18 Aanvullende informatie n.a.v. hoorzittingen

Goedenavond voorzitter en gemeenteraad van Gemeente Beuningen. Dank u wel voor deze spreektijd. Ik ben Jody van Ittersum en ik woon nu bijna 40 jaar in Beuningen. We hebben in die tijd in drie huizen gewoond. We begonnen in onze eerste 2 huizen aan de rand van het dorp en in no time stond er een complete woonwijk voor ons uitzicht. Want dat is Beuningen. Van klein boerendorpje gegroeid naar de huidige omvang. In de toekomst deel uitmakend van de Groene Metropool Arnhem - Nijmegen. Met in de regio tot 2030 nog eens 60.000 huizen erbij in de planning. We wonen in een stedelijk gebied dat steeds voller wordt omdat mensen huizen, spullen en energie nodig hebben. Intussen is er een bindend Klimaatakkoord getekend. We gaan in NL 35 miljard kilowattuur per jaar energie op land opwekken tot aan 2030. Zoveel mogelijk met zonnepanelen op daken, daarnaast met al dan niet drijvende zonnevelden in combinatie met windmolens voor balans op het elektriciteitsnetwerk en omdat de zon op koude donkere dagen niet schijnt en we dan wel licht en warmte willen. We gaan wonen in energie- landschappen. Dat is omdat we zoveel energie verbruiken en besparen op de een of andere manier ons mensen niet zo lukt. Onze gemeente staat positief in de energietransitie, ze ziet dat ze een taak heeft, samen met alle gemeentes in Nederland.

Gemeente Beuningen wil energieneutraal worden en heeft in haar beleid aan de voorkant vastgelegd dat de grootschalige opwek die daarvoor nodig is uit een optimale mix van zon en wind gaat komen. De windturbines worden elk jaar gemiddeld 10 meter hoger. Enkele hoge windmolens kunnen produceren waar je anders VELE kleinere windmolens nodig hebt. 1 moderne windmolen produceert net zo veel energie als een zonneveld met een oppervlakte van 30 tot 50 voetbalvelden, die grond blijft nu beschikbaar voor het verbouwen van ons voedsel. Onze gemeente heeft aan de voorkant bepaald dat er geen slagschaduw mag zijn, dan worden de molens stilgezet. Juist de nieuwste hogere typen maken geen woesch woesch geluiden meer, maar draaien langzaam. Je kunt naar de molens kijken en van mening verschillen of je ze mooi vindt of niet. Ik ben onlangs naar het windmolenpark in Deil gereden om de 11 XL molens daar bewust te ervaren. Tot mijn positieve verbazing wordt vlakbij in Meteren, onder Windpark Deil momenteel een woonwijk met luxe vrijstaande huizen gebouwd, die molens zijn blijkbaar geen belemmering voor de mensen die daar gaan wonen. Ik vergaarde de afgelopen jaren kennis en maakte afwegingen binnen het proces dat in Beuningen vanaf 2017 doorlopen is. Daarbij waren mensen uit de 4 kerkdorpen betrokken tijdens een cyclus van avonden in elk dorp.

We hebben daarin alle mogelijkheden van opwek besproken. Er waren tegenstanders en voorstanders van zonnevelden en windturbines en andere typen opwek aanwezig. Er is een gebiedsraad opgericht die bestond bewust uit ook een aantal sterke tegenstanders van windenergie. Er is in de regio een RES proces doorlopen met bijenkomsten met stakeholders met verschillende achtergronden. We zijn daarin tot de conclusie gekomen dat we geen totale verommeling en versnippering van ons mooie landschap willen, we willen niet ‘overal een molen’ maar mooie lijnopstellingen. Er is veel gepraat, soms heftig gediscussieerd. Want iedereen heeft zijn eigen belangen. Voor sommige van onze inwoners heeft het windpark veel meer consequenties dan voor andere. Dat realiseer ik mij. En nu staan we voor een beslissing met grote impact. Dankzij de wind levert Windpark Beuningen straks vele jaren volop schone energie voor duizenden huishoudens. Door lokaal mede-eigenaarschap, eerlijk verdeelde grondvergoedingen en een gebiedsfonds delen inwoners mee in de opbrengsten van het park. Het omgevingsfonds maakt investeringen in het landschap mogelijk. We hebben in Beuningen een energiecoöperatie die het medeeigenaarschap mogelijk maakt. En ja ik ben lid van die coöperatie.

We hebben de kans om samen aan de slag te gaan, invloed te hebben, het zo goed mogelijk te doen, aan het landschap en natuur ook mooie beplanting en begroeiing terug te geven. We moeten een voorbeeld zijn voor onze buurgemeenten waar ook grootschalige opwek in een optimale mix op de rit moeten worden gezet. Met een besluit zijn we niet klaar. Dan begint het werk pas echt. Ik hoop dat als het besluit genomen wordt, we in de toekomst trots kunnen zijn over hoe we het hier samen zo optimaal mogelijk gerealiseerd hebben. Dank u wel voor uw aandacht. Jody van Ittersum

Barendrecht, 14 juni 2021

Geachte mevrouw, mijnheer, Onder verwijzing naar de hedenavond langs digitale weg gegeven mondelinge toelichting onderstaand in cursief de tekst van mijn bijdrage.

Mondelinge toelichting ingediende zienswijze: Er zijn hele grote zorgen over de mogelijke komst van het onderhavige windpark. Die zorgen zijn ook absoluut terecht. In de schriftelijke zienswijze heb ik al uitdrukkelijk op een drietal punten aangegeven dat de regelingen die wij hier in Nederland gebruiken niet deugen in het licht van het Unierecht. 1. Het Verdrag van Aarhus in combinatie met Europese richtlijnen maken klip en klaar waar goede en reële inspraakprocedures moeten voldoen. Daarvan is in dit geval geen sprake. De zoeklocaties liggen al vast. Niet alle opties liggen derhalve meer open. Er wordt berekend, maar niet concreet gemeten, er wordt niet gerekend met betere alternatieven en de milieuinformatie is onvoldoende concreet en niet toereikend. Aan de procedurele en inhoudelijke voorwaarden voor naleving van verdrag en richtlijnen wordt dus niet voldaan. Dat dit een uiterst relevant item is blijkt wel uit het feit dat de Raad van State zich op 14 april jongstleden op grond van het Varkens in Nood arrest van 14 januari 2021 van het Hof van Justitie in Luxemburg zich genoodzaakt heeft gezien - mede op basis van het Verdrag van Aarhus - de eis van het voorafgaand indienen van een zienswijze om in een beroeps- of hoger beroepsprocedure als belanghebbende aangemerkt te kunnen worden te laten vallen.

Nu in dit dossier ook niet aan andere vereisten van Aarhus-besluiten is voldaan zal de besluitvorming in dit dossier ook geen stand kunnen houden.

2. Ons Activiteitenbesluit en onze Activiteitenregeling zijn ook strijdig met het Unierecht. Deze regelingen zijn immers niet voorafgaand MER-getoetst, terwijl dat ingevolgde de Strategische Milieubeoordelingsrichtlijn wel had gemoeten. Wij gebruiken dus normen, bijvoorbeeld voor geluid, slagschaduw, lichtschittering en externe veiligheid, zonder dat die normen zelf voorafgaand op hun aanzienlijke milieugevolgen zijn getoetst. Dat dit punt ook buitengewoon relevant is blijkt dat eerder verleende vergunningen in vergelijkbare gevallen in Wallonië en Vlaanderen door het Hof van Justitie in Luxemburg zijn vernietigd. Ook de Raad van State heeft zich op 6 april jongstleden beraden op de mogelijke gevolgen van het Nevele-arrest van 25 juni van vorig jaar voor de situatie in Nederland. Daar is nog geen uitspraak over, maar zeer aannemelijk is dat die vergunningen ook in Nederland zullen worden vernietigd. Als dat niet nu nog niet gebeurt is aannemelijk dat daarover ten minste prejudiciële vragen aan het Hof gesteld zullen gaan worden. In alle gevallen lijkt het aangewezen nu nog geen vergunningen af te geven, maar af te wachten wat de uitspraken van de Raad van State over dit onderwerp zullen zijn.

