26022.10 - Bijlage Archeologisch onderzoek ArcheoPro PvE Aarleseweg (A)

ArcheoPro

Archeologisch

PvE

Nr. 25030

Aarleseweg

42-42a

Gemeente

Programma Proefsleuven met doorstart

naar

te

Best,

Best.

Eisen

van

mogelijkheid een

tot

opgraving.

(geanonimiseerd) Juli 2025

ArcheoPro

Programma

Eisen:

van

Aarleseweg 42-42a

te

versie 08-07-2025

Best,

Gemeente Best.

Programma

Eisen

van

Project / Plangebied Locatie / adres

Aarleseweg 42-42a Aarleseweg 42-42a

Projectnummer

25-047

Versie

Definitief, 08-07-2025

archeologisch proces Inventariserend veldonderzoek, proefsleuven

te Best te

Best, gemeente Best

Plaats binnen

(KNA protocol 4003)

Opgraven (KNA protocol 4004)

Opsteller

Naam, adres, telefoon, e-mail

datum

paraaf

Auteur

Lic. A. Van de Water

8-7-25

(geanonimiseerd) |

8-7-25

Jo

datum

|paraaf

datum

| paraaf

|(senior KNA-archeoloog)

(ggeanonimiseerd) eanonimise rd)

Mede-auteur

|ArcheoPro

/ autorisatie

(senior KNA-archeoloog)

(geanonimiseerd) (geanonimise rd)

Opdrachtgever

en/of

Naam, adres, telefoon, e-mail

vergunningaanvrager Initiatiefnemer

Agrifirm

Exlan

Waalkade 5347

33 KR Oss

Contactpersoon | Melanie Kaars

Bevoegde overheid

Naam, adres, telefoon, e-mail

Gemeente

Gemeente

Best

Postbus 50 5680 AB Best Adviseur

Omgevingsdienst Wal

Zuidoost-Brabant

(ODZOB)

28

5611 GG Eindhoven

Contactpersoon

Kennisgeving

(geanonimiseerd) Naam, adres, telefoon, e-mail

Depothouder/eigenaar Depot

voor

Bodem-

vondsten Gelderland

Provincie Noord-Brabant Provinciaal Depot Bodemvondsten Waterstraat 16 5211

0

JD

’s Hertogenbosch

(geanonimiseerd) DO (geanonimiseerd)

Uitvoeringsperiode geldigheid

PvE

Nader te bepalen met

opdrachtgever/

Zonder

c.q.

vergunning

bevoegde

overheid

gemeentelijk

initiatiefnemer. besluit:

1

jaar

na

dagtekening

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ONDERZOEKSGEBIED . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 HOOFDSTUK 2 AANLEIDING EN MOTIVERING VAN HET ONDERZOEK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2. 1 Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2. 2 Motivering en procedure. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 HOOFDSTUK 3 EERDER UITGEVOERD ONDERZOEK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 HOOFDSTUK 4 ARCHEOLOGISCHE VERWACHTING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. 10 4. 1 Regionale archeologische en (cultuur)landschappelijke context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 4. 2 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4. 3 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4. 4 Structuren en sporen , scheepswrakken en vliegtuigen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4. 5 (An)organische artefacten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4. 6 Archeo-zoölogische , botanische en fysisch antropologische resten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4. 7 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4. 8 Gaafheid en conservering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4. 9 Motivering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 HOOFDSTUK 5 DOELSTELLING EN VRAAGSTELLING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 5. 1 Doelstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 5. 2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 5. 3 Vraagstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 5. 4 Onderzoeksvragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 HOOFDSTUK 6 METHODEN EN TECHNIEKEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 6. 1 Strategie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 6. 2 Methoden en technieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 6. 3 Vlakaanleg en vlakdocumentatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 6. 4. Omgang met kwetsbaar vondstmateriaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 6. 5 Structuren en grondsporen , scheepswrak of vliegtuig . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 6. 6 Aardwetenschappelijk onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 6. 7 (An)organische artefacten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 6.

8 Archeozoölogische , archeobotanische en fysisch antropologische resten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 6. 9 Overige resten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 6. 10 Dateringstechnieken en overig wetenschappelijk onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 6. 11 Beperkingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 HOOFDSTUK 7 EVALUATIE , UITWERKING EN RAPPORTAGE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 7. 1 Evaluatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 7. 2 Structuren , grondsporen , vondstspreidingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 7. 3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 7. 4 (An)organische artefacten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 7. 5 Archeozoölogische , archeobotanische en menselijke/dierlijke botresten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 7. 6 Beeldrapportage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 7. 7 Eindrapportage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 HOOFDSTUK 8 (DE)SELECTIE EN CONSERVERING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 8. 1 Selectie materiaal voor uitwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 8. 2 Selectie materiaal voor verwijdering (deselectie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 8. 3 Selectie materiaal voor conservering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 3

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

HOOFDSTUK 9 DEPONERING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 9. 1 Eisen betreffende depot. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 9. 2 Te leveren product . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 HOOFDSTUK 10 RANDVOORWAARDEN EN AANVULLENDE EISEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 10. 1 Personele randvoorwaarden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 10. 2 betrokken partijen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 10. 3 Overlegmomenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 10. 4 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 HOOFDSTUK 11 WIJZIGINGEN TEN OPZICHTE VAN HET GOEDGEKEURDE PVE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 11. 1 Wijzigingen tijdens het veldwerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 11. 2 Belangrijke wijzigingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . 36 11. 3 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk én tijdens uitwerking en conservering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 LITERATUUR , (DIGITALE) BRONNEN EN BIJLAGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Literatuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 (Digitale) bronnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

4

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

HOOFDSTUK 1 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ONDERZOEKSGEBIED Projectnaam Provincie Gemeente Plaats Adres Locatie

xy–coördinaten , (bounding box)

Kadastrale ligging Archis-monumentnummer en AMK-status Archis-waarnemingsnummer Status op gemeentelijke verwachting-/ beleidskaart Oppervlakte plangebied Oppervlakte onderzoeksgebied

Aarleseweg 42-42a Noord-Brabant Best Best Aarleseweg 42-42a te Best Het plangebied ligt ongeveer één kilometer ten noordwesten van de bebouwde kom van Best aan het noordelijke puntje van de kern van Aarle. Het plangebied beslaat de percelen van Aarleseweg 42 en 42a alsook het perceel daar direct noordoostelijk van. De Aarleseweg begrenst het plangebied aan de westzijde. Figuur 1 en bijlage 3.

