03 Verstedelijkingsstrategie ANF werkwijze en gebiedsuitwerking (DEEL 2).pdf

02 Meer landschap, meer stad: gebiedsuitwerkingen De volgende stap na de introductie van het verstedelijkingsconcept en de bouwstenen, is het maken van gebiedsuitwerkingen. In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: Arnhem-Oost, Nijmegen-West, Foodvalley-Zuid, Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied ArnhemNijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Waarom gebiedsuitwerkingen? De gebiedsuitwerkingen spelen een belangrijke rol in de verstedelijkingsstrategie. In deze acht

ons om in het najaar in de aanloop naar het verstedelijkingsakkoord scherp te krijgen waar aanvullende afspraken of investeringen nodig zijn.

tussen gebieden en locaties en randvoorwaarden te onderzoeken. Dat is de stap naar een langjarige samenwerking in de deelgebieden.

gebieden worden grote abstracte opgaven concreet. Juist in een context van een specifiek gebied, kun je de opgaven in een logisch verband

Wat we dit jaar nog doen in de gebiedsuit­

Voor de zomer van 2021 vinden voor alle 8 gebieden

brengen met de aanwezige en gewenste kwaliteiten en ambities.

werkingen is uitvinden hoe in deze gebieden de ontwerpprincipes uit kunnen pakken en met welke onderzoeksagenda we verder willen bij de verdere

eerste gesprekken plaats over de onderzoeksagenda per gebied. In dit hoofdstuk is daar per gebied een eerste aanzet voor gedaan. De verdiepende

We maken de gebiedsuitwerkingen om twee redenen. De eerste reden is dat uit

uitwerking om de randvoorwaarden goed in beeld te krijgen. De conclusies daaruit nemen we mee in de afronding van de verstedelijkingsstrategie en in

uitwerkingen vinden in het najaar van 2021 of het voorjaar van 2022 plaats.

het verstedelijkingsakkoord. Veel gemeenten werken voor het eerst op deze manier integraal samen aan gebiedsontwikkeling

Om welke gebieden gaat het en wat leveren we op?

op regionale schaal en het is fijn om in deze setting uit te proberen wat werkt. Een tweede stap is om veel preciezer in de regio de samenhang

in de regio (Arnhem Oost, Foodvalley-Zuid en Nijmegen West) die hebben de naam sleutelproject gekregen omdat hier grote opgaven op stapel

deze uitwerkingen blijkt of het voorgestelde verstedelijkingsconcept en de generieke ontwerpprincipes ook werkbaar zijn op gebiedsniveau. Een tweede reden om ze te onderzoeken is om uit te vinden waar in de regio verschillende opgaven samen komen. Dat helpt

66

We kiezen ervoor om acht gebiedsuitwerkingen te maken. Het gaat om drie sleutelgebieden

staan. Dit zijn de economische polen en hier

Dat is ook de insteek voor onze verstedelijkings-

De combinatie van bestaande stad gekoppeld aan

concurreren de bouwstenen volop met elkaar. Naast deze sleutelgebieden worden nog vijf gebiedsuitwerkingen gemaakt van Foodvalley-

strategie. De investeringen die hier gedaan (moeten) worden, zorgen voor versterking van de groene metropool. Zo leidt verstedelijking tot

(her)ontwikkeling en een inzet op vitaliteit in de kernen zorgt voor een gezondere leefomgeving en de gewenste differentiatie in de bestaande en

Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Ook hier komen verschillende - soms botsende - opgaven samen.

meer banen, betere toegankelijkheid tot groen, stimuleren van het OV, fietsen en wandelen. Door te kiezen voor een fors programma in de

nieuwe wijken. De uitkomsten van de gebiedsuitwerkingen zijn een belangrijk vertrekpunt voor vervolguitwerking

De ronde met de gebiedsuitwerkingen geeft

sleutelgebieden en in bestaande kernen en wijken, blijft op veel andere plekken in de regio de natuur

in de komende jaren. Op de korte termijn zijn ze het vertrekpunt voor het opstellen van een

behouden en wordt de structuur versterkt.

regionale uitvoerings- en investeringsagenda en het verstedelijkingsakkoord.

een eerste indruk van hoe de principes werken en welke (noodzakelijke) afwegingen dat vraagt. Specifieke locaties en onder welke randvoorwaarden op die locaties gebouwd kan worden, rollen daar nog niet uit. Het gaat om een impressie van hoe de gebieden eruit kunnen gaan zien. Deze uitwerking is belangrijk om een goed beeld te krijgen van de samenhangende afwegingen en keuzes.

fooDVAiifcy

NOOtļ)

Door opgaven en ontwerpprincipes te combineren, kunnen we meer rendement halen uit maatschappelijke investeringen en kunnen meerdere maatschappelijke doelen gelijktijdig

veujvjí AKNHFM OOST

ŗoo&VAlieyZ.UID

worden gediend. Een mooi voorbeeld hiervan in de regio is het Ruimte voor de Rivier-programma: de veiligheidsopgave was de aanleiding, de

AKNHEM- NļjMfóEN

vernieuwing van het rivierengebied is het resultaat. Wat begon als een waterveiligheidsmaatregel, heeft juist ook vanwege de opdracht om daarnaast

LlfMEK/S

K. VAN

İmwcM

NiļMKįÇN

JWfcST

ook ruimtelijke kwaliteit centraal te stellen geleid tot een mooier rivierengebied met hogere natuurwaarden en volop recreatiemogelijkheden. De acht deelgebieden van de Groene Metropool

67

Arnhem-Oost Gebiedsuitwerking volgt in juli.

Positionering van het sleutelgebied in de Groene Metropool

woningen. Dat zijn de woningen uit de planmonitor en een aanvullend deel volgend uit dit

Wonen

Arnhem en omgeving is één van de 'polycentrische polen' in de regio. Daarbinnen vormt ArnhemOost (Arnhem Centraal - Spoorknoop - Station

verstedelijkingsconcept. Het genoemde aantal is aanvullend op de lopende planontwikkeling: AKZO en omgeving, Melkfabriek I Fluvium I Rijnwijk en

woningen toe te voegen aan de planvoorraad van Arnhem. Daarvan is 50% voorzien in de categorie betaalbare woningen, waarvan 30% in de

Presikhaaf - Spooremplacement) de poort van de Groene Metropool op de internationale corridor

verschillende locaties in Presikhaaf. Belangrijk hierbij is de ontwikkeling van station Arnhem-

categorie sociale huur. De ontwikkeling van deze gemengde wijken maakt het mogelijk om nieuwe

Randstad-Arnhem-RheinRuhr. De reden om binnen het verstedelijkingsconcept dieper op dit gebied in te zoomen heeft te maken met de

Oost, het spoorpark Arnhem-Oost als verbinding tussen stadsdelen en de verdere ontwikkeling van een sterk cluster rondom het energieprofiel met

doelgroepen in Arnhem-Oost aan te trekken, waaronder studenten, starters, stedelijke gezinnen en mogelijk ook senioren en expats. Met de pilot

stapeling van opgaven in dit gebied. Enerzijds ligt de spoorzone centraal op de internationale corridor en sluit dit aan op (inter)nationale

de Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang met de Nieuwe haven en de kennisas op Het Broek. Dat draagt bij aan een kwaliteitsimpuls op

FlexITijdelijk Wonen wordt bovendien ingezet op tijdelijke woonconcepten. Daarnaast heeft de toevoeging aan de woningvoorraad als belangrijk

ambities, anderzijds beperkt het de stad ook om andere ambities waar te kunnen maken die van groot belang zijn voor stad en regio. In

bestaande werkgebieden en de Arnhemse mix. Leefomgeving

doel om doorstroming te bevorderen in de bestaande wijken in Arnhem-Oost, zodat er meer balans ontstaat tussen de vragers en dragers in de

potentie kan hier een fors woningbouwprogramma gerealiseerd worden als de locatie vrijkomt

In de verstedelijkingsstrategie streven we naar het ontwikkelen van een groen raamwerk met

wijk. Aanvullend op Arnhem-Oost is er een aanpak gericht op leefbaarheid en veiligheid.

