25004.03 - Visiedocument Dorpsplein Best - Versie 27 februari

Dorpsplein OP Z’N BEST Visie voor het Dorpsplein en omgeving

wonen en ontmoeten groen

evenementen

winkels

voorzieningen

horeca



Archiefexemplaar van BL25-01060

- Visie Dorpsplein en omgeving

Visie Dorpsplein en omgeving

2

Concept

INLEIDING

4

Waarom deze visie?

5

De opdracht van de raad

6

Het advies vanuit Best

7

HET VERHAAL VAN HET DORPSHART

8

Het dorpshart van toen tot nu

9

Een volgende stap

11

VISIE OP HET DORPSHART

12

Een hart dat klopt - met levendige functies door de dag heen

16

Een hart met karakter - een plek met betekenis voor heel Best

26

Een toegankelijk hart - te voet, op de fiets, met het OV en de auto

32

UITWERKING PER GEBIED

38

Het Dorpsplein

40

Raadhuisplein en binnentuin

44

Gebied Den Ekker

48

Koetshuistuin en omgeving

50

Kapelplein en omgeving

51

BIJLAGEN

52

A: parkeren, groen en kermis

53

B: raming en planning

58

C: samenvatting participatieopbrengsten

62

3

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

WAAROM DEZE VISIE?

INLEIDING

Het Dorpsplein is een belangrijke plek in Best: het hart van het dorp! Het is de plek waar evenementen plaatsvinden, waar mensen elkaar ontmoeten en waar gewinkeld, gewoond en gewerkt wordt. Het Dorpsplein en omgeving zijn steeds aantrekkelijker en levendiger geworden. De afgelopen jaren hebben we al verschillende plannen gemaakt en uitgevoerd. Een tijdje geleden kreeg de openbare ruimte een verbeterslag en zijn er gebouwen toegevoegd aan het plein.

Het Dorpsplein is nog niet af Dit hoofdstuk geeft aan waarom we een visie voor het Dorpsplein en omgeving maakten. Wat de opdracht was en wat inwoners, ondernemers en organisaties belangrijk vinden voor deze plek.

Zo mist er een ‘pleinwand’ en is er weinig horeca, terrassen en groen. De auto heeft een prominente plek. Dit draagt niet bij aan een gezellige sfeer. Veel Bestenaren vinden het belangrijk dat het plein en omgeving levendiger en mooier worden. Ook de ontwikkelingen in de stationsomgeving en in de Brainportregio hebben invloed op het gebied. Net als de plannen voor een nieuw gemeentehuis en een mogelijke fusie met de gemeente Oirschot. Daarom maakten we een visie voor het Dorpsplein en omgeving.

le sp rp

Do in

Hier ziet u het studiegebied en transformatiegebied voor de visie van het Dorpsplein en omgeving Studiegebied Transformatiegebied

Dit document beschrijft de visie op het Dorpsplein en omgeving We laten zien hoe het gebied rondom het Dorpsplein wordt ‘afgemaakt’. En hoe het dorpshart als geheel aantrekkelijker en levendiger wordt. Deze visie gaat over het gebruik en de uitstraling van het gebied. En natuurlijk staan we ook stil bij de bereikbaarheid, gezondheid en duurzaamheid. Ook hebben we rekening gehouden met verschillende ontwikkelingen die er spelen. Voor het maken van deze visie hebben we gesproken met inwoners, ondernemers, eigenaren, organisaties en ambtenaren van de gemeente Best. Deze gesprekken hebben een beeld gegeven van de wensen, ideeën en behoeften vanuit Best. We zijn ook verschillende initiatieven tegengekomen, die het dorpshart de komende jaren mooier en leuker kunnen maken. Zo werken ondernemers, inwoners, organisaties en gemeente samen aan een écht kloppend hart voor Best.

4

5

Visie Dorpsplein en omgeving

DE OPDRACHT VAN DE RAAD De gemeenteraad heeft op 26 september 2022 kaders vastgesteld voor deze visie op het Dorpsplein en omgeving. Hierin staat dat de visie specifiek over het Dorpsplein en het Raadhuisplein moet gaan. Maar ook over de omgeving van het gebied: van de St. Odulphuskerk tot Den Ekker. De visie zoekt zo de verbinding met de omliggende gebieden (bijvoorbeeld met de nieuwe stationsomgeving).

Concept

HET ADVIES VANUIT BEST

Veel mensen dachten mee:

Afgelopen tijd hebben we met veel verschillende mensen gesproken. Uit deze gesprekken komen twee hoofdlijnen:

40 mensen

100 mensen

683 mensen

      

  

  

Ga door op de ingeslagen weg! De nieuwe inrichting (o.a. de Hoofdstraat en Koetshuistuin) valt in de smaak: zowel van de openbare ruimte als de gebouwen. Maak dit verder af in het centrum.

27 belanghebbenden     

Zorg voor levendigheid én groen... ...aan de zuidkant van het plein, richting Den Ekker en het station. Maak levendige gebouwen met erboven wonen of kantoren. Geef voetgangers, fietsers en groen meer ruimte. En nieuwe ontwikkelingen in Best en omgeving bieden kansen!

De kernwaarden uit het centrumplan van 2010 en de kaders van 2022 zijn het uitgangspunt voor deze visie op het Dorpsplein en omgeving:

90 kinderen ‚     ‚„      € 

88 mensen  ­€ ­

35 ambtenaren

20 mensen

‚ƒ   

     

740 mensen

50 mensen   

  

Hieronder zie je een aantal punten die Bestenaren als advies meegeven voor het Dorpsplein en omgeving. Zie ook pagina 62.

Kernwaarden (oktober 2010)

Kaders van de gemeenteraad

•

De visie...

• • •

•

• •

•

Hoe maken we van het Dorpsplein en omgeving een uitnodigend en bruisend hart van Best, waar wat te beleven is, waar je elkaar ontmoet en je je thuis voelt?

6

•

n

•

Maak het Raadhuisplein aantrekkelijker

lei

•

Maak een levendiger plein met horeca, terrassen en meer zitgelegenheid

isp

Naast deze ‘opdracht van de raad’ is ook de Omgevingsvisie van Best een belangrijk uitgangspunt voor de visie Dorpsplein en omgeving. Binnen deze kernwaarden en kaders gingen we met inwoners, ondernemers en organisaties in gesprek over de vraag:

Den Ekker

Meer groen rondom het Dorpsplein en minder verharding

hu

•

Koetshuistuin

ad

•

schetst een uitnodigend Dorpsplein met open routes en zichtlijnen, beperkte bouwhoogte en ruimte voor groen. zoekt de verbinding met de omliggende gebieden. biedt ruimte voor horeca en wonen met oog voor de balans van woon- en beleefgenot. zet fietsers en voetgangers centraal bij de verkeersafwikkeling. biedt innovatieve oplossingen voor parkeren met zo weinig mogelijk ‘blik’ op straat. staat geen uitbreiding van detailhandel toe, verplaatsen in het centrum is mogelijk. heeft aandacht voor innovatieve energieconcepten, circulariteit en klimaatadaptatie. zoekt de koppeling met het project Samen Gaan als dit tot voordelen leidt. volgt voor het hele plangebied één participatietraject met specifieke aandacht voor het monumentale deel van het gemeentehuis en de herbestemming daarvan.

Een logische route van Dorpsplein naar Den Ekker

Ra

• •

Een bruisend dorpshart, onder andere in de vorm van een gezellig dorpsplein; inbedding van culturele en bestuursfuncties in het centrum; compact primair winkelgebied met logische routing; stedenbouwkundige structuur met hoge kwaliteit en toekomstwaarde; adequate verkeers- en parkeervoorzieningen; toevoegen van nieuwe woonkwaliteit.

 Dorpsplein

Zorg voor niet te grote, regelmatige evenementen op het plein

Voeg bomen en planten toe voor een aantrekkelijke wandelroute

Maak ‘n (bewaakte) fietsenstalling

Geen gemeentehuis aan het Dorpsplein Auto’s uit het zicht, maar met een goede parkeeroplossing

Maak een nieuwe, veilige loopen fietsroute naar het station 7

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

HET DORPSHART VAN TOEN TOT NU 1750-1850

HET VERHAAL VAN HET DORPSHART Het dorpslint en de kerk Dit hoofdstuk vertelt het verhaal van ons dorpshart. Hoe het is ontstaan, hoe het er voor staat en wat er op ons afkomt. Vanuit dit verhaal kunnen we een sterke visie maken, die past bij het Bestse centrum.