De vaste jurisprudentie tot nu toe - gevormd naar aanleiding van mijn zaak in de kwestie Battenoord op GoereeOverflakkee - is door alle ontwikkelingen achterhaald en zal bijgesteld moeten worden. Eerder is al aandacht gevraagd in een zogenaamde 'schot voor boeg brief'. Daarin is al aangegeven dat de afgifte van vergunning strijd met dwingende rechtsregels, zowel internationaal als nationaal en te zijner tijd daarom ook grond kan vormen voor aansprakelijkheid en vergoeding van schade. U telt als zodanig als een gewaarschuwd mens. Het lijkt niet onverstandig daar dan vast nu ook al mee te rekenen.

1

3. Een vergunning voor de oprichting van een windpark is schaars. Het aantal vergunningen is door de aanwijzing van een beperkt aantal zoekgebieden in aantal - dus kwantitatief - beperkt. Dat betekent dat er eisen worden gesteld aan het afgeven voor dergelijke vergunningen. Daarvoor moet er een transparante procedure worden opengesteld waarbij elke potentiële belanghebbende op een gelijk speelveld dezelfde kansen en mogelijkheden moet hebben gehad om een dergelijke vergunning in de wacht te slepen. Een dergelijke verdelingsprocedure is er niet geweest. Dat is in strijd met het mededingingsrecht.

Op alle drie genoemde onderdelen is het dus mis gegaan. Op elk van deze gronden, zowel afzonderlijk als in onderlinge samenhang gezien kan het dus niet komen tot rechtsgeldige vergunningverlening. Dat vooral op de formele gronden. In het licht van Aarhus betekent dit ook dat er eigenlijk ook geen fair play is. Kan een initiatiefnemer / toekomstig exploitant er maanden, zo niet jaren er over doen om tot een grote en gedocumenteerde aanvraag te komen, mijn cliënten hebben slechts een paar weken om een zienswijze te geven, terwijl zij de kennis niet hebben, niet over het volledige dossiers niet hebben en er ernstige procedurele beperkingen zijn. Dat is een ongelijk speelveld, met ongelijke posities, ongelijke kansen en dus vaak ook ten onrechte ongelijke uitkomsten. Dat klopt niet. Een overheid is er voor de burger. De grondrechten op het punt van bescherming of verbetering van de gezondheid en de leefomgeving van elke omwonende moet daadwerkelijk beschermd worden. Er mag geen sprake zijn van enige inbreuk op het recht van ongestoord gezinsleven. Daar merken de burgers nu feitelijk helemaal niets van. Dat is niet zoals dat moet zijn. Hun rechten worden verkort in plaats van gerespecteerd. Er is geen bescherming van rechten, maar integendeel juist aantasting van hun rechten. Daartegen dient u als overheid op te komen. Daar bent u voor.

Er blijkt intussen ook steeds duidelijker een verband tussen windturbines en mogelijke gezondheidsschade. De regels voor windturbines zijn tot stand gekomen rond 2011. Dat waren toen molentjes van circa 75 meter hoog. De huidige windturbines zijn vele malen hoger. Deze turbines komen ook steeds dichter in de buurt van bebouwing en woningen te staan. Dus steeds hogere turbines steeds dichter bij de woningen. Dat er wel degelijk een verband is tussen windturbines en gezondheid wordt steeds duidelijker. In januari 2021 is een wetenschappelijke rapportage verschenen ('Voorkom het windurbinesyndroom'), waarin dat verband is aangetoond. Op 29 maart 2021 hebben 104 artsen hun bezorgdheid uitgesproken over de ontwikkeling van windturbines in Amsterdam, dit in verband met mogelijke gezondheidsschade. Het RIVM heeft op 28 mei jongstleden (publicatie 2021-0054) ook aangegeven over te gaan tot onderzoek naar de effecten van nieuwe energiebronnen op de aspecten gezondheid en veiligheid in Nederland, gevolgd door de aankondiging van een expertisecentrum op 3 juni jongstleden. Voor de verdere inhoudelijke punten verwijs ik graag naar de inhoud van de zienswijze.

Het lijkt ook verstandig de verdere besluitvorming over de komende gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar heen te tillen, zodat niet alleen de Raad van State, maar ook de burger zich nog kan uitspreken over de voorgenomen besluitvorming van dit moment. De juridische, politieke en maatschappelijke werkelijkheid zou er straks wel eens heel anders uit kunnen zien. Veel gemeenten kiezen er voor hun besluitvorming ook te temporiseren en eerst te bezien of hun duurzaamheidsopgave niet eerst met bijvoorbeeld 'zon op dak' kan worden ingevuld in plaats van met schadelijke windturbines. Ik heb gezegd! Het woord is aan u. Ik vertrouw u hierdoor geïnformeerd. Met vriendelijke groet, P.A. de Lange

2

Beste lezer, Na mijn betoog tijdens de zitting van 14 juni 2021 kreeg ik de vraag om de vragen die ik gesteld heb te mailen zodat deze meegenomen kunnen worden in het verdere proces. Ik heb de volgende vragen gesteld: 1. Wie betaald de bouw van de turbines? En hoe is de financiële afhandeling daarvan geregeld? 2. Waar gaat de opgehaalde energie heen want dit zal niet meteen opgemaakt worden door de burgers in de gemeente. In eerdere vergelijkbare projecten ging de energie naar het buitenland en hadden de Nederlandse burgers er weinig profijt van. Want waar blijft het geld dat er mee opgehaald wordt? 3. Wat levert het de burgers op om zoveel te geld te investeren en de gevolgen voor de natuur en de gezondheid te moeten dragen? Naast de energie die er mee opgehaald wordt. 4. Wie bepaald wanneer de turbines aan en uit gaan? In hoeverre hebben de burgers daar invloed op en wiens belang is daarbij het uitgangspunt? 5. Hoe draag je er zorg voor dat het geluid onder de 41 decibel komt en blijft, met het streven om op 35 te uit te komen. Na onderzoek is gebleken dat 35 decibel niet gehoord wordt en alles er boven wel. Daardoor zal de bewoners in hun slaap en rust gehinderd worden met mogelijke gezondheidsproblemen als gevolg. 6.

Wat maakt dat er perse turbines van 245 meter moeten komen in dit bebouwde gebied? Het advies dat Duitsland hanteert is om per hoogtemeter minimaal 100 meter afstand van bewoond gebied aan te houden. In het geval van turbines van 245 meter betekend dit dat er geen bebouwd gebied binnen 2,45 kilometer moet zijn. Ik hoop dat de vragen er bij helpen om nog eens kritisch naar de gevolgen van de ingeslagen weg te kijken. Wiens belang staat bovenaan? En welke personen hebben er vooral belang bij dat dit gaat slagen? Ik hoop dat er nog een mogelijkheid is om af te zien van windturbines in de gemeente en in te zetten op andere vormen van ecologische manier om energie te produceren. Succes met afwikkeling. Groeten, Daphne Beurskens

1

GROENE ENERGIE Vele zijn voorstander, maar…..ook in jouw achtertuin? Met de inwoners… dan toch ook voor de inwoners.