Figuur 1: Topografische ligging van het plangebied (rood omlijnd). Bron: Exaltus & Orbons 2024 , fig. 1. 153601 / 391921 153601 / 392030 153700 / 392030 153700 / 391921 BES00-K-1385 , BES00-K-5003 en BES00-K-5004 Niet van toepassing Niet van toepassing Waarde Archeologie 3: zone met een hoge archeologische verwachting , historische kern 6. 100 m² Het onderzoeksgebied betreft het gedeelte van het plangebied waarbinnen de herontwikkeling plaatsvindt. Het betreft het noordelijke perceel plus een deel van de loods in het zuidelijke deel van het plangebied. In totaal betreft het een gebied van ca. 4. 200 m². Figuur 3b , zwart omstippeld gebied. 5

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

Oppervlakte bodemverstoring Diepte bodemverstoring Huidig grondgebruik

versie 08-07-2025

,

Binnen dit gebied wordt een zone van ca. 1. 000 m² aangemerkt voor bebouwing. Figuur 3b , blauw omstippeld gebied. Onbekend. Onbekend. Deels grasland , deels verhard , deels bebouwd Figuur 2.

Figuur 2: Situering van het plangebied (rood omlijnd) op een luchtfoto uit 2006 en 2024. 1

Figuur 3a: Het plangebied (rood omlijnd): bestaande toestand. 2

1 Bron ondergrond: www. pdok. nl 2 Bron: Kwaliteitsverbeteringsplan Aarleseweg

42/42a te Best blad 4. ,

6

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

versie 08-07-2025

,

Figuur 3b: Het plangebied (rood omlijnd): boven nieuwe situatie 3 / onder landschappelijke inpassing. 4 Het herontwikkelingsgebied is telkens zwart gestippeld en de beoogde bebouwingszone blauw omstippeld. 3 Bron: 4 Bron:

Kwaliteitsverbeteringsplan Aarleseweg 42/42a te Best blad 5. Kwaliteitsverbeteringsplan Aarleseweg 42/42a te Best blad 6. , ,

7

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

versie 08-07-2025

,

HOOFDSTUK 2 AANLEIDING EN MOTIVERING VAN HET ONDERZOEK 2. 1 Aanleiding De aanleiding tot het onderzoek wordt gevormd door de voorgenomen herontwikkeling van het plangebied. De voorgenomen herontwikkeling bestaat uit de bouw van een nieuwe woning binnen het noordelijke deel van het plangebied en het omzetten van een bedrijfsfunctie naar een woonfunctie binnen het zuidelijke deel van het plangebied. Figuur 3b. De hiervoor benodigde graafwerkzaamheden kunnen tot aantasting van eventueel in de ondergrond aanwezige archeologische resten leiden. De exacte ingreepdieptes zijn nog niet beschikbaar. 5 Het planvoornemen bestaat op hoofdlijnen uit: 6 Perceel 1385 en 5003 Bestaande situatie Op perceel 1385 staat de huidige bedrijfswoning. Rondom de woning en binnen het perceel is de tuin die grotendeels omringd is door beukenhagen. Een klein deel van de loodsen valt binnen dit perceel. De rest van de loodsen valt binnen perceel 5003. Naast de loodsen is er een gastenverblijf. In het verleden is deze gebruikt als aparte woning. Het grootste deel van het oppervlak van het perceel is verhard of bebouwd. Langs de grens met perceel 5004 is een houtsingel. Deze houtsingel bestaat uit voornamelijk zomereiken met onderbegroeiing. Nieuwe situatie De bedrijfswoning op perceel 1385 wordt omgezet naar een burgerwoning. Aan de bebouwing , verharding en het groen van dit perceel verandert niks.

De loods die deels in perceel 1385 en deels op perceel 5003 ligt , blijft behouden. Ook het gastenverblijf blijft staan in de huidige vorm. De overige loodsen met een oppervlak van bijna 700 m 2 worden gesloopt. Met het slopen van de loodsen kan ook een deel van de erfverharding worden verwijderd. De woning , loods en het gastenverblijf vallen onder de bestemming " Wonen " , met een oppervlak van 1500 m.2 De houtsingel blijft behouden en krijgt de bestemming 'Natuur'. Dit vlak wordt vergroot door het vrijgekomen oppervlakte op perceel 5003 door de gesloopte loodsen. Naast de houtsingel komt een wandelpad van twee meter breed. Hiermee wordt een verbinding gemaakt met het toekomstige woongebied Aarlesche erven. Ook zorgt dit pad voor openheid in het gebied. Met de inrichting van dit deel wordt dan ook rekening gehouden met deze openheid en de verbinding. Perceel 5004 Bestaande situatie Perceel 5004 wordt op dit moment volledig als agrarisch perceel gebruikt. Hier is geen bebouwing en geen beplanting die bijdraagt aan de groenstructuur van het gebied. Nieuwe situatie Perceel 5004 krijgt bestemming " Wonen " met een oppervlak van 1500 m.2 Binnen dit bestemmingsvlak is er ruimte om een woning te realiseren. De invulling hiervan is nader te bepalen. Voor de toegang tot dit perceel wordt een deel van de sloot gedempt en wordt de huidige duiker ten noorden van het perceel verlengd.

De overige oppervlakte van het perceel wordt toegevoegd aan de bestemming " Groen." Hiermee ontstaat een bestemmingsvlak van totaal 2724 m.2 Dit vlak wordt gebruikt voor de kwaliteitsverbetering en het versterken van de landschapskenmerken van het gebied.

5 Navraag gedaan bij initiatiefnemer op mei 2025. 6 Bron: Kwaliteitsverbeteringsplan Aarleseweg 42/42a te Best , blad

4 en 5. 8

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

Het plangebied ligt in een gebied waarvoor een gemeentelijk archeologisch beleid is vastgesteld. 7 Op grond van het gemeentelijk archeologiebeleid valt het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting / historische kern (categorie 3). Hier geldt een onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 30 cm en een verstoringsoppervlak van meer dan 250 m². Om in deze zones een omgevingsvergunning te kunnen verkrijgen , dient een initiatiefnemer bij overschrijding van de vrijstellingsgrens , een rapport te overleggen waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende is vastgesteld. Op basis van de resultaten van het uitgevoerde vooronderzoek heeft de gemeente Best besloten dat aanvullend karterend en waarderend archeologisch onderzoek middels proefsleuven ter plaatse noodzakelijk is. Vanwege de kleinere omvang van het plangebied is tevens geadviseerd om een mogelijke doorstart naar een opgraving in het vervolgonderzoek te overwegen. 2. 2 Motivering en procedure In het kader van de RO-procedure heeft binnen het plangebied archeologisch vooronderzoek plaatsgevonden bestaande uit een bureaustudie.