Eind 18de eeuw bestond Best uit verschillende buurtschappen, zoals Naastenbest. Tot 1819 behoorden deze tot de gemeente Oirschot. Daarna werd Best een zelfstandige gemeente. De weg tussen Best en Oirschot (nu de Oirschotseweg en Hoofdstraat) was in deze periode al belangrijk. De weg liep vroeger langs het geboortehuis van Sint-Odulphus. Later werd hier een houten kapel gebouwd; nog later een stenen kerk (de Sint-Odulphuskerk). Sint-Odulphus is nog steeds de beschermheilige van Best. Hij wordt vaak afgebeeld met een appel: als symbool voor gehoorzaamheid.

1850-1940

Dorpshart op een kruispunt Aan het begin van de 20ste eeuw kwamen er steeds meer winkels en woningen langs de Dorpsstraat, nog steeds dé doorgaande route door Best. In 1903 werd besloten om een nieuw gemeentehuis te bouwen midden in het dorp: op het kruispunt van de Dorpsstraat en de weg naar de steenfabriek. Dit punt is tot op de dag van vandaag te herkennen als ‘het hart van Best’. Op de kaart hiernaast is ook het spoor te zien. Dat in 1866 is aangelegd tussen Boxtel en Eindhoven. Het spoor lag toen bovengronds.

8

9

Visie Dorpsplein en omgeving

1940-2000

Concept

2000-2024

EEN VOLGENDE STAP

Van Dorpsplein naar Dorpshart

Het Dorpsplein en omgeving: nu en in de toekomst

Bestenaren vonden dat het centrum nog niet ‘af’ was. In 2010 werd daarom een centrumplan opgesteld. Het doel: een bruisend dorpshart. Een aantal elementen uit het plan is de afgelopen jaren uitgevoerd. Zo is de bestrating van het Dorpsplein en de Hoofdstraat vernieuwd en de Hoofdstraat autoluw gemaakt. Daarnaast zijn er gebouwen opgeknapt en toegevoegd om de levendigheid van het centrum te vergroten. Veel mensen zijn blij met deze veranderingen. Aan de zuidzijde van het Dorpsplein en aan de kant van Den Ekker is de ontwikkeling nog niet van de grond gekomen. Daarnaast is de ondergrondse parkeergarage, die in het plan van 2010 ingetekend stond, niet gerealiseerd.

Raadhuisplein en Dorpsplein In 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog, raakte het gemeentehuis zwaar beschadigd. Daarom is het in 1950 gesloopt. Op dezelfde plek werd in 1962 een nieuw gemeentehuis geopend. Dit gemeentehuis stond met de voorkant naar het Raadhuisplein. De gemeente groeide snel na de oorlog. In die tijd zijn verschillende nieuwe wijken gebouwd met een rechthoekig stratenpatroon. Ook het centrum groeide mee: winkelcentrum De Boterhoek werd in 1986 geopend, een voor die tijd modern winkelgebied. In de jaren ‘80 is een nieuw gedeelte aan het gemeentehuis toegevoegd. Met deze nieuwbouw is de ingang van het gemeentehuis verplaatst van het Raadhuisplein naar het Dorpsplein. En zo ontstond het huidige Dorpsplein!

Op en rondom het Dorpsplein is behoefte aan meer levendigheid en meer groen. Zodat het een uitnodigend en aantrekkelijk hart van Best is, nu en in de toekomst. Ook spelen er verschillende ontwikkelingen in het gebied en in de omgeving. Deze hebben invloed op de toekomst van het centrum. De ontwikkeling van de stationsomgeving De stationsomgeving wordt de komende jaren ontwikkeld tot een aantrekkelijk, toekomstbestendig gebied met goede verbindingen naar het centrum; een belangrijk OV-knooppunt. Er worden 600 woningen en commerciele ruimtes ontwikkeld. De ontwikkeling van Brainport Brainport Eindhoven is één van de drie economische kerngebieden van Nederland. Een van de motoren van de Nederlandse economie, een ‘innovatieve toptechnologieregio’. De regio zal zich de komende jaren sterk ontwikkelen: niet alleen op het gebied van bedrijvigheid, maar ook een sprong maken qua wonen, mobiliteit en leef- en vestigingsklimaat (groen, cultuur). Ontwikkelingen van het gemeentehuis en de mogelijke fusie Het gemeentehuis aan het Dorpsplein, waar ruim tweehonderd ambtenaren en politici werken, voldoet niet meer aan de huidige eisen. Na onderzoek heeft de raad besloten tot nieuwbouw van het gemeentehuis. Ook verkennen de gemeenten Best en Oirschot op dit moment of het haalbaar en wenselijk is om één gemeente te vormen.

Belangrijke opgaven: klimaat, brede welvaart, woningbouw, mobiliteit Er spelen nog meer ontwikkelingen en opgaven in Best. Die staan verwoord in de omgevingsvisie. Wijken moeten gezonder en duurzamer worden. We gaan woningen bouwen en versterken de groenstructuur. We zetten in op duurzame energie en verschillende vormen van vervoer. Ook de ruimte voor cultuur, activiteiten en cultuurhistorie is een belangrijke opgave. En tot slot de opgave om van het dorpshart echt een ‘place to be’ te maken! Ook de komende jaren en decennia zullen er steeds nieuwe opgaven en ontwikkelingen op het gebied afkomen. Het centrum is nooit ‘af’! Daarom maken we ook geen eindbeeld voor het Dorpshart, maar een richting waar we met elkaar naar toe willen.

10

11

Visie Dorpsplein en omgeving

VISIE OP HET DORPSHART Dit hoofdstuk beschrijft de visie op het Dorpsplein en omgeving: een overkoepelende visie, uitgewerkt in verschillende thema’s. We onderbouwen hierin ook waarom we welke keuzes maken.

Concept

De visie voor een levendig Dorpsplein en omgeving bestaat uit drie pijlers:

EEN HART DAT KLOPT met levendige functies door de dag heen

Een levendig dorpshart heeft een mix van functies: winkels, horeca, cultuur, evenementen, dienstverlening, kantoren en woningen. Het Dorpsplein en omgeving wordt daarom een gemengd gebied, waar door de dag heen verschillende activiteiten zijn. Dat zorgt voor leefbaarheid, veiligheid en draagvlak voor de voorzieningen.

EEN HART MET KARAKTER een plek met betekenis voor heel Best Een levendig dorpshart heeft karakter: een gebied met betekenis voor jong en oud, waar mensen graag komen en verblijven. We maken een gebied met mooie pleinen en straten, zon en beschutting, bomen en groen. En met ruimte om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen. Het centrum is nooit af! Maar een logische structuur zorgt voor duidelijkheid én flexibiliteit.

EEN TOEGANKELIJK HART te voet, op de fiets, met het OV en de auto

Een levendig dorpshart is bereikbaar! We willen genoeg (veilige) ruimte voor fietsers en voetgangers. Dat is goed voor de economie, gezondheid én levendigheid. De bereikbaarheid met de auto blijft belangrijk. Maar we maken deze rond het Dorpsplein wel minder prominent. Kortom: het wordt een toegankelijk centrum voor alle vervoersvormen, met de voetganger en fietser centraal.

Deze drie pijlers worden in dit hoofdstuk verder uitgewerkt.

12

13

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

Jansenstraat

Ni

Secretaris L.

eu w

str aa

t

Visie voor het Dorpsplein en omgeving

+P K oe

Plus

tsh tuin

uis

+P

Hoo

fdst r

aat

Aldi

-P

at

tra

rks

Ke Hoofdstraat

Do

n laa

. J.A

t

aa

str

n ere

He

pe

in

ple

rps

Ka

aat

r fdst

Hoo

h ter

Bo

in -P

hu

ad

Ra

EEN HART MET KARAKTER

Plein

k

oe

-P

Legenda

le isp

AH

-P

Kerk

b

Bie

Bomen en groen Pleinwand

Nazarethstraat

Monumentaal pand Groen dak of groene gevel Waterberging Ambitie: verdere vergroening centrum Toevoegen speelvoorziening EEN HART DAT KLOPT

+P

Nieuw gebouw: cultuurhuis + wonen

-P

Nieuw gebouw: horeca + wonen e

mg

g vin

Nieuw gemeentehuis/dienstverlening + wonen

nso

Nieuw gebouw: winkels + wonen

s

Be

ing

el ikk

io tat

a gra

tw

On

t

gs

elin

s

O

nt

k wik

aat

n

tio

Sta

n atio

fpl

ng

evi

g som

Kansen voor verdere ontwikkeling

+P

EEN TOEGANKELIJK HART +P +P

-P

Parkeren toevoegen en beter benutten Parkeerplekken verminderen Bewaakte fietsenstalling

14

15

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

EEN HART DAT KLOPT met levendige functies door de dag heen

Het centrum van Best kenmerkt zich door Brabantse hartelijkheid en een goed aanbod aan voorzieningen. De winkels en horeca langs de Hoofdstraat en in de Boterhoek, het restaurant op het Dorpsplein en de weekmarkt zijn favoriet bij veel mensen. Ook de bibliotheek en het gemeentehuis worden regelmatig bezocht. Evenementen als de kermis en Carnaval zijn belangrijk voor Bestenaren. Van het Dorpsplein is nu maar een deel bebouwd. Aan de zuidwestkant van het plein liggen alleen parkeerplaatsen, geen levendige functies. Rondom het plein wonen weinig mensen en het gemeentehuis is ‘s avonds en in het weekend dicht. Dit geldt ook voor de kant van het Raadhuisplein.

