03 Verstedelijkingsstrategie ANF werkwijze en gebiedsuitwerking (DEEL 2).pdf

Leefomgeving

natuurontwikkeling en leefbaarheid. Zandwinplassen kunnen mogelijk gebruikt worden voor drijvende zonnevelden.

van Nijmegen is grootschalige landbouw, op de oeverwallen is tuinbouw en fruitteelt, op de stuwwal bij Groesbeek akkerbouw en in de

Het uitgangspunt is het versterken van de natuurwaarden en het watersysteem in combinatie met energieopwekking en

Mobiliteit Het Rijk van Nijmegen is sterk gericht op

Ooijpolder is een eerste ontwikkeling zichtbaar richting kringlooplandbouw. Voor al deze gebieden speelt de landbouwtransitie. De Waal, specifiek

recreatie, in de uiterwaarden en polders. De functiecombinatie biedt veel kansen - onder meer bij de dijkversterkingsopgave voor het

de stad Nijmegen als werkgebied en als voorzieningencentrum. Goede openbaar vervoer­ en fietsverbindingen vanuit de regiokernen

voor de gemeenten Druten en Nijmegen, biedt kansen voor de circulaire economie in de vorm van watergebonden bedrijvigheid. Hier ligt een

eerste verkennende sessie.

88

uitdaging rondom de toenemende ruimtevraag richting 2030. Daarvoor zijn kansrijke potentiële

ŵ

ontwikkellocaties voor watergebonden bedrijvigheid geïdentificeerd, die nader onderzocht dienen te worden: het ENGIE-terrein

* -î

W.-fĚ

in Nijmegen en de locatie Druten (Drutensche Waarden buitendijks en een potentiële nieuwe ontwikkellocatie). Wonen .,-ilHn:

Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door vitaliteit van de kleinere kernen, de betaalbaarheid van woningen, de transformatiemogelijkheden in deze

įr * Jk ™

k

kernen (Beuningen, Heumen, Berg en Dal, Wijchen en Mook & Middelaar) én de kansen om woningen in te passen in bestaande kernen met behoud en versterking van groenblauwe, landschappelijke structuren. Dat geeft nog wel uitdagingen met C7Ü

betrekking tot fasering en snelheid.

Deelgebied Rijk van Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17

89

Veluwe Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Veluwe in de Groene Metropool

Leefomgeving De natuur op de Veluwe staat onder grote

infrastructuur in verband met het behouden en versterken van ecologische verbindingen.

De Veluwe is één van de grootste natuurgebieden van Nederland en zelfs het grootste Natura2000gebied op land van Noordwest-Europa. Een deel

druk. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag, zoals vermesting en verzuring door stikstofneerslag, verdroging, versnippering,

Economie De Veluwe is van grote economische waarde

van dit gebied valt binnen de Groene Metropool. De gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum,

en verstoring door recreatie. Partners zetten zich momenteel in om de natuur op de

voor de Groene Metropool. Dat gaat verder dan inkomsten door toerisme en recreatie.

Rheden, Wageningen en Rozendaal grenzen aan de west- en zuidkant van de Veluwe(zoom). NoordVeluwe valt buiten de Groene Metropool. Voor

Veluwe te versterken; provincie Gelderland , gemeenten, waterschappen ondernemers, grondeigenaren, wetenschappelijke organisaties

Ook voor het vestigingsklimaat van de Groene Metropool is de instandhouding en versterking van landschappen als de Veluwe van groot belang.

enkele van deze gemeenten beslaat de Veluwe zelfs het grootste deel van het grondgebied en is het daarmee een belangrijke identiteitsdrager.

en natuurbeschermingsorganisaties. De opgaven beperken zich niet tot de Veluwe zelf, maar ook de randen van het gebied: bijvoorbeeld de

Het afwegen van deze economische waarde en de natuurwaarden van de Veluwe is een belangrijke opgave. Om het toerisme op de Veluwe in balans

Naast het landschap zelf gaat het hier nadrukkelijk ook om randen van dit landschap, grenzend aan woongebieden, rivierengebied, vallei,

relatie met de landbouw, het creëren van buffers langs de randen van de Veluwe en het behouden en versterken van verbindingen met andere

te houden met de natuur, ruimte te bieden aan recreanten en een gezonde recreatiesector, is een opgave.

infrastructuur en/of landbouwgebieden. Dit is ook van invloed op de toegankelijkheid van de Veluwe

landschappen. De stikstofopgave in Gelderland is in sterke mate gerelateerd aan de natuur op de

Wonen

en de verbindingen tussen de Veluwe en andere landschappen, zoals de Utrechtse Heuvelrug via het Binnenveld.

