Programmabegroting 2023-2026_definitief

Structurele exploitatieruimte De structurele baten en lasten geven een inzicht in de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. O.b.v. de definitie van het kengetal structurele exploitatieruimte voor 2023 een positief kengetal van 3,6%. Dit wordt veroorzaakt doordat de mutatie van de reserves geen onderdeel zijn van de berekening van dit kengetal. Houden we hier wel rekening mee dan komt dit overeen met het opgenomen resultaat dat om en de nabij 0% is.

Belastingcapaciteit Voor dit kengetal worden de woonlasten van een gemiddeld huishouden binnen gemeente Bernheze vergeleken met het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurd is een beleidskeuze. Een lagere waarde zorgt voor meer wendbaarheid bij de begroting. De gemiddelde woonlasten van 2022 volgens Coelo zijn € 904,-. Dit is een forse stijging t.o.v. 2021. Coelo maakt geen cijfers bekend van 2023 en verder. De woonlasten van gemeente Bernheze zijn echter wel meerjaarlijks doorgerekend. Echter blijft ons kengetal tussen 2023 en 2026 (zelfs zonder deze index op de landelijke woonlasten Coelo) onder de 100%.

pagina 91

C. Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen vormen een groot onderdeel van de gemeentelijke voorzieningen voor onze inwoners. Onder kapitaalgoederen verstaan wij openbare ruimte, riolering en gemeentelijke gebouwen. Het aanschaffen en onderhouden van kapitaalgoederen legt een groot beslag op de gemeentelijke financiën. In de financiële verordening is vastgelegd dat het college de raad tenminste eens in de vijf jaar voor de kapitaalgoederen wegen, bruggen, kunstwerken, openbare verlichting, riolering en gemeentelijk gebouwen een onderhoudsplan aanbiedt. Een onderhoudsplan geeft het kader weer voor het beoogde onderhoudsniveau, de planning van het onderhoud en de kosten van het onderhoud. De raad stelt het plan vast. Het beleid van de gemeente Bernheze voor het onderhoud van kapitaalgoederen staat in de onderstaande beleidsnota’s. Kapitaalgoed

Beleidsnota

Jaartal van vaststelling

Geplande herziening

Openbare ruimte

Wegbeheer

2018

2023

Bruggen

2022

2026

Groenstructuurplan

2021

2026

Bossen (plan niet verplicht o.b.v. BBV; geen voorziening getroffen)

2013

2023

Bomenbeleidsplan

2017

2023

Openbare verlichting

Beleidsplan openbare verlichting

2021

2025

Riolering

Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2023

2020

2023

Buitensportvelden

Onderhoudsplan buitensportvelden

2018

2023

Technische voorzieningen sportparken

2018

2023

Gemeentelijke gebouwen Meerjarenonderhoudsprogramma gemeentelijke gebouwen inclusief molens

2018

2023

Kunst

2019

2024

Groen

Onderhoudsplan kunstwerken in de openbare ruimte

De onderhoudslasten voortvloeiende uit bovenstaande beleidsnota’s worden in de begroting verwerkt via jaarlijkse dotaties aan de betreffende onderhoudsvoorzieningen. De dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen zijn in overeenstemming met de door de raad vastgestelde kwaliteitsniveaus.

Kaders en beleid Belang van goed beheer en onderhoud van kapitaalgoederen De gemeente Bernheze heeft in de openbare ruimte op haar grondgebied veel infrastructurele kapitaalgoederen in de vorm van wegen, gebouwen, constructies, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, speelvoorzieningen, riolering, water en groen.

pagina 92

Het beheer hiervan is van groot belang voor de publieke functie van de gemeente op gebieden als milieu, onderwijs, verkeer, leefbaarheid, recreatie en vervoer. Deze elementen zijn van directe invloed op de burgertevredenheid vanwege de invloed op het woon-, leef- en werkklimaat van bewoners en bezoekers. Daarnaast is het belang van goed beheer en onderhoud van kapitaalgoederen groot, omdat dit een aanzienlijk financieel beslag op onze begroting legt.