Voor een kloppend dorpshart en een levendig Dorpsplein (en omgeving) is een mix van functies, die op verschillende tijdstippen van de dag open zijn, van belang: winkels, horeca, cultuur, evenementen, kantoren en woningen. Een gemengd gebied, waar door de dag en door het jaar heen activiteiten zijn, zorgt voor leefbaarheid en economisch draagvlak voor de voorzieningen.

Detailhandel Er zijn nu verschillende type winkels in het centrum Het huidige aanbod bestaat uit1: • circa 20 dagelijkse winkels zoals supermarkten, levensmiddelenwinkels en persoonlijke verzorging; • circa 40 recreatieve winkels zoals kleding en mode, schoenen of warenhuizen; • circa 10 doelgerichte winkels zoals woon-, doe-het-zelf of plant- en dierenwinkels; • circa 10 ambachtszaken zoals een kapper of schoonheidssalon; • circa 10 diensten zoals financiële instellingen of particuliere dienstverlening. Opvallend is dat er in het centrum veel kleding- en modezaken zijn, met enkele bijzondere lokale ondernemers. De supermarkten werken als trekkers in het winkelgebied. Er is nu weinig leegstand in het centrum In 2023 was de leegstand in het centrum circa 1200 m2, zo’n 6 winkels1. De leegstand in het centrum van Best is een stuk lager dan die in vergelijkbare dorpscentra. Dit betekent dat het centrum op dit moment goed functioneert: het heeft een compacte opzet met een logisch winkelrondje.

Daarom maken we een dorpshart met een mix van functies, waar mensen graag naar toe komen.

Het advies van Bestenaren over de winkels Veel Bestenaren maken gebruik van de winkels in het centrum. De winkels zijn voor hen dan ook een belangrijke reden om naar het centrum te gaan. Mensen zijn tevreden over het aanbod voor dagelijkse boodschappen. Sommige mensen zien wel graag meer speciale winkels, zoals een speelgoedwinkel. Het advies van inwoners en vastgoedeigenaren is om de winkels in het centrum te blijven bundelen. En de supermarkten als trekker te blijven gebruiken.

Meer ruimte nodig voor winkels in het centrum De verwachting is dat er in het centrum tot aan 2030 ongeveer 2500 m2 extra ruimte voor (recreatieve) detailhandel mogelijk is. Ook in de stationsomgeving is circa 2500 m2 aan nieuwe commerciële ruimtes voorzien. Deze groei aan winkelruimte moet geleidelijk gaan én gelijk oplopen met de groei van het aantal inwoners. Een compact centrum blijft hierbij belangrijk, met aaneengesloten voorzieningen (detailhandel, horeca, etc.) en een duidelijke routing.

Toekomst: de vraag naar winkels neemt toe in Best Het aantal inwoners van Best gaat de komende jaren groeien (zo’n 6% extra in 2035 en 10% in 2050). De groei van het aantal inwoners zorgt voor meer vraag naar winkels, zeker in het centrum. Aan de andere kant wordt ook een toename in het online winkelen verwacht. Toch verwachten we in totaal een bescheiden groei. In de gemeente voorspellen we tot 2030 ongeveer 5.000 m2 aan groeiruimte voor recreatieve detailhandel1. Voor dagelijkse boodschappen is er zo’n 1600 m2 groeiruimte. Deze wordt ingevuld door de geplande supermarkt in Aarlesche Erven.

Programma voor de detailhandel Dorpsplein en omgeving •

Tot aan 2030 is er ongeveer 2500 m2 groeiruimte voor (recreatieve) detailhandel mogelijk.

•

Deze groei moet geleidelijk plaatsvinden. Het winkelgebied moet compact blijven met een duidelijke routing, aaneengesloten (winkel)voorzieningen en de supermarkten als trekker.

•

16

1 Bron: Analyse detailhandel en horeca gemeente Best, BRO, 2023. In dit document is nog geen rekening gehouden met extra groei van inwonwers in de Brainportregio/door ASML.

Verplaatsen van verspreid liggende winkels naar het centrumgebied is een goede mogelijkheid.

17

Visie Dorpsplein en omgeving

Cultuur

Horeca De horecazaken in het centrum liggen verspreid In het centrum zijn nu 16 horecazaken aanwezig: 8 restaurants, 6 fastservice (‘snelle service’ of afhaalhoreca) en 2 drankverstrekkers (cafés). Er is op dit moment geen duidelijke plek waar horecazaken geconcentreerd zijn, zoals een plein of een straat. Het centrum van Best heeft geen hotel.

Door het autoluwe karakter van het centrum is het niet wenselijk om horeca toe te voegen gericht op bezorgen en afhalen. Wel is het goed om aan te sluiten bij diverse trends: •

Horeca wordt steeds meer gebruikt voor ontspanning en ontmoeting; Er is meer vraag naar restaurants en fastservice, minder naar bars; Schaalvergroting van horecazaken; Veel vraag naar terrassen, buiten is het nieuwe binnen; Horeca krijgt een hoge maatschappelijke betekenis; Gezondheid is hierbij steeds belangrijker; Combinaties van horeca met andere functies (zoals cultuur) zijn aantrekkelijk.

• Het totale horeca-aanbod per inwoner in het Bestse centrum is vergelijkbaar met dat in andere centra. Er zijn relatief weinig fastservice-zaken en relatief veel restaurants. Het advies van Bestenaren over de horeca Om het centrum en het Dorpsplein levendiger te maken, ziet een grote groep mensen hier graag meer horeca en terrassen. Bij voorkeur geconcentreerd op één plek. Het Dorpsplein zelf wordt vaak genoemd als goede plek voor meer horeca. Andere genoemde locaties zijn: de oudbouw van het gemeentehuis en bij Den Ekker. Meer horeca zorgt (volgens ondernemers) voor meer levendigheid en veiligheid in de avonduren. Ook noemen sommige mensen dat er voor jongeren te weinig te doen is in het centrum. Een fijne horecaplek kan hier invulling aan geven. Sommige omwonenden vragen daarbij aandacht voor geluidoverlast. Een grotere vraag naar horeca verwacht Door de groei van het aantal inwoners ontstaat er ruimte voor de horeca om uit te breiden en om meer horeca toe te voegen2. Om hoeveel extra ruimte het gaat, is niet goed in te schatten. Dit komt door de grote verscheidenheid in type horecabedrijven en in omvang.

Concept

• • • • •

Programma voor de horeca Dorpsplein en omgeving •

•

Er is ruimte voor extra horeca in het centrum, bij voorkeur geconcentreerd aan het Dorpsplein. Bezorg- en afhaalhoreca is op deze plek niet gewenst. Voor de levendigheid is het wenselijk om terrassen toe te voegen. Die liggen bij voorkeur aan de zonzijde van het plein.

In Best zijn verschillende culturele voorzieningen Je vindt er bijvoorbeeld: • Theater: Joe Mann Natuurtheater en ’t Tejaterke • Museum: Bevrijdende vleugels, speelgoedmuseum, Norton Museum, klompenmuseum • (Pop)podium: kleine voorziening in JC TODO, Lidwinakerk (concerten en koren) • Muziekscholen, sportscholen en dansscholen • Bioscoop BioBest en bibliotheek (die net is verbouwd) Van deze voorzieningen liggen de bibliotheek, het Norton Museum, dansschool, Musical’s Cool en Stichting Cultuurplein Best in het centrum. De bioscoop bevindt zich naast het station. De andere voorzieningen liggen verspreid in de gemeente. Er is daardoor niet echt sprake van een ‘cultureel hart’. Het advies van Bestenaren over cultuur Sommige mensen geven aan een theater of een bioscoop in het centrum te missen. Zo heeft een ondernemer het idee geopperd van een bioscoop aan het Dorpsplein, gecombineerd met horeca. Ook in de oudbouw van het gemeentehuis zien mensen graag een theater of filmhuis verschijnen. Kunst en cultuur zijn belangrijk voor de levendigheid Cultuur is onderdeel van ons verleden en heden, zegt iets over Best en over wie wij zijn. We kunnen ons uitleven tijdens Carnaval, maar ook samen de Tweede Wereldoorlog herdenken. Kunst en cultuur zorgen zo voor sociale samenhang en ontspanning en dragen bij aan de leefbaarheid, identiteit en aantrekkelijkheid van de gemeente.