HET PROCES MOET BETER.. NAMELIJK DEMOCRATISCH • Inwoners nauwelijks betrokken • Pas in 2019 Informatiesessie. • Geen acceptatie tegengeluid/ inspraak. Er wordt zelfs op de persoon gespeeld door de vertegenwoordiger. • Veel podium voor voorstanders: niet democratisch. • Proces “Wind” vanaf 2015 -2021, maar Zienswijze … in slechts 5 minuten gesprekken! Krantartikel (CDA): “Enkel de voorstanders van het windpark komen aan het woord.”

• Proces is een “feel good” voor gemeente en commercieel betrokkenen. • Incorrecte beeldvorming in het voordeel van de plaatsing windturbines • Aanpassen Bestemmingsplannen • Aanpassen aantal windmolens (Planviewer) • Verdeel en heers strategie is stuitend. • Bron: Planviewer, De Gelderlander, Beuningen.nieuws

Afstand 2200 meter Windturbine 245m hoog Illustratie (Beuningen)

Afstand 2600 meter Windturbine 235m hoog Werkelijkheid (Oosterhout)

• Foto’s doen geen recht aan de werkelijkheid, in werkelijkheid zijn ze nog zichtbaarder!

CONCLUSIE • Uitstellen besluit om echt te luisteren naar inwoners en eigen eerder genomen besluiten. • Groene energie is goed, maar niet ten koste van de gezondheid en woongenot van de inwoners. • Betrek de inwoners veel meer t.b.v. een goede besluitvorming; • Goed onderzoek van belang: • Vele zijn voor windenergie. Hoorbare en zichtbare windenergie winning zijn vele tegen; • Beeldvorming is niet objectief: Hinder is rooskleuriger dan de werkelijkheid. • Slechte conclusie in Planviewer: • Maatschappelijk te algemeen en nadruk op commerciële belangen. Er ontbreekt een omwonende sectie. Met andere woorden: Lucratief voor betrokkenen maar niet voor getroffenen (omwonenden):

• 50% energieleverancier (exploitatie), • 20% Perceelvergoeding, tot EURO 12.000,• De structurele vergoeding voor de omwonende is onder de maat (waardevermindering woning).

Slagschaduw en windturbines In opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat

De ronddraaiende wieken van een windturbine werpen schaduw op de omgeving. Dat wordt ‘slagschaduw’ genoemd. Die schaduw reikt het verst als de zon laag staat (’s winters, ’s ochtends en ’s avonds). Als slagschaduw op het raam van bijvoorbeeld een woning valt kan de afwisseling van donker en licht als hinderlijk ervaren worden. De frequentie, de intensiteit en de duur van dergelijke slagschaduw bij een locatie bepalen de mate van hinder. Om die reden zijn er normen voor slagschaduw. Slagschaduw mag maximaal 6 uur per jaar optreden.

Maximaal 17 dagen per jaar, meer dan 20 minuten

Dit wordt vaak vertaald in:

Maximaal 6 uur per jaar

Om welke gebouwen gaat het? Om te bepalen of een windmolen te veel slagschaduw produceert kijkt de wetgeving naar slagschaduw op ramen van gevoelige gebouwen (zie kader). Deze gebouwen zijn dezelfde als de gebouwen die gevoelig zijn voor geluid (zie ook het Infoblad windturbines en geluid). Als een gebouw geen gevoelig gebouw is, is het niet beschermd tegen hinder door slagschaduw.

Norm voor slagschaduw Bij wet is geregeld dat een windturbine van een automatische stilstandvoorziening voorzien moet zijn, als: • De afstand tussen de windturbine en het gevoelige gebouw minder dan twaalf maal de rotordiameter bedraagt; en • Slagschaduw gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag kan optreden. In de rechtspraak wordt vaak een maximale duur van 6 uur gehanteerd. • Een automatische stilstandvoorziening moet ervoor zorgen dat de duur van de hinder binnen de norm blijft. De duur kan tot een minimum worden terug geregeld, maar dat is niet verplicht, zoals ook blijkt ook uit de uitspraken van rechtbanken. Verder geeft de wetgeving aan dat de windturbine zo veel mogelijk van niet-reflecterende materialen of coatinglagen voorzien moet zijn.

Bron: I en M (fotograaf niet bekend)

Vergunningverlening en handhaving Slagschaduwgevoelige gebouwen: - Woningen - Onderwijsgebouwen - Ziekenhuizen en verpleeghuizen - Verzorgingstehuizen - Psychiatrische inrichtingen - Kinderdagverblijven Slagschaduwgevoelige terreinen: - Woonwagenstandplaatsen - Ligplaatsen bestemd voor woonschepen Afkomstig uit: Wet geluidhinder en Activiteitenbesluit

Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning dient de ontwikkelaar aan te tonen of, en zo ja in welke mate, er sprake is van slagschaduw bij gevoelige objecten. Bij het ruimtelijk inpassen van een windpark moet de vereiste afstand tot gevoelige gebouwen worden aangehouden. Bij het vaststellen van een nieuw bestemmingsplan zal vaak nog geen specifiek windturbinetype bekend zijn, en daarmee is ook het effect op slagschaduw nog onbekend. In dat geval kan het aannemen van een bandbreedte een oplossing bieden. De eerder genoemde normen gelden voor alle locaties in Nederland maar bij bijzondere lokale omstandigheden kunnen maatwerkvoorschriften opgelegd worden1. De lokale overheid heeft bij de beoordeling van bijzondere, lokale omstandigheden meer beslissingsruimte. Bij overschrijding van de normen kan de overheid handhaven, bijvoorbeeld door het opleggen van een dwangsom of het laten stilzetten van de windturbine.

Rol van de projectontwikkelaar Een ontwikkelaar moet met een ‘slagschaduwrapport’ aantonen dat een windturbine of windpark aan de normen voor slagschaduw voldoet. In dat rapport staan de berekeningen van de tijd en plaats van de slagschaduw, op basis van de windgegevens, zonuren, verwachte perioden met bewolking. Sommige projecteigenaren kiezen ervoor om hinder door slagschaduw te voorkomen, door de windturbines stil te zetten als er sprake is van slagschaduw op een van de omliggende woningen. Daarnaast kan een aanpassing van de opstelling de hinder door slagschaduw beperken.

1 art. 3.12 lid 2 Activiteitenregeling

Meer informatie? Wettelijk kader: • www.windenergie.nl • www.infomil.nl • Art. 3.14 Activiteitenbesluit Milieubeheer • Art. 3.12 en 3.13 Activiteitenregeling Milieubeheer

Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Croeselaan 15 | 3521 BJ Utrecht Postbus 8242 | 3503 RE Utrecht T +31 (0) 88 042 42 42 E klantcontact@rvo.nl www.rvo.nl Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en in samenwerking met Ecofys en Houthoff Buruma. © Rijksdienst voor Ondernemend Nederland | januari 2019 Publicatienummer: RVO-004-1901/FS-DUZA Fotografie: I en M – Fotograaf Mischa Keijser De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) stimuleert duurzaam, agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Met subsidies, het vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan wet- en regelgeving. RVO.nl werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie. RVO.nl is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/283042775

The Effect Of Varying Distances From The Wind Turbine On Meat Quality Of Growing-Finishing Pigs Article · January 2015 DOI: 10.1515/aoas-2015-0051

CITATIONS

READS

9

499

4 authors, including: M. Karwowska

Sylwester Borowski

University of Life Sciences in Lublin

UTP University of Science and Technology

37 PUBLICATIONS 260 CITATIONS

30 PUBLICATIONS 57 CITATIONS

SEE PROFILE

SEE PROFILE

Some of the authors of this publication are also working on these related projects:

[International Journal of Food Science & Technology] Special Issue “Novel strategies towards increasing the nutritional value of meat products” View project

[Applied Sciences] Special Issue "New Challenges in Improving the Quality and Safety of Meat Products" View project

All content following this page was uploaded by M. Karwowska on 01 April 2016. The user has requested enhancement of the downloaded file.