Veluwe.

Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven als input voor een eerste sessie over de gebiedsuitwerking.

90

Mobiliteit

De Veluwe biedt kansen om te wonen in een groen raamwerk. Wel vraagt dat om zorgvuldige omgang met de randen van de Veluwe en het

De Veluwe speelt een grote rol als uitloopgebied voor inwoners van de Groene Metropool. De stations aan de randen van de Veluwe en het

voorkomen van verdere versnippering op de Veluwe zelf. Het behouden van de ‘groene vingers' tussen de kernen draagt bij aan de identiteit en de

fiets- en wandelnetwerk kunnen daarin een grote rol spelen als dragers voor schone en slimme mobiliteit en het toegankelijk maken

biodiversiteit. Daarbij hoort ook het afwegen van passende woonmilieus, dichtheden en mate van verharding. In de kernen rond de Veluwe worden

van het gebied voor alle inwoners. Zo kan de recreatiedruk verlicht worden. Ook ligt er een opgave met betrekking tot de barrièrewerking van

ook extra woningen toegevoegd.

1»

- jf'i

Mi

'?*r í5«? ŕt.v'cļ .ŵm 3.» * -o- ' Ä\A wir

''ätä ć

Deelgebied Veluwe. Voor de legenda, zie p. 17

91

03 Werken met de verstedelijkingsstrategie

92

Van verstedelijkingsconcept naar een strategie

Een modelmatige doorrekening van dit concept

Wat moet de verstedelijkingsstrategie doen?

om langjarig samen te werken In de eerste hoofdstukken is uitgebreid besproken

laat zien wat de effecten zijn van het toevoegen van 100.000 woningen en 700 hectare

Nu we een verstedelijkingsconcept en ontwerpprincipes hebben en een eerste

hoe in een intensieve samenwerking tussen de twee regio's, de 26 gemeenten, het Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en de

werkgebied in onze regio. De conclusie is dat het gevraagde in principe op deze manier is in te passen op een manier die recht doet aan de

opgaveformulering hebben van de gebiedsuitwerkingen, is het goed om scherp te maken wat de verstedelijkingsstrategie voor ons

waterschappen ontwerpend onderzoek uitgevoerd. Er is een analyse gemaakt van prognoses voor wonen en werken. Op basis van de uitkomsten is

uitgangspunten om het groene raamwerk van de regio te versterken. De echte test daarvan gebeurt in de gebiedsuitwerkingen en natuurlijk

moet doen. Dat geeft immers ook aan waarover we in het vervolgtraject afspraken met elkaar willen maken.

het verstedelijkingsconcept ontwikkeld. Dit concept laat het kostbare groene raamwerk van de regio zien: de landschappen, de fijne

straks in de praktijk als we te maken krijgen met technische en programmatische vraagstukken, met conjunctuurgolven, et cetera.

^ Voorop staat dat de verstedelijkingsstrategie de verstedelijking die zich voordoet in onze regio, zo goed mogelijk faciliteert. Er staat niet voor

uitloopgebieden en de groene dorpen en steden. De versterking (en waar nodig bescherming)

Wat is dan nu de volgende stap?

van het groene raamwerk staat voorop. Over die ‘groene laag' heen zijn de lagen van economie en economische ontwikkeling gelegd, van

In dit hoofdstuk geven we een doorkijk naar de samenwerking en de gezamenlijke werkwijze in de komende jaren. Dat begint met een schets van de

de mobiliteitsstructuur zowel bestaand als gewenst (noodzakelijk) en tot slot de laag van het woonprogramma en de werkgebieden. Het

route die tot het eind van dit jaar gemaakt wordt: naar een definitieve verstedelijkingsstrategie met een verstedelijkingsakkoord en een (aanzet tot

^ We doen het dus adaptief en reageren adequaat op wat er gebeurt: we durven te stoppen met bouwen en we durven ook een been bij te

verstedelijkingsconcept is opgesteld vanuit de intentie dat alle regiopartners en het Rijk met elkaar van mening zijn dat dit de manier is waarop

een) regionale investeringsagenda. Vervolgens wordt beschreven op welke manier de uitwerking en afweging later in het traject op gebiedsniveau

trekken om extra groei te faciliteren als dat moet. ^ We maken regionale afspraken over de realisatie

de Groene Metropool tot groei kan komen.

gemaakt wordt.

van een minimaal aantal betaalbare woningen gedurende de hele looptijd van de strategie. ^ We maken afspraken over een regionale

niets 'als die zich voordoet'. Dat kan stoppen bij bijvoorbeeld 80.000 woningen en 500.000 m2 aan werklocaties; dat kan ook doorgaan tot 125.000 woningen en 750.000 m2 aan werklocaties.

investeringsstrategie: met elkaar en het Rijk

in vervolg daarop de uitvoeringsagenda.