In Best en in het centrum streven we daarom naar een levendig cultureel klimaat. Met kunst en cultuur die zichtbaar, toegankelijk én beleefbaar is. Voor jongeren en ouderen vragen we hierbij extra aandacht. Een goed aanbod kan hun welzijn vergroten en eenzaamheid tegengaan. Het culturele aanbod is de afgelopen jaren niet meegegroeid met Best Zeker nu het inwonersaantal de komende jaren verder groeit, is er ruimte nodig voor zo’n 1900 m2 aan extra culturele voorzieningen. We denken hierbij aan het versterken van het bestaande aanbod. Mogelijk is hiervoor wel meer ruimte of zijn er nieuwe locaties nodig.

18

2

Bron: Analyse detailhandel en horeca gemeente Best, BRO, 2023.

Zo heeft ‘t Tejaterke op dit moment al te weinig ruimte. Ook is er vraag naar oefenruimtes voor dans en muziek. En de bioscoop heeft een onzekere toekomst in de nieuwe stationsomgeving. Het behoud van deze voorzieningen in Best vinden veel mensen wel belangrijk. Het centrum is een mooie plek voor méér cultuur: het hart van het dorp Door het combineren van meerdere voorzieningen in één gebouw (bioscoop, theater, horeca, werken en ontmoeten) wordt dit aantrekkelijker en eerder rendabel. Een goed cultureel aanbod zorgt bovendien voor versterking van het gehele centrum.

Programma voor cultuur Dorpsplein en omgeving •

Er is ruimte nodig voor de groei van culturele voorzieningen. Het hart van Best is hiervoor een goede plek.

•

Vervolg: onderzoek samen met partijen uit het dorp de precieze mogelijkheden, bijvoorbeeld voor een cultuurhuis of bioscoop in het centrum, in combinatie met horeca, ontmoeten en ondernemerschap.

19

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

Markt en evenementen

Wonen

Er zijn nu verschillende markten en evenementen op en rondom het Dorpsplein door het jaar heen Elke zaterdag vindt de wekelijkse markt plaats. Deze bestaat uit 30 kramen, verspreid over het Dorpsplein en het Raadhuisplein. Eén keer per jaar in juli wordt de kermis gehouden. Daarnaast worden op het Dorpsplein onder andere Koningsdag en Carnaval gevierd.

In het centrum wonen circa 1.600 inwoners Er staan bijna 1.100 woningen in het centrum. Een gemiddeld huishouden bestaat uit 1,5 persoon. Dat is laag vergeleken met de hele gemeente: hier bestaat een huishouden uit gemiddeld 2,3 personen. Ook de woningdichtheid in het centrum is met zo’n 45 woningen per hectare niet heel hoog vergeleken met andere dorps- of stadscentra. omgeving beperkt blijft. Daarom is het maximale aantal evenementen per jaar opgenomen. Ook zijn er geluidsnormen bepaald en regels over bijvoorbeeld eindtijden en veiligheid. In het beleid zijn het Dorpsplein en de Koetshuistuin als evenementenlocatie aangewezen. Voor de Koetshuistuin gelden strengere regels zodat de tuin in stand blijft.

De kermis: een lange traditie in Best De kermis van Best bestaat al meer dan 100 jaar. De oudste gevonden documenten komen uit 1918. Maar mogelijk werd de kermis hier al eerder gehouden. De kermis van Best staat bekend als één van de mooiste en goedkoopste kermissen van Nederland. Met ongeveer 100 attracties (een oppervlak van ongeveer 1500 m2 voor de kramen) trekt de kermis ongeveer 300.000 bezoekers per jaar. De kermis zorgt met zijn verschillende tradities en gebruiken voor verbinding van bezoekers en inwoners van Best. Daarnaast zet de kermis Best op de kaart.

Inrichting van de openbare ruimte Voor het organiseren van de markt en evenementen is het praktisch als de inrichting van de openbare ruimte voldoet aan een aantal randvoorwaarden: •

Het advies van Bestenaren over evenementen De inwoners van Best vinden kleine evenementen zoals de weekmarkt en GLOW belangrijk. Volgens inwoners zorgen ze voor levendigheid en verbondenheid. Wel willen inwoners graag dat er tijdens evenementen op geluidoverlast gelet wordt. Ook werd geopperd dat de weekmarkt meer gecentreerd kan worden op één plek. De meningen van Bestenaren over de kermis zijn verdeeld. Sommigen hechten veel waarde aan de kermis. Anderen geven liever meer ruimte aan groen en terrassen. Een ander idee voor evenementen komt van ‘Hartje Best’. Het voorstel is om een overdekte markthal te maken voor evenementen zoals de weekmarkt, ijsbaan of Carnaval. Evenementen zijn onderdeel van de Bestse cultuur en zorgen voor levendigheid Volgens de omgevingsvisie wordt Best gewaardeerd om haar culturele voorzieningen en kleine en grote evenementen. Deze zijn een uiting van de rijke cultuurhistorie van Best. Vele evenementen, zoals Carnaval en de kermis vinden al sinds jaar en dag plaats en zorgen voor een levendig cultureel klimaat in het dorp. Dit willen we zo goed mogelijk behouden. Daarom stsaan we ook open voor nieuwe initiatieven. Impact op de omgeving beperken Het evenementenbeleid (2019) zorgt ervoor dat evenementen in goede banen worden geleid en dat de impact op de 20

• • •

Houd met het planten van bomen rekening met de plaatsing van kramen of tenten. Bijvoorbeeld door ze minimaal 12 meter uit elkaar te zetten. Zorg dat de lichtmasten, bankjes en fietsenrekken op het plein uitneembaar zijn. Maak de benodigde (ondergrondse) voorzieningen, zoals vaste stroompunten of watertappunten. Houd bij de positionering van nieuwe bebouwing (met name woningbouw) rekening met geluid.

†

Programma voor markt en evenementen Dorpsplein en omgeving •

Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we zoveel mogelijk rekening met (flexibele) ruimte voor de markt en evenementen. De kermis is een belangrijk evenement dat veel ruimte vraagt. We gaan een plan maken hoe de kermis in deze nieuwe ontwikkeling een plek kan krijgen.

•

•

Bij woningen in het centrum is aandacht voor geluid nodig. Zorg voor een slimme woningplattegrond en gevel.

In het centrum staan veel appartementen: 87%. Zo’n 13% is een grondgebonden woning. Van de woningen is 40% een koopwoning, 26% particuliere huur en 29% is sociale huur. Er wonen veel ouderen in het centrum Van de centrumbewoners zijn 810 mensen ouder dan 65 jaar: dat is meer dan de helft van het totaal. In de hele gemeente is ruim 20% ouder dan 65 jaar. Er wonen dus in verhouding erg veel ouderen in het centrum. Het advies van Bestenaren over wonen Inwoners en ondernemers zien graag meer woningen voor jongeren en starters in het centrum. Deze groepen maken het centrum levendig. Ze geven daarom aan dat er betaalbare en sociale woningen in het centrum moeten komen. Wel mag dit niet ten koste gaan van de levendigheid. Daarom zien Bestenaren graag dat de woningen boven winkels en voorzieningen komen. Wanneer er nieuwe woningen in het centrum komen, willen inwoners graag veel groen rondom de woningen. Daarnaast vinden mensen parkeren en verschillende typen woningen belangrijk. Een aantal mensen is voorstander van wat hogere woningbouw. Woningen mogen rondom het Dorpsplein van hen best 5 à 6 verdiepingen hoog zijn. Dit zorgt ervoor dat er meer woningen gebouwd kunnen worden. Mensen hopen dat de woningen zo betaalbaar zijn. Plekken waar inwoners kansen zien voor woningen zijn boven nieuwe winkels en voorzieningen en bij Den Ekker.

We zetten in op woningen voor starters, kleine huishoudens en gezinnen in het centrum Door de groei van het aantal inwoners moeten we in Best vóór 2040 zo’n 4.100 woningen bouwen. Hierbij is extra aandacht nodig voor 1- en 2-persoonshuishoudens en ouderen. Van de nieuwe huizen moet 70% betaalbaar, hiervan moet 30% sociale huur zijn.