8 Op basis van de bevindingen van het bureauonderzoek is de archeologische verwachting voor het plangebied aangeduid als laag voor resten daterend uit het laat (laat)paleolithicum en het mesolithicum , middelhoog voor resten uit het neolithicum tot en met de vroege-middeleeuwen en middelhoog tot hoog voor huisplaatsen uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Op basis van het uitgevoerde onderzoek heeft de gemeente Best besloten tot een aanvullend archeologisch onderzoek. 9 Uitgangspunt voor dit onderzoek betreft het gehele plangebied waar bodemingrepen voorzien zijn of mogelijk worden gemaakt d. m. v. de BOPA. Het in dit PvE opgenomen onderzoek bestaat uit een proefsleuvenonderzoek met de mogelijkheid tot een doorstart naar een opgraving. Het doel van dit PvE en van het daarin opgenomen onderzoek is het toetsen van de geformuleerde verwachtingen uit het bureau- en booronderzoek. Tevens het bepalen van de archeologische kenmerken van het onderzoeksterrein , waaronder het lokaliseren van eventuele vindplaatsen en het bepalen van de archeologische waarde van het terrein.

Indien behoudenswaardige vindplaatsen aangetroffen worden binnen het plangebied of een deel ervan , dan kan de gemeente Best tijdens een veldoverleg op het moment dat alle sleuven aangelegd zijn en de eerste veldwaardering heeft plaatsgevonden , besluiten dat deze resten middels een opgraving ex situ behouden moeten worden. HOOFDSTUK 3 EERDER UITGEVOERD ONDERZOEK Bureauonderzoek Uitvoerder Uitvoeringsperiode Rapportage

ArcheoPro Juli & augustus 2024 Exaltus , R. & J. Orbons , 2025. Aarleseweg 42-42a , Best , Gemeente Best. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O , verkennend booronderzoek). ArcheoPro Archeologisch rapport 24080.

Veldonderzoek (IVO-O) Uitvoerder

7 Gemeente Best. 8 Exaltus & Orbons 2025. 9 Advies vervolgonderzoek

ArcheoPro

door R. Berkvens van april en juni 2025. 9

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

versie 08-07-2025

,

Uitvoeringsperiode Uitvoeringsmethode Rapportage

Juli & augustus 2024 Handboringen (edelman 15 cm en zandguts 2 cm) Exaltus , R. & J. Orbons , 2025. Aarleseweg 42-42a , Best , Gemeente Best. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O , verkennend booronderzoek). ArcheoPro Archeologisch rapport 24080. Vondsten/monsters/documentatie Provinciaal depot Noord-Brabant , E-depot , Archis , depot ArcheoPro Veldonderzoek (IVO-P , AB , opgraving) Uitvoerder NVT Uitvoeringsperiode NVT Uitvoeringsmethode NVT Rapportage NVT Vondsten/monsters/documentatie NVT Specialistisch onderzoek Archeobotanie NVT Archeozoölogie NVT Fysische antropologie NVT Fysische geografie NVT Geofysisch onderzoek NVT Archeologisch materiaal NVT Vondsten/documentatie NVT Geraadpleegde bronnen en partijen Overige literatuur NVT Amateurarcheologen NVT De rapportage van het uitgevoerde vooronderzoek kan als digitaal bestand vanuit Archis worden gedownload.

HOOFDSTUK 4 ARCHEOLOGISCHE VERWACHTING

10

4. 1 Regionale archeologische en (cultuur)landschappelijke context Landschap Het plangebied ligt in een gebied waar de fluvioperiglaciale afzettingen , behorende tot de Formatie van Beegden , zijn bedekt met een laag dekzand (laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel) in de vorm van vlaktes , welvingen en ruggen. Dit dekzand is kalkloos , fijnkorrelig , goed afgerond en gesorteerd en arm aan grind. Volgens de geomorfologische kaart van Nederland ligt het plangebied in een gebied met vrij vlakke dekzandwelvingen met daarop een ontginningsdek. Deze gaat naar het noorden toe over in een laaggelegen dekzandvlakte. Ruim 200 m ten westen en ca. 600 m ten oosten van het plangebied zijn een langgerekte , ondiepe dalvormige laagtes aangeduid. Oostelijk betreft het een beekdal dat tussen 13. 900 en 12. 400 v. Chr. is gevormd en waar momenteel de Dommel doorheen stroomt. Op de uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland is deze geomorfologische situatie herkenbaar. Binnen het plangebied geeft de bodemkaart grotendeels de aanwezigheid aan van veldpodzolgronden. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (AE-horizont) en een donkerbruine tot roodbruine inspoelingslaag (B-horizont). De B-horizont gaat veelal via overgangslaag (BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede een 10 De beschrijving

in dit hoofdstuk is gebaseerd op Exaltus & Orbons 2025. 10

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

zand/moedermateriaal (C-horizont). De noordelijke hoek van het plangebied is gekarteerd als hoge zwarte enkeerdgronden die zijn ontstaan in leemarm en zwak lemig fijn zand. De enkeerdgronden worden gekenmerkt door een tenminste 50 cm dik sterk humeus akkerdek dat veelal in de middeleeuwen en de nieuwe tijd (tot ± 1900) is ontstaan ten gevolge van intensief agrarisch gebruik. Veelal gaat het akkerdek geleidelijk aan over in het niet door (plaggen)bemesting met humus verrijkte zand. De grondwatertrap bedraagt V , hetgeen betekent dat het in de zomer goed- , en in de winter , slecht ontwaterde bodems betreft. Archeologie & historie Zowel in het plangebied als in directe omgeving ervan zijn geen archeologische monumenten en/of AMK-terreinen gesitueerd. Evenmin zijn binnen het plangebied vondstmeldingen bekend ; in de directe omgeving ervan liggen vijftien bekende archeologische vindplaatsen. De meeste hiervan liggen ten zuidwesten van het plangebied op achthonderd meter of meer. Het plangebied ligt echter min of meer binnen onderzoeksgebied Aarle (Zaaknummers 2340610100 en 2682878100) , waar in opdracht van de gemeente Best een nieuwe woonwijk zal verrijzen. Tijdens vooronderzoek in 2009 en 2010 zijn hier tal van vindplaatsen uit de late prehistorie tot en met de nieuwe tijd aan het licht gebracht.

