Plantoelichting Landgoed De Berkt

BESTEMMINGSPLAN ‘Landgoed De Berkt Heesch’

TOELICHTING 26 JULI 2023 STATUS: VASTGESTELD

Gemeente Bernheze Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’

Gegevens adviesbureau Naam

: Rose en de Bie

Adres

: Torenstraat 32

Postcode

: 5473 EL

Plaats

: Heeswijk-Dinther

Telefoon

: 0413 291 218

Internet

: www.roseendebie.nl

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

2

Inhoudsopgave 1.

Inleiding .......................................................................................................................................... 5

1.1 Inleiding............................................................................................................................................. 5 1.2 Plangebied......................................................................................................................................... 6 1.3 Vigerend bestemmingsplan .............................................................................................................. 7 1.4 Leeswijzer .......................................................................................................................................... 9 2. Planbeschrijving ................................................................................................................................ 11 2.1 Het plangebied in haar grotere omgeving ...................................................................................... 11 2.2 Ontstaansgeschiedenis (Groot) Landgoed de Berkt ........................................................................ 12 2.3 Huidige situatie landgoed ............................................................................................................... 14 2.4 Toekomstige situatie .......................................................................................................................

15 2.5 Stedenbouw .................................................................................................................................... 23 2.6 Programma...................................................................................................................................... 31 2.7 Verkeer en parkeren ....................................................................................................................... 31 3.

Beleidskader ................................................................................................................................. 35

3.1 Rijksbeleid ....................................................................................................................................... 35 3.2 Provinciaal beleid ............................................................................................................................ 36 3.3 Gemeentelijk beleid ........................................................................................................................ 50 4

Milieuhygiënische aspecten ......................................................................................................... 59

4.1 Algemeen. ....................................................................................................................................... 59 4.2 Akoestiek ......................................................................................................................................... 59 4.3 Archeologie en cultuurhistorie........................................................................................................ 61 4.4 Bedrijven en milieuzonering ........................................................................................................... 64 4.5 Bodem ............................................................................................................................................. 67 4.6 Externe Veiligheid ........................................................................................................................... 69 4.7 Natuur ............................................................................................................................................. 74 4.8 Kabels en leidingen ......................................................................................................................... 78 4.9 Luchtkwaliteit ..................................................................................................................................

78 4.10 Geurhinder afkomstig van veehouderijen .................................................................................... 81 4.11 Water ............................................................................................................................................ 84 4.12 Milieueffectrapportage (M.e.r.) .................................................................................................... 90 4.13 Volksgezondheid ........................................................................................................................... 91 4.14 Straling .......................................................................................................................................... 92

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

3

5

Toelichting, verbeelding en regels................................................................................................ 93

5.1 Algemeen ........................................................................................................................................ 93 5.2 Toelichting op de regels .................................................................................................................. 93 6

Uitvoeringsaspecten ..................................................................................................................... 96

6.1 Economische haalbaarheid ............................................................................................................. 96 6.2 Overleg en maatschappelijke haalbaarheid .................................................................................... 96 7

Bijlagen ....................................................................................................................................... 100

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

4

1. Inleiding 1.1 Inleiding Dit bestemmingsplan is opgesteld om de ontwikkeling van een deel van het aangewezen cultuurhistorisch waardevol complex ‘Landgoed de Berkt’ mogelijk te maken. Landgoed de Berkt (verder: Groot Landgoed de Berkt) is in zijn totaliteit 111 hectare groot en ligt in het buitengebied tussen Heesch en Vinkel. Van Groot Landgoed de Berkt zijn in het landschap nog allerlei relicten aanwezig, zoals de eiken langs de Vinkelsestraat, houtwallen die landbouwpercelen scheiden, maar ook kasteel (of jachtslot) ‘De Berkt’, boerderijen en schuren. Grotendeels is het echter niet meer zoals oorspronkelijk in tact. Dit bestemmingsplan gaat over circa 15 van het in totaal 111 hectare tellende landgoed. De 15 hectare waar het om gaat zijn in eigendom van familie de Laat, initiatiefnemer van dit bestemmingsplan. Hierop is kasteel (of jachtslot) ‘De Berkt’ gelegen, een dwarsdeelschuur, ruïne van een kippenschuur en zijn nog delen van een voormalig sterrenbos, fruitboomgaard en houtwallen aanwezig. Familie De Laat heeft de ambitie om in ieder geval dit gedeelte (verder: Landgoed de Berkt) van het 111 hectare tellende Groot Landgoed de Berkt te herstellen en toekomstbestendig te maken. Zij wil dat op hedendaagse wijze doen. We leven immers niet meer in de hoogtijdagen van inmiddels historische landgoederen.

Dit herstel en toekomstbestendig maken houdt in: het herstellen van de allure van het landgoed als cultuurhistorisch monument, een duurzaam watersysteem (klimaatadaptatie) ontwerpen en de biodiversiteit (natuur) verhogen maar ook het beheer en onderhoud op lange termijn veiligstellen. Herstel en toekomstbestendig maken van Landgoed de Berkt De voormalig op het landgoed aanwezige landschappelijke structuren vormen de basis voor het herstel van het landgoed. Het doel is om onder andere de lanen van het voormalige sterrenbos, houtwallen en fruitboomgaard voor zover die zijn gelegen binnen het eigendom van de initiatiefnemer - te herstellen. In de ruimten tussen de lanen wordt natuur aangelegd die aansluiting vindt bij de kenmerken van het gebied, de aanwezige fauna en de potenties die het gebied daarvoor biedt en het voor dit gebied geformuleerde natuurbeheertype. Verder wordt een duurzaam watersysteem ontwikkeld. De toegankelijkheid van het landgoed wordt verbeterd (routes) en er wordt een samenhangende beeldtaal toegepast die tot uiting komt in de poorten, toegangen en het meubilair. Dit verhoogt de recreatieve aantrekkelijkheid van het landgoed. Verder is het de bedoeling om de in verval geraakte bebouwing op het landgoed te herstellen. Het gebruik van dit alles zorgt ervoor dat het landgoed een bestendige toekomst tegemoet gaat.

