foodvalley Noord: 12.500 woningen tot 2040
1 Mm««i SCO wortfi(*n
Foodvalley Zuid: 27.500 woningen tot 2040
ľ Cmm» «onniw «MlniDiwIV NM: K
1
l'---------- ----------------- ----
|
Lie mors: 7.900 woningen tot 2040
88
89
Werken met de Verstedelijkingsstrategie In dit 'Deel II-B' van de Verstedelijkingsstrategie geven we aan wat de rol en betekenis is van de Verstedelijkingsstrategie in de samenwerking tussen de partners in de komende jaren. We beschrijven de uitgangspunten voor de afspraken die we willen maken in het verstedelijkingsakkoord. Ook gaan we in op de relatie met de gebiedsuitwerkingen en het omgevingsbeleid. Van verstedelijkingsconcept naar een strategie
van het verstedelijkingsconcept zodat ook het
lange termijn om de doelen voor een duurzame
om langjarig samen te werken De partners vanuit de regio's en het Rijk hebben in 'Deel 1' hun visie op de verstedelijkingsopgave
groene raamwerk versterkt wordt. Dat vraagt niet alleen een werkend inhoudelijk concept, maar ook een langjarige en stevige samenwerking tussen
verstedelijking in deze regio te realiseren. In de Verstedelijkingsstrategie komen ruimtelijke keuzes op het gebied van woningbouw, economie,
vormgegeven. Het verstedelijkingsconcept ^eer landschap, meer stad' beschrijft de ambitie, geeft
de partners van de Verstedelijkingsstrategie. Met het verstedelijkingsakkoord maken we afspraken
mobiliteit, landschap, energie, water en ecologie bij elkaar. Het moet de integraliteit en de
(op basis van ontwerpend onderzoek) perspectief aan de rol en betekenis van de regio Arnhem-
om deze samenwerking voort te zetten en te verstevigen. Daarbij blijven we programmatisch werken aan nadere uitwerking en realisatie van de
randvoorwaardelijke koppeling tussen de vier bouwstenen (wonen, economie, leefomgeving, mobiliteit) en de daarvoor benodigde
ambities.
randvoordwaarden voor ^eer landschap, meer stad' borgen.
Nijmegen-Foodvalley in het ^tedelljk Netwerk
92
Nederland' en bevat ontwerpprincipes voor elk van de vier bouwstenen. Het verstedelijkingsconcept beschrijft de manier waarop de regio Arnhem-
Wat is de Verstedelijkingsstrategie?
Nijmegen-Foodvalley de opgaven in samenhang met elkaar kan accommoderen. De opgave om 100.000 woningen en bijbehorende aantallen
De Verstedelijkingsstrategie geeft aan waar de partners (twee regio's, de 26 gemeenten, het Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en de
Op basis van de Verstedelijkingsstrategie worden afspraken gemaakt over de uitvoering in het verstedelijkingsakkoord (bijvoorbeeld
arbeidsplaatsen toe te voegen in onze regio tot 2040 is daarmee in te passen op een manier die recht doet aan de principes en uitgangspunten
waterschappen) gezamenlijk met verstedelijking in de regio naartoe willen: het vormt de koers voor de ontwikkeling van de regio op middellange en
investeringsafspraken). Het akkoord brengt verschillende maatschappelijke opgaven en bijbehorende programma's (Rijk en regio) met
elkaar in verband. Dus het moet antwoord
samenwerken via het principe van ‘éen overheid'
werklocaties Ruimte voor Economische Activiteit)
geven op: waar komen de verschillende opgaven samen, welke regionale samenwerking is er al en wat is nodig gezamenlijk op te pakken?
past binnen de context van regievoering zoals de nationale overheid die voorziet (Ruimtelijke ordeningsbrief, 17 mei 2022). Rijk, provincies,
en leefomgeving (Programma gezonde en groene leefomgeving).