Ann. Anim. Sci., Vol. 15, No. 4 (2015) 1043–1054

DOI: 10.1515/aoas-2015-0051

The effect of varying distances from the wind turbine on meat quality of growing-finishing pigs* *

Małgorzata Karwowska1♦, Jan Mikołajczak2, Zbigniew Józef Dolatowski1, Sylwester Borowski3 Department of Meat Technology and Food Quality, University of Life Sciences in Lublin, Skromna 8, 20-704 Lublin, Poland 2 Faculty of Animal Breeding and Biology, University of Technology and Life Sciences in Bydgoszcz, Kordeckiego 20, 85-225 Bydgoszcz, Poland 3 Faculty of Mechanical Engineering, University of Technology and Life Sciences in Bydgoszcz, Kordeckiego 20, 85-225 Bydgoszcz, Poland ♦ Corresponding author: malgorzata.karwowska@up.lublin.pl 1

Abstract This study was conducted to assess the effect of rearing pigs at three different distances from a wind turbine (50, 500 and 1000 m) on the physicochemical properties and fatty acid composition of loin and neck muscles. The experiment was carried out on 30 growing-finishing pigs, derived from Polish Landrace × Polish Large White sows mated to a Duroc × Pietrain boar. The results obtained during the noise measurement showed that the highest level of noise in the audible and infrasound range was recorded 50 m from the wind turbine. Rearing pigs in close proximity to the wind turbine (50 m) resulted in decreased muscle pH, total heme pigments and heme iron as well as reduced content of C18:3n-3 fatty acid in the loin muscle. Loins of pigs reared 50 m from the wind turbine were characterized by significantly lower iron content (6.7 ppm g–1) compared to the loins of pigs reared 500 and 1000 m from the wind turbine (10.0–10.5 ppm g–1). The concentration of α-linolenic acid (C18:3n-3) in loin and neck muscles decreased as the distance from the wind turbine increased. Avoiding noise-induced stress is important not only for maintaining meat quality but also for improving animal welfare. Key words: pigs, noise-induced stress, muscles, physicochemical properties, fatty acid composition

Farm animals experience some level of stress during the fattening period and prior to slaughter and this may have detrimental effects on meat quality. The magnitude of the effect is generally thought to be a function of the type, duration and intensity of the individual stressors and the susceptibility of the animal to stress (Ferguson et al., 2001). As reported by Ognik and Sembratowicz (2012), intensified and longlasting stress induces disorders in a daily rhythm of hormones secretion, physiologi*Work funded from DS VKM-DS-1 University of Life Sciences in Lublin. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1044

M. Karwowska et al.

cal and morphological changes. These, in turn, are manifested mainly in changes of blood composition, changes in muscle tissue and formation of meat defects. The study performed by Wojtas et al. (2014) demonstrated that heat stress leads to serious changes in physiological and blood parameters in sheep. Yang et al. (2014) indicated that constant heat stress disrupted the pro/antioxidant balance in longissimus dorsi muscle with higher malondialdehyde (MDA) content and lower antioxidant capacity. Noise as a stress factor has been shown to reduce the quality of farm animals life (Chai et al., 2010; De la Fuente et al., 2007; Voslarova et al., 2011). There is experimental evidence that noise exposure may be a potential stressor in farm animal husbandry. The results of the study performed by Kanitz et al. (2005) indicated that exposure of domestic pigs to repeated noise stress caused changes in neuroendocrine regulations, which are characterized by temporal alterations in the responsiveness of the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) system. They concluded that repeated exposure of pigs to noise levels of 90 dB affected HPA function and resulted in a state of chronic stress that may have negative implications on animal productivity and welfare. Chloupek et al.

(2009) also determined a significant negative influence of noise exposure (80 and 100 dB) on the stress and fearfulness of broiler chickens. According to a study performed by Otten et al. (2004) pigs exposed to 90 dB prolonged or intermittent noise increased cortisol, noradrenaline to adrenaline ratio. Pigs are very sensitive to noise and they should not be exposed to constant or sudden noise. Therefore, noise levels above 85 dB must be avoided in buildings where pigs are kept (Fottrell, 2009). However, there has been little examination of the consequences of the exposure to noise generated by wind turbine on animal health and consequently meat quality. Wind turbines generate audible noise and infrasound which may affect the level of stress in animals, and consequently meat quality (Mikołajczak et al., 2013). Preliminary studies on the reaction of growing geese to the proximity of wind turbines indicated the negative impact of the immediate vicinity of wind turbines on feed consumption, weight gain and cortisol concentration in blood (Mikołajczak et al., 2013). Results of their study suggested a negative effect of the immediate vicinity of a wind turbine on the stress parameters of geese and their productivity.

Many previous studies (Choi et al., 2012; De Weerth and Buitelaar, 2005; Kalra et al., 2007) have shown the relationship between cortisol levels and meat quality and generally considered as the primary biomarker of stress (Russell et al., 2012). In addition, our previous research indicated that noise generated by the wind turbine affected the quality of muscles and the fatty acid profile of abdominal fat of geese (Karwowska et al., 2014). The results showed that the muscles of geese reared at a distance of 50 meters from the wind turbine were characterized by higher pH and TBARS values compared to those reared at a distance greater than 50 m from the wind turbine. This point seems to be particularly important, as wind energy sector has shown strong growth in the world. By the year 2020, wind turbine installations in the European Union will increase 64% compared to 2013 levels (The European Wind Energy Association, 2014). In this scenario, livestock is expected to be increasingly exposed to factors generated by the wind turbine. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

Pig meat quality as related to distance from the wind turbine

1045

Avoiding stress is important not only for maintaining meat quality but also for improving animal welfare. Animal welfare is defined as providing environmental conditions in which animals can display all their natural behaviors and has been very important in animal production (Koknaroglu and Arkunal, 2013). It is believed that wind energy development may affect animal welfare. Due to the lack of regulations in Poland, wind turbines are often built in close proximity to residential areas and livestock buildings. Thus, animals are exposed to long-lasting stressors generated by wind turbines. In view of this evidence, we hypothesized that the muscles derived from pigs reared near a wind turbine can be characterized by altered properties determining its suitability for processing. The aim of our research was to assess the effect of rearing pigs at three different distances from the wind turbine (50, 500 and 1000 m) on the physicochemical properties and fatty acid composition of loin and neck muscles. Material and methods Animals and their treatment The experiment was performed on 30 growing-finishing pigs derived from Polish Landrace × Polish Large White sows mated to a Duroc × Pietrain boar. Animals were allotted to 3 experimental groups, each comprising 10 pigs (5 gilts and 5 boars).