en de randvoorwaarden op orde komen. Het stadsdeel ligt dicht bij de binnenstad, er zijn mogelijkheden om het gebied beter te ontsluiten

groen in en rond het stedelijk gebied. Met het toevoegen van Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70 ha) wordt een sterk versteend deel van de stad

Mobiliteit De bereikbaarheid van Arnhem-Oost is in

en het landschap is binnen handbereik, zowel de uitlopers van de Veluwe als de uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken Meinerswijk. Daarnaast

vergroend en wordt een parkverbinding gelegd tussen de Veluwe en de Rivierklimaatparken aan de IJssel en de Rijn. Met deze verbinding

potentie goed, maar staat onder druk. Enkele randvoorwaarden moeten onderzocht worden op haalbaarheid in tijd, geld en volgordelijkheid.

liggen er twee belangrijke hotspots in het gebied: de Kenniscampus regio Arnhem en het IPKW.

bevorderen we de biodiversiteit in de stad, gaan we hittestress tegen (Hotspot RijnparkI't Broek) en creëren we een gezonde en aantrekkelijk plek

Ten eerste gaat het om het versterken van de internationale corridor Randstad-ArnhemRheinRuhr. ICE Duitsland met focus op snelheid,

Beoogd programma

voor sport, ontspanning en ontmoeting. Met groei en verdichting binnen de bestaande stad blijft het landschap rondom het stedelijk gebied zoveel

frequentie, en betrouwbaarheid in relatie tot Arnhem Centraal en tracékeuze Arnhem. Een tweede randvoorwaarde is de doorontwikkeling van

mogelijk intact.

de opgave Spoorzone Arnhem-Oost (Spoorknoop

Het woningbouwprogramma voor dit gebied heeft een potentie van circa 8.000 tot 10.000

68

Arnhem-Oost biedt kansen om 8.000 tot 10.000

- station Presikhaaf - Spooremplacement station Arnhem-Oost). Daarbij moet voorkomen worden dat er afwenteling van de vervoersvraag voor de Spoorzone Arnhem-Oost op het hoofdwegennet (A12 Z A50 Z A15) plaatsvindt. Daarvoor wordt ingezet op optimale benutting en verbetering van het openbaar vervoer en het stedelijk netwerk (onder meer met hubs, Trolley 2.0, fietsen, deelconcepten en MaaS). Ten derde is het van belang dat de bestaande fiets- en looproutes die de Rijn kruisen worden verbeterd en dat er twee nieuwe routes worden onderzocht, onder andere Arnhem-Oost/Malburgen. Tot slot

SsįF-5

is het benutten van capaciteit op het hoofdspoor voor personenvervoer een randvoorwaarde.

\

'

:

Economie Voor economie staat het versterken en uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems Buiten, de kennisas tussen Kenniscampus regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW/Nieuwe Haven centraal. Daarmee versterkt Arnhem de unieke positie van de Groene Metropool op het thema Energy. Ook hier gelden meerdere randvoorwaarden. Voor het versterken van het ecosysteem is het allereerst van belang om ketens te sluiten tussen kennis en het MKB in het stedelijke innovatiemilieu op de kennisas en het verdichten van bestaande bedrijventerreinen

l A325 • xSfí * V?í

Sleutelgebied Arnhem-Oost. Voor de legenda, zie p. 17

69

te onderzoeken. Ten tweede is het opgave om schuifruimte voor milieuhinderlijke bedrijvigheid waar mogelijk op te lossen binnen de bestaande

Ambitieagenda Spoorzone Arnhem-Oost We werken samen met het Rijk aan het versterken van de leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid

maken van duurzame vormen van mobiliteit. De maatschappelijke functies groeien zo mee met de demografische ontwikkeling van het gebied.

stad en anders in te zetten op slimme clustering met geschikte locaties in de regio. Daarnaast is het ook van belang om het vestigingsklimaat voor

in Arnhem-Oost. Daarbij streven we naar het vergroten van de ruimtelijke samenhang tussen de wijken door zoveel mogelijk bestaande

Tot slot zorgen we voor ruimte voor flexwonen en tijdelijke woonconcepten.

zakelijke dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme, cultuur en creatieve industrie uit te bouwen. Tot slot is het randvoorwaardelijk dat er wordt ingezet

infrastructurele barrières op te heffen. Tegelijkertijd leiden we het onderzoek naar de ‘spoorse' opgave in de Spoorzone Arnhem-Oost,

Tijdlijn tot 2040

op voldoende aanbod van banen, passend bij de sociaaleconomische structuur van de stad en

waarbij Station Presikhaaf, de spoorknoop, een nieuw station Arnhem-Oost en de herontwikkeling

de verschillende versnellingslocaties zoals in Arnhem-West, Centrum-Oost met het Coberco-

Arnhem-Oost in het bijzonder.

van het spooremplacement worden meegenomen. Niet alleen de bereikbaarheid maar ook de

Dilemma's, kansen en risico's

kwalitatieve inpassing in de leefomgeving

terrein en Schuytgraaf. Met o.a. de ontwikkeling rondom Kronenburg wordt aan de gewenste overprogrammering van de planvoorraad gewerkt.

Om deze ontwikkeling voor Arnhem én voor de regio voor elkaar te krijgen, worden de volgende onderdelen onderzocht en in de tijd gezet. Het

betrekken we hierbij. Zo wordt ook het nieuwe spoorpark Arnhem-Oost gerealiseerd, dat de verschillende deelgebieden met elkaar verbindt

In kader van de Woondeal wordt samengewerkt op de verschillende locaties om de realisatie te versnellen. Voor de periode na 2030 heeft

gaat hier uitdrukkelijk om een onderzoeksagenda en nog niet om keuzes van wat kan en nodig is: ^ Kan de goederencorridor over Arnhem aangepast worden? Dat is nu een (regionaal)

en bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van dit stadsdeel.

Arnhem de opgave nog 7.000 tot 9.000 woningen te programmeren tot 2040. De Spoorzone in Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate invulling

Samen met onderzoeksinstellingen wordt gewerkt aan de Kenniscampus regio Arnhem

aan deze behoefte. Om deze ambitie waar te maken moet al op korte termijn begonnen worden

personenvervoer en ICE internationaal. ^ Kan de aanpak van het spoordossier versneld worden? Aanpak van het spoor levert middenin

als vitaal, levendig en gemengd cluster van onderwijs en innovatie. We zorgen samen met de Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang

met de planvorming om te komen tot de gewenste aanvulling in kader van de verstedelijkingsstrategie Groene Metropool.

de stad ontwikkelruimte op voor wonen, sociaal programma, klimaat en economie in de spoorzone. Die ruimte is gewenst, maar wat is

met de Nieuwe Haven en de kennisas op Het Broek voor een sterk cluster rondom het energieprofiel. Hiermee werken we aan de kwaliteitsimpuls op

Korte termijn: versterken van Arnhem-Oost De strategie op korte termijn is gericht op

de volgordelijkheid en wie staat hiervoor aan de lat? Het verwijderen van het binnenstedelijk spooremplacement kan een substantieel

de bestaande werkgebieden en geven ruimte aan de Arnhemse mix. Daarnaast ontwikkelen we multifunctionele stedenbouwkundige concepten,

het versterken van het vestigingsklimaat en leefbaarheid van Arnhem-Oost. In kader van de nationale aanpak leefbaarheid en veiligheid wordt

aandeel woningen in de versnelling brengen.

die tevens bijdragen aan de gewenste Arnhemse mix (wonen/ werken/voorzieningen) en die gebruik

gestart met een wijkgericht programma voor vijf wijken in Arnhem-Oost (Geitenkamp, Klarenbeek,

knelpunt voor de groei van economisch

Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in

Presikhaaf, 't Broek en Malburgen).