De Verstedelijkingsstrategie agendeert bij (sectorale) Rijks-, provinciale en regionale investeringsinstrumenten en programma's zoals
regio(gemeenten) en waterschappen werken namelijk gezamenlijk aan de gedeelde opgaven uit de Verstedelijkingsstrategie. De
De Verstedelijkingsstrategie is daarmee ook de basis voor de ‘ruimtelijke puzzel' die de provincies in 2023 op verzoek van het Rijk (Ruimtelijke
het MIRT), het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG), de regionale Woondeals en vice
Verstedelijkingsstrategie is de basis voor de gebiedsgerichte aanpak van het Rijk in het NOVEXgebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. In deze gebiedsgerichte aanpak, in het NOVEX-gebied,
ordeningsbrief, 17 mei 2022) in samenwerking met alle medeoverheden (inclusief Rijkspartijen) en
versa (vraagstukken uit deze programma's worden geagendeerd bij de Verstedelijkingsstrategie). Deze meer gebiedsgerichte manier van werken en investeren wordt uitgewerkt in (een) regionale investeringsagenda('s). Partijen maken in het kader van de Verstedelijkingsstrategie ook afspraken over inbreng van capaciteit en
zullen ook de opgaven in het omliggende landelijke
private- en maatschappelijk partijen zullen gaan leggen om de verschillende doelen en opgaven in de leefomgeving ruimtelijk in te passen. De
gebied in samenhang met verstedelijkingsopgaven bekeken worden. We brengen dus verschillende opgaven en programma's samen. Zo verbinden
strategie is dus input voor het leggen van de ruimtelijke puzzel op provinciaal niveau.
procesfinanciering.
we de Verstedelijkingsstrategie ook met andere lopende programma's, zoals op het gebied van energie (Nationaal Programma Regionale
Verstedelijkingsakkoord Een onderdeel van de Verstedelijkingsstrategie is het sluiten van het verstedelijkingsakkoord. Het
De Verstedelijkingsstrategie waarin partijen
Energiestrategieën), economie (het programma
verstedelijkingsakkoord bestaat globaal uit drie onderdelen, te weten:
Verstedelijkingsproces
Verstedelijkings strategie
Verstedelijkingsakkoord
Verstedelijkingsprogramma
‘ Verstedelijkingsconcept
Afspraken over samenwerking
Langjarig
‘ Gebiedsuiwerkingen
Afspraken over programmering Overige afspraken
Adaptief Actiegericht
‘ Werken met...
1. Afspraken over samenwerking Dit zijn de afspraken over de samenwerking die nodig zijn om in dit proces bij elkaar te blijven, keuzes te maken en onze inspanningen zó op elkaar af te stemmen dat we de doelen van de Verstedelijkingsstrategie realiseren. Deze samenwerkingsafspraken zijn gebaseerd op de volgende samenwerkingsprincipes: ^ De Verstedelijkingsstrategie is leidend - door Rijk en regio gedeelde ambities en opgaven,
93
zoals verankerd in de Verstedelijkingsstrategie
Verstedelijkingsstrategie krijgt betekenis via
termen van maatregelen, planning, bekostiging
en in herijkingen daarvan, zijn leidend voor het handelen van de partners in het ruimtelijke domein.
doorwerking in het omgevingsbeleid van de verschillende overheden. De samenwerking gaat uit van gelijkwaardigheid tussen partners
en organisatie. Dat betekent ook dat het gebiedsgericht programmeren van functies zoals wonen of werken zich (onderling) ook goed moet
^ Open en gelijkwaardig - partijen werken vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid samen in gelijkwaardige verhoudingen en in
en democratische legitimatie. Daarmee vormt het een alliantiemodel zonder formele beslissingsbevoegdheden of doorzettingsmacht
verhouden tot de benodigde randvoorwaarden. Afspraken over de gebiedsuitwerkingen
gedeeld eigenaarschap. De bijdragen die elke partij wil en kan leveren zijn bepalend in de
in het ruimtelijk domein. Er wordt gewerkt vanuit programmasturing: gezamenlijk wordt vanuit
In de gebiedsuitwerkingen wordt uitgewerkt en getest hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken
samenwerking. Partijen werken samen op basis van een open agenda; standpunten zijn niet het startpunt, maar we bekijken de opgaven
de Verstedelijkingsstrategie programmering, monitoring en evt. escalatie bij knelpunten vormgegeven. De uitvoering van de maatregelen
of deelgebieden en welke randvoorwaarden ingevuld moeten worden. De integraal uit te werken gebieden zijn de drie sleutelgebieden
en oplossingsrichting als een gezamenlijke zoektocht met een open blik. ^ Democratische legitimatie - de democratische
ligt bij de verantwoordelijke overheden en wordt niet direct vanuit de Verstedelijkingsstrategie aangestuurd.
Spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen-West en Foodvalley-Zuid en de overige gebieden te weten Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied
legitimatie blijft gewaarborgd; besluitvorming en verantwoording vinden plaats door/aan raden, Staten en Tweede Kamer. Deelnemende
2. Afspraken over programmering en fasering van wonen/werken/voorzieningen in relatie
Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Deze acht gebieden zullen ook in de komende jaren met elkaar in samenhang worden
overheden organiseren zelf het mandaat in overleggen, zodat ze namens een organisatie
tot bereikbaarheid en leefomgeving (het verstedeliikingsprogramma)
uitgewerkt en vormen een belangrijke bouwsteen voor het verstedelijkingsprogramma.
of samenwerkende organisaties hun bijdragen kunnen inbrengen. ^ Wederzijds commitment op uitvoering - Rijk en
Kern van het verstedelijkingsakkoord is de basis voor de afspraken over het realiseren van de verstedelijking in de regio zodat een betrouwbare,
In gebiedsuitwerkingen komen de ontwerpprincipes per bouwsteen van de
regio zijn aanspreekbaar op het commitment aan elkaar en spreken daarvoor een interventiemodel af. Provincies en (sub)regio's
betaalbare en continue bouwstroom in balans met de groene leefomgeving, de duurzame mobiliteit en vitale economie wordt geborgd. De afspraken
Verstedelijkingsstrategie samen in een specifiek gebied. De rol van de gebiedsuitwerkingen is zo tweeledig:
zorgen voor gezamenlijkheid in de regio. Het Rijk zorgt voor gezamenlijkheid binnen en tussen departementen.
over middelen voor de benodigde maatregelen, zullen worden opgenomen in het akkoord (waar al mogelijk) of worden later op basis van dit
1. De gebiedsuitwerkingen vormen de basis om de (abstracte) Verstedelijkingsstrategie en ontwerpprincipes lokaal door te vertalen;
akkoord gemaakt. Dit betekent dat het akkoord de randvoorwaarden organiseert om de doelen van de Verstedelijkingsstrategie te realiseren in
De gebiedsuitwerkingen zijn agenderend voor de regionale samenwerking in de Verstedelijkingsstrategie tussen gemeenten in de
In het kort betekent dit dat de Verstedelijkingsstrategie zelf geen formele status heeft in het omgevingsbeleid. De
94
regio en vormen een belangrijk houvast voor het
Afspraken over randvoorwaarden
3. Overige afspraken
lokale omgevingsbeleid; 2. De gebiedsuitwerkingen brengen inhoudelijke vraagstukken in beeld en vormen zo ook input voor het gesprek tussen Rijk en regio over
In het verstedelijkingsprogramma worden het verstedelijkingsconcept en de gebiedsuitwerkingen specifiek gemaakt, worden
Monitoring De Verstedelijkingsstrategie maken we met
samenwerking en eventuele investeringen. Ze vormen de gebiedsgerichte input en onderbouwing
de verstedelijkingslocaties en benodigde maatregelen in de tijd gezet en worden daaraan investeringsmogelijkheden gekoppeld. De
elkaar voor 20 jaar. Dat is een lange periode waarvan we nu al weten dat er van alles gaat gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen
voor het verstedelijkingsprogramma met het Rijk (vast te stellen in BO Leefomgeving of BO
maatregelen die randvoorwaardelijk zijn voor de realisatie van wonen, werken en voorzieningen
in de economie en in de politiek, maar ook in de woonbehoeften van inwoners, de manier waarop
MIRT) en de doorwerking naar investeringen en inzet van regio en Rijk in de komende jaren (de uitvoeringsagenda, inclusief investeringsagenda,
worden in hun onderlinge samenhang gefaseerd. Dan gaat het om duurzame mobiliteit zoals (H)OV, om stikstof en natuur, om de integratie economie
we reizen en waarop bedrijven zich organiseren. Wat er precies verandert, kunnen we nu niet voorspellen, maar we weten wel dát het zal