Rol van de gebiedsuitwerkingen

(publiek- publiek) en liefst in vervolg daarop ook met de marktpartijen (publiek - privaat). Het gaat om het maken van langjarige afspraken met

Partijen maken in het verstedelijkingsakkoord afspraken met elkaar over: ^ De gedeelde ambitie en urgentie (herbevestiging

Ter voorbereiding op het akkoord en de investeringsagenda wordt in de gebiedsuitwerkingen uitgewerkt en getest

gezamenlijk doel); ^ Rolneming en rolverdeling (waar zijn we van en waar willen we van zijn);

hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken of deelgebieden en welke randvoorwaarden ingevuld moeten worden. Dat begint in de eerste fase met

^ Verantwoordelijkheden; • Planning en fasering;

het opstellen van een onderzoeksagenda om vast te stellen wat hier de urgentie en ambitie is. In

ook gewoon tegen elkaar zeggen 'op deze plek lukt het (nu) niet'. ^ Bespreken wat de 'aorta' van de strategie is

• De gebiedsgerichte uitwerkingen (hoe en wanneer); • Harde randvoorwaarden en 'showstoppers';

een tweede fase worden de deelgebieden verder uitgewerkt en wordt gekeken naar de beschikbare locaties, naar waar het wringt in de ambities en

(zoals bij Dominoday); we willen ervoor zorgen dat de strategie en de benodigde productie en ontwikkeling steeds doorloopt ook als zich

• Samenwerking (uitwerking en monitoring); ^ Een investeringsagenda die vervolgens per partner nader uitgewerkt en vastgelegd kan

wat dat zegt over de randvoorwaarden.

elkaar door conjunctuurgolven heen. Het zoet en het zuur zitten er allebei in. ^ Het naar voren durven halen en naar achteren durven schuiven van capaciteit: doel is om op tempo te blijven met aantallen. Soms moet je

worden.

Deze acht gebieden (de drie sleutelgebieden en

meerdere tegenvallers voordoen. ^ In de gebiedsuitwerkingen benoemen wat we met elkaar de goede gebieden en locaties

Als het gaat om de regionale investeringsstrategie

de vijf overige gebieden) zullen ook in de komende jaren met elkaar een eenheid vormen in de uitwerking en dus ook samen sturen op aantallen,

vinden. De vitaliteit per deelregio staat daarin voorop: wat is nodig?

zal het gaan om het maken van afspraken over het realiseren van een doorgaande bouwstroom. Daar

locaties en knelpunten. De gemeenten in deze deelregio's verkennen met elkaar de beweegruimte

Waar leggen we de afspraken vast? Een vervolg op de verstedelijkingsstrategie is het

komen afspraken bij kijken over programma, over snelheid en betaalbaarheid. Het gaat er om dat partijen met elkaar vaststellen wat nodig is om

binnen het gebied en zorgen voor uitwisselingen van programma tussen locaties in die gebieden. Bij de verdere uitwerkingen (na stap 2) zullen

sluiten van het verstedelijkingsakkoord Het verstedelijkingsakkoord is een set van afspraken tussen rijk, regio en provincies waarin de

binnen de kaders ontwikkelruimte vrij te spelen. Dan gaat het om OV, om stikstof en/of natuur om de integratie economie en stad, om schuifruimte'

uiteraard ook de colleges en raden in die gebieden zorgvuldig betrokken worden. Immers, die uitwerking komt ook terecht in de (gemeentelijke)

gezamenlijke ambitie om tot groene verstedelijking te komen (conform het verstedelijkingsconcept) is uitgewerkt. Een aantal van bovengenoemde

en logistiek, om de meervoudigheid van energie, enzovoort. Dat is complex, dus daar moeten ook de rol en verantwoordelijkheden in genoemd

omgevingsplannen.

doelen wordt verwerkt tot een afspraak in het akkoord. Andere doelstellingen worden verankerd in de op te stellen regionale investeringsagenda en

worden. Afgesproken wordt wie wat doet om gezamenlijk de opgave te realiseren.

Vertrekpunt In onze regio zijn voor de periode 2020 - 2040 zo blijkt uit de prognoses zo'n 100.000 extra

Hoe werkt het 'samen sturen'?