De financiële drager voor het herstel bestaat uit subsidie van het Groen Ontwikkelfonds Brabant en de ontwikkeling van rode functies ter plaatse. Betreft dat laatste, gaat het dan om de ontwikkeling van twee woningen aan de Vinkelsestraat, welke daar – aan het begin van de centrale diagonale laan van het sterrenbos - een nieuwe poort vormen tot het landgoed. En één woning aan de Kasteellaan, deze refereert aan de algemene

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

5

agrarische ontwikkeling die door de jaren heen ook op Landgoed de Berkt van toepassing was. Verder wordt er in één van de bijgebouwen bij de hoofdwoning (Rijksmonumentale dwarsdeelschuur) een nieuwe functie mogelijk gemaakt: een kantoor zonder baliefunctie. Geschikt voor bijvoorbeeld een natuurorganisatie of (landschaps-)architectenbureau. In ander bijgebouw bij de hoofdwoning (ruïne van een voormalige kippenschuur) wordt een recreatiewoning mogelijk gemaakt. Principeverzoek De initiatiefnemer heeft zijn plannen voor Landgoed de Berkt op 20 augustus 2017 in de vorm van een principeverzoek aan de gemeente Bernheze voorgelegd. De gemeente Bernheze heeft na ontvangst van het verzoek een stedenbouwkundig advies op laten stellen vanwege de aanwezige cultuurhistorische waarden van het bebouwingsensemble op het landgoed. Ook heeft zij advies ingewonnen bij het Monumentenhuis Brabant (bijgevoegd als bijlage 10 bij deze toelichting) en de gemeentelijke monumentencommissie Bernheze en is vooroverleg gevoerd met de provincie Noord-Brabant. Op 19 juni 2018 heeft het college van burgemeester en wethouders van Bernheze vervolgens besloten medewerking te willen verlenen aan het principeverzoek, wat de aanleiding heeft gevormd voor het opstellen van dit bestemmingsplan dat de ontwikkelingsplannen van de initiatiefnemer juridisch-planologisch regelt.

1.2 Plangebied Groot Landgoed de Berkt is gelegen in het buitengebied van Heesch wordt aan de oostzijde begrensd door de Vinkelsestraat en aan de westzijde door de Holtkampstraat. Op de afbeelding hieronder is dat zichtbaar.

Figuur 1: begrenzing en ligging Groot Landgoed de Berkt

Hierbinnen is het plangebied (Landgoed de Berkt) gelegen, dat in het noorden wordt begrensd door een rij laanbomen langs het zandpad (de Schaapssteeg), ten oosten door de Vinkelsestraat, ten zuiden door de Berktstraat en ten westen door de Kasteellaan.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

6

Op de afbeelding hieronder is dit plangebied op de luchtfoto met kadastrale ondergrond met een groene arcering aangegeven.

Figuur 2: het plangebied op de luchtfoto met kadastrale ondergrond

Landgoed de Berkt is circa 149.421 m² groot. Het plangebied is kadastraal bekend gemeente Heesch, sectie F, nummers 813, 814, 847, 849 en 297. Het plangebied is momenteel in gebruik voor wonen op een landgoed in één landgoedwoning met bijgebouwen, voor natuur en als landbouwgrond. Hieronder is een uitsnede van de topografische kaart opgenomen.

Figuur 3: topografische kaart

1.3 Vigerend bestemmingsplan Ter plaatse van het plangebied vigeert het bestemmingsplan ‘Buitengebied Bernheze’. Dit bestemmingsplan is vastgesteld door de gemeenteraad van Bernheze d.d. 26 juni 2012. Ook vigeert het paraplubestemmingsplan ‘Teeltondersteunende voorzieningen’ dat op 13 Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

7

december 2018 is vastgesteld. Dat laatste bestemmingsplan regelt wijzigingen in bestemmingen ten aanzien van teeltondersteunende voorzieningen die voorkomen in andere vigerende bestemmingsplannen. De huidige enkelbestemmingen in het gehele plangebied zijn ‘Agrarisch met waarden – leefgebied struweelvogels’ en ‘Natuur’. Ter plaatse van de bestemming ‘Agrarisch met waarden – leefgebied struweelvogels’ is op het huidige woonperceel binnen het plangebied de aanduiding ‘specifieke vorm van wonen – landgoed’ van toepassing. De gronden met de bestemming ‘Agrarisch met waarden – leefgebied struweelvogels’ op onderhavige locatie zijn bestemd voor o.a.: • • • • • • • • • •

behoud, herstel en ontwikkeling van het aanwezige landschap en de landschapselementen; behoud, herstel en de bescherming van de landschappelijke en ecologische waarden; instandhouding van de typerende geologie/ geomorfologie; agrarisch grondgebruik; een landgoed; water en waterhuishoudkundige doeleinden; groenvoorzieningen; extensieve dagrecreatie; doeleinden van openbaar nut; tijdelijke teeltondersteunende voorzieningen zijn zowel ter plaatse van de aanduiding ‘bouwvlak’ als daar buiten toegestaan. Buiten de aanduiding ‘bouwvlak’ is dit echter uitsluitend toegestaan door middel van een omgevingsvergunning voor het afwijken van de bouwregels of een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden;

een en ander met bijbehorende voorzieningen, zoals perceelsontsluitingen, onverharde wegen, kavelpaden en sloten. Ter plaatse van de bestemming ‘Natuur’ zijn de gronden o.a. voor het volgende bestemd: • het behoud, bescherming en/ of herstel van de aanwezige landschappelijke en ecologische waarden; • het behoud, bescherming en/ of herstel van de aanwezige droge en natte natuurwaarden; • het behoud, bescherming en/ of herstel van de aanwezige cultuurhistorische en archeologische waarden; • behoud van kleine bosgebieden • behoud van landschapselementen; • instandhouding van de typerende geologie/ geomorfologie; • extensief agrarisch medegebruik • water en waterhuishoudkundige doeleinden; • groenvoorzieningen; • extensieve dagrecreatie; • doeleinden van openbaar nut;

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

8

een en ander met bijbehorende voorzieningen, zoals perceelsontsluitingen, onverharde wegen, kavelpaden en sloten. Op delen binnen het plangebied zijn ook dubbelbestemmingen in het kader van de bescherming van archeologische waarden van toepassing. Het gaat om ‘Waarde – archeologie 1’, ‘Waarde – archeologie 2’ en ‘Waarde – archeologie 3’. Dit betekent dat bij het roeren van de grond op sommige delen in het plangebied over een oppervlakte groter dan 100, 250 en 2.500 vierkante meter en dieper dan 40 centimeter, een rapport overlegd moet worden waarin de archeologische waarden van de te roeren gronden in voldoende mate zijn vastgesteld. Verder zijn er nog dubbelbestemmingen van toepassing voor het beschermen van leidingen, namelijk: ‘Leiding – gas’ en ‘Leiding – riool’. Hieronder is een uitsnede van de verbeelding van het vigerende bestemmingsplan ter hoogte van het plangebied weergegeven. Zie de groene arcering voor de ligging van het plangebied.