We bieden ruimte voor een pilot om te onderzoeken wat een overdekte markthal oplevert voor het centrum.

bron: allecijfers.nl; 2023

Een (klein) deel van dit woningprogramma kan in het centrum worden gerealiseerd. We zetten hierbij vooral in op appartementen voor jongeren, starters en kleine huishoudens en enkele ‘stadswoningen’ voor gezinnen: een mix van huur- en koopwoningen. Zo ontstaat een goede mix van leeftijden en type huishoudens in het centrum. Duurzaam en sociaal bouwen Naast genoeg betaalbare woningen benoemt het Bestse volkshuisvestingprogramma drie ambities: fijne en gezonde wijken, duurzame woningen en een zorgzame samenleving. Nieuwe woningen in het centrum moeten daarom voldoen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente. Denk hierbij bijvoorbeeld aan circulair en biobased bouwen. We vinden het ook belangrijk om hierbij in te zetten op ontmoeting en welzijn. Bijvoorbeeld door een gezamenlijke tuin, dakterras of sportruimte bij een woningbouwproject en een prettige openbare ruimte erom heen.

Programma voor wonen Dorpsplein en omgeving •

Het toevoegen van woningen in het Dorpshart is wenselijk. De vraag is groot, het zorgt voor levendigheid in het gebied en ‘draagvlak’ voor winkels en andere voorzieningen.

•

We zetten in op appartementen voor jongeren, starters, kleine huishoudens en enkele gezinswoningen.

•

Bij woningbouw zijn betaalbaarheid, duurzaamheid, groen en ontmoeting/welzijn van belang.

•

We bouwen woningen vooral boven op winkels en voorzieningen. Zo is er op de begane grond ruimte voor centrumfuncties en kan daar boven gewoond worden.

21

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

Gemeentehuis Het huidige gemeentehuis staat aan het Dorpsplein Het heeft een oppervlak van ongeveer 6.500 m2, waarvan 5.218 m2 nieuwbouw en 1.260 m2 oudbouw. Het gemeentehuis is verouderd en er is veel achterstallig onderhoud. De inrichting sluit niet meer aan bij de wensen en eisen van deze tijd. Het gebouw mist de openheid en uitstraling die past bij een aantrekkelijke en toekomstbestendig gemeentehuis. In 2021 is daarom het project ‘Samen gaan’ opgestart In dit project werd de gezamenlijke huisvesting van de gemeente en Bestwijzer onderzocht. Het doel is het versterken van de samenwerking tussen gemeente en organisaties en het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Voor de huisvesting van ‘Samen gaan’ zijn verschillende mogelijkheden onderzocht: renovatie van het gemeentehuis, nieuwbouw op de bestaande locatie en op een nieuwe locatie. In deze eerdere analyse werd nieuwbouw op de locatie ‘parkeerplaats Albert Heijn’ als beste beoordeeld. Doorslaggevend waren duurzaamheid, multifunctioneel ruimtegebruik en financiën (omdat daarbij geen tijdelijke huisvesting nodig was). Door de mogelijke fusie met gemeente Oirschot is het project ‘Samen gaan‘ on hold gezet.

Tijdelijke huisvesting wordt onderzocht We gaan als gemeente waarschijnlijk niet meer investeren in het huidige gemeentehuis: het is te verouderd. Daarom wordt wordt een tijdelijke huisvesting van het gemeentehuis toch onderzocht. Het hiernaast genoemde doorslaggevende argument voor de locatiekeuze is daarom niet meer actueel. Een andere belangrijke ontwikkeling is de mogelijke fusie met de gemeente Oirschot De komende tijd wordt deze fusie onderzocht. Dat doen we zorgvuldig en kost tijd: in elk geval een aantal jaar. Omdat we niet willen dat de ontwikkelingen in het centrum daardoor stil komen te staan, onderzoeken we in dit project verschillende scenario’s voor het gemeentehuis en Bestwijzer en bekijken ook wat er op korte termijn al kan gebeuren aan het plein. We geven ook de voor- en nadelen per scenario aan. En binnen welke randvoorwaarden plannen ontwikkeld kunnen worden. Zo kan uiteindelijk een goede afweging worden gemaakt.

Het advies van Bestenaren Vanuit de participatie komt een sterk advies voor het gemeentehuis naar voren. Veel mensen vinden dat het huidige gemeentehuis niet bijdraagt aan de gezelligheid en levendigheid op het plein. Het is ’s avonds en in het weekend een stille hoek. Mensen zien het gemeentekantoor daarom bij voorkeur verhuizen naar een andere locatie. Zo ontstaat in het hart van het dorp ruimte voor de gewenste levendige functies: horeca, winkels, cultuur en wonen. Als mogelijk alternatieve locatie noemen mensen de stationsomgeving. De publieksbalie en raadszaal zien inwoners wel graag in het centrum. Ook op de bijeenkomst in De Buffel klonk dat signaal. “Het oude gemeentehuis staat nu met de achterkant naar het plein. De voorkant is weggestopt. Maar architect De Bever wilde de raad hier zichtbaar laten vergaderen. Het gebouw straalt symboliek uit en daarom moeten we de publieke functie hier juist terugbrengen: in hartje Best.”

Programma voor het gemeentehuis Dorpsplein en omgeving De locatiekeuze voor het gemeentehuis moet voldoen aan drie randvoorwaarden: •

Levendigheid: het gebouw draagt bij aan de levendigheid van het plein. De plint (begane grond) heeft een open karakter. Kantoorfuncties komen niet op de begane grond.

•

Voortgang: de ontwikkeling van het Dorpsplein kan op korte termijn doorgaan en komt niet tot stilstand.

•

Toekomstgericht: de locatie van het gemeentehuis biedt ruimte voor een mogelijke uitbreiding of verandering. We streven ook naar een combinatie van functies. Bijvoorbeeld door het delen van de loketfunctie of vergaderruimtes.

We werken in dit project met vier scenario’s. Pas na het besluit over de fusie kan één scenario worden gekozen.

22

•

Groot: gemeentehuis van de fusiegemeente in zijn geheel in het dorpshart, bijvoorbeeld gecombineerd met Bestwijzer (> 6.000 m2 BVO)

•

Middel: gemeentehuis van Best in het dorpshart, gecombineerd met Bestwijzer (6.000 m2 BVO)

•

Klein: alleen een publieksfunctie en raadszaal in het dorpshart, overige functies ergens anders (2.000 m2 BVO)

•

Geen gemeentehuis in het dorpshart

23

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

EEN HART DAT KLOPT met levendige functies door de dag heen

Voor een levendig dorpshart, met een mix van functies, zetten we in op:

eu w

str aa

t

Een logisch winkelrondje met drie supermarkten als trekker De Hoofdstraat en Boterhoek vormen de kern van het compacte winkelgebied. Behoud van de supermarkten is hierbij cruciaal.

Ni

A

straat

Secretaris L. Jansen

Het Dorpsplein met horeca, winkels en cultuur: • Er komt nieuwe horeca met een heerlijk terras op de zonzijde. • We onderzoeken de komst van een bruisend cultuurhuis (bioscoop, theater, podium). • We gaan de oudbouw van het gemeentehuis beter benutten voor diverse (gemeentelijke) ceremonies en bijeenkomsten. • Er blijft voldoende ruimte voor de markt en evenementen.

Plus

Koe tsh

aat

C

ofd

str

tuin

uis

Aldi

e

He

laa

pe

Ka

.A. nJ

st ren

at

tra

rks

Ke

B

Samen met de huidige winkels, horeca en bibilotheek wordt het plein hét hart van Best.

A

aat

str oofd

B

Het Raadhuisplein richt zich op diensten en zorg, winkels en horeca: • Als (de publieksbalie van) het gemeentehuis in het centrum blijft, komt dit aan het Raadhuisplein. • Op de hoek van het Raadhuisplein en de Hoofdstraat komt een winkelpand. Dit is aantrekkelijk voor de tegenover gelegen winkelpanden aan de Hoofdstraat en maakt de afslag naar het Raadhuisplein logisch.

Kerk Nazarethstraat

D

lein

isp

rh ote

u dh

a

k

Ra

oe

H

C

t

raa

Ho

B

AH

b

Bie

Legenda Winkels Horeca Cultuur Zorg en welzijn Gemeentehuis

Be

D

Bij het Kapelplein maken we een aantrekkelijke route van station naar centrum Hier past een diensverlenende functie (bijvoorbeeld zorg, welzijn) goed.

s

aat

fpl

a gra

Monument gemeentehuis Nieuwe gebouwen

on ati

Op verschillende plekken in het dorpshart komt ruimte voor meer woningen Boven voorzieningen of bij de Koetshuistuin.