Animals of each group were reared at varying distances from the wind turbine (with a capacity of 2 MW) in Rapałki near Rypin (Kuyavian-Pomeranian Voivodeship, Poland). Pigs of group I (G-I) were reared at the distance of 50 meters from the wind turbine; group II (G-II) – at the distance of 500 meters from the wind turbine; group III (G-III) – at the distance of 1000 meters from the wind turbine (Figure 1). The same fattening conditions were applied in each experimental group. During the experiment, animals were kept in specially adapted metal sheds that provide protection from external weather conditions such as rain, wind, direct sunlight. Pigs of each group were kept in identical straw bedded pens and were fed identically twice daily, with a commercial complete diet. The fatteners received the same amount of feed, subject to body weight. During the trial, animals had free access to water. The Local Ethic Committee for Experiments with Animals approved all of the experimental procedures relating to the use of live animals. At the end of the fattening period which lasted from about 30 to 80–90 kg body weight (group I – 80.3±2.2; group II – 82.5±3.2, group III – 90.0±3.1) all pigs were slaughtered. At the abattoir, animals were allowed a 3-hour rest period with full access to water but not to feed.

Then, pigs were slaughtered according to standard commercial procedures and split down the midline. The carcass sides were refrigerated in line processing at 2°C. At approximately 1 hour postmortem, two primal cuts: loin (m. longissimus dorsi from the area of the last thoracic and first lumbar vertebrae) and the top of the neck (m. biventer cervicis, m. splenius) were excised from five carcasses of each experimental group (3 gilts and 2 boars). The primal cuts were packed individually into high density polyethylene bags (HDPE) and subjected to evaluation after 3 days of postmortem ageing at +4°C. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1046

M. Karwowska et al.

Figure 1. Schematic representation of the experimental design

Measurement of noise generated by wind turbine During the experiment, the measurements of noise generated by wind turbine were carried out. The noise has been measured inside the sheds. Measurements were taken during the resting phase in order to eliminate the noise generated by animals. Both audible sound and infrasound were measured using a class I sound and vibration analyzer (Svantek SVAN 912 AE).Two different scales were used to weigh all frequencies that are emitted by wind turbine: most audible noises were weighed with the A scale, dB (A), infrasound was weighed with the G scale, dB (G). The noise was measured in each pen in 5 replicates. Raw meat quality analysis Measurement of pH To measure pH, 10 g of minced meat was homogenized with 100 mL of distilled water for 1 min using a homogenizer (IKA Ultra-Turrax T25 Basic, Germany). The pH was measured with a digital pH-meter CPC-501 (Elmetron, Poland) equipped with a pH electrode (ERH-111, Hydromet, Poland). The pH-meter was calibrated with buffer solutions at pH 4.0, 7.0 and 9.0, before pH measurements. Determination of water holding capacity (WHC) Measurement of WHC was performed using a centrifugation method (Wierbicki et al., 1962). 50 g of minced meat samples was homogenized with 50 ml of distilled water for 1 min using a homogenizer (IKA Ultra-Turrax T25 Basic, Germany).

The homogenates were then centrifuged at 1500 g for 20 min using a MPW-350R cenUnauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

Pig meat quality as related to distance from the wind turbine

1047

trifuge (MPW Med-Instruments, Poland). Water holding capacity was calculated as: WHC=(M1−M2)/M3×100%, where: M1 – weight of added water (g); M2 – weight of supernatant after centrifugation; M3 – weight of meat in homogenate (g). Total heme pigments and heme iron determination A chemical analysis of the total heme pigments from a minced sample of the muscles was carried out to determine the parts per million of hematin per gram of muscle using the method described by Hornsey (1956), with spectrophotometer readings (Nicolet Evolution 300, Thermo Electron Corporation) of absorbance at 640λ. The heme iron content was calculated as described by Clark et al. (1997): Heme iron (ppm g–1 meat) = total pigment (ppm g–1 meat) × 8.82/100. Color measurements Color (L* a* b*) was assessed on the freshly cut surface of meat samples using an XRite Color® Premiere 8200 colorimeter (X-Rite Incorporated, Michigan, USA) with a D65 illuminant and a 10° standard observer (AMSA, 1991). Samples for color measurements were 5 cm thick and excited at the depth of 20 mm. Before color determination, meat samples were wrapped in an oxygen permeable polyethylene film.

Every time before use, the instrument was calibrated against a white ceramic calibration tile with the specification of L* = 95.87, a* = –0.49, b* = 2.39 that was wrapped in the same polyethylene film used for the muscle samples, and a light trap. Fatty acid analysis Fatty acid profile of meat samples was determined by gas chromatography after conversion of the fats to fatty acids methyl esters (AOCS, 1997). The method of Folch et al. (1957) was used for the extraction of lipids from samples. The fatty acids methyl esters (FAME) were quantified by gas chromatograph method using a fused silica capillary column (Select TM Biodiesel for FAME, Varian, USA) (30 m × 0.32 mm × 0.25µm film thickness) and flame-ionization detector Varian 450-GC (Varian, USA) at injection volume of 1 mL/min and split ratio 1/50, respectively. Helium was used as the carrier gas. The detector and injector temperatures were chosen as 300°C and 250°C, respectively. The initial column temperature of 150ºC was held for 1 min, increased to 200ºC at 3ºC/min and held for 10 min. Then, it was increased to 240ºC at the rate of 3ºC/min and maintained for 4 min. Quantification of lipid FAMEs was carried out using nonadecanoic acid (C19:0) as an internal standard.

Heat-treated meat quality analysis Heat-treated meat sample preparation The loin and neck muscle samples (about 200±10 g) were cured using 2.0% curing mixture (99.5% NaCl, 0.5% sodium nitrite) at 4°C for 24 hours. The samples were individually wrapped in aluminium foil and placed in the oven for roasting at 180°C to an internal temperature of 72°C. The temperature was monitored by chromium-aluminium thermocouples. The muscle samples were cooled and blotted dry. After that, the heat-treated muscle samples were packed individually into the HDPE bags and stored at 4°C overnight. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1048

M. Karwowska et al.

Shear force measurements Cylindrical cores (1.25 cm diameter) were cut from the heat-treated muscles, parallel to the longitudinal orientation of the muscle fibers. Warner-Bratzler shear force was determined using a texture analyzer TA-XT plus (Stable Micro Systems Ltd. Surrey, UK) equipped with a V-shaped Warner-Bratzler device (0.9 mm thick). Samples were shorn at a crosshead speed of 100 mm min–1. Data were collected with Texture Expert Exceed Software (Stable Micro Systems). Statistical analysis The data were analyzed by one-way analysis of variance (ANOVA) to test the effect of distance from the wind turbine. Measurements were carried out in at least three repetitions for each of the five loins/necks within each group. The results were presented in tables as mean values and standard error (SE). The significance of differences between means for the investigated parameter within muscle types was determined (at the significance level P<0.05) by Tukey’s multiple range test.

Results Noise emission in the audible and infrasound range The results obtained during the noise measurement are presented in Table 1. The average noise values (both audible noise and infrasound) obtained in pen located 50 m from the wind turbine were the highest of all measured pens. When the distance from the turbine was greater, the intensity of recorded sounds was lower. Measurements of noise emitted by the wind turbine, which is audible for humans (A scale), gave the values in the range of 46.1–53.6. Noise measurements in the infrasound range (G scale) generated by the wind turbine allowed determination of the intensity of sound in the range of 56.2–71.0. Table 1. The mean values obtained during the noise measurement Distance from wind turbine (m) 50 500 1000

Noise level dB (A) 53.6 52.9 46.1

Noise level dB (G) 71.0 68.5 56.2

Effect of the distance of the wind turbine on pig meat quality The results of loin and neck pH measurements for each experimental group are shown in Table 2. In the case of loin muscle, the examination of the pH values indicated no statistically significant differences between growing-finishing pigs reared at varying distances from the wind turbine. Neck muscles of animals reared at the distance of 50 m from the wind turbine were characterized by lower pH values compared to those reared 500 m and 1000 m from the wind turbine. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1049

Pig meat quality as related to distance from the wind turbine

Table 2. pH, water holding capacity (WHC) and shear force values of meat from growing-finishing pigs reared at three different distances from the wind turbine (mean ± SE) Loin G-I G-II G-III Neck G-I G-II G-III

pH

WHC (%)

Shear force (N)

5.39±0.06 5.41±0.04 5.41±0.05

37.8±4.8 35.7±6.8 38.3±9.6

50.6±4.2 b 34.8±5.3 a 39.7±4.8 a

5.87±0.06 a 5.90±0.07 ab 6.04±0.06 b

20.3±4.4 16.6±5.7 16.0±2.4

26.8±5.1 28.2±8.2 27.2±7.8

a, b – different letters in the same column (within each muscle) represent significant differences (P<0.05).