Figuur 3: Uitsnede van de verbeelding van het vigerende bestemmingsplan ter hoogte van het plangebied

Onderhavige plannen zijn kunnen niet in zijn geheel worden gerealiseren binnen het vigerende bestemmingsplan. Om de plannen mogelijk te kunnen maken is een bestemmingsplanherziening benodigd. Hiertoe strekt dit bestemmingsplan. 1.4 Leeswijzer Dit bestemmingsplan bevat 6 hoofdstukken. Na dit inleidende hoofdstuk zal in hoofdstuk 2 de toekomstige situatie meer gedetailleerd uiteengezet worden. In de hoofdstukken 3 en 4 komen het beleid en de randvoorwaarden die in acht moeten worden genomen aan bod. Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

9

Hoofdstuk 5 gaat in op de systematiek van het bestemmingsplan, hoofdstuk 6 bevat de uitvoeringsaspecten (haalbaarheid).

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

10

2. Planbeschrijving 2.1 Het plangebied in haar grotere omgeving Het plangebied ligt aan de rand van het dorp Heesch. Heesch is ontstaan als lintdorp langs de doorgaande weg tussen Grave en Den Bosch. In 1899 is er slechts in beperkte mate bebouwing aanwezig langs het lint. Er is nog geen sprake van een kern. In het noorden en oosten is het bos- en heiderijke Peelhorstgebied zichtbaar. In het zuiden en westen zijn al de eerste maar nog kleinschalige rationele natte ontginningen op Berkt en langs de Grootte Wetering nabij de Bleken herkenbaar. Het gebied Berkt (waarin het plangebied is gelegen) is al vroeg omgeven door oude ontginningen waar bouwlanden op de hogere gelegen dekzandgronden van Zoggel, de Vinkelsestraat, Munnekens Vinkel en de dekzand rug van Geffen naar Vinkel zijn ontgonnen. Hierop zijn de oude kenmerkende onregelmatige blokverkavelingen, gebogen straten en kleinschalige landschapselementen ontstaan. In 1957 is de lintbebouwing van Heesch toegenomen en is er iets van een dorpskern ontstaan. De typerende landschapsstructuur en het contrast tussen de hoge delen (akkerland) en de lage delen (rationeel ontgonnen grasland) is nog steeds goed herkenbaar ondanks de opvallende aanwezigheid van de wegen. Anno 2018 is Heesch uitgegroeid tot een dorp met 12.000 inwoners.

De zuidwestgrens van het dorp wordt gevormd door de Zoggelsestraat die de grens tussen dekzandrug en dekzandvlakte markeert. Ten opzichte van vroeger zijn de landschappelijke onderlaag en de daarop gebaseerde dorpsontwikkeling nog maar beperkt herkenbaar. De lange smalle rationeel ontgonnen natte gronden zijn door ingrepen in de waterhuishouding tijdens de ruilverkaveling in de 70er jaren van de vorige eeuw veranderd in grote blokverkavelingen. De kenmerkende houtwallen en boomsingels zijn verdwenen. Op Berkt heeft de cultuurhistorische groenstructuur uit de aanlegperiode van het landgoed en op de toegangswegen naar het landgoed de ruilverkaveling voor het grootste gedeelte overleefd. Ten zuiden van het oude dorpslint zijn diverse uitbreidingswijken gerealiseerd die eveneens geen binding meer hebben met de onderliggende landschapsstructuur. Nieuwe dorpsuitbreidingen vinden o.a. plaats tussen de oude rijksweg van Grave naar Den Bosch en de Ruitersweg-west. Industrieterrein Heesch-West is in de westelijke hoek van dit gebied gepland. De karakteristieke en cultuurhistorische oost-west lopende zandweg, Ruiterswegwest, ligt op het overgangsgebied van de dekzand bouwlanden naar het lagere gebied Berkt. Het gebied ‘Berkt’ vormt – ook al is er veel verloren gegaan – nog steeds de bijzonder groene noordkant van de kernrandzone Heesch-Vinkel.

Het gebied heeft zijn kenmerkende parkachtige historische groenstructuur uit de aanleg vanaf 1800 deels weten te behouden. De afbeeldingen hieronder illustreren de hierboven benoemde ontwikkeling van Heesch en haar omgeving.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

11

Figuur 4: kaart topotijdreis plangebied en omgeving in 1899

Figuur 5: kaart topotijdreis plangebied en omgeving in 1981

2.2 Ontstaansgeschiedenis (Groot) Landgoed de Berkt Groot Landgoed de Berkt ligt in het buitengebied tussen Heesch en Vinkel. Middelpunt van het landgoed vormt het kasteel of jachtslot De Berkt (hieronder afgebeeld), dat een Rijksmonument betreft.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

12

Figuur 6: foto van kasteel/ jachtslot De Berkt (hoofdhuis Landgoed de Berkt)

Groot Landgoed de Berkt is begin 1800 gesticht door Joannes Linsen, zoon van de fabrikantenfamilie Linsen uit Grave. Naast zijn bestuurlijke loopbaan was Joannes Linsen een van de grote ontginners in Noord-Brabant die ‘woeste grond of onland’ in cultuur brachten voor de landbouw. Linsen ontwikkelde vanaf 1800 tot 1835 Groot Landgoed de Berkt, een bijzonder landgoed op laaggelegen natte grond in een zogenaamde rabattenstructuur van totaal 111 ha. Met een zichtas op het huis De Berkt en voor zijn ‘vermaak en dat van zijn vriendengroep’ een sterrenbos en een zgn. Engels werk of doolhof in landschappelijke stijl. Na 1835 koopt Linsen nog eens bijna 200 ha in de Maashorst, deels gelegen in de gemeenten Heesch, Oss, Berghem, Herpen en Nistelrode en ontwikkelt daarop het landgoed Zevenbergen, thans een gedeelte van Paalgraven en Vorstengrafdonk. In 1849 komen Groot Landgoed de Berkt en Zevenbergen in bezit van Baron van den Bogaerde van Terbrugge, vanaf 1835 eigenaar van Kasteel Heeswijk, Heer van HeeswijkDinther en gouverneur van Noord-Brabant. 117 jaar later verkoopt de laatste Baron, ‘Baron Willem’ Groot Landgoed de Berkt in delen via een openbare verkoop aan de pachters van grond en boerderijen op De Berkt. Vanaf 1895 is Franciscus de Laat de pachter van het huis en de daarbij behorende gronden en ‘ontstaat’ Landgoed de Berkt in een kleinere vorm dan het nu is.