Strategische onderhoudsvisie De onderhoudsvisie vormt de leidraad van de onderhoudsaanpak voor de lange termijn. De kapitaalgoederen in de gemeente moeten schoon, heel en veilig zijn. Als we achterstallig onderhoud of een terugloop in kwaliteit constateren, dan nemen wij maatregelen om deze achterstand zoveel mogelijk in te halen. Bij het onderhoud staat de beleving van de inwoners en gebruikers van de gemeente centraal. De ontvangen signalen uit de gemeente zijn belangrijk. We streven naar duurzaam onderhoud, waarbij we zoveel mogelijk kiezen voor een integrale aanpak. We maken daarbij wel de afweging tussen enerzijds de wensen en behoeften van inwoners en anderzijds de eisen van doelmatig, bestendig en duurzaam onderhoud. Daar waar mogelijk kiezen we voor het ontlasten van het milieu en streven we naar levensduur verlengend beheer. Het bezit van kapitaalgoederen is geen ambitie op zich, maar staat altijd ten dienst van het doel dat we met het kapitaalgoed willen bereiken.

Toelichting per kapitaalgoed Wegen Bij het opstellen van het beleidsplan wegbeheer gaan wij uit van adaptief beheer waarbij een meer doeltreffende vorm van wegbeheer kan worden uitgevoerd. Het planmatig groot onderhoud voeren wij uit als afgeleide van de weginspectie, gesprekken met gebruikers (in het kader van Adaptief wegbeheer), wegreconstructies, ruimtelijke ontwikkelingen, ons verkeers- en mobiliteitsplan en op basis van constateringen door onze opzichters. Hiermee voorzien we een onderhoudsniveau waarmee de wegen veilig begaanbaar zijn en sluit het aan op ons huidige beheerplan wegen. Afgelopen jaar hebben we alle werkzaamheden aan onze wegen uitgevoerd zoals opgenomen in het “Beheer en onderhoudsplan wegen 2021”. De vertaling van de reconstructie projecten (knelpunten vanuit het beheerplan wegen) vind plaats via de kadernota. Als gevolg van o.a. de realisatie van diverse bouwplannen is het areaal wegen het afgelopen jaar met 14.457 m2 toegenomen. Voor 2023 staat de actualisatie van het “Verkeers- en mobiliteitsplan” gepland. Wij willen de evaluatie “Adaptief wegbeheer” hieraan koppelen om beheer en visie in de toekomst (nog) beter op elkaar af te stemmen.

pagina 93

Kerncijfers (in m2)

Voetpaden elementenverhard

Kwaliteit

274.233

Voetpaden half-onverhard

5.851

Voetpaden met asfalt verhard

11.676

Fietspaden elementenverhard

27.514

Fietspaden half-onverhard

23.389

Fietspaden met asfalt verhard

129.961

Fietspaden met beton verhard

8.810

Hoofdrijbaan elementenverhard

869.735

Hoofdrijbaan half-onverhard

208.943

Fietspaden met asfalt verhard

1.017.780

Fietspaden met beton verhard

9.589

Totaal Vervangingswaarde

2.587.490 m2 € 195.000.000,-

Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Inspectie: Jaarlijks 50% van het totaal van de kernen 100% van het totaal buiten de kommen

0% achterstallig onderhoud Doorgaande wegen, loop- en fietsroutes en winkelcentra 3 sterrenniveau

0% achterstallig onderhoud Verkeersveiligheid gegarandeerd

Pleinen 2 sterrenniveau Overige wegen 1 sterniveau

Voldoende

Civiele kunstwerken Bernheze heeft verschillende civiele kunstwerken in beheer en onderhoud. Het beleidsplan bruggen geeft voor iedere brug aan welk draagvermogen deze brug moet hebben en welke onderhoudsmaatregelen nodig zijn. De onderhoudsconditie van de bruggen dient tenminste de kwalificatie “redelijk” (=voldoende) te hebben Hiernaast hebben we sinds 2022 ook een geluidscherm, oever beschoeiing en een fietstunnel (vanaf medio 2022) als civiel kunstwerk in beheer. Voor deze nieuwe kunstwerken is nog geen expliciete keuze gemaakt voor de beheerkwaliteit. Om voor dit moment een voorlopige kwaliteit te benoemen worden de doelstelling en begroot onderhoud op zelfde niveau geplaats als de overige civiele kunstwerken. In 2021 hebben we de volgende werkzaamheden aan onze bruggen uitgevoerd: - Vervangen 8 brugleuningen hiermee voldoen we niet alleen aan onderhoudsconditie “redelijk” maar ook aan het bouwbesluit. - Cyclisch (constructief) onderhoud aan diverse bruggen volgens het beheerprogramma. - De houten fietsbrug Meerstraat Heeswijk-Dinther is volgens plan eind 2021-begin 2022 volledig gereconstrueerd.