Regarding water holding capacity (WHC) of loin and neck muscles, there was no statistically significant effect of the distance from the wind turbine. Results of shear force measurements revealed that loin muscle of G-I was characterized by higher shear force compared to those of G-II and G-III (Table 2). For the neck muscles, no statistical differences were observed in shear force values across groups. Table 3 shows results of L*a*b* color coordinate measurements taken for the loin and neck muscles. It was indicated that the close proximity to the wind turbine did not result in significant changes in color coordinate L*. Results obtained for redness were more differentiated. Loins of G-I had significantly lower values of coordinate a* than the samples of G-II and G-III. In the case of the neck, no statistical differences were observed in redness values across groups. The results of total heme pigments and iron content confirmed the results of physical determination of meat color (Table 3). Loins of G-I were characterized the lowest total heme pigments and iron content among all experimental groups. Table 3. Color coordinates (L*a*b*), total heme pigments and heme iron content of meat from growing-finishing pigs reared at three different distances from the wind turbine (mean±SE)

Loin G-I G-II G-III Neck G-I G-II G-III

Lightness (L*)

Redness (a*)

Yellowness (b*)

Total heme pigments (ppm g–1)

Heme iron (ppm g–1)

54.1±1.2 53.5±1.5 56.1±1.7

–1.0±0.3 a 1.2±1.0 b 0.2±0.5 b

8.5±0.6 8.2±0.8 8.2±1.1

85.9±5.6 a 119.2±11.2 b 112.2±18.7 b

6.7±0.5 a 10.5±1.0 b 10.0±1.7 b

51.4±2.8 49.3±1.0 49.4±1.0

5.0±2.2 6.9±0.9 8.8±1.9

9.3±1.1 9.9±1.4 10.9±0.8

150.8±5.8 160.6±18.2 148.3±9.8

13.4±0.5 14.3±1.6 13.1±0.9

a, b – different letters in the same column (within each muscle) represent significant differences (P<0.05).

Effect of the distance from the wind turbine on the fatty acid composition of growing-finishing pig meat The effect of the distance from the wind turbine on fatty acid composition of growing-finishing pig loin and neck is shown in Table 4. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1050

M. Karwowska et al.

Table 4. Fatty acid composition (%) of meat from growing-finishing pigs reared at varying distances from the wind turbine Fatty acid C10:0 C12:0 C14:0 C15:0 C16:0 C16:1 C17:0 C17:1 C18:0 C18:1n9c+C18:1n9t C18:2n-6 C18:3n-3 C20:0 C20:1 SFA MUFA PUFA n-6 n-3 n-6/n-3 PUFA/SFA

G-I 0.08 0.10 1.35 0.05 24.32 3.19 0.32 0.31 13.76 47.24 c 8.38 a 0.68 a 0.20 0.00 40.16 50.73 c 9.05 a 8.38 a 0.68 a 12.32 0.22 a

Loin G-II 0.08 0.11 1.45 0.06 23.70 2.79 0.34 0.30 14.33 44.28 b 11.43 b 0.85 b 0.25 0.13 40.30 47.48 b 12.28 b 11.43 b 0.85 b 13.45 0.30 b

G-III 0.08 0.13 1.48 0.09 23.52 2.53 0.57 0.42 14.93 41.21 a 13.77 c 1.09 c 0.22 0.00 41.01 44.16 a 14.86 c 13.77 c 1.09 c 12.63 0.36 c

G-I 0.09 0.14 1.52 b 0.08 24.51 b 3.06 0.42 0.38 13.69 a 42.63 b 12.28 a 0.97 0.21 0.00 40.65 b 46.06 b 13.25 a 12.28 a 0.97 12.66 0.32 a

Neck G-II 0.09 0.12 1.30 a 0.05 22.89 a 2.07 0.38 0.27 17.98 b 39.89 a 13.66 b 1.04 0.24 0.00 43.03 c 44.22 a 14.69 b 13.66 b 1.04 13.13 0.34 ab

G-III 0.08 0.13 1.35 a 0.07 22.79 a 2.76 0.44 0.34 13.49 a 44.03 b 13.28 b 1.03 0.18 0.00 38.52 a 47.12 b 14.31 b 13.28 b 1.03 12.89 0.37 b

a, b, c – different letters in the same row (within each muscle) represent significant differences (P<0.05).

In three experimental groups of growing-finishing pigs, SFA and MUFA were the predominant components in lipids of loin and neck muscles, whereas the concentration of PUFA was relatively lower. The concentration of C14:0 as well as C16:0 was higher for neck of G-I, but there was no statistical difference for loins. Differences among groups were also found in the concentration of C18:1(n9c+C18:1n9t). With increasing distance from the wind turbine, C18:1(n9c+C18:1n9t) content in loin muscles decreased. The significantly lower content of this fatty acid in neck muscles was observed in the case of growing-finishing pigs from group II. Conversely, the concentration of linoleic acid (C18:2n-6) was lower in loin and neck from G-I than from G-II and G-III. The concentration of α-linolenic acid (C18:3n-3) in loin and neck muscles decreased as the distance from the place of pig rearing to wind turbine increased. The content of saturated fatty acids (SFA) in loin muscles was similar for all experimental groups. In the case of neck muscles, SFA was lowest in G-III. Differences among groups were found in the concentration of monounsaturated fatty acids (MUFA). Loins of G-III and neck muscles of G-II had the lowest content of MUFA. The content of polyunsaturated fatty acids (PUFA) was higher for loin and neck muscles of pigs from G-II and G-III than those of G-I.

In loin muscles, the content of n-3 and n-6 fatty acids was significantly lower for G-I compared to G-II and G-III. No significant differences were observed for the ratio of n-6/n-3 fatty acids in loin and neck muscles while the effect of the distance from the wind turbine on the Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

Pig meat quality as related to distance from the wind turbine

1051

ratio of PUFA/MUFA in muscles was noted. When animals were reared in the close proximity to the wind turbine the ratio of PUFA/MUFA was lower in the muscles. Discussion Handling at the farm, genetics, the season and preslaughter handling are very important aspects that influence the stress level of the animal and thus are responsible for the development of aberrant meat quality (Van de Perre et al., 2010). While consumers continue to consider sensory and technological quality of meat important issues, they are increasingly concerned with welfare of animals during rearing and at slaughter. Although increasing emphasis has recently been put on ensuring the conditions of animal welfare and stress elimination during the fattening period, only minimal attention has been devoted to examine impact of stress associated with the exposure to noise, in particular generated by wind turbine. Wind turbines generate noise containing infrasound components. On the basis of the results obtained, it can be concluded that the highest level of noise in the audible and infrasound range was recorded 50 m from the wind turbine where growing-finishing pigs of group I (G-I) were reared. When the distance from the turbine increased, the intensity of recorded sounds decreases. Our results are in accordance with those obtained by Pawlas (2009).