70

Met de HotSpot-Energy strategie worden wordt in samenwerking met de partners van

^ Vergroenen en verbinden van Arnhem-Oost met de Veluwezoom en de verschillende (klimaat-) parken door o.a. barrières op te heffen en

internationaal economisch netwerk. Het vormt hiermee een belangrijke bouwsteen voor het vestigingsklimaat van de regio. Belangrijke samenhangende opgaven

de KennisCampus regio Arnhem enerzijds en IPKW anderzijds om tot de versterking van deze campussen te komen. O.a. met Connectr Energy

de ontwikkelstrategie voor het Spoorpark op te stellen. Investeringen in een gezonde leefomgeving (beperken en voorkomen van

hierbij zijn de noodzakelijke upgrade van (campus-) station Presikhaaf, het gewenste station Arnhem-Oost als toekomstige hub in het hart van Arnhem-Oost, de

Innovation Lab wordt een plek gecreëerd waar studenten, onderzoekers, ondernemers en beleidsmakers samenwerken om innovaties in de

milieuhinder en in Rijnkruisende verbindingen voor de fiets- en loopverbindingen van en naar dit stadsdeel zijn cruciaal.

kwalitatieve inpassing van spoorknoop en -tracé zodat de barrièrewerking verminderd en een spoorpark kan worden gerealiseerd en het komen tot een duurzame

duurzame energiesector te versnellen. Ook de Nieuwe Haven biedt ruimte voor watergebonden

^ Verdichting versnelt de vergroeningsopgave; de verschillende verstedelijkingslocaties in

oplossing ten aanzien van het binnenstedelijk gelegen spooremplacement Arnhem-Oost. Dit samenhangende

bedrijvigheid passend bij het Energy-profiel, en de verstedelijkingsambities van de stad. Met de vervoerspartijen wordt samengewerkt

de spoorzone kunnen worden ontwikkeld mits knelpunten t.a.v. milieuhinder, duurzame mobiliteit en betaalbaarheid (onrendable

pakket geeft een boost aan de leefbaarheid, vitaliteit en trots in Arnhem-Oost en biedt de markt het vertrouwen om te komen tot de gewenste investeringen in de

om de bereikbaarheid van de campussen te optimaliseren en de hub-functie van station Presikhaaf te versterken.

toppen) worden opgelost. Hiermee worden ook de klimaat- en vergroeningsdoelen meegenomen in de gebiedsontwikkeling.

verschillende deelgebieden. Dat vergt een lange adem en een gemeenschappelijke aanpak van Rijk en regio door de verschillende domeinen heen. Dit betekent

Op het voormalige AKZO-terrein wordt een ROC-campus ontwikkeld in combinatie met herontwikkeling naar woningbouw. In Presikhaaf

^ Strategische aanpak voor verdichting van binnenstedelijke bedrijventerreinen zoals Het Broek gericht op efficiënt en aantrekkelijk

niet wachten, maar juist versnellen in de aanpak. Met de verkenning Randstad-Arnhem-RheinRuhr (A12-) corridor, de werkafspraak Spoorzone Arnhem-Oost

wordt, in samenwerking met de corporaties, gewerkt aan een ambitieagenda om te komen

ruimtegebruik, het ontwikkelen van ketens tussen de campussen en het MKB, creëren

en de gewenste verkenning duurzame toekomst spooremplacement is een begin gemaakt.

tot een aanpak om de fysieke leefomgeving, renovatie en verdichtingskansen. Ook het Gashouderskwartier aan de Westervoortse dijk

van plekken van interactie en ontmoeting en draagvlak voor andere vormen van mobiliteit. Verdichting biedt de mogelijkheid om ruimte te

Samenwerkingspartners (eerste concept) Rijk en provincie: ministerie van BZK, lenW, EZK

wordt op korte termijn gerealiseerd. En op het Merwede-terrein is de pilot Flex-wonen gestart om tijdelijk bijzondere doelgroepen te huisvesten.

maken voor bedrijfsverplaatsing binnen de stad. Lange termijn: transformeren

en LNV vanwege de Arnhem-Oost aanpak, de verkenningen mobiliteit en bereikbaarheid in ArnhemOost, de campus- en bedrijventerreinen aanpak

Middellange termijn: versnellen verstedelijking Naast het versterken van de leefbaarheid en

Een belangrijke randvoorwaarde om de potentie van de spoorzone en de kans om opnieuw trots te zijn op Arnhem-Oost vormt de integrale aanpak

Energy HotSpot Arnhem en biodiversiteit, stikstof en klimaatproblematiek. Met provincie, Economic Board en groene

vitaliteit van Arnhem-Oost zijn er verschillende versnellingsopgaves in kader van de verstedelijkingsstrategie Groene Metropool.

van het spoor. Door de positie van Arnhem op het ICE-netwerk te versterken vormt Arnhem-Centraal de poort van de Groene Metropool van en naar het

metropoolregio AN i.s.m. KennisCampus regio Arnhem en IPKW werken aan de doorontwikkeling van EnergyHotspot Arnhem; en de verschillende deelthema's.

71

Foodvalley-Zuid Eerste sessies hebben plaatsgevonden met ambtenaren en bestuurders.

Positionering van het sleutelgebied in de Groene Metropool

ring van Veenendaal, Ede-Stad, Bennekom, Wageningen en Rhenen. Tot en met 2040 is er

omliggende landschappen en natuurwaarden. Ook bodemdaling is een aandachtspunt in dit gebied.

Het sleutelgebied Foodvalley-Zuid heeft een bijzondere positie binnen de Groene Metropool. Foodvalley-Zuid is een polycentrisch stedelijk

een vraag naar 40.000 woningen in Foodvalley, waarvan een aanzienlijk deel zal landen in dit sleutelgebied. Concreet betekent dit er vier

Voor de aanwezige landbouw ligt er een opgave om te verduurzamen en meer te richten op in- en omliggende natuurwaarden. Dat geldt

gebied met een grote verscheidenheid aan woonmilieus rondom het Binnenveld! De vijf,

gemeenten en twee provincies zijn betrokken. Er is op alle bouwstenen een schaalsprong nodig.

meer specifiek voor de stikstofdepositie. Voor het realiseren van bovenstaande ambities is

nagenoeg aaneengesloten, kernen rondom dit gebied hebben nu ruim 200.000 inwoners. Er is een aantrekkelijke, beginnende stedelijkheid te

Hiervoor is een integrale ruimtelijke aanpak van dit gebied en een stevige bestuurlijke samenwerking een voorwaarde voor succes.

het opstellen van een gezamenlijke visie op het Binnenveld en de randen de eerste stap. Tot slot is voor het voor de bouwsteen

zien die verder vorm gaat krijgen. De Foodsector in dit sleutelgebied is vooral zichtbaar door innovatieve en kennisgerichte instellingen en

Leefomgeving De contramal van het bestaand stedelijk gebied

leefomgeving - in het kader van een groen raamwerk in de bestaande stad - van belang dat vergroening naast het toevoegen van woon- en

bedrijven rondom Wageningen Universiteit & Research. Bovenal is Foodvalley-Zuid omzoomd door drie grote landschappen: de Veluwe, de

(inclusief het Binnenveld) kent een belangrijke natuur en landbouwidentiteit. Het gebied is daarnaast een belangrijk uitloopgebied voor

Wonen

Utrechtse Heuvelrug en het Rivierengebied. In dit gebied liggen grote kansen en uitdagingen

de kernen rondom. Hiervoor kan het gebied, direct nabij de te realiseren woningen, nog meer

De bouwsteen wonen is de drijvende kracht achter de verstedelijkingsstrategie. De vraag naar

om een schaalsprong te maken. Meer landschap, meer economische impact en meer stad, waarbij maximaal gebruik kan worden

toegankelijk en doorgankelijk worden gemaakt om zo te gaan functioneren als landschapspark. Ook de randen van het Binnenveld spelen

40.000 nieuwe woningen in Foodvalley met de ambitie om zoveel mogelijk binnenstedelijk te realiseren betekent dat er ingezet moet worden

gemaakt van de ligging aan de A12-corridor met twee intercitystations. De nabijheid van de Randstad heeft daarbij een grote impact op het

een rol in het beter verbinden van stad en buitengebied, waarvoor de aantrekkelijkheid van de randen nog wel een randvoorwaarde is.

op verdichting. Rondom stations en centra en transformatie van bestaande verouderde bedrijventerreinen. De huidige opzet van de

sleutelgebied.