Vanaf 1950 heeft Groot Landgoed de Berkt grote ontwikkelingen ondergaan als gevolg van de intensieve veehouderij en ruilverkavelingen. Grote delen van het sterrenbos zijn verdwenen, houtwallen geslecht en de strokenverkaveling zijn omgevormd tot grote percelen. In 1966 wordt Landgoed De Berkt openbaar verkocht. De zoon van de toenmalige pachter wordt hierbij de eigenaar. Zo blijft de kasteelhoeve tot heden in bezit van de familie de Laat. In 1977 werden het huis en de dwarsdeelschuur Rijksmonument.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

13

In 1981 werd het huis grondig gerestaureerd door architect Jan de Jong (Bossche School architect), waarbij onder andere de gevels werden gerenoveerd en de omlijsting van de voordeur werd veranderd. Ook kwam het klokkentorentje met luidklok – dat eerder was verdwenen - uit 1754 terug op het dak. In 2002 verscheen aan de achterkant een aanbouw naar ontwerp van Bureau van der Laan (eveneens Bossche School architect). Per 3 juli 1997 is de beschikking afgegeven tot rangschikking van Landgoed de Berkt als landgoed op basis van Natuurschoonwet 1928. Het geheel is door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2016 ingedeeld in de categorie Kastelen, Landhuizen en Buitenplaatsen. Het fenomeen landgoed of buitenplaats Het fenomeen landgoed of buitenplaats in Nederland ontwikkelde zich in de zeventiende eeuw toen rijke kooplieden naast hun stadswoning een weekendverblijf lieten bouwen. Profijt en ornament werden gecombineerd. Een landgoed of buitenplaats bestond uit een landhuis met boomgaarden, lanen, bosvakken, moes- en siertuinen als zelfstandige compositie. Activiteiten als bosbouw, landbouw en de jacht kunnen een inkomstenbron voor de eigenaar vormen maar plezier en ontspanning waren ook belangrijke onderdelen van een landgoed. Een landgoed is vanouds een economische eenheid: de exploitatie van landbouwgronden, bossen en jacht voorziet de eigenaar van inkomen.

Hedendaagse buitenplaatsen en landgoederen hebben een iets andere betekenis. Het zijn plaatsen van allure waar grote delen bos en natuurgebied openbaar toegankelijk zijn. De waarde van hedendaagse landgoederen zijn zowel cultuurhistorische (gebouwen, tuinen), natuurwetenschappelijk (vegetatie, fauna, geomorfologie) als landschappelijk (watersystemen, zichtlijnen, lanen) en recreatief (paden en verblijfplekken). De opbrengsten voor hedendaagse landgoederen worden deels gefinancierd door opbrengsten van het land, door subsidies voor klimaat- en biodiversiteitsdiensten, maar ook de woonfunctie en recreatie is een inkomstenbron. 2.3 Huidige situatie landgoed Het huidige landgoed bestaat op dit moment uit een huiskavel van 6000 m2, 1,84 ha ‘oude’ natuur, 6,38 hectare nieuwe natuur welke is ontwikkeld via het Groen Ontwikkelfonds Brabant en meer dan 5 hectare verspreid op het landgoed liggende agrarische gronden. Huiskavel en aangrenzende agrarische gronden Op de huiskavel zijn het kasteel (of jachtslot) en de dwarsdeelschuur gelegen, beide Rijksmonumenten. Ook is hier een ruïne van een kippenschuur aanwezig en een veldschuur/ open kapschuur. Veel van de bebouwing is in verval geraakt (dwarsdeelschuur en kippenschuur) dan wel aan renovatie toe om te voorkomen dat verval intreedt (kasteel of jachtslot). De huiskavel is ingericht als erf/ tuin.

Aan de huiskavel grenst circa 2,5 hectare agrarische grond welke is ingericht voor agrarisch gebruik en landschapselementen.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

14

Natuur- en overige agrarische gronden Op het landgoed is sprake van 8,22 hectare natuur. Het gaat dan om: -

1,84 hectare ‘oude’ natuur;; 6,38 hectare nieuwe natuur die in 2020 via het Groen Ontwikkelfonds Brabant is ontwikkeld.

Figuur 7: Luchtfoto van Landgoed de Berkt waarop de ‘nieuwe’ lanen zichtbaar zijn aangelegd

Op het landgoed komen verschillende diersoorten voor, zoals de egel, de rode eekhoorn, diverse marterachtigen, de das, bosuil, ijsvogel, grote bonte specht en andere vogels en zomergasten. Door de afwisseling van bos, natuurlijke graslanden, houtwallen en gebufferd water, is er een goed leefklimaat ontstaan voor verschillende zeldzame soorten als de waterspitsmuis, bunzing en diverse vleermuissoorten. Ook zorgt de overgang van dekzand naar beekgrond voor natuurlijke gradiënten van vochtig naar droog en voedselrijk naar voedselarm. In combinatie met de aanwezige historische bosbeplanting is er een waardevolle vegetatie gecreëerd op het landgoed. Wijst indicatoren zoals pluimzegge en rijke bossoorten zoals de mannetjesvaren, bevestigen deze waardevolle vegetatie. Verder is nog sprake van circa 2,5 hectare agrarische grond welke niet aan de huiskavel grenst, maar eveneens is ingericht voor agrarisch gebruik en landschapselementen. 2.4 Toekomstige situatie Ter plaatse van het plangebied is het de bedoeling het huidige landgoed gebouwelijk te herstellen en landschappelijk op hedendaagse wijze te ontwikkelen als een in geheel aantrekkelijk cultuurhistorisch monument met duidelijke beeldtaal dat regulerende, producerende en culturele ecosysteemdiensten levert, namelijk: -

verhogen van de biodiversiteit (natuur); ontwikkelen van een duurzaam watersysteem (klimaatadaptatie); nieuwe routes (recreatie); ontmoeten en zingeving (gezondheid).

In samenhang hiermee worden drie nieuwe woningen ontwikkeld en nevenfuncties in

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

15

bestaande bebouwing toegevoegd, waarmee (o.b.v. art. 3.78 Interim omgevingsverordening Noord-Brabant) de middelen worden gegenereerd om het cultuurhistorisch monument zowel landschappelijk als gebouwelijk te herstellen en ontwikkelen. Het doel van het herstel/ de ontwikkeling is dat Landgoed de Berkt wordt veiliggesteld voor de toekomst als cultuurhistorisch monument, waarbij het beheer en onderhoud voor de lange termijn is geborgd. De afbeelding hieronder betreft een verbeelding van het landschapsplan (zie bijlage 11 bij deze toelichting en bijlage 2 bij de regels van dit bestemmingsplan) dat het totaalbeeld van de ontwikkeling weergeeft, opgesplitst in drie elementen/ deelgebieden. De drie elementen/ deelgebieden worden onder de afbeelding toegelicht.