pagina 94

Kerncijfers

Kwaliteit

Metingsmethode Aantal bruggen

44 Inspecties volgens zes puntenschaal (lager is beter)

Aantal geluidsschermen

2

Aantal beschroeiing

1

Aantal fietstunnels

1

Functionele en technische inspectie

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Voldoende (score 3)

3,00 (sober en doelmatig)

Niveau B (gemiddeld onderhoudsniveau)

Niveau B (gemiddeld onderhoudsniveau)

Functionele en

Niveau B

Niveau B

technische inspectie

(gemiddeld onderhoudsniveau)

(gemiddeld onderhoudsniveau)

Functionele en technische inspectie

Niveau B (gemiddeld

Niveau B (gemiddeld

onderhoudsniveau)

onderhoudsniveau) Voldoende

Groen We hanteren kwaliteitsniveau B. In 2022 is het groenstructuurplan inclusief het onderhoudsplan groen, het onderhoudsplan landschapselementen en het onderhoudsplan bomen opgesteld. Deze plannen worden in samenhang met de Omgevingsvisie opgesteld en daarom, net als de Omgevingsvisie, in 2023 vastgesteld. Vanaf 2019 zijn er een aantal kwaliteitsslagen gemaakt, onder andere door het renoveren van groenvakken en verbeteringen door te voeren in de onderhoudsmethoden. De kwaliteit van het groen neemt daarmee toe maar met deze middelen is het nog niet mogelijk om alles op niveau B te krijgen. Qua inrichting verkeert daarom een groot aantal vakken nog op niveau C. Qua onderhoud worden onze groenvakken al wel op B-niveau onderhouden. Kerncijfers (in m2)

Kwaliteit

Bodembedekkers

23.882

Bosplantsoen

135.959

Botanische rozen

8.346

Heesters

61.507

Houtwal

306.888

Perkrozen

1.105

Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Inspecties volgens kwaliteitscatalogus CROW (schaal van A+ tot D)

Ambitie is alles te beheren op niveau B (basis)

B

pagina 95

Kerncijfers (in m2)

Kwaliteit

Vaste planten

2.059

Hagen

35.375

Grassen

714.269 Voldoende

Bossen Ons bosbeheer is uitbesteed aan Coöperatie Bosgroep Zuid Nederland. Zij hebben de taak om de gemeentelijke bossen in principe kostenneutraal te beheren. Dat betekent dat zij hun kosten dekken met de opbrengsten uit houtverkoop en subsidies. Een uitzondering hierop vormt natuurgebied De Maashorst. Het college heeft ingestemd met het Inrichtings- en beheerplan de Maashorst. Hierin wordt de wens geuit om over te gaan op procesnatuur. Houtoogst heeft hierin vanaf 2024 geen plaats meer. Vanaf dat moment zijn ook minder beheeringrepen nodig. Kerncijfers (in hectare)

Kwaliteit Metingsmethode

Bos

242 Schouw en werkplannen door Bosgroep

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Kostenneutraal bosbeheer

n.v.t. n.v.t.

Bomen In 2017 is het bomenbeleidsplan vastgesteld. In dit plan staat: door middel van planmatig beheer en onderhoud houden wij onze bomen gezond en veilig en zorgen wij dat de kans op overlast zoveel mogelijk wordt beperkt. Dit gaat over alle bomen, dus zowel in de kernen als in het buitengebied. In 2020 en 2021 is een inhaalslag op het onderhoud gemaakt en is een aantal bomen gerenoveerd. De kwaliteit van bomenbestand neemt daarmee toe. Door de droogte van de afgelopen jaren is er veel uitval van bomen. Met de huidige middelen is het wel mogelijk de kwaliteit van onze bestaande bomen te garanderen. De kwantiteit niet.