Daarnaast zijn de randen van belang voor het verminderen van recreatiedruk op de centraal gelegen natuur, met name wanneer dagrecreatie

kernen biedt hiervoor goede kansen. Het toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de

wordt toegevoegd. Voor de natuur, specifiek voor de uitwisseling van soorten, heeft het gebied versterking nodig op stevige verbindingen met het

woningmarkt, waarbij de primaire focus ligt op woningzoekenden die een binding hebben met onze regio.

Beoogd programma Het gebied bevat in fysieke zin de groene binnenruimte (het Binnenveld) en de stedelijke

72

1 De groene binnenruimte omvat onder andere de Natura2000-gebieden de Hel, de Blauwe Hel, de hooilanden, de agrarische gebieden en de groene wiggen tussen de kernen. In dit concept wordt dit gehele gebied 'Het Binnenveld' genoemd.

werklocaties een belangrijk doel vormt.

Dit sleutelgebied is bijzonder omdat het bestaat uit vijf kernen die heel verschillend zijn qua

x^rn Tŗļ

omvang en ook omdat er in dit sleutelgebied geen grote stad aanwezig is. Een aantal van deze kernen zal nog flink gaan doorgroeien en met elkaar zullen deze kernen straks bieden wat je op andere plekken juist in grote steden vindt. Dat betekent

ASjŬa

dat er een schaalsprong nodig is, maar ook dat er eerder moet worden overgestapt op uitbreiding. Ook buiten de bestaande kernen zullen locaties in aanmerking komen om te groeien. Hierbij is het de opgave deze zo goed mogelijk binnen de principes van de strategie te ontwikkelen. De vraag die voorligt is hoe de voorbereiding op een schaalsprong zo goed mogelijk kan plaats vinden en hoe je met een aantal kernen samen Mk+ ;

'stad' kunt zijn. Wat is daar voor nodig?

t ì

Mobiliteit Een cultuuromslag in onze mobiliteit is randvoorwaardelijk voor de ambities zoals opgenomen in het verstedelijkingsconcept. Inwoners van Foodvalley-Zuid zullen nog vaker dan nu gebruik gaan maken van de fiets, het

*\ * VT1

openbaar vervoer of andere vormen van slimme en schone mobiliteit. Dat elke woning een auto voor de deur heeft, is zeker bij inbreiding niet langer realistisch. Vanuit de huidige situatie, die sterk gebaseerd is op automobiliteit, is dit een forse opgave. We zetten in op het vasthouden Sleutelgebied Foodvalley-Zuid. Voor de legenda, zie p. 17

73

74

en waar mogelijk versterken van onze goede

(Veenendaal) benut en versterkt te worden voor

noodzakelijk om deze opgave prioriteit te geven

positie op diverse landelijke netwerken (spoor en snelweg). Bij een aantrekkelijk vestigingsklimaat hoort een hoogwaardige OV-ontsluiting rondom

het realiseren van een goed vestigingsklimaat voor zowel (nieuwe) inwoners als bedrijven/ organisaties. Het primaire ontwikkelgebied voor

en regionaal afspraken te maken. Hierdoor ontstaat schuifruimte die nodig is voor de benodigde bedrijfsverplaatsingen. Op dit moment

het Binnenveld. Dat is nodig voor zowel wonen, werken als recreëren. Dit vraagt om een nadere verkenning, maar bovenal grensontkennende

de innovatieve Foodsector zien we als een bredere strook langs de Kennisas. De regio Foodvalley richt zich hierbij vooral op innovaties en verduurzaming

zijn enkele industriële vestigingslocaties van regionaal belang. Deze locaties zorgen echter ook regelmatig voor overlast en beperken de

samenwerking tussen concessiehouders. Ter illustratie: op dit moment zijn er drie

van de Foodsector. We versterken de innovatieve Foodsector zowel met kennis als praktijk. Voor

inbreidingsmogelijkheden. Per locatie moet een afweging gemaakt worden hoe hiermee

concessiehouders actief in dit sleutelgebied. Voor toekomstige ontwikkelingen is het

de versterking van de praktijk kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de inzet van vrijkomende agrarische bebouwing.

omgegaan kan worden (uitplaatsen kan lokaal een positieve impact hebben, maar regionaal juist een groot negatief effect). Hierbij is ook de inzet op

verkennen van nieuwe stationslocaties Z haltes (mobiliteitshubs) vereist. Ook is het nodig te verkennen welke hoogwaardige fietsverbindingen

Ter versterking van het ecosysteem is er een onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties,

transformatie naar circulaire bedrijfsprocessen nodig, waardoor overlast hoe dan ook beperkt wordt.

en OV noodzakelijk zijn om toe te voegen op de beschikbare auto-infrastructuur. De ontsluiting tussen de verschillende kernen leidt tot een

optimale benutting van bestaande werklocaties en het uitvinden van nieuwe vormen van woon-werkmilieus, die relevant zijn voor dit

Dilemma's en afwegingen ^ Zoeken naar lokale kracht (kennis van gebied

minder stijgende of zelfs lagere automobiliteit en een hogere omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk

sleutelgebied.

als qua gezondheid. Ongewenste mobiliteit in het Binnenveld terugdringen! Tot slot is de uitvoering van reeds geplande

Gezien de ruimtevraag voor woon- en werklocaties zijn er opgaven en randvoorwaarden voor het intensiveren en transformeren. Zowel

aan te kunnen, met behoud van lokaal niveau. ^ Welke nieuwe vorm van (bestuurlijke) samenwerking is nodig? Werken over grenzen

infrastructurele projecten, zoals de verbreding van de Rijnbrug, randvoorwaardelijk.

voor het regionale ondernemerschap als de onderscheidende Foodsector gaan we op zoek naar oplossingen voor het intensiveren op

en werken met integrale budgetten in plaats van sectorale c.q. lokale budgetten. ^ Onderdeel hierbij is ook welke instrumenten

Economie De economische focus van Foodvalley-Zuid ligt bij Foodsector en ICT-sector. Bij locatieontwikkeling

bestaande bedrijventerreinen. Hierbij wordt meer gewerkt met een stevig profiel per bedrijventerrein (bijvoorbeeld de WUR-campus, Business ã

en ondersteuning er nodig zijn. Capaciteit en expertise is zeker in dit sleutelgebied een knelpunt, maar ook het kunnen

dient de kracht van de Kennisas en de campussen WUR (Wageningen), Business ã Science Park (Wageningen), WFC (Ede) en ICT Campus

Sciencepark Wageningen en de ontwikkeling van het Business ã Foodpark en de ICT-campus). Om transformatie mogelijk te maken is het

beschikken over voldoende middelen. Het maken van samenwerkingsafspraken, zoals bij economie, is cruciaal. Inzet van

en opgave) die gesteund moet worden om schaalsprong te koppelen en omvang opgave

het juridisch grondinstrumentarium kan

dit gebied op te voeren en afspraken om de

Middellange termijn

binnen het sleutelgebied nog versterkt worden. Tot slot kunnen door samen te werken tussen de gemeenten en andere

contouren gezamenlijk te definiëren en te bewaken. Hierbij is het balanceren tussen de verschillende opgaven, zoals verduurzaming

Op de middellange termijn is er volop inzet op inbreiding, conform de ambitie om de nieuw te realiseren woningen zoveel mogelijk

van landbouw, natuurversterking, de energietransitie, ruimte voor klimaatadaptatie, recreatie, et cetera.

binnenstedelijk in te passen. Ook de intensivering op bestaande bedrijventerreinen moet vorm krijgen. Tot slot zal de modaliteitsshift gemaakt

organisaties schaalvoordelen en daarmee versnellingsmogelijkheden worden gecreëerd. ^ De Regio Foodvalley heeft eigen ambities als een kennisregio. Centraal staat de groei van kennisecosystemen op een aantal hotspots. Dit krijgt ook prioriteit in RPW's. ^ Ander belangrijk aandachtsveld is om de ontwikkeling van de werklocaties (RPW) te verduurzamen, klimaat neutraal, bio-divers en toekomstbestendig te maken. Ook dit wordt vastgelegd in de RPW's. ^ Inbreiden versus uitbreiden: snelheid en financiering dilemma's, maar ook welke woonkwaliteit willen we realiseren? In Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van een ontspannen groene leefomgeving met een menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid meer mensen van kunnen genieten. Ook de betaalbaarheid staat onder druk, juist bij inbreidingslocaties. Hiervoor is gerichte financiële ondersteuning nodig. ^ In dit polycentrische stedelijk gebied zijn mogelijk kansen om specifieke stedelijke voorzieningen (onderwijs, sport/recreatie, cultuur) toe te voegen, welke voorzieningen zich hiervoor lenen moet onderzocht worden; ^ Gezamenlijk beeld voor het Binnenveld. Dit vraagt keuzes om de druk niet te veel op