Figuur 8: verbeelding van het landschapsplan, met daarop de drie te ontwikkelen elementen weergegeven

1. Herstel sterrenbos op hedendaagse wijze In Nederland zijn nog weinig sterrenbossen intact. Als een mogelijkheid bestaat zo’n sterrenbos te herstellen en/ of te behouden voor de toekomst, is dat een kans die men beter niet voorbij kan laten gaan. Die handschoen heeft de initiatiefnemer van dit bestemmingsplan naar aanleiding van een wens vanuit erfgoed van zowel de gemeente als de provincie opgepakt. Hij doet dat met de visie om dit op een manier te doen die recht doet aan de tijd waarin we nu leven en voorsorteert op de toekomst. Een visie waarbij erfgoed samengaat met de opgaves van nu. Zo gaat het herstel/ de ontwikkeling van het sterrenbos (lanen) gepaard met de ontwikkeling van natuur en klimaatadaptieve voorzieningen. Een integrale benadering die ook de Omgevingswet voor onze fysieke leefomgeving beoogt. Op de gronden grenzend aan het sterrenbos, ten zuiden van de Berktlaan en rondom het

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

16

historisch erf waren vroeger een hoogstamfruitboomgaard en bos aanwezig. Ook dit wordt vanuit cultuurhistorisch oogpunt en in het perspectief ‘natuurontwikkeling’ teruggebracht in het landschap. In totaal bestaat het landgoed na ontwikkeling over 12,38 hectare natuur. 2. Herstel historisch erf Op het historisch erf zijn diverse ingrepen voorzien voor de plek waar ooit een veldschuur heeft gestaan die is afgebrand, de daar aanwezige Rijksmonumentale dwarsdeelschuur en een ruïne van een voormalige kippenschuur. Verder is het de bedoeling het kasteel (of jachtslot) te renoveren. Op het historisch erf stond tot vroeg in de jaren ‘90 een schuur. Deze is afgebrand. De schuur gaf een goed beeld van de algemene agrarische ontwikkeling door de jaren heen. Door de schuur te herbouwen wordt het ‘agrarisch’ ensemble hersteld. Dit is in lijn met erfgoedvisie die zich richt op ‘Bernheze, een ode aan het boerenleven’. De beoogde bouwmassa is 1000 m3, wat vergelijkbaar is met de massa/ inhoud van de schuur die hier gestaan heeft. De schuur zal in gebruik worden genomen als woning. De dwarsdeelschuur is een rijksmonumentaal gebouw. Het gebouw ziet er slecht uit/ is aan groot onderhoud toe. Het is de bedoeling de dwarsdeelschuur na restauratie zodanig te gaan gebruiken dat er middelen mee kunnen worden gegenereerd voor het landgoed.

Voor de dwarsdeelschuur is daarom bedacht om deze als kantoor zonder baliefunctie te gaan gebruiken. De locatie is geschikt voor bijvoorbeeld een natuurorganisatie of (landschaps-)architectenbureau. Via een afwijkingsmogelijkheid in dit bestemmingsplan kan, mocht hieraan op termijn onvoldoende behoefte zijn, voor andere functies afgeweken worden. De afwijkingsregeling daarvoor is overgenomen uit het vigerende bestemmingsplan en met voorwaarden aangevuld. De kippenschuur - inmiddels een ruïne – van circa 102 m2 bvo is onderdeel van het monumentale ensemble. Deze wordt gerestaureerd, verbouwd en krijgt een nieuwe functie. Het monumentenhuis Brabant heeft hierop in haar advies van 7 oktober 2021 positief geadviseerd (bijlage 10f bij deze toelichting). Dit wordt bestemd als een recreatiewoning voor mensen die van de rust en natuur willen genieten. Via een afwijkingsmogelijkheid in dit bestemmingsplan kan dit gebouw, mocht dit aan de orde zijn, als mantelzorgwoning worden gebruikt. Een recreatiewoning is nodig als inkomstenbron als er 1 familie woont. In geval het in gebruik wordt genomen als mantelzorgwoning zijn twee families met reguliere inkomsten (uit werk en pensioen) aanwezig om te ‘investeren’ in het onderhoud van het monumentale ensemble. Het kasteel (of jachtslot) heeft een nieuw dak nodig.

Het dak is dermate verouderd, dat als het niet vervangen wordt op termijn verval zal intreden. Het kasteel (of jachtslot) is in gebruik als woning, dit verandert niet. 3. Nieuwe entree landgoed

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

17

Aan de Vinkelsestraat worden twee nieuwe woningen opgericht die samen een nieuwe (tweede) entree van het landgoed vormen. Hierdoor heeft het landgoed niet meer alleen vanaf de Kasteellaan een entree van allure, maar ook vanaf de Vinkelsestraat. De woningen liggen vanaf de Vinkelsestraat gezien achter de al aanwezige houtwal langs de Vinkelsestraat. Ze kunnen worden bereikt via de reeds aanwezige op te waarderen inrit/uitweg langs de voetgangersverbinding tussen de Vinkelsestraat en Kasteellaan. De houtwal hoeft er niet opnieuw voor doorsneden te worden. Het functietype van de entree is ‘wonen’, wat goed verenigbaar is met de functie ‘natuur’. De kavels voor de nieuwe woningen (aan de Vinkelsestraat en Kasteellaan) vormen, volgens de in de provinciale interim omgevingsverordening opgenomen regeling in artikel 3.78 ‘Maatwerk met als doel omgevingskwaliteit’, de financiering voor de aanleg en het beheer van de natuur en de renovatie en restauratie van de cultuurhistorisch waardevolle bebouwing op het landgoed. De verkoop van de kavels is een eenmalige investering in het cultuurhistorisch complex. Op de lange termijn is sprake van betrokkenheid van de bewoners door gedeeld eigenaarschap, een verplichte inzet in het beheer en onderhoud en betaling van een beheervergoeding.

Verder zorgen inkomsten ten gevolge van de nevenfuncties in de bestaande bebouwing en subsidie van het Groen Ontwikkelfonds Brabant voor het behoud van Landgoed de Berkt in de toekomst. 2.4.1 Lanenstelsel De lanen van landgoed de Berkt zijn niet meer compleet. Er is erg veel verloren gegaan in de tijden van de ruilverkaveling. In de beschrijving van de lanen van de Berkt moeten we onderscheid maken tussen het Groot Landgoed de Berkt van rond 1800 van 111 ha en het huidige Landgoed de Berkt waarover dit bestemmingsplan gaat. We beschrijven eerst het grote geheel, en de toekomstwens. Daarna de uitwerking op het grondgebied dat voorligt. De kaarten hieronder laten de situatie door de jaren heen zien.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

18

Figuur 9: afbeelding van een topografische kaart van Landgoed De Berkt in 1836

Figuur 10: afbeelding van een topografische kaart van Landgoed De Berkt in 1875

Figuur 11: afbeelding van een topografische kaart van Landgoed de Berkt in 1900

Figuur 12: afbeelding van een topografische kaart van Landgoed De Berkt in 1950

De kaart hieronder laat de huidig aanwezige lanen en houtwallen zien die ooit onderdeel waren van landgoed de Berkt

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

19

. Figuur 13: afbeelding van de huidig aanwezige lanen en houtwallen die ooit onderdeel waren van landgoed de Berkt