24

St

Kansen voor toevoegen woningen

25

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

EEN HART MET KARAKTER een plek met betekenis voor heel Best

Het dorpshart heeft betekenis voor Bestenaren: het is van oudsher het sociale, economische, bestuurlijke en religieuze hart van Best. Met het raadhuis, de kerk, de winkels en de cafés. Met tradities, zoals Carnaval en de kermis. Het historische lint van de Oirschotseweg, de Hoofdstraat en de Nieuwstraat is er nog steeds herkenbaar.

Beleving en karakter

Ook in de toekomst blijft het dorpshart een gebied met betekenis. We zorgen dat het een plek is voor jong en oud, waar mensen graag komen en verblijven.

Inwoners vinden de schaal en het dorpse karakter van Best aantrekkelijk. De kleinschaligheid en gemoedelijkheid van het dorp, de verbinding met steden eromheen en de groene, ruime wijken zijn kwaliteiten in een snel groeiende regio.

Daarom werken we aan een gebied met mooie pleinen, gebouwen en straten, met zon en beschutting, bomen en groen. Een gezonde en levendige plek, met genoeg ruimte om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen.

Tegelijkertijd zorgt de groei van het dorp (en de regio) ervoor dat het karakter van Best langzaamaan verandert. Het is de uitdaging om mee te bewegen met de ontwikkelingen en tegelijkertijd de bijzondere kwaliteiten van Best te behouden. Ook in het centrum. Niet voor niets is de titel van de omgevingsvisie: ‘Best 2040, dorp van formaat’.

Het centrum is nooit af! Maar door het maken van een logische structuur, die past bij de geschiedenis, zorgen we voor duidelijkheid én flexibiliteit voor de verschillende ontwikkelingen.

Een ‘dorp van formaat’ in de metropoolregio Eindhoven Best is van oorsprong opgebouwd uit een aantal buurtschappen, met elk een eigen karakter. Deze zijn ondertussen aan elkaar gegroeid, maar nog steeds herkenbaar.

In het centrum is het historische lint, dat de buurtschappen verbindt, nog steeds zichtbaar Langs dit lint (Oirschotseweg, Hoofdstraat en Nieuwstraat) vind je verschillende historische gebouwen en monumenten. Bijvoorbeeld de Sint-Odulphuskerk en de oudste (nog bestaande) boerderij van West-Europa, de Armenhoef, die net buiten het centrum ligt. Het centrum is in verschillende periodes gebouwd en bevat een mix van gebouwen met verschillende bouwjaren. Zo is de winkelstrip aan de kant van Den Ekker een typisch gebouw uit de jaren ‘60 en de Boterhoek uit de jaren ‘80. Het centrum bestaat vooral uit laagbouw, met veel gebouwen tussen de drie en vijf tot zes verdiepingen hoog. Het Dorpsplein en omgeving: verbeterd, maar niet ‘af’ In het centrumplan van 2010 is een stap gezet om het centrum aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken. In deze periode is de openbare ruimte in een groot deel van het centrum opnieuw ingericht. Ook zijn er aan de noordkant van het Dorpsplein nieuwe gebouwen gekomen. Bijvoorbeeld het gebouw van De Buffel en het gebouw

26

naast de Koetshuistuin. De zuidkant van het plein, met de parkeerplaats en het gemeentehuis, is echter niet levendig. Vooral ‘s avonds en in de weekenden is het een stille plek. Door het ontbreken van duidelijke pleinwanden voelt het gebied kaal en niet ‘af’. Ook de kant van Den Ekker en het Raadhuisplein is niet sfeervol ingericht. Dit gebied voelt daarom niet als een echt onderdeel van het centrum. Advies van Bestenaren over de sfeer en beleving Bestenaren willen graag het persoonlijke en dorpse karakter versterken in het centrum. De onlangs aangelegde openbare ruimte en gebouwen vallen in de smaak. Deze sfeer mag doorgezet worden. ‘Speels’ en met warme kleuren: dat vinden mensen belangrijk. Met gebouwen die bijdragen aan de levendigheid. Sommige mensen geven aan dat er daarbij best wat hoger gebouwd mag worden. Zo kunnen we (met een dorpse sfeer) toch genoeg woningen toevoegen aan het centrum. Vijf of zes verdiepingen moet, volgens deze mensen, zeker passen op enkele plekken. Verder mag het centrum volgens Bestenaren een gezellige, groene, dorpse en bruisende plek worden. Het Dorpsplein, het Raadhuisplein en Den Ekker kunnen gezelliger ingericht worden Inwoners vinden dat de parkeerplaatsen aan het Dorpsplein en de inrichting van Den Ekker de sfeer negatief beïnvloeden. Ook het gemeentehuis draagt in hun ogen niet bij aan een levendig centrum.

Het terras van de Buffel en de Koetshuistuin worden als fijne plekken ervaren waar mensen graag komen. Hoewel er al wat verbeterd is, zien mensen kansen om het Dorpsplein en de rest van het centrum aantrekkelijker te maken. Sommige inwoners suggereren om hierbij in te spelen op de identiteit en het verhaal van Best.

Programma voor beleving en karakter Dorpsplein en omgeving •

We koesteren het dorpse karakter van het centrum. Tegelijkertijd spelen we in op nieuwe ontwikkelingen, onder het motto ‘dorp van formaat’. We zorgen voor een logische overgang naar de (nieuwe) stationsomgeving.

•

We zetten de inrichting van het centrumplan uit 2010 voort. Met extra aandacht voor het Dorpsplein en Raadhuisplein. Het toevoegen van kunst kan bijdragen aan de identiteit en beleving. We beschermen de cultuurhistorische waarden in het centrum, zoals de lintbebouwing en historische en monumentale gebouwen.

•

Het Dorpsplein wordt afgemaakt met pleinwanden. Het Dorpsplein en Raadhuisplein krijgen een levendige uitstraling met voldoende entrees aan het plein en een actieve begane grond van de gebouwen.

•

Nieuwe ontwikkelingen krijgen een bij het centrum passende bouwstijl. Met materialen en afmeting die past bij de locatie en bij Best, een dorp van formaat.

27

Visie Dorpsplein en omgeving

Groen Best ligt midden in een prachtig Nationaal Landschap: het Groene Woud Het buitengebied van Best heeft een divers karakter. Aan de ene kant vind je er open landschappen met landbouwgrond. Aan de andere kant heb je het cultuurhistorisch waardevolle populierenlandschap (vroeger belangrijk voor de klompenindustrie) en de bos- en heidegebieden. In het centrum merk je weinig van deze kwaliteit: terwijl het buitengebied maar één kilometer fietsen is. Het landschap gaat (door de snelweg en ringweg) abrupt over in de bebouwde omgeving. In het centrum vind je enkele boom- en groenstructuren Het historische lint van de Oirschotseweg, Hoofdstraat en Nieuwstraat vormt een belangrijke verbinding met het buitengebied. Voor een deel wordt deze begeleid door een boomstructuur. Ook de Kapelaan J.A. Heerenstraat en Raadhuisstraat zijn groene structuren in het dorpshart. Andere groene plekken in het centrum zijn de Koetshuistuin, de tuin van de kerk en de begraafplaats. Op de parkeerplaatsen zijn grote bomen te vinden, bijvoorbeeld aan het Nazarethplein. Het advies van Bestenaren over het groen Inwoners waarderen de Koetshuistuin. Ze zien graag dat het Dorpsplein en omgeving groener worden, met meer speelen beweegmogelijkheden voor jong en oud. Een groot deel van de mensen wil dat er meer bomen en planten toegevoegd worden op het plein.

Verharding kan op sommige plekken vervangen worden door bomen of ander soort groen. Ook willen verschillende inwoners meer groen tegen de hittestress. Bijvoorbeeld met groene daken of gevels.