pagina 96

Kerncijfers

Kwaliteit

Aantal Laan- en Parkbomen

42.577

Knot-en vormbomen

3.794

Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

VTA-controle

Boombeeld aanvaard

-

Voldoende

Openbare verlichting Het onderhoud van de openbare verlichting waarborgen wij binnen de reguliere budgetten. In het beleidsplan openbare verlichting wordt vooral grote aandacht besteed aan duurzaamheid en dat wij met onze openbare verlichting willen voldoen aan de NSVV-aanbeveling “voldoende”. Met deze kwalificatie zijn de risico’s op morele en financiële aansprakelijkheidsstelling door openbare verlichting zeer beperkt en wordt er recht gedaan aan de behoefte aan de sociale veiligheid. In 2022 voorzien we de laatste 500 lichtmasten van een led armatuur. Hiermee is het gehele areaal voorzien van een led armatuur. In het energieakkoord is de doelstelling om in 2020 40% van het areaal te voorzien van energiezuinige armaturen. Bernheze zal in 2022 het gehele areaal hebben voorzien van energiezuinige armaturen. In het landelijk klimaatakkoord is vastgesteld dat in 2030 minimaal 50% energiebesparing bereikt moet zijn ten opzichte van 2013. Inmiddels hebben we een energiebesparing voor het Klimaatakkoord van 47% gerealiseerd. Inclusief de vervangingen die gepland zijn voor 2022 zal naar verwachting een besparing van 57% gerealiseerd worden. In 2022 ligt op dit moment het storingspercentage op 1,4%. Kerncijfers

Kwaliteit

Aantal masten

7.142

Aantal armaturen

7.363

Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Storingspercentage

< 7%

6,90%

Voldoende

Riolering De gemeente geeft met Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) invulling aan de zorgplicht voor een doelmatige inzameling, transport en behandeling van afvalwater, en de omgang met hemel- en grondwater.

pagina 97

De vervangingsinvesteringen zijn opgenomen in het kostendekkingsplan van het GRP en de voorziening. Op basis van periodieke inspecties wordt de rioleringsvervanging en de daarmee samenhangende vervangingsinvestering geprogrammeerd. In het GRP zijn risicoriolen en nietrisicoriolen gedefinieerd waarbij het risico op falen voor risicoriolen zoveel mogelijk wordt beperkt. Gemalen en andere installaties worden geïnspecteerd conform de NEN/BRL. We hebben in 2021 vooral regulier onderhoud uitgevoerd, details hierover zijn te vinden in het Operationeel Plan 2022. In 2021 zijn er een aantal nieuwe straten en wijken aangelegd waardoor ons areaal is uitgebreid, we hebben een nieuwe persleiding aangelegd tussen Nistelrode en Loosbroek ter ontlasting van het bestaande stelsel. Daarnaast zijn er drukrioleringsunits bijgeplaatst op plekken waar bijvoorbeeld Ruimte voor Ruimte woningen zijn gebouwd. Kerncijfers

Kwaliteit Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Risicoriool

45 km

Geïnspecteerd in de afgelopen 10 jaar

10% per jaar

90%

Niet-risicoriool

152 km

Geïnspecteerd in de afgelopen 20 jaar

5% per jaar

20%

11.176 st

Reiniging

n.v.t.

2x per jaar

Individuele keuring

100% gekeurd en correct bevonden

90% gekeurd en 50% correct bevonden

100% gekeurd en correct bevonden

100% gekeurd en correct bevonden

Trottoir- en straatkolken Pompgemalen drukriolering

756 st

Drukriolering

157 km

Randvoorzieningen

7

Gemalen

22

Overstorten

15

Interne Stuw

1 Goed

Onderhoudsplan buitensportvelden Het meerjarig onderhoudsplan omvat de natuurgrasvelden in onze gemeente. Naast het reguliere onderhoud (maaien, inzaaien, egaliseren, beluchten, bemesten) is het noodzakelijk dat een natuurgrasveld met enige regelmaat wordt gerenoveerd. Afhankelijk van de situatie ter plekke wordt bekeken welke renovatiewerkzaamheden noodzakelijk zijn. In het onderhoudsplan hanteren wij als richtlijn dat een veld om de 15 tot 20 jaar moet worden gerenoveerd. De uitvoering van het meerjarig onderhoudsplan vindt plaats aan de hand van