Hiervan zijn er 21 geselecteerd die in 2011 en 2012 opgegraven zijn door Archol en Diachron UvA. Van alle bekende archeologische vindplaatsen en onderzoeken binnen het onderzoeksgebied zijn de resultaten van dit onderzoek het meest relevant voor de archeologische verwachting binnen het plangebied. Hieronder is een aangepaste versie van de samenvatting van dit onderzoek overgenomen waarin de resultaten zijn opgenomen die voor het onderhavige plangebied het meest ter zake doen. 11 Figuur 4a geeft de ligging van de vindplaatsen van het onderzochte gebied Aarle weer en figuur 4b betreft de na het uitgevoerde onderzoek opgestelde verwachtingenkaart voor het onderzochte gebied inclusief de omgeving. Het plangebied Aarle ligt op de overgang van de hoog gelegen laat-glaciale zandgronden van de midden-Brabantse dekzandrug in het zuiden naar een groot gebied met lemige en natte broekgronden ten noorden ervan. Het gebied Aarle zelf , bestaat uit een mozaïek van versneden dekzandplateau-restanten waarop oude , leemrijke fluvioglaciale dekzanden vrijwel dagzomen. Een dun dek van eolische , relatief leemarme zanden- vermoedelijk gelijktijdig gevormd met de midden- Brabantse dekzandrug - maakt dat hier op de meeste plaatsen toch sprake is van een redelijk doorlatende toplaag.

Deze zandige toplaag , het feit dat het maaiveld in noordelijke richting iets afloopt en de aanwezigheid van periglaciale dalinsnijdingen hebben vermoedelijk gezorgd voor redelijk droge omstandigheden in de late prehistorie , Romeinse tijd en middeleeuwen. De zuid-noord georiënteerde periglaciale dalen , waarvan er twee direct ten oosten en westen van het gebied liggen , zijn opgevuld met goed doorlatende zandige afzettingen en vormen daarmee natuurlijke drainages in het dekzandlandschap. Ondanks dat het gebied globaal gezien droog genoeg was voor bewoning en akkerbouw , zijn in de lagere delen , onder tamelijk natte omstandigheden beekeerd-achtige bodems ontstaan. De grootschaligheid van de opgraving in gebied Aarle gecombineerd met de gegevens uit de eerdere onderzoeken in Dijkstraten en Hokkelstraat hebben een goed inzicht in de bewoningsdynamiek van een grote micro-regio opgeleverd. Het lijkt erop dat het gebied vanaf net voor de late bronstijd (ca. 1200 v. Chr. ) bewoond is geweest. Uit de perioden daarvoor zijn de aanwijzingen voor menselijke activiteiten spaarzaam. Mogelijk woonde en akkerde men toen op de hoger gelegen gronden van de midden-Brabantse dekzandrug.

11 Overgenomen

uit Exaltus & Orbons 2025 en gebaseerd op Tol e. a. 2017. 11

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

Figuur 4a: De ligging van de vindplaatsen van gebied Aarle zoals boven besproken. 12 Voorliggend plangebied is rood omlijnd en ligt op deze kaart ten westen van vindplaats 21 ; pal ten oosten van de Aarleseweg. In de late prehistorie en de Romeinse tijd werd in vrijwel alle delen van het landschap gewoond: op de hogere dekzandplateau’s (vindplaats 11) , de lagere dekzandplateau’s (vindplaats 21 en 22 , Dijkstraten en Hokkelstraat) en de dekzandvlakten (Dijkstraten , vindplaats 23 en noordelijker). In de late bronstijd en de vroege ijzertijd bestonden waarschijnlijk één of enkele gelijktijdige erven die functioneerden als ‘zwervende erven’ en die periodiek werden verplaatst binnen een groot nederzettingsareaal. In de middenijzertijd treedt een verandering in het bewoningspatroon op. De afstand tussen het verlaten huis en het nieuw te bouwen huis neemt af en de bewoning concentreert zich in drie kleinere nederzettingsarealen van één tot vijf hectare groot: één in Aarle (vindplaats 11) , één in het westen van Dijkstraten en één in het oosten van Dijkstraten. Deze nederzettingen , die elk één of twee erven groot waren , zijn in ieder geval tot in de late ijzertijd bewoond geweest. Aan het eind van de midden-ijzertijd/begin late ijzertijd is een vierde bewoningskern ontstaan (vindplaats 23). Over deze nederzetting is niet veel bekend.

De ijzertijd-nederzetting op vindplaats 11 dateert rond 100 v. Chr. De bewoners van de nederzettingen van Dijkstraten lijken in het begin van de Romeinse tijd hun erven ongeveer een halve kilometer in westelijke richting te verplaatsen naar de rand van een dekzandplateau nabij een periglaciaal dal. Mogelijk is de ijzertijd- bewoning van vindplaats 23 , waarvan de exacte datering onduidelijk is , ook verplaatst naar de vindplaatsen 21 en 22. De beide Romeinse nederzettingen hebben eenzelfde karakter als die uit de midden- en late ijzertijd. Het gaat om nederzettingsarealen met een beperkte 12 Bron:

Tol e. a. 2017 fig. 4. 1 ,

12

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

omvang , waarbinnen

nieuwe huizen op korte afstand van zojuist verlaten huizen werden gebouwd. In eerste instantie zijn twee erven aanwezig. In de 3 de eeuw n. Chr. zijn er waarschijnlijk meerdere huizen per nederzetting en verschijnt ook een derde bewoningskern iets meer naar het oosten. In de 2 de helft van de 3 de eeuw wordt het gebied verlaten en bleef het gebied lange tijd onbewoond. In de late 9 de eeuw is een nieuwe hoeve (vindplaats 31 ; huis 564) ingericht aan de oostzijde van het gebied , bestaande uit een enkel erf aan een ovaal areaal bouwland , de latere Grote Akkers. Kort daarna , omstreeks het midden van de 10 de eeuw , is een tweede erf (vindplaats 32 ; huis 520) ingericht op korte afstand van het eerste. Hun kenmerken (o. a. plaatsvastheid , omheining , de uniformiteit van de bebouwing en de omvang van het hoofdgebouw) suggereren dat het hier gaat om een institutioneel (leen)goed. Deze veronderstelling wordt versterkt doordat voor de 14 de eeuw een vergelijkbaar ovaal akkerblok is ingericht aan de westzijde van het terrein. Deze kon op basis van de veldnamen worden geïdentificeerd als het ridderlijk leengoed Ten Schoot. De hoeve zelf is echter nog niet aangetroffen , maar lag waarschijnlijk net buiten het plangebied. De nederzetting bestaat in de volle middeleeuwen uit twee erven die gelijktijdig werden bewoond.