93

94

woningen en zo'n 700 hectare voor werklocaties

basis fungeren voor deze strategie actueel te

Voor de periode 2025 - 2029 geldt dat er

nodig. Een flink deel van deze woningen en een deel van de werklocaties en is nu al opgenomen in bestemmingsplannen en visies. Dat gaat om

houden, is goed te zien waar eventuele knelpunten ontstaan of waar het nodig is om te temporiseren.

in Foodvalley plancapaciteit kan worden doorgeschoven uit de periode 2024-2029 om de woonbehoefte voor deze periode op te vullen. Ook

zo'n 40% van de opgave. Onze aandacht in de uitwerking van deze verstedelijkingsstrategie gaat uit naar die werklocaties en woonlocaties die nu

De opgave in cijfers De conclusie van de modelmatige doorrekening van het verstedelijkingsconcept, is dat we met

moeten plannen nog hard worden gemaakt. Voor Arnhem-Nijmegen geldt dat met name het hard maken van plannen van belang is.

nog niet vastliggen in bestemmingplannen of contracten. Dat gaat om zo'n 60% van de opgave.

dit concept de aantallen kunnen halen, op de gewenste plekken (effect wat we beogen), in de

Voor de periode na 2030 geldt dat nog 20.000 -

Die komt dus nadrukkelijk aan de orde in de gebiedsuitwerking. Uiteraard in samenhang met dat wat al in de pijplijn zit, maar we concentreren

juiste snelheid en in de juiste categorieën. In het schema op pagina 57 is te zien is hoe de verdeling van woningen over de regio eruitziet en ook hoe

35.000 woningen gevonden moeten worden in de strategie. Dat is opgave die meegegeven wordt in de gebiedsuitwerkingen en dat kan ook omdat het

ons op (de aansluiting van) de 60% die nog niet vastligt.

de verschillende woningtypes en woonmilieus verdeeld zijn over de regio. Die verdeling sluit aan bij de keuze voor een Groene Metropool met drie

verstedelijkingsconcept en de ontwerpprincipes handvatten geven om ook bestaande locaties nog eens te verkennen op mogelijkheden.

Of het lukt om gebieden tot ontwikkeling te brengen, hangt vaak ook samen met andere facetten: zijn locaties bereikbaar? Is er voldoende

gebieden waar grotere concentraties voor wonen en werken zijn.

stikstofruimte? Moet er nog bestaande functies verhuizen of aangepast worden? Zijn er andere

Maar dat dat is de theorie. In de tabel op pagina 59 is de bestaande planvoorraad (openbaar

voor 20 tot 25 jaar. Dat is een lange periode waarvan we nu al weten dat er van alles gaat

belemmerende factoren? De fasering van gebieden wordt bepaald door de samenhang en afhankelijkheid tussen de verschillende

en niet-openbaar) opgenomen zoals die op dit moment bekend is. Daaruit zijn een aantal conclusies te trekken: voor de periode tot 2024

gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen in de economie en in de politiek, maar ook in de woonbehoeften van inwoners, de manier waarop

bouwstenen. In de komende maanden (en in de jaren daarna) is

is er overall ruim voldoende plancapaciteit in de regio, maar een deel van die plannen moet nog 'hard' gemaakt worden en in Foodvalley is nog

we reizen en waarop bedrijven zich organiseren. Wat er precies verandert kunnen we nu niet voorspellen, maar we weten wel dát het zal

dat waar de gesprekken in de regio en met het Rijk over zullen gaan: over het tempo en de volgorde om locaties op een goede en samenhangende

versnelling nodig op een aantal locaties. Vanuit de strategie zijn voor deze periode geen woningen nodig. Wel is voor de periode 2020­

veranderen. Door vooraf afspraken te maken over hoe we om (willen) gaan met die veranderingen en op welke manier we dan met elkaar bijsturen zijn

manier tot ontwikkeling te brengen. Door met elkaar de ontwikkelingen goed te volgen via de planmonitor en de 'moederbestanden' die als

2024 en 2025-2029 uitgegaan van eenzelfde woonbehoefte.

we met elkaar in staat om op tijd te reageren. We monitoren met elkaar (generiek en specifiek in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er

Monitoren en bijsturen De verstedelijkingsstrategie maken we met elkaar

op (middel)lange termijn nodig is om integrale

kan het een optie zijn om te werken met een

doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld (halen we de aantallen en het tempo) en over

beslisboom. Dat gebeurt ook op andere plekken waar verstedelijkingsconcepten zijn gemaakt.

gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee perspectieven sturen kunnen we komen tot een

Dat zou er voor woongebieden als volgt uit kunnen zien:

aanpak die onze regio versterkt en vergroent. Zo komen we ook tot de continue bouwstroom.