As reported by Pawlas (2009) the level of noise emitted by wind turbines is in the range of 100 to 107 dB(A) and decreases as the distance from the turbine increases. This has been confirmed also in the studies of Mikołajczak et al. (2013). Their results indicated that when the distance from the wind turbine increased, the intensity of infrasound decreased greatly, and at the distance of 1000 m the intensity was 40 dB. However, the noise values obtained in pens do not exceed the level required by law. According to the Regulation of the Minister of Agriculture and Rural Development dated 15 February 2010, in areas where pigs are kept the noise should not be permanent or induced suddenly, and its intensity should not exceed 85 dB. On the basis of the results obtained, it can be concluded that rearing pigs in close proximity to a wind turbine (with a capacity of 2 MW) impacts on pH and shear force of muscles. However, the effects observed were dependent on the type of muscle. Neck muscles of pigs reared at the distance of 50 m from the wind turbine were characterized by significantly lower pH values compared to those reared 500 m and 1000 m from the wind turbine while no statistically significant differences between loins were detected. The results are in accordance with our previous research (Karwowska et al., 2014).

Noise-induced stress reaction may increase stress hormones that exacerbate the effects of muscular activity on antemortem and postmortem metabolism, consequently affecting rate and extent of glycogen depletion, lactate formation, and pH decline postmortem (Terlouw, 2005). As reported by Aguilera (1994), animals under condition of chronic stress may show rapid postmortem glycolysis, which in turn results in a rapid decline in muscle pH. The previous and current results suggested that the differences in muscle fiber type could result in differences in combating stress and result in alterations in postmortem metabolism between two fiber types affecting the quality of muscles. Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1052

M. Karwowska et al.

The results confirmed no statistical differences in water holding capacity (WHC) between experimental groups. The ability to retain inherent and added water is an important property of meat as it affects both the yield and the quality of the end product. As reported by Andres et al. (2007) water holding capacity is the result of biochemical and physical changes occurring in muscle tissues postmortem and is largely influenced by animal stress, genetics, preslaughter handling conditions and carcass cooling. In contrast, the results of our study did not confirm the effect of noise as a stress factor generated by the wind turbine on the ability to retain inherent and added water by the loin and neck muscles. L*a*b* color parameters were generally similar across experimental groups, with the exception of differences between a* values for loin muscles. Loins of G-I (50 m from the wind turbine) had significantly lower values of coordinate a* than the samples of G-II and G-III. The results of total heme pigments and iron content confirmed the results of physical determination of meat color. Loins with lower redness were characterized by the lowest total heme pigments and iron content among all experimental groups. Lower contents of heme iron reduce the nutritional value of meat because heme-iron is more available than non-heme iron (Estevez and Cava, 2004).

According to the results of our observations, rearing pigs in close proximity to a wind turbine causes a significant change of fatty acid profile of loin and neck muscles. Fatty acid composition is an important factor in the nutritional quality of muscle and as such has long been a subject of study in meat science receiving considerable attention due to its important role in human health (Raes et al., 2004). Generally, rearing pigs in close proximity to a wind turbine impacts polyunsaturated fatty acids content, in particular C18:3n-3 fatty acid content of loin muscles. This is in agreement with our previous results (Karwowska et al., 2014) which showed that rearing geese in close proximity to a wind turbine impacts C18:3n-3 fatty acid content of abdominal fat. The concentration of α-linolenic acid (C18:3n-3) decreased as the distance from the place of growing-finishing pig rearing to wind turbine increased. As is evident from the literature, environmental stress – heat stress in particular – induces the oxidative stress, the term used to describe the condition of oxidative damage as a result of an unfavorable critical balance between free radical generation and antioxidant defenses (Chulayo et al., 2012; Falowo et al., 2014).

The condition of oxidative stress results in the degradation of unsaponifiable and polyunsaturated fatty acid fraction of meat lipids and the conversion of oxymyoglobin to oxidized form (metmyoglobin) (Falowo et al., 2014). Thus, the essential α-linolenic acid may be preferentially oxidized, leading to a diminished incorporation into muscles. In human nutrition, both the content of PUFA and the ratio between n-6 and n-3 fatty acids are important (Wood et al., 2008). A high n-6 PUFA intake can negatively impact human health. The proportion of n-3 PUFA was significantly lower in the loin muscles of growing-finishing pigs reared 50 m from the wind turbine. However, the n-6:n-3 PUFA ratio did not differ among the groups. The ratio of n-6:n-3 PUFA in all the groups was higher than recommended (4:1) (Wood et al., 2008). In summary, a significant negative influence of noise generated by the wind turbine with a capacity of 2 MW on the quality of growing-finishing pig loin muscles Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

Pig meat quality as related to distance from the wind turbine

1053

was determined. Rearing growing-finishing pigs in close proximity to the wind turbine resulted in lower pH, total heme pigments and heme iron as well as lower content of C18:3n-3 fatty acid of loin muscles. In this sense, it is crucial to reduce the exposure of animals to noise generated by wind turbines in order to avoid negative effects on meat quality. References A g u i l e r a G. (1994). Regulation of pituitary ACTH secretion during chronic stress. Front. Neur., 15: 321–350. AMSA (1991). Guidelines for meat color evaluation. Proc. 44th Annual Reciprocal Meat Conference, National Livestock and Meat Board, and American Meat Science Association, Manhattan, USA, pp. 232–249. AOCS (1997). Official Methods and Recommended Practices of the American Oil Chemist’s Society, AOACS Press, Champaign, USA, pp. 1–2. A n d r e s S., M u r r a y I., N a v a j a s E.A., F i s h e r A.V., L a m b e N.R., B u n g e r L. (2007). Prediction of sensory characteristics of lamb meat samples by near infrared reflectance spectroscopy. Meat Sci., 76: 509–516. C h a i J., X i o n g Q., Z h a n g C.X., M i a o W., L i F.E., Z h e n g R., P e n g J., J i a n g S.W. (2010). Effect of pre-slaughter transport plant on blood constituents and meat quality in halothane genotype of NN Large White×Landrace pigs. Livest. Sci., 127: 211–217.

C h l o u p e k P., Vo s l á ř o v á E., C h l o u p e k J., B e d á ň o v á I., P i š t ě k o v á V., Ve č e r e k V. (2009). Stress in broiler chickens due to acute noise exposure. Acta Vet. Brno, 78: 93–98. C h o i Y.M., J u n g K.C., C h o e J.H., K i m B.C. (2012). Effects of muscle cortisol concentration on muscle fiber characteristics, pork quality, and sensory quality of cooked pork. Meat Sci., 91: 490–498. C h u l a y o A.Y., T a d a O., M u c h e n j e V. (2012). Research on pre-slaughter stress and meat quality: A review of challenges faced under practical conditions. App. Anim. Husb. Rural Dev., 43: 137–142. C l a r k E.M., M a h o n e y A.W., C a r p e n t e r C.E. (1997). Heme and total iron in ready-to-eat chicken. J. Agric. Food Chem., 45: 124–126. D e l a F u e n t e J., D í a z M.T., I b á ñ e z M., G o n z á l e z d e C h a v a r r i E. (2007). Physiological response of rabbits to heat, cold, noise and mixing in the context of transport. Anim. Welfare, 16: 41–47. D e W e e r t h C., B u i t e l a a r J.K. (2005). Physiological stress reactivity in human pregnancy – A review. Neurosci. Biobehav. R., 29: 295–312. E s t e v e z M., C a v a R. (2004). Lipid and protein oxidation, release of iron from heme molecule and colour deterioration during refrigerated storage of liver pate. Meat Sci., 68: 551–558. F a l o w o A.B., F a y e m i P.O., M u c h e n j e V.