^ Klimaatadaptatie en het goed omgaan met de natuurlijke watersystemen vraagt in dit

worden door onder andere het realiseren van ontsluitingen voor duurzame mobiliteit (fiets- en

sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit komt door de relatief lage ligging van het hele gebied en de grote lokale verschillen in het

OV-infrastructuur). Langere termijn - maar na de korte termijn wel

watersysteem. De Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug hebben veel impact. Concreet betekent dit dat met name uitbreidingen op

mee starten Deze regio heeft ook behoefte aan uitbreidingsplekken voor verstedelijking. De

een goede manier in het natuurlijk systeem moeten worden ingepast. De eerste stap is dan ook om vanuit dit systeem de randvoorwaarden

beschikbare ruimte is beperkt. Daarom is het wel van belang om zo snel mogelijk te starten met de eerste voorbereidingen. Met name het

gezamenlijk te bepalen. ^ Een nog te maken afweging is de mate van te

neerzetten van randvoorwaarden, zoals de visie op het Binnenveld, is belangrijk. Juist ook om de

delen voorzieningen binnen dit sleutelgebied.

aanwezige kwaliteit te bewaken en waar nodig te versterken.

Tijdlijn tot 2040 Korte termijn De korte termijn is gericht op het verder

Samenwerkingspartners Gemeente Veenendaal, Gemeente Ede, Gemeente Wageningen, Gemeente Rhenen

verkennen van onderzoeksvragen, het verder in beeld brengen van afhankelijkheden en waar nodig oplossingsrichtingen. Daarnaast zal de bereidheid

Provincie Gelderland, Provincie Utrecht Waterschap Vallei en Veluwe Min LNV, Min BZK, Min EZK, Min I&W

tot samenwerking en vervolgens het opzetten van deze samenwerking meer vorm moeten krijgen.

Onderwijsinstelling WUR, CHE, AERES groep Grondeigenaren institutioneel en particulier

75

Nijmegen-West Eerste sessie heeft plaatsgevonden met Nijmegen en omliggende gemeenten.

Positionering van het sleutelgebied in de Groene Metropool

moet daar verandering in komen en het tekort worden ingelopen. In Nijmegen-West vindt een

Leefomgeving In de verstedelijkingsstrategie streven we ernaar

Nijmegen en omgeving is één van de 'polycentrische polen' in het verstedelijkingsconcept. De opgave die Nijmegen-

groei wonen en van werkgelegenheid plaats tot 2040.

om deze groei binnen de huidige stad te laten plaatsvinden. Zo blijft het mooie landschap rondom het stedelijk gebied intact. Bovendien

West heeft in de Groene Metropool is om nog meer dan nu al het geval is, aanjager te zijn van

De ruimte die nodig is voor de extra woningen en banen wordt gevonden in de gebieden Waalsprong,

blijft met groei en verdichting het draagvlak voor een goed voorzieningenniveau in de stad in stand.

economische groei. De verwevenheid van wonen, werken en voorzieningen (o.a. kennisinstellingen) moet zorgen voor een ondernemend ecosysteem

Waalfront, Centrum Z Stationsomgeving, Kanaalzone-Zuid en Heyendaal en als het om werk gaat in de sectoren Health en Hightech.

Door functiemenging en slimme combinaties blijft de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk om te wonen en te verblijven. Het groen komt

op Health/High Tech/MKB dat versterkend werkt in de regio. Door de goede verbinding met de andere polen en met de kernen om Nijmegen

Cruciaal is de verbinding met campus Heyendaal en de transformatie van de gebieden Centrum Z Stationsomgeving en Kanaalzone-Zuid. Hier zal

van buiten de stad als aders de stad in. Daarmee is er ruimte voor biodiversiteit en kunnen we de gevolgen van de klimaatverandering opvangen.

heen ontstaat een stevig netwerk. Binnen het sleutelgebied bevinden zich de belangrijke gebiedsontwikkelingen in het kader van de

een transformatie plaatsvinden naar wonen en werken en wordt een vitaal stadsdeel gebouwd dat zorgt dat aanwezige barrières worden geslecht

Tussen de verstedelijkingsopgaven ligt er een opgave om een aantrekkelijke groene verbinding te realiseren die zich uitstrekt van de Overasseltse

NOVI en de Woondeal: Stationsomgeving en de Kanaalzone-Zuid (inclusief Winkelsteeg) en

zoals die er zijn bij het station en de Kanaalzone. Samenwerking tussen de gemeenten Heumen,

en Haterse vennen in Heumen tot aan de Waaluiterwaarden tussen Weurt en Beuningen.

de verstedelijkingscorridor naar Beuningen, Wijchen en Malden. Het studiegebied voor het sleutelgebied Nijmegen-West omhelst

Wijchen, Beuningen en Nijmegen kan in de zone ten westen van de A73 leiden tot versterking van het landschap en biedt bewoners een

Deze groene corridor vormt het uitloopgebied van de te intensiveren gebieden in Nijmegen, Beuningen en Wijchen en Heumen.

de ontwikkelingen in de stad Nijmegen en de omliggende kernen Weurt-Beuningen, Wijchen, Malden.

aantrekkelijk uitloopgebied. Het versterken van de HOV-verbindingen en de realisatie van hubs aan de randen van de stad op het grensvlak van de

Wonen

Beoogd programma

gemeenten en Nijmegen met Nijmegen Centraal leidt tot een betere bereikbaarheid en de gehele regio.

gemengde wijken met een goede mix van woningtypen en woonvormen die passen bij de leefwijzen en behoeften van mensen. De

Nijmegen staat landelijk in de top drie regio's met het hoogste percentage woningtekort. Met de ontwikkeling van onder andere Nijmegen-West

76

Binnen de groeiopgave wordt gewerkt aan

Kanaalzone-Zuid biedt naast een flinke toevoeging aan de woningvoorraad van zo'n 3.000 woningen ook kansen om een stap te zetten naar een

meer vitaal en verbonden Nijmegen-West. In totaal realiseren we rondom het station 2.000 nieuwe woningen. Naast de nieuwe plekken voor woningbouw versterken we de wijken rondom het kanaal met woningbouw en meer functiemenging (Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert). In Beuningen staan tot 2040 nog eens 2.000

T- r

gMijn m

woningen gepland, o.a. in de randen van Weurt en Beuningen. In Heumen worden aan het kanaal 650 woningen gepland en in het centrum van Malden circa 150 woningen tot 2030. Ook Wijchen blijft groeien. In de kernen rondom Nijmegen ligt het accent meer op compact wonen. Aan de randen van het landschap ligt het accent juist op nieuwe woonvormen, zoals nieuwe woonboerderijen en landgoederen. Hier wordt tegelijkertijd i

gewerkt aan landschapsversterking en het woningbouwvraagstuk. We maken deze toekomstbestendig en maken de koppeling met

Zr r

vraagstukken op het terrein van welzijn, zorg, inkomen, werk, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. __ r'

Mobiliteit Nijmegen-West biedt volop ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk openbaar vervoer en fietsnetwerk houden we de stad en de regio leefbaar en bereikbaar. Daarnaast willen we Sleutelgebied Nijmegen-West. Voor de legenda, zie p. 17

77

78

hubs ontwikkelen aan de stadsranden, zoals onder

of te transformeren. In de stationsomgeving

mogelijke saneringsrisico's samenhangend met

andere in de Gelderse Bereikbaarheidsvisie staat. Stedelijke verdichting met hoogbouw plannen we vooral rond de openbaar vervoersknopen.

creëren we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte voor kantoren, hotels, winkels, maatschappelijke voorzieningen en een congrescentrum. Aan de

eerdere economische activiteiten en eventuele hindercontouren met betrekking tot onder andere veiligheid, geluid en geur.