Alleen een aantal lanen met verharde wegen zoals de Vinkelsestraat en een deel van de Kasteellaan en een aantal lanen met zandpaden zoals de Jonkerstraat en Schaapssteeg zijn herkenbaar als monumentale eikenlaan. Van de lanen van het sterrenbos zijn slechts enkele kleine delen nog herkenbaar door de aanwezigheid van een aantal grote eiken. Vanuit cultuurhistorisch perspectief is het zeer wenselijk om het bijzondere lanenpatroon van groot Landgoed de Berkt te herstellen. Vooral de unieke aanwezigheid van lanen met zandpaden in combinatie met natuurgebieden maakt het gebied buitengewoon aantrekkelijk voor wandelaars en fietsers. Deze ambitie staat ook in de gemeentelijke beleidsstukken (o.a. cultuurhistorische waardenkaart, structuurvisie Bernheze 2010 en het landschapsontwikkelingsplan) omschreven. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt (o.a. opgenomen in de Erfgoedvisie van de gemeente Bernheze) is het zeer wenselijk dat op termijn, de hoofdstructuur van het sterrenbos hersteld kan worden. Het schetsplan hieronder geeft het gewenste toekomstbeeld aan voor het herstel van het sterrenbos binnen dit Groot Landgoed de Berkt. Zichtbaar is dat het sterrenbos grotendeels wordt hersteld conform de oude structuren, maar niet exact. Enerzijds is niet geheel duidelijk hoe het sterrenbos er precies heeft uitgezien, de kaarten zijn niet eenduidig.

Anderzijds heeft de huidige eigenaar slechts een deel van het grondgebied van het voormalige sterrenbos in bezit en is het van belang dat bepaalde natuurwaarden in tact blijven (dassenburcht). Met die redenen als grondgedachte is er expliciet voor gekozen om de Noordwest – Zuidoost diagonaal anders, namelijk zoals op onderstaande schets zichtbaar is, te projecteren.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

20

Figuur 14: Landschapsplan voor Landgoed de Berkt

2.4.2 Hoogstamfruitboomgaard en bosrand Rondom het historisch erf was vroeger een grote hoogstamfruitboomgaard aanwezig. Enkele bomen zijn zelfs nog aanwezig. Het is de bedoeling de hoogstamfruitboomgaard rondom het historisch erf en de te herbouwen veldschuur (schuurwoning) terug te brengen in het landschap. Verder is ten zuiden van de Berktlaan op de rand van het plangebied herstel van een oude bosrand voorzien. 2.4.3 Natuurontwikkeling Het uiteindelijke doel is om Landgoed de Berkt op hedendaagse wijze te ontwikkelen, gekozen is daarom voor ontwikkeling tot een natuurlandgoed. Het gewenste natuurlandgoed bestaat uit kruidenrijk en bloemrijk grasland, bomenrijen, houtsingels, struweelhagen, poelen en vochtig hooiland. Nieuwe landschapselementen, zoals lanen en houtsingels, zullen de historische groenstructuur versterken en tegelijkertijd de biodiversiteit van het landgoed, waardoor meer leefgebied voor verschillende dier- en plantsoorten ontstaat. De natuur is tevens de nieuwe ‘economische’ functie van het landgoed. Landgoed de Berkt levert een ecosysteemdienst aan zijn omgeving door de biodiversiteit op haar landgoed zo maximaal mogelijk te ontwikkelen. Natuur en biodiversiteit is gebaat bij een zo gedifferentieerd mogelijk landschap met veel gradiënten en randzones. Een uitgekiend

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

21

watersysteem hoort daarbij. Bovendien heeft het landgoed ook een duidelijke maatschappelijke waarde aan de directe omgeving en toekomstige bewoners van de dorpsuitbreiding aan de zuidwest kant van Heesch door de openstelling van het landgoed. Tussen de lanen van het sterrenbos is met die doelstelling (natuurontwikkeling) op zorgvuldige wijze gezocht naar een passende invulling, eentje die aansluit bij het beleid (geformuleerde natuurbeheertypen en Structuurvisie Bernheze 2020), de ondergrond (relatief nat met hoge grondwaterstand) en de aanwezige flora en fauna in het gebied. De keuze voor het terugbrengen van de hoogstamfruitboomgaard heeft – naast een cultuurhistorische – een natuurdoelstelling. Het bevordert de biodiversiteit en biedt extra voedsel voor fauna, zoals de dassen, op het landgoed. De hoogstamfruitboomgaard heeft nadrukkelijk geen agrarische functie, hij is niet bedoeld voor de productie van fruit. Fauna doelstellingen Zoogdieren: de aanwezigheid van de das laat zien, dat het landgoed een grote potentie biedt voor diverse marterachtigen en andere zoogdieren. Het bos, natuurlijke graslanden, houtwallen in combinatie met gebufferd water biedt kansen voor zeldzame soorten zoals de waterspitsmuis, egel, bunzing, diverse vleermuissoorten en de ondergrondse woelmuis. Vogels: door grote variatie op het landgoed van biotopen, kunnen veel vogelgroepen een plekje vinden.

De steenuil is benoemd als ambassadeursoort voor de gemeente Bernheze. Flora doelstellingen Door de aanwezigheid van breuken in de omgeving en de daardoor aanwezige gradiënten van vochtig naar droog en voedselrijk naar voedselarm en door de historische bosbeplanting zijn de voorwaarden voor een waardevolle vegetatie ruimschoots aanwezig. Doordat er wijst en kwel aanwezig is op het landgoed, is het de ambitie om vochtig hooiland te realiseren op deze plekken. Dit vochtig hooiland maakt de ontwikkeling van een ambitieus natuurgebied met een hogere biodiversiteit mogelijk. Wijst indicatoren als pluimzegge en zwanenbloem, rijke bossoorten als mannetjesvaren, taxus en hulst bevestigen deze potentie. Het landschapsplan geeft invulling aan deze voor het landgoed geformuleerde doelstellingen. 2.4.4 Routes Het bestaande landgoed kent een aantal opengestelde wandelpaden. Zo is er een route vanaf de Vinkelsestraat tot aan de Kasteellaan met eventueel een ommetje naar het hart van het oorspronkelijk Sterrenbos. Met het herstel van het lanenplan ontstaat er de mogelijkheid om meer ommetjes te maken. De diagonaal vanaf de Kasteellaan richting de nieuwe poel aan de Berktlaan is een waardevolle aanvulling op het bestaande wandelpadensysteem. Dit wordt mogelijk gemaakt door een bruggetje vanuit de Schaapssteeg en een pad door het vochtig hooiland tot aan de diagonaal.