Beide erven zijn bijzonder plaatsvast en op één ervan (vindplaats 32) werd het huis zelfs telkens herbouwd op dezelfde plaats. Hierin komt verandering in de 12 de eeuw. Aan het begin van die eeuw wordt de zuidelijke woonplaats verlaten en wordt het erf verplaatst naar het zuiden. Hoewel deze verplaatsing niet meer dan ongeveer honderd meter betreft , is het wel het begin van een trend. Het noordelijke erf is verlaten aan het einde van de 12 de eeuw en is waarschijnlijk verplaatst in oostelijke richting , richting Broekstraat. Vanaf de 16 de eeuw komt de bewoning te liggen in de zone zoals is afgebeeld op de 19-de eeuwse kaarten. Historisch gezien maakt het plangebied deel uit van Aarle dat van oudsher bestaat uit boerderijen aan weerszijden van de Aarleseweg. Het plangebied lijkt volgens de oudste kaarten van oudsher op akkerland te liggen pal ten noordoosten van de oude kern van Aarle en pal ten oosten van de historische weg waarlangs de op historische kaarten afgebeelde bebouwing van Aarle staat. Volgens de kadasterkaart uit 1832 is te zien dat destijds één van de gebouwen van Aarle net binnen het zuidelijke deel van het plangebied stond. Deze situatie is ook afgebeeld op de oudste topografische kaart uit 1845 , maar begin 20 ste eeuw is dit gebouw echter verdwenen. Bebouwing verschijnt weer vanaf het midden van de 20 ste eeuw.

Doorheen de historische periode heeft het plangebied -behoudens de bebouwing- een agrarisch gebruik gekend (als akkerland en als boomgaard).

13

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

Figuur 4b: De archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit de middeleeuwen en nieuwe tijd in de niet-opgegraven delen van het gebied Aarle. 13 Het plangebied is rood omlijnd. De akkerkernen (groen) gaan terug tot de 9 de eeuw. Op basis van toponiemen kan het westelijke akkerblok geïdentificeerd worden als de Schootse akkers , het bouwland dat tot de (laat)middeleeuwse hoeve Ten Schoot behoorde. De ligging van deze hoeve is alleen bekend uit historische bronnen. Op grond van de historische geografie zijn een aantal suggesties gedaan voor de ligging van deze hoeve. De middelhoge verwachting voor erven uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd (licht-oranje) geldt voor de gehele randzone van het akkercomplex omdat de bewoning vanaf de 12 de eeuw naar deze randzone verplaatst wordt.

13 Bron:

Tol e. a. 2017 fig. 19. 2 ,

14

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

4. 2 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) Op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek , de bekende gegevens omtrent archeologische waarden in het gebied en de landschappelijke situering van het plangebied geldt voor het plangebied: een lage verwachting voor de oudste periodes (laat-paleolithicum t/m neolithicum) ; een hoge verwachting voor bronstijd t/m Romeinse tijd ; een lage verwachting voor de vroege middeleeuwen en een hoge verwachting voor de volle middeleeuwen en nieuwe tijd. Indicatoren die duiden op de aanwezigheid van een (behoudenswaardige) vindplaats zijn (nog) niet vastgesteld. 4. 3 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) De oppervlakte van de archeologische vindplaats(en) is nog niet bekend. Behoudens de archeologische verwachting , is niet zeker dat er binnen het plangebied (intacte/behoudenswaardige) archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. 4. 4 Structuren en sporen , scheepswrakken en vliegtuigen Vindplaatsen uit het paleolithicum of mesolithicum -hoewel niet primair verwacht , zie 4. 2kunnen uit vondststrooiïngen bestaan van vuurstenen objecten met eventuele ondiepe sporen zoals haardplaatsen of resten van tentringen. Eventuele nederzettingsresten uit het paleolithicum en mesolithicum kunnen zowel bestaan uit basisnederzettingen met een oppervlakte tussen 200 en 1.

000 m² of van kleine tijdelijke kampementjes met zeer geringe afmetingen die nauwelijks meer zijn dan de neerslag van een enkele (jacht)activiteit of een kortstondig kamp. De omvang hiervan kan beperkt zijn tot enkele (tientallen) vierkante meters. Nederzettingsresten uit het neolithicum t/m de nieuwe tijd kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (met name aardewerk , metalen , glas , bouwmateriaal bestaande uit natuursteen , baksteen of verbrande leem en houtskool) en/of als concentraties van grondsporen zoals kuilen , graven , afvalkuilen , paalkuilen , waterputten , erfgreppels , e. d. Uit de periode middeleeuwen en nieuwe tijd kunnen nederzettingsresten eveneens bestaan uit resten van kelders , fundamenten , vloerniveau’s en/of uitbraaksleuven. Naast resten van nederzettingen kunnen ook resten van begravingen voorkomen. Deze kunnen bestaan uit concentraties van crematie- dan wel inhumatieresten. Deze resten kunnen in containers voorkomen van bijv. aardewerk , textiel , leer , … Plaatselijk kan hierbij sprake zijn van een sacraal landschap in de vorm van een grafveld , begraafplaats of een dodenlandschap met wegen , ommuringen , verbrandingskuilen , etc. Tevens kunnen off site verschijnselen oftewel randfenomenen uit alle periodes voorkomen.