Stap 1: Is er (in dit gebied) voldoende plancapaciteit?

I

Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het gaat om integrale opgaven omdat de behoefte om meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit samen gaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk

Stap 2: Is er sprake van een ‘hard' plan?

JA » heeft het enige omvang? (van invloed op de werking van het concept)

zoals wateropvang, vergroening, energietransitie, mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook te maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook

u

daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij die brengen op subregionale schaal de opgaven en kansen voor ontwikkeling in beeld. En vervolgens zal ook op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en projectuitwerking de afweging voor ontwikkelingen

u

plaats vinden. Afwegen in gebiedsuitwerking En hoe werkt dat dan op lokaal niveau bij het maken van een afweging over locaties? Daar hebben we het u nog niet over in de strategie, maar het zal een vraag zijn die wel speelt bij de individuele gemeente. Om te sturen op tempo, programma en hardheid van woon- of werklocaties

u

JA » Is de locatie in lijn met de ontwerpprincipes en het

NEE » locatie nog te bepalen?

l*

JA » In lijn brengen met het verstedelijkingsconcept

l*

NEE » Is de locatiekeuze in lijn met het verstedelijkingsconcept?

verstedelijkingsconcept?

NEE » Is het schadelijk Z bijsturen mogelijk? Voldoet het aan de ontwerpprincipes?

JA » beperkte omvang? dan doorzetten zoals gepland

u u

JA » locatie van strategisch belang?

NEE » is het te verantwoorden vanwege lokale vraag of beperkt in omvang?

etc.

95

Ook voor werklocaties moeten we hier nog een

Het proces voor de periode tot ondertekening

denklijn in uitwerken. Dat vraagt om goede samenwerking met de collega's in regio's die sturen vanuit de RPW's. Het RPW van zowel

verstedelijkingsakkoord:

Foodvalley als Arnhem-Nijmegen is nog niet expliciet over een andere manier van omgaan met bestaande locaties en de manier waarop daar verdicht of uitgebreid kan worden. Net als bij de woonlocaties gaat het om maatwerk in de afweging. Want wanneer draagt een werkterrein bij aan het ecosysteem? Of wanneer vinden we een (tijdelijke) locaties voor een proef of

Gebiedsuitwerkingen

Verstedelijkingsconcept

Afspraken over

Ontwerpprincipes

Uitvoerings-en

Verhaallijnen

investeringsagenda bij de

concept

Concept

verstedelij ki ngsstrategie

fasering

Verstedel ij kí ngsstrategie

Stedenbouwkundige plannen, omgevingsplannen

Gelaagdheid en netwerk

randvoorwaarden

Uitgifteafspraken,

onderzoeksvragen

grondaankopen, vaststellen

investeringsagenda

programma's, etc. Verstedelijkingsakkoord verankering afspraken over: rolverdeling financiering werkwijze

Met bovenstaande uitwerking en vragen zitten we al midden in de projectuitwerkingen. Dat is ook

^ēmjpōoí

Woon t werklocaties: . 2025,2030,2040 Randvoorwaarden Fasering en

het moment dat het verstedelijkingsstrategie, vanuit de gebiedsuitwerkingen het lokale

KKOORPĮ

rolverdeling Investeringen Handelingswijze

omgevingsbeleid raakt. De wens is om de uitgangspunten van het verstedelijkingsconcept daar te laten landen in omgevingsvisies en

Umhett] í Verstedelijkingsconcept

Gebiedsuitwerkingen

geeft richting aan de gebiedsuitwerkingen (niet: waar precies gebouwd moet worden en wat daarvoor nodig is)

uitwerking van waar gebouwd moet worden en welke randvoorwaarden vanuit de bouwstenen

Verstedelijkingsstrategie

Gebiedsprocessen !

beschreven.

projectuitwerkingen Sleutelgebieden

Arnhem-Oost Foodvalley-Zuid Nijmegen-West

Foodvalley-Noord Liemers Middengebied Arnhem Nijmegen Rijk van Nijmegen Veluwe

96

Projectuitwerki ngen

Onderzoeks- en

experiment gewenst? Een belangrijke vraag in uitgifteprotocollen kan zijn: leidt dit tot meerwaarde?

omgevingsplannen. Dat maakt het mogelijk om een integrale afweging te maken met een beslisboom en afwegingskader zoals hierboven

Verstedelijkingsstrategie en -akkoord

Documenten

uiteindelijke gefaseerde en adaptieve keuzes

^

De strategie bestaat uit drie pijlers: verstedelijkingsconcept, gebiedsuitwerkingen en (de opzet voor) een verstedelijkingsakkoord

Planning

2021

I

Juli

VERSTEDELIJKINGSCONCEPT

GEBIEDSUITWERKINGEN

bouwstenen, ontwerpprincipes voor regio én positionering in Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI).

ruimtelijk toetsing ontwerpprincipes om te komen tot gebiedsagenda

Week 26: verstedelijkingsstrategie

Juni Z juli: atelier 1 per deelgebied (testen of principes ook gebieds­ gericht doen wat we beogen én

(VS) gereed, incl. voorzet voor B&Wadvies en raadsvoorstel.

VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE * VERSTEDELIJKINGSAKKOORD werk-, onderzoeks- en investeringsafspraken voor uitvoering strategie.

formuleren positionering, kwesties Augustus

Juli Z augustus: instemmen Colleges

en opgaven).

September

September Z oktober: vaststellen raden en staten

September: atelier 2 per deelgebied (concretiseren, incl. afhankelijk­ heden en/of randvoorwaarden)

Oktober

Resultaat: perspectief, bouwstenen,

Resultaat: gebiedsagenda met

principes en vervolgproces in beeld

daarin o.a. acties, samenwerking en gewenste afspraken in beeld. Koppeling aan investeringsagenda.

November

Resultaat: voorstel voor afspraken met het Rijk

Week 47: BO MIRT: vaststellen verstedelijkingsstrategie, bespreking verstedelijkingsakkoord.

December

2022

I

Januari (en verder)

Januari: Ondertekening verstedelijkingsakkoord

'Werken met': Strategie biedt basis van proces van (adaptief) programmeren van verstedelijking. De nu al geprogrammeerde ontwikkeling worden verder integraal uitgewerkt in gebiedsprocessen en projectuitwerkingen.

04 Bijlagen Begrippen en definities

98

99

Begrippen en definities Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Het kabinet heeft een aantal NOVI-gebieden

Stedelijk Netwerk Nederland De NOVI stuurt op de ontwikkeling van het

Het verstedelijkingsconcept bestaat uit het perspectief voor de Groene Metropool en

uitgekozen. Het Rijk is van plan om hier samen met de regio, met aandacht voor de brede ruimtelijk-fysieke opgaven:

Stedelijk Netwerk Nederland; een goed bereikbaar netwerk van steden en regio's met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Niet alleen

de ontwerpprincipes voor de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Samen met de verhaallijnen leiden deze

^ een extra impuls te geven aan grote transities, passend bij NOVI-prioriteiten.

gericht op de Randstad, maar op het potentieel van heel Nederland. Uitgaande van de ambities en

ontwerpprincipes tot het gepresenteerde concept. De integraal te ontwikkelen gebieden

^ extra steun te geven aan de aanpak van grote, integrale fysieke opgaven, die heel belangrijk zijn voor Nederland.

mogelijkheden van onze steden en regio's. MIRT-onderzoek

zijn opgenomen in het concept om te laten zien hoe de ontwerpprincipes er in de praktijk uit zouden kunnen zien. De keuzes voor waar precies

NOVI-gebieden zijn, voortbouwend op bestaande interbestuurlijke samenwerkingstrajecten,

MIRT staat voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het MIRT bestaat uit projecten en programma's die zich

te bouwen en wat daarvoor nodig is, zijn in het verstedelijkingsconcept nog niet gemaakt. Het concept geeft wel nadrukkelijk richting voor de

instrumenten waarbij overheden meerdere jaren verbonden zijn en toewerken naar de echte gezamenlijke uitvoering van de verschillende

in het fysieke, ruimtelijke domein afspelen. Hiermee werken Rijk en regio samen aan de concurrentiekracht, de bereikbaarheid en de

volgende stappen. "Dit is hoe het moet als we de groene metropool willen zijn." Het onderzoek naar de bouwstenen, de onderliggende cijfers

opgaven. Deze gebieden zijn onderdeel van de Omgevingsagenda's die per landsdeel worden

leefbaarheid van Nederland. Als de opgave nog niet helder genoeg is om een of meerdere MIRT-

en plannen hebben geleid tot de ruimtelijke uitgangspunten en ontwerpprincipes. Die zijn

opgesteld. Bij de NOVI-gebieden zoomen we met prioriteit in op de relatief concrete transities in de acht gebieden.

verkenningen op te starten, kunnen de partijen eerst een (vormvrij) MIRT-onderzoek uitvoeren.

omgezet in schetsen en een ruimtelijk raamwerk.

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De gebiedsgerichte uitwerking van de NOVI vindt plaats via onder meer Omgevingsagenda's en NOVI-gebieden.