2.4.5 Beeldtaal Bij een landgoed van allure horen zichtlijnen, mooie poorten, siertuinen en zitgelegenheden

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

22

op mooie locaties. Je moest immers trots je bezit aan je vrienden kunnen laten zien in het verleden. Alhoewel de huidige eigenaar het landgoed vooral wil delen met natuurliefhebbers en wandelaars en zij pracht en praal niet belangrijk vinden, wordt toch gekozen voor een en dezelfde beeldtaal voor al het meubilair op het landgoed. Dit verhoogt de samenhang en herkenbaarheid en daarmee de recreatieve waarde. De inspiratie hiervoor is gevonden in de taal van de Bossche school. Deze architectuurstijl, waarin het kasteel (of jachtslot) is gerenoveerd, staat voor sobere, heldere lijnen zonder opsmuk. De Bossche school kleuren zijn warm grijs of grijsgroen. Kleuren die blenden met de natuur en dus prima passen bij dit nieuwe natuurlandgoed. 2.4.6 Rode functies Onderdeel van de landgoedontwikkeling zijn ook rode functies. Het gaat daarbij om drie nieuwe woningen en nevenfuncties in bestaande bebouwing. De rode functies zijn nodig als financiële drager voor een deel van het lanenherstel, de natuurontwikkeling en renovatie en restauratie van cultuurhistorische bebouwing. Er is één nieuwe woning voorzien op een plek waar eerder bebouwing heeft gestaan aan de Kasteellaan. Verder zijn twee nieuwe woningen voorzien aan de Vinkelsestraat.

Over nieuwe bebouwing op Landgoed De Berkt zegt het monumentenhuis Brabant in hun advies van 23 februari 2018 het volgende (bijgevoegd als bijlage 10a bij deze toelichting): ‘Het landhuis met directe bijgebouwen dient als ensemble vrij te blijven van enige verder bebouwing in de directe omgeving. Nieuwe ontwikkelingen dienen zover mogelijk aan de rand van het landgoed plaats te vinden. Aan de Vinkelsestraat zijn nieuwe woningen voorstelbaar.’ Bij deze beoordeling lag een plan voor waarin de afgebrande schuur langs de Kasteellaan was herbestemd tot woning, een verbouwing van de kippenschuur tot mantelzorgwoning, de realisatie van een extra woning op het erf aan de Kasteellaan en de realisatie van een woning aan de Vinkelsestraat. Over de extra woning op het erf aan de Kasteellaan is negatief geadviseerd. In twee bestaande bijgebouwen op het historisch erf zijn nevenfuncties voorzien. In een Rijksmonumentale dwarsdeelschuur wordt een nieuwe functie mogelijk gemaakt. Het gaat om een kantoor zonder baliefunctie. Als alternatief is het via een afwijkingsregeling in dit bestemmingsplan mogelijk om dit gebouw voor andere functies te gebruiken. Het gaat dan om dienstverlenende en ambachtelijke functies alsmede recreatieve en educatieve functies. Dit is een vigerende regeling die in dit bestemmingsplan voor onderhavige situatie is aangescherpt.

Een ruïne van een oude kippenschuur wordt hersteld en verbouwd tot recreatiewoning. Als alternatief is het via een afwijkingsregeling in dit bestemmingsplan mogelijk om dit gebouw als mantelzorgwoning te gebruiken. Op al deze rode functies wordt in paragraaf 2.5 Stedenbouw uitgebreid ingegaan. 2.5 Stedenbouw In deze paragraaf wordt per plandeel invulling gegeven aan de stedenbouwkundige aspecten van het plan en de relatie ervan met het landschap.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

23

2.5.1 Plandeel ensemble Vinkelsestraat (nieuwe entree landgoed) De kwaliteiten in de openbare ruimte aan de Vinkelsestraat die omgeven is door oude laanbomen en zomereik, stammen uit de aanleg van het landgoed begin 1800. Grenzend aan de Vinkelsestraat ligt een verhoogde houtwal. Deze heeft van oudsher ook een relatie met het landgoed. De houtwal vormde onderdeel van het voormalige historische Landgoed de Berkt. De houtwal vormt samen met de verdere historische structuur (sterrenbospatroon) op dit deel van het landgoed en de bebouwingsstructuur die de Vinkelsestraat kenmerkt (geclusterde bouwkavels worden afgewisseld met open onbebouwde plekken al dan niet met doorzichten naar het achterliggend gebied) het uitgangpunt voor de stedenbouwkundige opzet van de nieuwe woningen aan de Vinkelsestraat. Uitgaande van voorgaande geformuleerde randvoorwaarden is met de landschappelijke opzet als basis op zorgvuldige wijze de stedenbouwkundige opzet voor de toe te voegen woningen aan de Vinkelsestraat bedacht. Het idee is een landhuis ensemble als toegangspoort van het landgoed. De twee wooneenheden zijn gesitueerd rondom het beginpunt van de te herstellen diagonale laan, welke wordt afgesloten met een poort tussen de woningen in. De woningen van vergelijkbare grootte vormen samen één ensemble. De gezamenlijke perceelsgrootte is circa 4000 m2.

De woonhuizen, erfafscheidingen en poort van de laan vormen een architectonisch geheel. Het ensemble ligt achter de bestaande houtwal en zal beperkt zichtbaar zijn vanaf de Vinkelsestraat. De geclusterde opzet van de twee bouwkavels is niet alleen goed passend als onderdeel van het landgoed, maar zorgt ook voor aansluiting bij de bestaande bebouwingsstructuur van de Vinkelsestraat. De afbeelding hieronder illustreert deze stedenbouwkundige en landschappelijke opzet.

Figuur 15: Stedenbouwkundige en landschappelijke opzet ter hoogte van het plandeel aan de Vinkelsestraat.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

24

Over de inpassing van twee woningen aan de Vinkelsestraat zegt het monumentenhuis Brabant in hun advies van 30 april 2020 (bijgevoegd als bijlage 10c bij deze toelichting) het volgende: ‘De situering van de twee woningen sluit goed aan bij de lanenstructuur.” Terrein Het agrarische terrein achter de bouwkavels wordt omgevormd tot kruidenrijk en natte graslanden. De oorspronkelijke laantjes door het vroegere bos, eigenlijk brandgangen in het voormalige hakhoutbos van omstreeks 1800, worden als echte lanen met laanbomen aangelegd. De hier nog aanwezige oude eiken en berken die zijn overgebleven uit de hakhouttijd van begin 1900 staan niet in een rij als echte laanbomen. Het gaat dan ook om omvorming en nieuwe aanleg, waardoor een stuk omgekeerd Sterrenbos ontstaat: een lanenstelsel met natuurterreintjes (i.p.v. hakhoutbos) tussen de lanen. Op dit terreindeel wordt verder nog een poel aangelegd. Beeldtaal landhuizen De beeldtaal van de woningen refereert naar de ontstaansgeschiedenis van het landgoed en de architectonische stijl van het huidige hoofdgebouw. De eigentijdse moderne landhuizen vormen twee volumes welke ondergeschikt zijn aan het huidige hoofdgebouw op het landgoed refererend naar langgevelboerderijen in de regio, maar met een vormentaal die moderner is en refereert naar de Bossche School architectuur.