Gezond en duurzaam Doel: een groene leefomgeving in het centrum Groen is van belang voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving én voor ons vestigingsklimaat. Bovendien vraagt klimaatverandering om aanpassing van de openbare ruimte. Meer groen zorgt voor minder hitte en een betere gezondheid. Zeker van kwetsbare mensen. We willen het groen in het centrum daarom versterken. We zetten in op het toevoegen van groen: op pleinen, langs straten, op daken en gevels. We willen ook de gebruiks- en belevingswaarde van groen verbeteren. Bijvoorbeeld om te ontmoeten, bewegen en spelen. Bij nieuwbouw hebben we afgesproken om met een groennorm te werken (zie bijlage). Natuurinclusief bouwen is ook een aspect dat we belangrijk vinden bij nieuwbouw. Doel: een sterke hoofdgroenstructuur De gemeente wil de groenstructuren behouden en versterken. Ook in het centrum streven we naar een gezonde en onderling verbonden hoofdgroenstructuur, met een sterke ecologische groeninrichting. Doel: goed onderhoud, aangepast op het type groen De gemeente wil de inrichting en beheer van het groen duurzaam maken. Voor biodiversiteit kiezen we diverse, bloeiende beplanting, die bestand is tegen klimaatverandering in een bebouwde omgeving. Om de sociale veiligheid te versterken moet het groen er verzorgd uitzien en geen onoverzichtelijke plekken creëren.

Programma voor groen Dorpsplein en omgeving •

•

•

•

28

Concept

In het gebied komt meer groen, met mogelijkheden voor spelen, ontmoeten en bewegen. We versterken de groenstructuren in het centrum (Hoofdstraat, Raadhuisplein, route naar het station). We kiezen diverse, bloeiende beplanting met aandacht voor biodiversiteit, onderhoud en veiligheid. We gaan hittestress tegen met verschillende vormen groen (groene daken, gevels, in de openbare ruimte).

Duurzaamheid en gezondheid: actuele thema’s In onze omgevingsvisie is een gezonde leefomgeving één van de speerpunten. Een gezond en veilig leefklimaat is daarbij van belang. Waarbij het voor elke inwoner mogelijk is om dicht bij huis te sporten, bewegen en elkaar te ontmoeten. Daarnaast speelt ook duurzaamheid hierbij een grote rol. De gemeente streeft ernaar om, samen met de Brainport Regio, als eerste energieneutraal te zijn Dit betekent minder energiegebruik en meer duurzame energie-opwek. De gemeente houdt zich hierbij aan de afspraken uit het Klimaatakkoord. We stimuleren innovatieve energieconcepten en willen bestaande woningen aanpassen om de klimaatdoelen te halen. Alle woningen moeten een hoog energielabel hebben en in 2050 aardgasvrij zijn. Er zijn nog meer duurzame ambities De gemeente wil ook een afvalloze gemeente zijn. Dan produceren we geen huishoudelijk restafval meer. Het doel is ook dat materialen hoogwaardig hergebruikt worden. De gemeente zet daarnaast in op duurzame mobiliteit om de CO2-uitstoot te verlagen. Tot slot is er aandacht voor klimaatadaptatie: om Best aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. Hierbij is groen en waterberging belangrijk. Spelen en bewegen: belangrijk om gezond te blijven Het Speelruimtebeleidsplan en het Sport- en Beweegakkoord van Best benoemen het belang van spelen en bewegen.

Het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte is daarbij één van de doelen. We willen de openbare ruimte meer beweegvriendelijk inrichten. Zodat mensen uitgenodigd worden om te wandelen, fietsen, spelen en sporten. Het advies van Bestenaren voor duurzaam en gezond Inwoners doen voorstellen om de gezondheid en duurzaamheid in het centrum te versterken. Bijvoorbeeld het toevoegen van groen voor verkoeling. De wens is meer groen op het plein, langs muren en op daken. En tegels vervangen door groen. Inwoners stellen ook voor om zonnepanelen op daken te plaatsen. Ze willen ook maatregelen tegen zwerfafval. Veel kinderen en jongeren hebben de wens om in het centrum meer ruimte te maken voor groen, sport en spel. Bijvoorbeeld een pannakooi of een plek om te skaten. Dat maakt het centrum ook aantrekkelijker voor hen.

Programma voor gezond en duurzaam Dorpsplein en omgeving •

Het centrum wordt duurzaam: gebouwen hebben een hoge energetische waarde en zijn uiterlijk in 2050 van het gas af. Bij nieuwbouw wordt aandacht besteed aan een gezond binnenklimaat (o.a. geluid), zodat er prettig gewoond en gewerkt kan worden.

•

We zetten in op het voorkomen van afval en op circulair materiaalgebruik. We hergebruiken materialen in het centrum zoveel mogelijk.

•

Wandelen en fietsen krijgen prioriteit (STOMP-principe), om duurzaamheid en gezondheid te stimuleren.

•

In het centrum maken we ruimte voor ontmoeten, spelen en bewegen in de openbare ruimte. Ook openbare toiletten zijn belangrijk in het centrum.

•

We zetten in op klimaatadaptatie. Bijvoorbeeld door meer groen en waterberging.

29

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

EEN HART MET KARAKTER een plek met betekenis voor heel Best

Voor een levendig dorpshart, met karakter, zetten we in op:

eu w

str aa

t

We versterken groen en gezondheid • Op het Dorpsplein en Raadhuisplein komt er meer ruimte voor groen en waterberging. We behouden ook ruimte voor markt en evenementen. • We onderzoeken de mogelijkheden om de Koetshuistuin uit te breiden. • We versterken de laanstructuur in het centrum vanaf de Kapelaan J.A. Heerenstraat. • We voegen spel- en sport mogelijkheden toe. • Daken gebruiken we voor duurzaamheid en gezondheid: energie, waterberging, groen.

Ni

A

straat

Secretaris L. Jansen

tuin

uis

tsh

Koe

.A. nJ

st ren

e

He

laa

pe

Ka

E

at

tra

rks

C

A

We koesteren het lint en maken het af Het historische lint (Hoofdstraat, Nieuwstraat) heeft veel waarde. We behouden het karakter ervan. Door op de hoek met het Raadhuisplein een gebouw toe te voegen, maken we het lint verder af.

t

raa

F

Aldi

Ke

B

Plus

B

D

Een ‘nieuw lint‘ van station tot Den Ekker Het nieuwe lint wordt een wandelroute langs verschillende plekken in het centrum. Via het station, Kapelplein, de Boterhoek richting het Dorpsplein en Raadhuisplein. Met groen, goede verlichting en bankjes: een prettige looproute voor iedereen.

is hu

ad

fd

Hoo

in

ple

at stra

Ra AH

Kerk

b

Bie

Nazarethstraat

Legenda Plein

D

E

We maken een plein met duidelijke wanden We maken het Dorpsplein af door gebouwen toe te voegen. Hierdoor krijgt het plein een duidelijke vorm en versterken we de belevingswaarde.

Nieuwe gebouwen Bomen en groen Pleinwand

C

Er ontstaat een openbare binnentuin De bestaande binnentuin van het gemeentehuis wordt vergroot en openbaar. Hierdoor voegen we een groene plek toe aan het centrum.

Groen dak/gevel Waterberging n

tio

F

30

Het Raadhuisplein wordt een echt plein Het Raadhuisplein wordt autovrij. Zo ontstaat er een echt plein. Hier komt ook ruimte voor groen. En een aantal parkeerplekken .

Monumentaal pand

Sta

Ambitie: vergroening Toevoegen speel- / sportvoorziening

31

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

EEN TOEGANKELIJK HART te voet, op de fiets, met het OV en de auto

Verkeersroutes Lopen en wandelen spelen een prominente rol in de Bestse geschiedenis. Niet voor niks staat Best al sinds 1700 bekend om zijn klompenmakerijen. En in 1934 vestigde de schoenenfabriek van Bata zich hier. Zelfs de Carnavalsnaam van Best, Klompengat, verwijst naar dit verleden. Het centrum is de afgelopen jaren al steeds meer voetgangersvriendelijk geworden. Maar ook met de fiets, auto en het openbaar vervoer kunnen bewoners, werknemers, ondernemers en bezoekers het centrum goed bereiken. Verschillende grote ontwikkelingen hebben invloed op verkeer en parkeren in het centrum. Er komen meer inwoners, de regionale functie van het station verandert en het gemeentehuis krijgt een nieuwe plek. Voor een goede bereikbaarheid willen we hierop anticiperen. Tegelijkertijd blijven we flexibel: we weten niet hoe de toekomst eruit ziet!

Voor een toegankelijk dorpshart willen we de fietser en de voetganger meer ruimte geven in het centrum. Zodat je er veilig kunt komen en verplaatsen en je fiets gemakkelijk kunt parkeren. Goed voor de voorzieningen en het verblijfsklimaat, maar ook duurzaam en gezond. Een goede bereikbaarheid met de auto blijft belangrijk. We willen auto’s wel minder prominent maken rondom het Dorpsplein. We zetten ook in op het openbaar vervoer. En nieuwe duurzame oplossingen, zoals deelauto’s. Kortom: een toegankelijk centrum voor alle vervoersvormen, met de voetganger en fietser centraal.