van het NOVEX-gebied). De gebiedsuitwerkingen zoals ze nu voorliggen,
en stad, om logistiek, om energie, enzovoort. Ook wordt in het verstedelijkingsprogramma de aanpak vertaald naar de gefaseerde inzet
veranderen. Door vooraf afspraken te maken over hoe we om (willen) gaan met die veranderingen en op welke manier we dan met elkaar bijsturen,
agenderen de opgaven en kwesties die de betrokken partijen uit het deelgebied samen op willen pakken. De gebiedsuitwerkingen zijn
van instrumenten en middelen. Hierbij vindt ook een afweging plaats van de effectiviteit en doelmatigheid van deze inzet. Zo kan er ofwel
zijn we met elkaar in staat om op tijd te reageren. We monitoren met elkaar (generiek en specifiek in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er
dus geen blauwdruk, maar moeten kunnen inspelen op ontwikkelingen en nieuwe inzichten
versnelling of een doorbraak worden bereikt ofwel eerst onderzoek of alternatieven verkend
op (middel)lange termijn nodig is om integrale doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar
en kunnen dus in de tijd wijzigen. Dit vraagt om tussentijdse bijstelling, aanscherping, aanvulling en/of concretisering. Tussen de
moeten worden. Niet alles kan op hetzelfde moment. Dat is complex en dus daarom moeten ook de rol en verantwoordelijkheden
ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld (halen we de aantallen en het tempo) en over gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek
verschillende gebiedsuitwerkingen kunnen snelheidsverschillen bestaan. Het borgen van de samenhang tussen de gebiedsuitwerkingen is
benoemd worden. Afgesproken wordt wie wat doet om gezamenlijk de opgave te realiseren. Dit vanuit m.n. ieders wettelijke taken en
nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee perspectieven sturen, kunnen we komen tot een aanpak die onze regio versterkt en vergroend.
onderdeel van het verstedelijkingsakkoord en het uitvoeringsprogramma.
bevoegdheden, mandaat, verantwoordelijkheid en financieringsmogelijkheden. Alleen in onderlinge samenhang kan de voorgenomen
Zo komen we ook tot de continue bouwstroom. Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het gaat om integrale opgaven, omdat de behoefte om
verstedelijkingsopgave worden gerealiseerd.
meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit samengaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk
95
zoals wateropvang, vergroening, energietransitie,
Voorbeeld van een outline van het
mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook te maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij: deze
verstedelijkingsakkoord
brengen op subregionale schaal de opgaven en kansen voor ontwikkeling in beeld. Vervolgens zal op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en projectuitwerking de afweging plaatsvinden. Participatie Inwoners: Tot dusver heeft participatie als het gaat om de Verstedelijkingsstrategie plaatsgevonden via de lokale trajecten van de omgevingsvisies. Daarnaast willen de partners binnen de Verstedelijkingsstrategie uitwerken hoe participatie over dit traject op regionaal niveau ondersteund kan worden. Gemeenten nemen het voortouw bij de organisatie van burgerparticipatie
100.000 woningen en werk - integraal, toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig ingepast in regio - geplaatst in nationale en regionale context b. Visie op verstedelijking regio - verwijzing naar verstedelijkingsconcept 'Meer landschap, meer stad', vier bouwstenen, acht gebiedsuitwerkingen c. Programma - fasering woningbouw en randvoorwaardelijke maatregelen d. Afspraken over maatregelen: afspraken over bekostiging van, onderzoek naar en/of het proces om tot afspraken te komen voor bepaalde maatregelen