Nijmegen Centraal en station Heyendaal worden gerenoveerd en station Dukenburg is in beeld voor vernieuwing. Op deze stationslocaties streven we

westkant van station wijkt het oude UWV-kantoor voor duurzame hoogbouw met woningen en economische functies. Winkelsteeg zal als een

De opgaven op het gebied van duurzame mobiliteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie en circulair, natuurinclusief en aardgasvrij bouwen

naar verdichting van wonen, werken, onderwijs en dienstverlening in combinatie met een

van de belangrijke werklocaties in Nijmegen als derde brandpunt gaan functioneren. Economisch

zijn aanzienlijk. Het vergt nader onderzoek hoe deze ambities haalbaar gemaakt kunnen

multimodaal vervoersknooppunt, waarbij we de nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik. Onderzocht moet worden of de HOV-corridor naar Druten via

kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging profiteren met een nieuwe profilering, meer gericht op functies voor én in de regio. Winkelsteeg

worden. Ook de voorzieningen die nodig zijn voor sociaaleconomische versterking van de leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte

Beuningen, Cuijk - Wijchen - Nijmegen en Malden - Nijmegen een belangrijke rol kan spelen in de verstedelijkingsopgave.

versterkt daarmee het voorzieningenniveau in dit deel van de stad. Er wordt ingezet op meer arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer banen

en om het slim koppelen van opgaven. Er wordt ingezet op betere verbindingen en prettigere routes voor voetgangers en fietsers. Om de wijken

Economie Door de verstedelijkingsopgave worden

betekent voor de omliggende wijken, de stad en regio. Hierbij is het behouden en versterken van bedrijventerreinen in nabijheid van de woonwijken

en het landschap beter met elkaar te verbinden zijn deze routes essentieel.

economische kansen beter benut. De regio vormt de motor van de economische groei. We hebben

een belangrijke opgave. In het sleutelgebied willen we onderzoeken waar en hoeveel

Kansen De bevolkingssamenstelling in Nijmegen-West zal

economisch sterke sectoren in de stedelijke knooppunten, maar we hebben ook dringend behoefte aan meer werkgelegenheid, zowel voor

bedrijventerreinen er nog kunnen landen. Dilemma's, kansen en risico's

meer divers worden. Zo zal bijvoorbeeld een groot aandeel van de woningen uit het betaalbare en sociale segment bestaan. Dat is belangrijk voor de

hooggeschoolden als voor praktisch werkenden. Nijmegen-West investeert in uitstraling, kwaliteit en groei van de campussen, omdat de campus

De binnenstedelijke ontwikkeling is complex door de vaak relatief kleine plots met hoge dichtheden, complexiteit in infrastructuur,

stad. Voor de binnenstedelijke inbreidingslocaties is het niet nodig om geheel nieuwe infrastructuur en voorzieningen aan te brengen. Bestaande

dé plek is voor innovatie en de plek waar nieuwe bedrijvigheid in Health en Hightech en MKB ontstaat. De benodigde ruimte voor een

hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek en de gewenste kwalitatieve parkeeroplossingen in combinatie met het aandeel betaalbare

infrastructuur en voorzieningen kunnen beter worden benut en mensen kunnen op fietsafstand alle voorzieningen in de stad bereiken. In de

goed vestigingsklimaat vinden we door nieuwe werklocaties te ontwikkelen en bestaande locaties te herstructureren, te intensiveren

woningen. Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn er vaak relatief hoge verwervingskosten, omdat veel gronden al een stedelijke functie kennen,

binnenstedelijke gebieden kan worden ingezet op leer-werkinitiatieven die mensen met afstand tot

de arbeidsmarkt een kans bieden om aan het werk

Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

Nijmegen als partners optrekken. Zo komen we

te gaan. Aan de randen van de kernen rondom Nijmegen liggen kansen voor andere woonmilieus. Daarmee bieden we met elkaar een divers

(PHS) gaat de lijn Schiphol-Nijmegen verstevigen. Daardoor rijden er meer treinen, wordt de dienstregeling betrouwbaarder en lossen

tegemoet aan de opgaven waar we samen voor staan in de verstedelijkingsstrategie. Op stedelijk en (inter)nationaal schaalniveau

woonprogramma aan. Tijdlijn tot 2040

we knelpunten op het spoor op. Om dit te accommoderen is een volledige renovatie van het station Nijmegen Centraal noodzakelijk naar een

zijn ook de Novio Tech Campus en de universiteitscampus Heyendaal belangrijke economische dragers en bieden ze kansen

Doorlooptijd woningbouwplannen

innovatieve hub met een hoge verblijfskwaliteit. Vooruitlopend op de verdere verstedelijking

voor versterking van een triple helix model (samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en

Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong nog 6.000 woningen en in het Waalfront 1.500 woningen. Beuningen, Wijchen en Heumen

moet onderzocht worden of er een hoogwaardige openbaar vervoerverbinding naar Druten/ Beuningen gerealiseerd kan worden en wat dat

onderwijs) gericht op innovatie.

bouwen in die periode nog bijna 4.500 woningen. Doorlooptijd aanvullend deel strategie

oplevert. Ook andere HOV-corridors verdienen aandacht net als fietsroutes en een aantal andere regionale bereikbaarheidsopgaven. Tegelijkertijd

In totaal realiseren we rondom het station 2.000 nieuwe woningen. In de Kanaalzone-Zuid is ruimte voor 3.000 woningen waar zeker 15 jaar voor nodig

zorgen de elektrificatie van de Maaslijn NijmegenRoermond en de renovatie van station Heyendaal voor een betere toestroom naar campus

is om tot realisatie te komen. In de wijken rondom het kanaal en in de rest van de stad is er nog

Heyendaal.

capaciteit van ongeveer 4.500-7.000 woningen. De grootte van de ontwikkelgebieden biedt kansen voor verschillende woon-werkmilieus met ieder

Versnellingsmogelijkheden Versnellingsmogelijkheden zijn er in de NOVIWoondealprojecten Stationsomgeving en

zijn eigen karakteristieken. Beuningen, Wijchen en Heumen bouwen in de periode na 2030 nog bijna 1.200 woningen.

Kanaalzone en in Beuningen. Welke samenwerkingspartners zijn hiervoor

Wat is er nodig? In de gebiedsuitwerking van Nijmegen-West

nodig? Om de plannen te realiseren, is het nodig dat het Rijk, Provincie Gelderland, NS, ProRail,

onderzoeken we de volgende keuzes als het gaat om ingrepen en investeringen.

het bedrijfsleven, de onderwijsinstellingen en gemeente Beuningen, Wijchen, Heumen en

79

Foodvalley-Noord Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (22/6)

Positionering van Foodvalley-Noord in de Groene Metropool

met duurzaam beekbeheer. Hier, maar ook in de flanklandbouwgebieden, speelt de

railterminal en een verkenning naar een ringweg voor Barneveld. Tot slot zijn er nog knelpunten die

Foodvalley-Noord omvat de gemeenten Barneveld, Nijkerk, Renswoude, Scherpenzeel en het noordelijke deel van de gemeente Ede. De

landbouwtransitie. Het ontwikkelen van circulaire, natuurinclusieve landbouw binnen de randvoorwaarden van een duurzaam bodem­

moeten worden opgelost, zoals de aansluiting A1A30 en knooppunt Hoevelaken.

gemeenten Barneveld en Nijkerk overlappen met de regio Amersfoort, waar nu het Ontwikkelbeeld

en watersysteem moet verder verkend worden. Ook de stikstofdepositie, nabij (Natura2000-)

Economie Landbouw, specifiek de intensieve veehouderij, is

Amersfoort voor wordt opgesteld. FoodvalleyNoord kenmerkt zich door de aanwezigheid van de Gelderse Vallei met het Groene Valleilint en

natuurgebieden is een aandachtspunt. Dichterbij de kernen speelt het belang van behoud en versterking van groene buffers, zodat kernen niet

een belangrijke economische drager in dit gebied en leidt tot complexe ruimtelijke opgaven. Op meerdere niveaus wordt er gewerkt aan dit thema,

grootschalige landbouwgebieden. Ten westen ligt de stad Amersfoort, waarmee de gemeente Nijkerk sterke relaties heeft, en ten oosten grenst

aan elkaar groeien. De ruimte tussen Nijkerk, Nijkerkerveen, Hoevelaken en Amersfoort is een kwetsbaar gebied, gezien de huidige

zoals het nationaal programma Landelijk Gebied (NP LG), de Landelijke beëindigingsregeling veehouderij (Lbv) en de Startnotitie voor het

het gebied aan de Veluwe. Met de A1-corridor, de Valleilijn, de A30 en de A28 is FoodvalleyNoord goed verbonden in noord-zuidelijke en

versnippering. Tot slot is er ruimte nodig voor energieopwekking, waarvoor zones langs de A1 en A28 in beeld komen.