Deze kunnen worden verwacht bijvoorbeeld greppels , grensstenen , in de vorm van landinrichtingselementen , houtskoolmeilers , wegen of opgevulde ploegsporen. Over de daadwerkelijke aantallen van sporen en/of structuren is nu nog onvoldoende informatie beschikbaar. Scheepswrakken of vliegtuigen worden niet verwacht (verwachtte aantal is nul). 4. 5 (An)organische artefacten De hoogste verwachting wordt uitgesproken voor fragmenten aardewerk en keramisch bouwmateriaal. Ook de aanwezigheid van andere anorganische vondstcategorieën , zoals vuursteen , natuursteen en/of metaal kan niet worden uitgesloten. Of er ook organische artefacten (textiel , leer , menselijk dan wel dierlijk bot , hout e. d. ) kunnen worden aangetroffen , is afhankelijk van de aard van de archeologische vindplaats en de conserveringsomstandigheden ter plaatse. Organische materialen worden enkel onder het grondwaterniveau dan wel in verkoolde toestand goed tot matig geconserveerd. Zie ook 4. 8. 15

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

Over de daadwerkelijke aanwezigheid van vondsten dan wel hun verwachte aantallen is nu nog onvoldoende informatie beschikbaar. De bijlage ‘Lijst met te verwachten aantallen’ die bij het KNA-format PS05 behoort , is derhalve ook niet ingevuld. 4. 6 Archeo-zoölogische , botanische en fysisch antropologische resten Zie ook paragraaf 4. 5 (An)organische artefacten. 4. 7 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen Binnen het plangebied heeft een verkennend booronderzoek plaatsgevonden. Hierbij is vastgesteld dat er nergens binnen het plangebied resten van podzolvorming aanwezig zijn. Er is sprake van AC-profielen met een in meer of mindere mate geroerde tussenlaag. De toplaag bestaat uit een donker grijsbruin en humusrijk zand. De dikte varieert van 30 tot 50 cm (met enkele uitschieters van slechts 15 cm of 60 cm dikte). De C-horizont bestaat uit lichtgrijs en matig tot zwak siltig zand. Ter plaatse van 7 boringen (boring 1 en 5 t/m 10) zijn in de top van de C-horizont gleyverschijnselen aangetroffen. Aldaar is sprake van geelgrijs , zwak siltig zand met oranje vlekken. De top van de C-horizont bevindt zich op een diepte van 70 tot 110 cm -mv ; daar waar sprake is van een Cg-horizont bevindt de top zich op een diepte van 40 tot 65 cm -mv. Op basis van het onderzoek wordt een archeologisch vlak verwacht vanaf een diepte van 30 tot 50 cm -mv.

Er lijkt geen sprake te zijn van een meerlaags onderzoek , maar dit kan zich wel voordoen indien een akkerdek aangetroffen wordt. In dat geval dient een archeologisch vlak aangelegd te worden in de top van het akkerdek (onder de moderne bouwvoor) en in de top van de daaronder gelegen zandbodem. 4. 8 Gaafheid en conservering Uit het bureauonderzoek komt niet naar voren dat de bodem binnen het plangebied al dermate diep is verstoord dat hier geen behoudenswaardige archeologische resten meer verwacht hoeven te worden. De top van een eventueel sporenniveau kan verwacht worden onder de toplaag en onder de (resten van) een eventueel akkerdek. Dergelijke sporen kunnen plaatselijk goed bewaard gebleven zijn en zijn mogelijk al aanwezig vanaf ongeveer 30 cm onder het maaiveld. Eventuele dierlijke of menselijke resten of andere organische resten boven de grondwaterstand zullen slecht geconserveerd zijn. Anorganische resten (aardewerk , vuursteen , e. d. ) zijn doorgaans goed bewaard. In verkoolde staat zullen ook organische resten doorgaans goed bewaard zijn. 4. 9 Motivering Het bovenstaande is gebaseerd op het uitgevoerde bureau- en verkennend booronderzoek en de daarin opgenomen gespecificeerde archeologische verwachting en onderzoeksresultaten alsook op het uitgebreide onderzoek van de opgraving Aarle. HOOFDSTUK 5 DOELSTELLING EN VRAAGSTELLING 5.

1 Doelstelling Doel van archeologische onderzoek is het toetsen van de opgestelde gespecificeerde verwachting en het karteren en waarderen van eventuele archeologische resten binnen het plangebied ten behoeve van het ex situ veiligstellen van de aanwezige archeologische resten en bijbehorende informatiewaarde. 5. 2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders Het onderzoek betreft een karterend en -indien vindplaatsen aangetroffen worden- een waarderend en opgravend onderzoek. Hele specifieke thema’s kunnen (nu nog) niet benoemd 16

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

worden. Mogelijk zijn er in de NOaA 14 en provinciale dan wel gemeentelijke kaders 15 en/of syntheses van archeologisch onderzoek nog een aantal algemene aandachtspunten m. b. t. het gewenste archeologische onderzoek geformuleerd. Het onderzoek levert sowieso aanvullende informatie aan het reeds uitgebreid onderzocht gebeid Aarle. 16 In het kader van het onderhavige onderzoek dient na het veldwerk bekeken te worden of specifieke onderzoeksvragen/lacunes , vermeld in de hierboven vermelde literatuur , kunnen worden beantwoord op basis van de aangetroffen archeologische resten uit bepaalde perioden. In het kader van het evaluatieverslag dient aangegeven te worden of , en welke relevante informatie/vragen uit de betreffende stukken kan worden geput. 5. 3 Vraagstelling Het is vooral van belang om na te gaan in hoeverre er in het te onderzoeken gebied archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Indien dit het geval is , dienen door middel van een goed gefundeerde vraagstelling alle aspecten tijdens het archeologisch onderzoek te worden belicht. Het archeologisch onderzoek is gericht op het zoeken naar archeologische vindplaatsen en hun ruimtelijke en (cultuur)landschappelijke context. Voor alle vragen geldt indien ze niet beantwoord kunnen worden , dat de meest waarschijnlijke oorzaak hiervan dient te worden genoemd.

Centrale vraag: Liggen binnen het plangebied behoudenswaardige archeologische vindplaatsen? 5. 4 Onderzoeksvragen 17 De volgende meer algemene onderzoeksvragen vormen mede het kader van het onderzoek. Algemeen: 1. Zijn er archeologische resten (sporen , structuren , vondsten , paleoecologische resten) in de bodem aanwezig , of zijn er aanwijzingen dat deze hier verwacht mogen worden? 2. Indien het onderzoek geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijvoorbeeld alleen losse vondsten) oplevert , welke verklaring is hiervoor dan te geven? 3. In hoeverre komen de onderzoeksresultaten overeen met de opgestelde verwachting van het uitgevoerde vooronderzoek? 4. In hoeverre sluiten de onderzoeksresultaten aan bij de uit de opgraving van gebied Aarle (Tol e. a. 2017) verkregen resultaten? Landschap en bodem: 5. Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van het plangebied en de (eventueel aanwezige) vindplaatsen daarbinnen (aardkundige situatie , afstand tot water , reliëf)? 6. Hoe is de opbouw van het profiel in bodemkundige zin? Wat zijn de kenmerken van de stratigrafische eenheden? Is er sprake van loopvlakken , begraven bodems , ophogingslagen , akkerdekken en/of cultuurlagen? 7. Welke depositionele en postdepositionele processen hebben zich afgespeeld en wat is het effect daarvan op het archeologische bodemarchief? Perioden en sites: 14 https://noaa.

cultureelerfgoed. nl/#/search 15 Zie ook https://odzob. nl/kaarten met de kaartlaag Erfgoed en Archeologie. 16 Tol e. a. 2017. 17 Ten einde kromme zinsconstructies vanwege de gewenste openheid van vragen te voorkomen , wordt er op gewezen dat ook gesloten vragen (die met ja of nee zouden kunnen worden beantwoord) gemotiveerd met een degelijke onderbouwing beantwoord dienen te worden.