(2014). Natural antioxidants against lipid-protein oxidative deterioration in meat and meat products: A review. Food Res. Int., 64: 171–181. F e r g u s o n D.M., B r u c e H.L., T h o m p s o n J.M., E g a n A.F., P e r r y D., S h o r t h o s e W.R. (2001). Factors affecting beef palatability – Farm gate to chilled carcass. Aust. J. Exp. Agric., 41: 879–891. F o l c h J., L e e s M., S t a n l e y G.H. (1957). A simple method for the isolation and purification of total lipids from animal tissues. J. Biol. Chem., 226: 497–509. F o t t r e l l P. (2009). Code of Practice for the Welfare of Pigs. Farm Animal Welfare Advisory Council, Animal Health and Welfare Division, Agriculture House, Kildare Street, Dublin. H o r n s e y H.C. (1956). The color of cooked cured pork, I. Estimation of the nitric oxide-heme pigments. J. Sci. Food Agric., 7: 534–540. K a l r a S., E i n a r s o n A., K a r a s k o v T., U u m S.V., K o r e n G. (2007). The relationship between stress and hair cortisol in healthy pregnant women. Clin. Pharmacol. Therap., 30: 103–107. K a n i t z E., O t t e n W., T u c h s c h e r e r M. (2005). Central and peripheral effects of repeated noise stress on hypothalamic-pituitary-adrenocortical axis in pigs. Livest. Prod. Sci., 94: 21–224.

Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM

1054

M. Karwowska et al.

K a r w o w s k a M., M i k o ł a j c z a k J., B o r o w s k i S., D o l a t o w s k i Z.J., M a r ć - P i e ń k o w s k a J., Budziński W. (2014). Effect of noise generated by the wind turbine on the quality of goose muscles and abdominal fat. Ann. Anim. Sci., 14: 441–451. K o k n a r o g l u H., A r k u n a l T. (2013). Animal welfare: An animal science approach. Meat Sci., 95: 821–827. M i k o ł a j c z a k J., B o r o w s k i S., M a r ć - P i e ń k o w s k a J., O d r o w ą ż - S y p n i e w s k a G., B e r n a c k i Z., S i ó d m i a k J., S z t e r k P. (2013). Preliminary studies on the reaction of growing geese (Anser anser f. domestica) to the proximity of wind turbines. Pol. J. Vet. Sci., 16: 679–686. O g n i k K., S e m b r a t o w i c z I. (2012). Stress as a factor modifying the metabolism in poultry. Ann. UMCS Zoot., 30: 34–43. Ordinance of the Minister of Agriculture and Rural Development, 15 February 2010 on the requirements and how to proceed while maintaning livestock species for which protection standards are provisions of the European Union. O t t e n W., K a n i t z A.E., P u p p e B., T u c h s c h e r e r M., B r ü s s o w K.P., N ü r n b e r g G., S t a b e n o w B. (2004). Acute and long term effects of chronic intermittent noise stress on hypothamic-pituitary-adrenocortical and sympatho-adrenomedullary axis in pigs. Anim. Sci., 78: 271–284.

P a w l a s K. (2009). The influence of infra- and low- frequency sound on human – a review of the literature (in Polish). Podst. Met. Ocen. Środ. Pracy, 2: 27–64. R a e s K., D e S m e t K., D e m e y e r D. (2004). Effect of dietary fatty acid on incorporation of long chain polyunsaturated fatty acids and conjugated linoleic acid in lamb, beef and pork meat: a review. Anim. Feed Sci. Technol., 113: 199–221. R u s s e l l E., K o r e n G., R i e d e r M., v a n U u m S. (2012). Hair cortisol as a biological marker of chronic stress: current status, future directions and unanswered questions. Psychoneuroendocrinol., 37: 589–601. T e r l o u w C. (2005). Stress reactions at slaughter and meat quality in pigs: Genetic background and prior experience: A brief review of recent findings. Livest. Prod. Sci., 94: 125–135. The European Wind Energy Association (2014). Wind energy scenarios for 2020 (http://www.ewea.org/ fileadmin/files/library/publications/scenarios/EWEA-Wind-energy-scenarios-2020.pdf) Va n d e P e r r e V., P e r m e n t i e r L., D e B i e S., Ve r b e k e G., G e e r s , R. (2010). Effect of unloading, lairage, pig handling, stunning and season on pH of pork. Meat Sci., 86: 931–937. Vo s l a r o v a E., C h l o u p e k P., C h l o u p e k J., B e d a n o v a I., P i s t e k o v a V., Ve c e r e k V. (2011).

The effects of chronic intermittent noise exposure on broiler chicken performance. Anim. Sci. J., 82: 601–606. W i e r b i c k i E., T i e d e M.G., B u r r e l l R.C. (1962). Die Bestimmung der Fleischquellung als Methode zur Untersuchung der Wasserbindungskapazität von Muskelproteinen mit geringem Salthaltevermögen. Fleischwirtschaft, 10: 948–951. W o j t a s K., C w y n a r P., K o ł a c z R. (2014). Effect of thermal stress on physiological and blood parameters in merino sheep. Bull. Vet. Inst. Puławy, 58: 283–288. W o o d J.D., E n s e r M., F i s h e r A.V., N u t e G.R., S h e a r d P.R., R i c h a r d s o n R.I., H u g e s S.I., W h i t t i n g t o n F.M. (2008). Fat deposition, fatty acid composition and meat quality: A review. Meat Sci., 78: 343–58. Y a n g P., H a o Y., F e n g J., L i n H., W u X., Y a n g X., G u X. (2014). The expression of carnosine and its effect on the antioxidant capacity of Longissimus dorsi muscle in finishing pigs exposed to constant heat stress. Asian Austral. J. Anim. Sci., 12: 1763–1772. Received: 26 II 2015 Accepted: 17 VII 2015

Unauthenticated Download Date | 12/4/15 11:34 AM View publication stats

Geachte Griffie, Naar aanleiding van uw hoorzitting gisterenavond (15-06-’21) is ons gevraagd om het besproken onderzoek ‘Obstakelvrije vlakken in relatie tot windenergie betrekking hebbende op helihaven Emmer-Compascuum’ d.d. 25-03-2016 in opdracht van de Provincie Drenthe toe te sturen. Zoals u weet is onze helihaven aan de Betenlaan 3 in Winssen vanaf 2008 in werking zoals blijkt uit bijgevoegde beschikkingen. Citaat: Pag.13 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Locatie windturbines Ten opzichte van de laterale grenzen van de in- en uitvliegsector moet een extra separatie worden toegepast met windmolens om te voorkomen dat turbulentie van de windmolens de vliegveiligheid in gevaar brengt. Op basis van reeds uitgevoerd onderzoek van CAA UK en het advies van KNMI adviseren wij dat deze extra separatie tenminste 600/650m (5x rotordiameter) bedraagt. Dat leidt tot de volgende aan- bevelingen voor de geplande loctaties van de windturbines (zie kaart in Appendix 8):

We vertrouwen erop dat u deze gegevens deelt en laat meewegen in de advisering naar de gemeenteraad. Verder heb ik ter overweging meegegeven om alle raadsleden mee te nemen naar het Windmolen informatiecentrum in Nagele www.11beaufort.nl en daar een lezing te laten verzorgen bij de familie Renne. -