100

Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsconcept Het verstedelijkingsconcept is de ruimtelijke vertaling van de vastgestelde

In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke

contourennotitie en het resultaat van het daaruit voorkomende ontwerpend onderzoek.

randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: ^ De sleutelgebieden Arnhem-Oost, Foodvalley-

Zuid, Nijmegen-West ^ De gebiedsuitwerkingen Foodvalley-Noord, Land van Maas en Waal, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en Veluwe Verstedelijkingsstrategie en akkoord De resultaten van de gebiedsuitwerkingen vertalen we in een verstedelijkingsstrategie. Dit is het verder uitgewerkte verstedelijkingsconcept waarin we laten zien waar op de korte (2025), middellange (2030) en lange termijn (2040) de extra woon-en werklocaties voor de komende jaren in dit gebied een plek kunnen krijgen (fasering) en onder welke voorwaarde (gekoppeld aan de andere opgaven die van belang zijn). De combinatie van het concept met deze voorwaarden, is de strategie. De strategie geeft aan wat de randvoorwaarden zijn, hoe de fasering en rolverdeling is, welke investeringen nodig zijn en hoe gewerkt gaat worden met de strategie. Hierover wordt eind 2021 een verstedelijkingsakkoord gesloten. Het is vervolgens aan de gemeenten en de provincies om deze uitgangspunten te onderstrepen en vervolgens over te nemen in het lokale omgevingsbeleid. Dat is waar de rol van de raden ligt: beoordelen waar het lokale en regionale omgevingsbeleid aangepast kan of moet worden om als gemeente binnen deze regionale ambitie je eigen programma en ambities vorm te geven.

Nationale keuzes sterke en gezonde steden en regio’s ĝ a

«

Stedelijk netwerk Nederland (Bk 3.1) Versterken Stedelijk Netwerk Nederland en koppelen van richting verstedelijking aan ontwikkeling (OV-)infrastructuur Stedelijke regio's (Bk 3.2) Medeforn luieren vaneen regionale strategie vooreen samen hangende aanpak van wonen, werken, mobiliteit, gezondheid, veiligheid en leefomgevings kwaliteit in regio's Gezonde leefomgeving (Bk 3.5) Verbeteren luchtkwaliteit PM2,5 2 advieswaarde WHO

PM10 2 advieswaarde WHO

Mobiliteitssysteem (voor personen én goederen) in, rondom en tussen de steden (Bk 3.8) Leveren van goede bereikbaarheid, optimaal benutten van bestaande netwerken en modaliteiten onderling verknopen en benutten op hun specifieke kwaliteiten gjvJ ŕŵ

Gebieden met een voorspelde daling in de woningbehoefte 2030 t/m 2039 (Bk 3.9) Gezamenlijk ontwikkelen van een integrale gebiedsgerichte ontwikkelingsstrategie

101

Meer informatie: www.regioan.nl

Plancapaciteit

zoveel mogelijk aan op staand beleid in de regio en op de visies die tegelijkertijd met deze verstedelijkingsstrategie ontwikkeld worden. Het

De opzet van het verstedelijkingsconcept sluit

Regio Foodvalley De regio Foodvalley bestaat uit acht gemeenten.

De regio beschikt over woningbouwplannen, die voor 2030 gerealiseerd moeten worden: de plancapaciteit. Deze plannen zijn opgenomen in

concept en de afspraken in de strategie helpen om in de komende dertig jaar de keuzes te maken bij het aanwijzen van nieuwe, duurzame plekken

Deze gemeenten werken samen met twee provincies, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers in de regio.

de planmonitoren van de regio Arnhem Nijmegen en van de regio Foodvalley. Binnen de strategie zoeken we naar het aanvullende benodigde aantal

voor wonen en werken in de groene en ontspannen regio.

^ Gemeenten in de provincie Gelderland: Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel,

woningen om 100.000 woningen voor 2040 te realiseren.

De uiteindelijke gefaseerde en adaptieve keuzes voor woon- en werklocaties locaties vinden plaats

Wageningen ^ Gemeenten in de provincie Utrecht: Renswoude, Rhenen, Veenendaal

Toekomstvarianten Voor de strategie zijn mogelijke

De gemeenten Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal vormen samen het WERV-gebied. Meer informatie: www.regiofoodvalley.nl

verstedelijkingslocaties aangewezen, die een bandbreedte concentratie - spreiding vertegenwoordigen. Deze locaties zijn opgenomen

Regio Arnhem Nijmegen De regio Arnhem Nijmegen is een samenwerkingsverband tussen 18 gemeenten.