17

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

8. 9.

versie 08-07-2025

,

Indien er archeologische resten aanwezig zijn , kunnen er binnen de vindplaats aparte sites onderscheiden worden , en zo ja , op welke gronden? Wat is per archeologische site in het onderzoeksgebied: a. de ligging (inclusief diepteligging) en begrenzing b. de geologische , geomorfologische en/of bodemkundige eenheid c. de omvang (inclusief verticale dimensies) d. de aard /complextype / functie e. de samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en mobilia) f. de vondst- en spoordichtheid g. de stratigrafie h. de ouderdom , periodisering , typo-chronologische classificatie i. de relatie met eventueel andere aangetroffen complexen

Vondsten en paleo-ecologische resten: 10. Welke mobiele vondsten zijn gedaan? Om welke materialen , soorten , typen , functies , aantallen , gewichten gaat het en uit welke context komen de vondsten? Wat is de datering van de vondsten en waarop is de datering gebaseerd? 11. In welke mate dragen zij bij aan de datering van lagen , sporen , structuren , sites e. d. ? In welke mate bevinden vondsten zich in primaire positie en in welke mate gaat het om vondsten zonder context? Welke conclusies zijn te trekken uit de fragmentatiegraad en de mate van conservering of verwering van objecten? 12. Zijn er plaatsen aan te wijzen met een opvallend grote vondstconcentratie en wat is de samenstelling ervan? Is er sprake van (kennelijk) intentionele deposities? 13. Wat is de aard en conservering van paleo-ecologische resten? In welke mate en in welke context zijn ze aangetroffen? Wat is de datering van de paleo-ecologische resten en waarop is de datering gebaseerd? In welke mate dragen zij bij aan de datering van sporen , lagen , structuren , sites e. d. ? Gaafheid , conservering en waardering van de vindplaatsen: 14. In welke lagen , zones of gebieden bevinden zich gave en goed geconserveerde archeologische resten of waar zijn ze te verwachten? 15. Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten? 16. Wat is de waardering van de sites (cfr.

KNA-waarderingstabel per aangetroffen complex c. q. vindplaats)? HOOFDSTUK 6 METHODEN EN TECHNIEKEN 6. 1 Strategie Het onderzoek bestaat uit een proefsleuvenonderzoek met de mogelijkheid tot doorstart naar een opgraving. Het onderzoek wordt uitgevoerd conform de procesbeschrijvingen in de vigerende KNA 18 / BRL SIKB 4000 en dit programma van eisen. Tevens zijn de diverse KNA Leidraden (zoals de Veldhandleiding Archeologie 2002) van toepassing. Indien na aanleg van alle proefsleuven en de veldevaluatie van het proefsleuvenonderzoek blijkt dat er sprake is van een behoudenswaardige vindplaats (of meerdere vindplaatsen) en de gemeente Best besluit dat deze dient te worden opgegraven , kan er doorgestart worden naar een opgraving en kunnen de regels uit onderhavig PvE opnieuw van toepassing worden verklaard. Hiertoe zal direct na aanleg van de proefsleuven fase 1 en mogelijk ook proefsleuven fase 2 op een vooraf vastgelegd tijdstip overleg plaatsvinden met de bevoegde overheid en de opdrachtgever 18 Per

1 april 2024 is KNA 4. 2 vigerend. Indien de uitvoerende partij reeds hiertoe gecertificeerd is dient conform de versie 4. 2 gewerkt te worden. Zo niet geldt versie 4. 1. ,

,

18

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

worden de waardering en selectie van de eventueel aanwezige vindplaatsen besproken. Afspraken over de gevolgen hiervan – opgraving (behoud ex situ) of bescherming van de vindplaats (behoud in situ) – worden schriftelijk vastgelegd en door opdrachtgever , de bevoegde overheid en uitvoerende senior KNA-archeoloog wederzijds bevestigd. Indien behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn en behoud in situ hiervan door bijvoorbeeld planaanpassing niet mogelijk is , kan meteen besloten worden tot een doorstart naar een opgraving van (een deel van) het onderzoeksgebied. Het kan voorts noodzakelijk zijn om de onderzoeksvragen uit dit PvE aan te vullen , specifiek gericht op de aard en ouderdom van de aangetroffen vindplaats(en) of om de praktische strategie voor het veldwerk aan te passen. Ook deze schriftelijke aanvulling op dit PvE (addendum) wordt door opdrachtgever , bevoegde overheid en uitvoerder wederzijds bevestigd en door alle partijen goedgekeurd. en

6. 2 Methoden en technieken Het proefsleuvenonderzoek bestaat uit de aanleg van vijf (5) sleuven van 4 bij 25 m. Figuur 5. Bij het positioneren van de sleuven is rekening gehouden met de huidige inrichting (die deels behouden blijft) en met de toekomstige inrichting. De sleuven worden in twee fases aangelegd. In eerste aanleg worden twee sleuven aangelegd binnen de zone van de beoogde nieuwbouw (sleuf 1 en 2 , zwart omlijnd op figuur 5) en afhankelijk van de resultaten worden de aanvullende sleuven 3 t/m 5 (blauw omlijnd op figuur 5) aangelegd. De aanleg van de aanvullende sleuven is enkel noodzakelijk indien de resultaten van de sleuven 1 en 2 daarom vragen door de aanwezigheid van archeologische resten en/of sporen. Het noordelijke deel van het plangebied wordt geheel herbestemd (deels bebouwing/wonen , deels natuur en bos). In het noordelijke deel zijn de sleuven op de micro-topografie georiënteerd met een ruwweg noord-zuid oriëntatie. In het zuidelijke deel van het plangebied blijft de bestaande situatie grotendeels behouden. Enkel in het zuidoosten wordt een gedeelte van een bestaande loods gesloopt en gesaneerd en door natuur/bos. Aldaar wordt een sleuf gepositioneerd in de zone die vervangen bestemmingswijziging ondergaat. Bij de uitvoering dient evenwel rekening gehouden te worden met de bovengrondse sloop van de nu nog aanwezige loods.