Landbouwperspectief in de Foodvalley. Met name de Lbv gaat grote gevolgen hebben voor de landbouwstructuur en vitaliteit van veedichte

oost-westelijke richting. Economisch gezien heeft Foodvalley-Noord een sterke band met Foodvalley-

Mobiliteit

gebieden als Foodvalley-Noord. Ten tweede speelt de ruimte voor

Met de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn zijn de grotere kernen goed verbonden. Met name de verbindingen richting Amersfoort en

bedrijventerreinen een vraagstuk. Het deelgebied levert al een fors aandeel met Harselaar en bedrijventerreinen in Nijkerk en Hoevelaken. De

Leefomgeving

Ede worden veel gebruikt. Barneveld heeft een grote inkomende pendel, vanwege Harselaar. Aandachtspunt is het aandeel van openbaar

ruimtevraag richting 2040 moet nog verdeeld worden tussen Foodvalley-Noord en Zuid, waarbij de balans tussen woningen en banen en de

In de Gelderse Vallei, als stroomgebied tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, kunnen waterberging (sponswerking), recreatie en

vervoer en (elektrische) fietsen, zowel voor bestaande kernen als potentiële nieuwe ontwikkellocaties. Een aanpak voor sluipverkeer

clustering van bedrijventerreinen langs de A1 onderzocht moeten worden.

natuur gecombineerd worden. Hier ligt de uitdaging om dit te ontwikkelen tot een robuust beekdallandschap in een landbouwgebied

door kernen hoort daar ook bij. Daarnaast lopen er meerdere initiatieven, zoals de verbreding van de A1, nieuwe stations als Stroe, een mogelijke

Wonen

Zuid, gezien het belang van de sector ‘Food'. Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven.

80

De belangrijkste uitdaging voor de gebiedsuitwerking is de afstemming tussen de

verstedelijkingsstrategie en het Ontwikkelbeeld Amersfoort. Hier is sprake van een nauwe vervlechting, onder meer vanwege de gezamenlijke Woondeal en afstemming over de te beleggen opgave. Daarnaast is het van belang om bij het kiezen van potentiële ontwikkellocaties de potentie van de stations en nog beschikbare ruimte in de regiokernen goed te benutten, terwijl ook de vitaliteit van lokale kernen een belangrijk aandachtspunt is.

' ■v*

V **-0*

v—

Deelgebied Foodvalley-Noord. Voor de legenda, zie p. 17

81

De Liemers Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden.

82

Positionering van de Liemers in de Groene Metropool

rond Westervoort en Duiven zijn groene buffers van groot (lokaal) belang. Deze moeten behouden

Economie De verdere ontwikkeling van Logistics Valley is

De Liemers omvat de gemeenten Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort, omgeven door de rivieren de Nederrijn en de IJssel. Via de A12-

en versterkt worden om lineaire ontwikkelingen langs de A12 te voorkomen. Langs de rivieren kan waterveiligheid, natuurontwikkeling, duurzame

onderdeel van het economisch profiel van de Liemers. Hier spelen kwesties rondom de ruimte voor bedrijventerreinen, verduurzaming van

corridor zijn de gemeenten Duiven, Montferland, Westervoort en Zevenaar goed verbonden met

landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd worden, waar al aan gewerkt wordt in het

transport in combinatie met energieopwekking en de hoeveelheid banen. Ten tweede speelt

Arnhem, waardoor de woningmarkten van deze regiokernen ook een sterke relatie hebben met Arnhem als polycentrische pool. De verdere

Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing van woongebieden en bedrijvigheid. Tot slot gaat

de landbouwtransitie een grote rol, waarbij landbouwers deels op zoek moeten naar nieuwe verdienmodellen bij de transitie naar duurzame

ontwikkeling van Arnhem-Oost zal hier ook een impact op hebben. Zowel Doesburg als lokale kernen in de overige gemeenten liggen meer

de landbouwtransitie hier een grote rol spelen.

landbouw.

Mobiliteit

Wonen

afgelegen in open landbouwgebieden en de Gelderse Poort.

In oost-westelijke richting is de A12-corridor belangrijk, waarbij de stations mogelijkheden bieden voor de ontsluiting van nieuwe

Waterveiligheid bij potentiële nieuwe locaties is een belangrijk aandachtspunt. De bestaande kernen liggen immers op de hogere oeverwallen

Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven.

woon- en werkgebieden. De A12-corridor als Goederencorridor-Oost speelt tevens een

en het gebied kent veel watergangen. Daarnaast hebben enkele gemeenten weinig ruimte,

Leefomgeving Het watersysteem speelt een grote rol in de

belangrijke rol voor Liemers als Logistics Valley. Hier ligt bij Arnhem een knelpunt voor de capaciteit voor personen- en goederenvervoer.

zoals Westervoort, waardoor de nadruk op binnenstedelijk bouwen komt te liggen. Hier ligt de uitdaging om het bouwtempo te versnellen voor de

Liemers. Het systeem van de weteringen biedt kansen voor een ecologische en hydrologische impuls. Langs de rivieren kan waterveiligheid,

Voor de oost-westelijke verbinding is ook de MIRTverkenning ViA15 van groot belang om de wegen rondom Arnhem te ontlasten en zo de regionale

komende vijf à tien jaar. In de lokale kernen speelt vitaliteit een grote rol, vanwege vergrijzing (o.a. in Doesburg).

natuurontwikkeling, duurzame landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd worden, waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark

bereikbaarheid te verbeteren. Momenteel moet het tracébesluit beter gemotiveerd of aangepast worden, vanwege de stikstofuitstoot

IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing van woongebieden en bedrijvigheid. Met name langs de A12-corridor

nabij beschermde natuurgebieden. Tot slot is de bereikbaarheid van lokale kernen zonder treinstation een aandachtspunt.

A348

*

J»1 -OS

^

^ iw

i

2Ľ

f M J'-ï-üM

.

\ -

Deelgebied De Liemers. Voor de legenda, zie p. 17

83

Middengebied Arnhem-Nijmegen Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (23/6)

84

Positionering van het Middengebied ArnhemNijmegen in de Groene Metropool

balans tussen alle vormen van verstedelijking. Te midden van de drie stedelijke gebieden van de

natuur en recreatie, houden het gebied leefbaar. Voor de landbouw in zowel de open kommen

Het Middengebied Arnhem-Nijmegen beslaat de gemeenten Lingewaard en Overbetuwe, gelegen tussen de stedelijke gebieden van

Groene Metropool biedt de kwaliteit en positie van het Middengebied mogelijkheden voor de regio, zeker als er integrale regie en flankerend beleid

als op de oeverwallen ligt daarbij het vraagstuk voor de ontwikkeling naar meer natuurinclusieve landbouw en een duurzaam water- en bodembeleid

Arnhem en Nijmegen. Ook het stedelijk gebied van Wageningen en Ede is nabij. In het hart van

toegepast wordt.

en landschapsbeheer (ook als kans om toekomstbestendig om te gaan met stikstof).

de Groene Metropoolregio vertegenwoordigt het Middengebied waarden die van belang zijn voor deze steden en voor de hele regio. De ligging in

Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven, op basis van de eerste verkennende sessie, met consultatie van

de Groene Metropool is enerzijds strategisch en anderzijds kwetsbaar, aangezien de stedelijke gebieden uitbreiden en intensiveren.

strategische agenda en Omgevingsvisies.