Omgevingsvisie gemeente In een gemeentelijke omgevingsvisie legt de

in drie toekomstvarianten, die zijn doorgerekend met het Dashboard Verstedelijking. Vervolgens hebben ingrediënten uit alle varianten geleid tot

De gemeenten gaan vanaf april 2021 over in een nieuwe organisatiestructuur: de Groene

gemeente haar langetermijnbeleid vast. De gemeente stelt één omgevingsvisie voor het hele

een voorkeursvariant. Dit vormt de basis voor het verstedelijkingsconcept.

Metropoolregio Arnhem Nijmegen ^ Gemeenten in de regio Arnhem en Omgeving: Arnhem, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum,

grondgebied vast. Woondeal regio Arnhem-Nijmegen

De verstedelijkingslocaties vertegenwoordigen een aantal woningen en werklocaties. Iedere locatie

Rheden, Rozendaal ^ Gemeenten in de regio Liemers: Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort, Zevenaar

Samenwerkingsagenda voor de woningbouwopgave in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen tussen het Rijk, de provincie Gelderland en

vormt een 'leefomgeving', waar naast woningen en werkplekken ook rekening wordt gehouden met het toevoegen van voorzieningen.

^ Gemeenten in de regio Nijmegen en Omgeving: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar (provincie Zuid-Limburg),

de 18 gemeenten. Voor de Woondeal zijn versnellingslocaties aangewezen. rekening wordt gehouden met het toevoegen van

Dashboard Verstedelijking Het Dashboard Verstedelijking is een instrument

Nijmegen, Wijchen. Met uitzondering van de gemeente Mook en Middelaar behoren alle gemeenten tot de

voorzieningen .

binnen gebiedsprocessen/projectuitwerkingen, met het verstedelijkingsakkoord als leidraad.

provincie Gelderland.

102

dat inzicht biedt in hoe de woningbouwopgave maatschappelijke meerwaarde oplevert. In oktober 2018 presenteerde het College van Rijksadviseurs

het Dashboard Verstedelijking, waarna het

oplossingen voor het netwerk of geven we aan

instrument door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is geadopteerd. In deze strategie is het Dashboard Verstedelijking

onder welke (mobiliteits)voorwaarden uitbreiding woningbouw op deze locaties kan plaatsvinden.

gebruikt om de drie toekomstvarianten te kunnen beoordelen.

Polycentrische pool Arnhem, Nijmegen en FoodValley-Zuid worden ontwikkeld als polycentrische polen, als onderdeel

Bouwstenen Om de integraliteit en meerwaarde van de

van Stedelijk Netwerk Nederland. De centra van iedere ‘pool' worden goed met elkaar én met

verstedelijkingsstrategie te waarborgen, wordt de strategie opgebouwd met thematische ‘bouwstenen': leefomgeving, wonen, economie

het omliggende gebied verbonden, zodat de netwerkkracht versterkt wordt. In de centra komt een groot deel van de woningbouwopgave terecht.

en bereikbaarheid. Voor deze bouwstenen zijn uitgangspunten opgesteld. Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) Openbaar vervoer dat voldoet aan hoge eisen voor de frequentie, snelheid en betrouwbaarheid. Met de term HOV worden geen uitspraken gedaan over de vorm van het OV. De keuze daarvoor

Sleutelgebieden In sleutelgebieden komen vele opgaven samen, ligt er een hoog complexiteitsgehalte, is versnelling van de woonopgave mogelijk én is behoefte aan samenwerking. Enkele sleutelgebieden kunnen op regionaal niveau worden opgepakt; andere sleutelgebieden vragen om een samenwerking

(bijvoorbeeld bus of rail) is afhankelijk van de vervoersplanning.

tussen gemeenten, regio, provincies en het Rijk. Binnen de sleutelgebieden kunnen sleutelprojecten worden aangewezen, zoals het

Mobiliteitsscan De Mobiliteitsscan is een instrument voor (brede) analyses ten aanzien van ruimtelijke

uitbreiden van capaciteit op het spoor. Regionale Energiestrategieën (RES)

planvorming en effecten daarvan op mobiliteit en duurzaamheid. De tool bevat data uit verschillende verkeersmodellen. De mobiliteitsscan is een soort

Eén van de afspraken uit het Klimaatakkoord is dat 30 energieregio's in Nederland onderzoeken waar en hoe het beste duurzame energie opgewekt

stresstest voor het mobiliteitsnetwerk en geeft aan waar problemen te verwachten zijn, binnen een bepaalde bandbreedte. Ook gaan we in op

kan worden, welke warmtebronnen bruikbaar zijn en de haalbaarheid hiervan. In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes.

103

104