Bezoekers van het centrum komen nu vaak met de auto Bijna de helft van de mensen gebruikt de auto bij een centrumbezoek*. Veel bezoekers blijven niet lang, vaak tussen de 30 en 60 minuten (44 %). Mensen komen vaak doelgericht naar het centrum toe. Dit komt door het compacte centrum waar het makkelijk en efficiënt winkelen is. Rond 2010 is de routing door het centrum aangepast Voorheen konden automobilisten over de Hoofdstraat door het centrum rijden. Dit wordt nu ontmoedigd. Daardoor is de Hoofdstraat meer autoluw geworden en rijden de meeste auto’s erom heen (via het Raadhuisplein en de Nazarethstraat). Voor fietsers is de route niet veranderd. Zij kunnen nog steeds over de Hoofdstraat door het centrum fietsen. De bereikbaarheid van het centrum met de fiets wordt goed beoordeeld door Bestenaren (met een 8,5 van de 10). Door het autoluw maken van de Hoofdstraat in 2010 is het centrum meer een voetgangersgebied geworden. Daarnaast is er een rondje dat mensen vaak lopen tijdens het winkelen. Dit loopt via de Hoofdstraat en de Boterhoek. Er zijn verschillende vormen van openbaar vervoer Best is goed bereikbaar met de trein: dankzij het treinstation vlakbij het centrum. Door het centrum rijdt de bus via het Raadhuisplein en de Nazarethstraat.

Het advies van Bestenaren over het verkeer Inwoners hebben de wens voor meer voetgangersverbindingen in het centrumgebied. Dat moet prioriteit krijgen. Ze geven aan dat het station beter verbonden kan worden via een looproute. Ook wordt er aandacht gevraagd voor veilige oversteekplaatsen voor voetgangers. Sommige mensen vragen om minder doorgaand verkeer op de Hoofdstraat. De auto’s zorgen er soms voor onveilige situaties. Volgens sommige mensen kan het invoeren van eenrichtingsverkeer op de Hoofdstraat een oplossing zijn. Inwoners zien ook graag bredere en veiliger fietspaden. En betere trottoirs met goede bestrating zodat de toegankelijkheid voor mindervaliden verbeterd wordt. De stenen op het Dorpsplein kunnen glad worden als het net heeft geregend. Een goede bereikbaarheid blijft belangrijk voor een aantrekkelijk en goed functionerend centrum In Best willen we de situatie voor fietsers en voetgangers makkelijker maken. Dit staat in de onze omgevingsvisie. We hanteren hierbij het ‘STOMP-principe’, waarbij lopen en fietsen prioriteit krijgen. In het centrum blijven we daarom inzetten op logische langzaamverkeersroutes en een duidelijk en vergroot voetgangersgebied. Midden in het dorpshart krijgt de auto een minder prominente rol. Het autoverkeer leiden we meer aan de buitenkant om het winkelgebied heen.

Zo wordt het dorpshart voetgangersvriendelijk én blijven tegelijkertijd de parkeerterreinen en voorzieningen bereikbaar. Daarom onderzoeken we hoe we dit het beste kunnen doen. Zodat het geen problemen op andere plekken veroorzaakt. De omgevingsvisie benoemt ook de ambitie om Best beter te verbinden met het buitengebied. We versterken daarom de recreatieve routes vanuit het centrum. Ook zijn de ‘gewone’ fietsroutes belangrijk, deze verbinden het centrum bijvoorbeeld met de nieuwbouwwijken.

32

*

Bron: Analyse detailhandel en horeca gemeente Best, BRO, 2023.

Een betere bereikbaarheid met het openbaar vervoer We willen de positie van het openbaar versterken. Belangrijk voor een goed functionerend centrum, zeker als er steeds meer inwoners zijn. Daarom maken we een nieuwe loop- en fietsroute die het centrum met het station en de nieuwe stationsomgeving verbindt. Ook hebben we aandacht voor goed ingerichte bushaltes in het centrum.

Programma voor verkeersroutes Dorpsplein en omgeving •

In het centrum hanteren we het STOMP-principe. Hierbij krijgen voetgangers en fietsers prioriteit.

•

We maken aantrekkelijke en veilige loop- en fietsroutes in het centrum, naar het station, het buitengebied en de nieuwbouwwijken. Het winkellooprondje door de Boterhoek blijft in tact.

•

Rondom het Dorpsplein en Raadhuisplein gaan we het voetgangersgebied vergroten en veiliger inrichten. Bushaltes willen we op een centrale plek in het centrum (blijven) accomoderen. Zodat deze gemakkelijk gebruikt worden.

•

Voor auto’s maken we een goede route rondom het centrum. De bereikbaarheid blijft op peil. Loopafstanden vanuit de auto naar het centrum kunnen enigzins toenemen.

33

Visie Dorpsplein en omgeving

Concept

Parkeren Fietsers parkeren hun fiets nu op verschillende plekken Wanneer mensen in het centrum hun fiets parkeren, dan maken ze gebruik van de fietsnietjes. Die staan op verschillende plekken in het centrum. Op dit moment is er geen (bewaakte) fietsenstalling in het centrum. Het meest dichtbij is de gratis bewaakte fietsenstalling bij het station. In het centrum zijn ruim 900 parkeerplaatsen voor auto’s Die zijn niet altijd gelijkmatig bezet. De grootste drukte qua parkeren is gemeten op dinsdag en donderdag tussen 10 en 11 uur*. Tijdens deze meting was bijna 90% van de parkeerplaatsen bezet. Er waren toen nog ruim 100 plekken vrij. Op zaterdag (tussen 10 en 11 uur) was het wat minder druk: bijna 75% was bezet. Het valt op dat er in het centrum ‘s nachts weinig auto’s geparkeerd staan: 23% (gemeten op woensdagnacht tussen 2 en 3 uur). Er waren op dat moment bijna 700 plekken vrij. Parkeren is nu gratis, maar wel gereguleerd Op dit moment is het grootste deel van het centrum een blauwe zone (parkeerschijfzone). De blauwe zone geldt op maandag tot en met zaterdag van 9:30 tot 18:00 uur, met een maximale parkeerduur van 2 uur. Bewoners kunnen hiervan een ontheffing krijgen. Het gratis parkeren is op dit moment een duidelijke meerwaarde voor het centrum.

Het advies van Bestenaren over parkeren Veel mensen zijn tevreden over de fietsparkeerplekken in het centrum. Toch is er ook behoefte aan méér plekken en een bewaakte of overdekte stalling. Zeker voor de elektrische fiets. Dat zou mensen motiveren om vaker met de fiets te gaan. Een aantal mensen vindt dat het parkeerterrein bij het Dorpsplein niet bijdraagt aan de levendigheid. Om het plein af te maken kan hier een mooi gebouw komen. Enkele mensen vinden wel dat er weinig parkeerplaatsen zijn in het centrum. Ze geven een aantal suggesties: betere handhaving op de blauwe zone, eventueel betaald parkeren invoeren of het (lang)parkeren verder buiten het centrum plaatsen. Mensen zien het centrum namelijk graag autoluw. Een ander idee is om groen te combineren met parkeerplaatsen. Op dit moment zijn die namelijk, volgens sommigen, erg verhard. We willen fietsen en deelmobiliteit stimuleren In Best willen we fietsen stimuleren. Dat staat in onze omgevingsvisie. Dat betekent ook goede fietsparkeerplaatsen dichtbij voorzieningen. Een bewaakte stalling kan zorgen voor een extra stimulans om met de fiets te gaan. Dan bieden we in het centrum een aantrekkelijk alternatief voor de auto. De omgevingsvisie geeft ook aan dat we ruimte willen maken voor slimme mobiliteitsconcepten, zoals vraaggestuurd vervoer en bijvoorbeeld deelauto’s en deelfietsen.

Gastvrij centrum met minder ‘blik op straat’ In ons parkeerbeleid staat dat Best een gastvrije gemeente wil zijn waar bezoekers, bewoners, ondernemers en werkenden gemakkelijk een parkeerplaats kunnen vinden. Maar er hoeft ook geen overschot aan parkeerplaatsen te zijn. En ook andere kwaliteiten zijn belangrijk, zoals de behoefte aan levendigheid en groen. Rondom het Dorpsplein wordt nu veel ruimte ingenomen door (auto)parkeren. We willen het parkeren hier in de toekomst minder dominant maken. Er ontstaat dan meer ruimte voor levendige functies, fietsers en voetgangers. Daarbij moeten we wel een goede, alternatieve parkeeroplossing bedenken.