Het definitieve puttenplan kan op basis van de werkelijke veldsituatie aangepast worden naar bevinding van de projectleider in het veld en de feitelijke terreincondities. Het sleuvenonderzoek zoals dit momenteel ingetekend is binnen het onderzoeksgebied in de twee onderzoeksfases , beslaat een totale onderzoeksoppervlakte van 500 m². Rekening houdend met de oppervlakte van het onderzoeksgebied (6. 100 m²) wordt met het sleuvenonderzoek een dekkingsgraad van 82, % behaald. Indien uitgegaan wordt van het planvoornemen (ca. 4. 200 m²) , wordt met het sleuvenonderzoek een dekkingsgraad van 119, % behaald. Ter aanvulling en indien dit vanuit oogpunt van een goede waardenstelling noodzakelijk is , kan op initiatief van de projectleider en na overleg met en goedkeuring door het bevoegd gezag en opdrachtgever , 150 m² extra worden ingezet. De eventuele opgraving wordt uitgevoerd in zo groot mogelijke onderzoeksputten. De omvang van de opgraving wordt bepaald door de bevindingen van het proefsleuvenonderzoek. De opgraving zal evenwel nooit de begrenzing van de herontwikkeling binnen het plangebied overschrijden.

Indien tijdens het onderzoek (proefsleuven dan wel opgraving) blijkt dat archeologische sporen buiten de begrenzing van de geplande ingrepen doorlopen (maar binnen het plangebied) , wordt een waarderingsadvies opgesteld aan de hand van de waarderingscriteria in de KNA en een wordt advies gegeven ten aanzien van inrichting en beheer. Dat kan betekenen dat een deel van een spoor dat te kwetsbaar is voor duurzaam behoud verder opgegraven moet worden , maar het kan ook betekenen dat afdekking door middel van worteldoek en/of zand voldoende is om de archeologisch resten in de bodem te kunnen behouden. De archeologisch uitvoerder doet hiervoor een voorstel , het besluit ligt bij de bevoegde overheid.

19

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best.

,

versie 08-07-2025

Figuur 5. Proefsleuvenplan op moderne topografische ondergrond. Het plangebied is rood omlijnd en het herontwikkelingsgebied is zwart omstippeld. 6. 3 Vlakaanleg en vlakdocumentatie 19 Vlakaanleg 20 • Alle onderzoeksputten dienen te worden gegraven door een graafmachine met een gesloten bak met gladde snede.

19 KNA Specificaties OS02 t/m OS11. 20 Aanvulling op specificatie OS03 (aanleggen vlakken).

20

Programma van Eisen: Aarleseweg 42-42a te Best Gemeente Best. •

•

•

•

• • •

•

•

• • • • •

,

versie 08-07-2025

Er wordt altijd tenminste één vlak aangelegd en gedocumenteerd , ook als dat ‘leeg’ of verstoord is. Dat vlak wordt in voorkomend geval aangelegd op het niveau waar men sporen had kunnen verwachten en de waarneembaarheid het meest optimaal is. Aanleg van vlakken en afgraven van lagen gebeurt zoveel mogelijk vanuit de stratigrafische opbouw , zodat vondsten per stratigrafische eenheid verzameld kunnen worden. Na iedere haal van de graafmachine wordt het vlak met een metaaldetector gecontroleerd. Bij een complexe stratigrafie of indien zich sporen op verschillende niveaus bevinden , worden meerdere vlakken aangelegd , onderzocht en beschreven. Ten behoeve van het aanleggen van de onderzoeksput(ten) wordt de moderne bouwvoor verwijderd tot in de top van de ongeroerde bodem. Dit niveau wordt ongeacht de zichtbaarheid van grondsporen , zorgvuldig nagezocht ten behoeve van het waarnemen van eventuele vondstconcentraties en/of grondsporen. Indien vondstconcentraties voorkomen en deze betreffen concentraties vuursteen , zie paragraaf 6. 5 inzake vuursteensites. Vanaf de top van de bodem wordt -bij afwezigheid van vondstconcentraties- de ondergrond in dunne lagen verwijderd. Al schavend wordt een archeologische vlak aangelegd op het niveau waar sporen zichtbaar zijn en het vlak voldoende leesbaar en interpreteerbaar is.

Indien tijdens het verdiepen van een onderzoeksput muurwerk wordt getraceerd , dan wordt dit nader bestudeerd alvorens het onderzoek gecontinueerd kan worden. Minimaal dient een profieldam haaks op de muur te blijven staan , zodanig dat de muur in verband met de bovengrond gedocumenteerd kan worden. Na overleg met opdrachtgever en bevoegde overheid kan de best mogelijke vervolgstrategie bepaald worden. Bij het verdiepen , worden vondsten per stratigrafische laag verzameld. Het vlak en stort wordt met een professionele metaaldetector systematisch en vlakdekkend onderzocht. Bij het aantreffen van bijzondere archeologische resten wordt , indien nodig , een specialist geraadpleegd die deze archeologische resten verder onderzoekt en conserveert. Bij het aantreffen van verstoringen in het vlak dienen deze te worden verklaard en gedateerd. Er kan , anders gezegd , niet worden volstaan met een duiding van ‘(sub)recente verstoring’. Verstoorde zones dienen verder verdiept te worden totdat de onverstoorde bodem bereikt wordt (veelal C-horizont) ter controle van mogelijke dieper liggende aanwezige archeologische sporen. Gedurende periodes met hoge/hete temperaturen worden maatregelen getroffen opdat (nietafgewerkte) sporen geen vergaande uitdroging of verwaaiing ondergaan.

Vlakdocumentatie 21 Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen , dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek in principe alle sporen te worden gecoupeerd en afgewerkt om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient hierover contact opgenomen te worden met de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant/gemeente Best. Zie ook paragraaf 6. 5. Bij paalgaten wordt extra gelet op de stand van paalkernen en op insluitsels (steenpakkingen , ligstenen onder palen). Alle vlakken worden in overzichten en waar nodig in detail gefotografeerd. Alle profielen worden in overzichten en waar nodig in detail gefotografeerd. Alle sporen worden aan de bovenzijde gefotografeerd. Alle coupes worden gefotografeerd waarbij zij voorzien zijn van een noordpijl en fotobordje met identificatiegegevens. Daar waar het bordje storend is (met het oog op publicaties) wordt tevens een identieke foto zonder bordje gemaakt.