Grootschalige energieopwekking wordt geclusterd langs de A15 als energiecorridor. We lossen dit

Leefomgeving

meervoudig op; langs deze corridor ontstaat een afwisselend beeld van energielandschappen, natuurgebieden en woon- of werkgebieden.

Het Middengebied biedt mogelijkheden om deze positie te benutten en bij te dragen aan regionale

Het karakter van het Middengebied is gevormd door ligging in het rivierenlandschap, waarbij oost-west structuren als ruggengraat functioneren.

Mobiliteit De Betuweroute en de A15 (straks doorgetrokken

ontwikkeling met een goede leefkwaliteit, voor nu én duurzaam voor de toekomst. Sterk vanwege het

De Linge is een belangrijke ‘backbone' met kansen om waterberging, waterkwaliteit, recreatie

naar A12) maken deel uit van een belangrijke Europese corridor van Rotterdam naar Ruhrgebied.

dorpse vitale karakter en de groene buffer met o.a. Park Lingezegen en de uiterwaarden.

en natuur te combineren. Daarnaast zijn de Nederrijn, het Pannerdensch Kanaal en de Waal belangrijke structurerende elementen.

De A50, A325 en het spoor Arnhem-Elst-Nijmegen zijn de belangrijkste noord-zuidverbindingen. De bereikbaarheid van het Middengebied staat onder

Integrale groei is dé kans om het gebied te versterken en tevens te functioneren als een ‘dynamische contramal' voor intensivering van

De dijkzones en uiterwaarden zijn van belang vanwege waterveiligheid, natuur, recreatie en mobiliteit. Voor Park Lingezegen liggen er kansen

druk, dit kan negatieve effecten hebben op de vitaliteit en leefbaarheid in de kernen. Voorkomen moet daarom worden dat er (op lange termijn)

de nabije steden, mits randvoorwaarden omtrent landschap, mobiliteit, vitaliteit en economie op orde zijn. Al deze thema's hangen immers met

om het landschapspark uit te breiden. De aangrenzende nieuwe landschapszones (Knoop 38 en Danenberg) kunnen de verstedelijking

knelpunten blijven bestaan in het netwerk van fiets, ov en auto, o.a. door het overbelast raken van A325 en spoor én het vooralsnog niet doortrekken van

elkaar samen en komen in het Middengebied vlak bij elkaar. Om synergie te bereiken en afwenteleffecten te voorkomen vereist dit een

inbedden. Dergelijke landschappelijke zones met ecologische corridors richting de uiterwaarden, waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor o.a.

de A15. Vanwege de noodzaak om Middengebied bereikbaar en leefbaar te houden, zoeken we naar manieren om dergelijke verbindingen te versterken.

Tevens moet inrichting van de leefomgeving een gedragsverandering stimuleren, zodat de hoge autoafhankelijkheid wordt aangepakt en bereikbaarheid verbetert. Denk bijvoorbeeld aan: ^ Nieuwe woon- en werklocaties rondom de Betuwelijn die duurzaam ontsloten kunnen worden, via bestaande stations (Zetten-Andelst),

ĮA348

*

*

mogelijk ook potentie voor nieuwe stations (Valburg); ^ Het creëren van nieuwe (snel)fietsroutes naar de drie steden, inclusief het versterken van goede oost-west-verbindingen, o.a. in de Linge-zone (incl. Lingekruising bij de A325);

i

^ Het behoud van busverbindingen met de (kleinere) dorpen. Economie Het Middengebied biedt ruimte voor het versterken en behouden van een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat. Zodat het huidige bedrijfsleven optimaal kan ondernemen en innoveren. En nieuwe bedrijvigheid wordt aangetrokken die passend en versterkend is voor het Middengebied. Deze ruimte voor economie zoeken we op en aansluitend op bedrijventerreinen, met o.a. de logistieke hotspot bij Knoop 38 en het agribusiness-cluster rondom NEXTgarden (tevens energiehub). Naast werkgelegenheid op bedrijventerreinen, willen we de economie versterken en verbreden naar de Deelgebied Middengebied Arnhem-Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17

85

kernen. Door in te zetten op het versterken van

versterken van) duurzame mobiliteitsoplossingen

dorpscentra en voorzieningen (vitale kernen), vanwege het belang dat deze centra (met veel detailhandel, horeca, dienstverlening en andere

om de relatie met Foodvalley en Rivierenland verder te versterken. In Lingewaard kan woningbouw in Gendt

voorzieningen) hebben voor de leefbaarheid van het gebied. Tevens door extra inzet te plegen op gemengde gebieden (rondom OV-knooppunten)

bijdragen aan het op peil houden van vitaliteit en voorzieningenniveau in de eigen en de omliggende kleinere kernen.

en de recreatieve en toeristische potentie van de Betuwe. Wonen Vitale steden en kernen is een kwaliteit en kans in het Middengebied. Het vraagt dat bestaande wijken meer toekomstbestendig en duurzaam worden en woningen op sommige plekken nog beter gaan voldoen aan actuele woonwensen. Groei in de intermediaire zone tussen Arnhem en Nijmegen (in en rondom Elst, Huissen en Bemmel), kan ook bijdragen aan het versterken van landschappelijke buffers. Buiten deze zone zijn er meerdere kleine kernen waar de vitaliteit op het spel staat. Verbeteren bereikbaarheid en lokale organische groei zijn daar belangrijke thema's. In Overbetuwe is het kansrijk om grotere kernen aan de westzijde, Heteren en Zetten, ook voor de regionale behoefte in de Groene Metropool (Arnhem-Nijmegen-Foodvalley) te laten groeien. Zo dragen we bij aan behoud en versterking van voorzieningen in leefbare kernen met een dorps karakter. Dit in combinatie met (benutten of

86

87

Rijk van Nijmegen Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van het Rijk van Nijmegen in de Groene Metropool

tracé Ewijk - Nijmegen - Millingen in combinatie met een fietsroute - maar veroorzaakt ook

naar Nijmegen zijn van belang voor een goede bereikbaarheid en een transitie naar schone

Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen. De

druk op het landschap, met name vanwege de recreatiebehoefte.

en slimme mobiliteit. Onderzocht moet worden in hoeverre een uitrolIverbetering van het HOV-netwerk (inclusief hubs) mogelijk is en

ligging tussen de rivieren Waal en Maas en de aanwezigheid van de stuwwal zorgen voor

Een tweede onderzoeksvraagstuk betreft het watersysteem: verdroging van natuur en landbouw

een oplossing vormt, bijvoorbeeld de Rijksweg Heumen en de corridor Druten. Ook wordt verkend

een verscheidenheid aan landschappen: van uiterwaarden tot een heuvelachtig bosgebied. Het landschap biedt mogelijkheden voor een

vraagt om een duurzame watervoorziening met aandacht voor bediening van functies (bijvoorbeeld landbouw in combinatie met

welke snelfietspaden gerealiseerd zouden kunnen worden. Daarnaast is er een wens voor HOV tussen Nijmegen, Beek en Duitsland. In de regio wordt al

functiecombinatie van woningbouw, landbouw, klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie (uitloopgebied voor o.a. Nijmegenaren). Als meest

fruitteelt) en mogelijkheden om water langer vast te houden. Ten westen van Nijmegen spelen de weteringen een belangrijke rol in de

werk gemaakt van snelfietspaden (bijvoorbeeld tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier dient nog een verdere uitrol gerealiseerd te worden.

zuidelijk gelegen deelgebied heeft het Rijk van Nijmegen - naast de sterke band met Nijmegen - ook economisch belang bij verbindingen met

waterhuishouding in de polders. In de kernen is de hoeveelheid verharding een aandachtspunt in verband met hittestress.

Zowel de uitrol van (H)OV als snelfietspaden biedt kansen voor duurzame ontsluiting van potentiële ontwikkellocaties.

gebieden ten zuiden van de Maas, zoals het Land van Cuijk.

Tot slot is er ruimte nodig voor de energietransitie.

Economie

Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven, op basis van de

De zoekgebieden voor zon en wind uit de RES kunnen gecombineerd worden met andere thema's, zoals de landbouwtransitie,

De diversiteit aan landbouwgebieden en de aanwezigheid van de Waal biedt kansen voor de economie. In de komgebieden ten westen