pagina 98

objectieve gegevens die aantonen welke velden aan renovatie toe zijn. De mate van gebruik en de grondsituatie ter plaatse zijn daarbij belangrijke factoren. In 2020 hebben we het regulier onderhoud aan de natuurgrasvelden opnieuw aanbesteed met een zogenaamd ‘prestatiecontract’. De aannemer heeft als plicht de velden gedurende de looptijd van het contract op een vastgesteld en objectief te meten prestatieniveau - rapportcijfer 7 - te houden. In de uitvoering kan op enig moment de conclusie zijn dat dat dit met regulier onderhoud niet langer mogelijk is. Dan is een renovatie nodig. In 2021 hebben we geen velden hoeven renoveren. In 2022 brengen we in kaart welke velden de komende jaren wel gerenoveerd moeten worden. Kerncijfers

Natuurgras sportvelden

Kwaliteit

29

Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Gecombineerde

7,0

7,0

kwaliteitsbeoordeling met rapportcijfer (hoger is beter) Voldoende

Technische voorzieningen sportparken De gemeente Bernheze is eigenaar/verhuurder van diverse sportparken, welke zijn voorzien van technische installaties (automatische beregeningsinstallaties, veldverlichting). Voor de vervanging van deze technische installaties stellen wij periodiek een meerjarenonderhoudsplan op. In 2020 schoven we gezien de technische staat van de installaties enkele werkzaamheden door. Deze zijn, gecombineerd met de geplande werkzaamheden van 2021, in het afgelopen jaar voorbereid en in opdracht gezet. De uitvoering loopt, onder andere als gevolg van lever- en montagetijden, door tot in het eerste kwartaal van 2022. Het meerjarenonderhoudsplan technische installaties sportparken actualiseren we in 2023. Kerncijfers

Kwaliteit Metingsmethode

Automatische beregeningsinstallaties

6

Verlichtingsinstallaties

Inspectie (33% van het totaal, 24 minimaal driejaarlijks)

Armaturen verlichtingsinstallaties

201

Doelstelling

Begroot

gemeente

onderhoudsniveau

7,0

7,0

Voldoende

pagina 99

Gemeentelijke gebouwen Om het plan en de daarbij behorende financiële consequenties up-to-date te houden, actualiseren wij het plan iedere twee jaar op zowel inhoud (werkzaamheden) als financiën. Het huidige onderhoudsplan is er op gericht om de staat van onderhoud “redelijk/goed” te kunnen noemen, waarbij aan technische normeringen (bijv. NEN 3140 en Wet Milieubeheer) moet worden voldaan. Ook de molens maken onderdeel uit van dit plan. In 2021 voerden we onderhoud uit aan onze gebouwen. Daarbij hanteren we de uitgangspunten zoals de raad die vaststelde. De technische begeleiding van de uitvoering is in handen van Raderadvies. Eind 2021 zijn we gestart met een nieuwe nulmeting van al onze gebouwen, die als basis dient voor een nieuw meerjarenonderhoudsplan. Dit leggen we in 2022 aan de raad voor. Kerncijfers

Kwaliteit Metingsmethode

Doelstelling gemeente

Begroot onderhoudsniveau

Publieksgebouwen en monumenten

12

Zespuntsschaal Rijksgebouwendienst (lager is beter)

Niveau 2 (goed)

Niveau 2 (goed)

Verenigingseigen gebouwen

31

Zespuntsschaal Rijksgebouwendienst (lager is beter)

Niveau 2/3 (goed-redelijk)

Niveau 2/3 (goed-redelijk) Goed

Kunst De wijze waarop wij kunst in de openbare ruimte realiseren is opgenomen in de beleidsnota "Prikkelende Cultuur en Kunst in Bernheze". Deze nota vormt het beleidskader voor het brede terrein cultuur en kunst in Bernheze. Aangezien wij vinden dat de kunstwerken het gezicht van de gemeente bepalen, is het belangrijk de werken blijvend te onderhouden. In 2021 voerden we onderhoud uit aan de kunstwerken. Daarbij hanteren we de uitgangspunten zoals de raad die vaststelde in september 2019. Tevens werkten we achterstallig onderhoud weg en verscherpten we het proces rondom de realisatie (en de daarmee gepaard gaande financiële consequenties voor onderhoud) van kunstwerken aan. Daarmee komen we meer in control op het gebied van kostenbeheersing. Het meerjarenonderhoudsplan kunstwerken actualiseren we in 2023.

pagina 100