Door deze beeldtaal hier toe te passen vormt de bebouwing op het landgoed samen één familie, die het landgoed als geheel kenmerkt. Hieronder zijn enkele referenties voor de beeldkwaliteit opgenomen.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

25

Figuur 16: referenties voor de beeldkwaliteit van de woningen aan de Vinkelsestraat

Over de beeldtaal van de twee woningen aan de Vinkelsestraat zegt het monumentenhuis Brabant in hun advies van 30 april 2020 (bijgevoegd als bijlage 10c bij deze toelichting) het volgende: ‘Ook de verwijzing naar de Bossche school is passend, i.v.m. de verbouwing van het hoofdgebouw in Bossche school stijl.’ Ontsluiting De toegang vanaf de Vinkelsestraat naar de twee woningen gebeurt via een nieuwe inrit ter hoogte van de huidige ‘inrit’/’ventweg’ welke is gelegen langs de poort die toegang geeft tot de Berktlaan en van waaruit de nieuwe meest oostelijke Noord-Zuid-laan begint. De woningen worden vervolgens ontsloten op de Noord-Zuid-laan. De ontsluiting van de woningen ligt daarmee achter de bestaande houtwal. Terreininrichting erf De erven zijn aan de oostzijde en tussen de erven in begrensd met beukenhagen. Dit refereert aan de beukenhagen bij het hoofdgebouw. Het gaat om een haag op de erfgrenzen aan de middenlaan en met de voorste noord-zuidlaan (tussen circa 1 en 1,70 meter hoog (onderbroken door een in-/uitrit). Aan de tuinzijde wordt de erfgrens met het landgoed subtieler vormgegeven door middel van een hoogteverschil en verlaging met beplantingsgroepen van lage inheemse struikvormers, zoals gelderse roos, liguster, en meidoorns in het kruidenrijke grasland.

Deze stuweelzone die vanuit de kavel niet overal het zicht op de omgeving blokkeert biedt beschutting, voedsel en foerageermogelijkheden voor de das (zie paragraaf 4.7). Op de afbeelding hieronder is dit inzichtelijk gemaakt.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

26

Figuur 17: Invulling overgang erfgrens van kavels aan de vinkelsestraat/landgoed

2.5.2 Plandeel ensemble Kasteellaan (historisch erf) De eigenaar wil het bestaande ensemble langs de Kasteellaan opwaarderen. De bedoeling is om het kasteel (of jachtslot) te voorzien van een nieuw dak. Het gaat hier om renovatie, waarbij de bestaande functie van het kasteel (of jachtslot) als woning onveranderd blijft. De ambitie is verder om de bestaande dwarsdeelschuur te renoveren en te gaan gebruiken als kantoor zonder baliefunctie. Er is daarnaast een nieuwe woning in de te herstellen boomgaard voorzien, aan de buitenzijde van de binnengracht. Dit is deels op de locatie van een oude schuur, die is afgebrand in 1992 en waardoor later de binnengracht is doorgetrokken tot aan de Kasteellaan. Een deel van deze oude schuur is nog aanwezig aan de binnenzijde van de binnengracht, nabij het hoofdhuis. Dit gedeelte blijft, naast de nieuw te realiseren woning op een deel van de oude footprint aan de buitenzijde van de gracht, bestaan. Verder wordt een nog aanwezige ruïne van een oude kippenschuur gerestaureerd en verbouwd voor gebruik als recreatiewoning. Een alternatieve invulling van de oude kippenschuur is een mantelzorgwoning, waarvoor op basis van een afwijkingsmogelijkheid in dit bestemmingsplan een vergunning verleend kan worden.

Dwarsdeelschuur (bestaand bijgebouw bij de hoofdwoning) Op het perceel bij de huidige hoofdwoning is aan de linkervoorzijde van de hoofdwoning een haaks op de weg geprojecteerde schuur aanwezig, deze noemen we de dwarsdeelschuur. Deze dwarsdeelschuur is gebouwd in het constructietype van een zogenaamde ‘dwarsdeel’schuur uit eind 18de eeuw. Deze schuur is een Rijksmonument. Het is de bedoeling deze grotendeels in zijn huidige vorm te laten bestaan en slechts enkele gebruikswijzigingen door te voeren, zoals het toevoegen van dakramen (in de noordwestelijke en zuidoostelijke dakvlakken), een grotere deur (noordoostelijke gevel) en het inpandig toevoegen van voorzieningen zoals een pantry en portaal. Deze wijzigingen doen echter niets af aan de huidige verschijningsvorm van het gebouw of de monumentale waarden. Hieronder is een afbeelding opgenomen van de dwarsdeelschuur.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

27

Figuur 18: foto van de dwarsdeelschuur op het historisch erf (ensemble aan de Kasteellaan)

Schuurwoning Ten noordwesten van de bestaande landgoedwoning is net na de tweede wereldoorlog in het kader van het naoorlogse Mansholtplan – dat agrarische ontwikkeling stimuleerde - op Landgoed De Berkt een schuur gebouwd. Het ging om een in die tijd erg moderne houten kippenschuur. Ten noorden van deze schuur is in de jaren ’60 een veldschuur gebouwd. Beide schuren zijn in de destijds gebouwde vorm niet meer aanwezig. De kippenschuur is vervangen door een verlenging van de veldschuur in zuidelijke richting. In 1992 is het noordelijke deel van de veldschuur door brand tenietgegaan en niet meer herbouwd. De oude fundamenten zijn deels nog aanwezig en aan het noordeinde van de oorspronkelijke footprint staat nog een oude muur. De voormalige veldschuur vormde een waardevol ensemble met de rest van de bebouwing op het perceel. Het geeft een inkijk in de agrarische ontwikkeling door de jaren heen. Het is de bedoeling de veldschuur op de deels nog oude fundamenten opnieuw op te trekken, zodat het ensemble wordt hersteld. Deze nieuw op te trekken veldschuur wordt vervolgens (via de regeling ruimte voor ruimte) in gebruik genomen als woning. Het nieuwe woonhuis moet ondergeschikt zijn aan het bestaande hoofdhuis. Qua volume en beeldtaal refereert het aan de voormalige veldschuur. De beoogde typologie is dan ook een schuurwoning.

Het nieuwe woonhuis mag een modernere uitstraling hebben, waarbij het gebruik van natuurlijke materialen voorop staat. Voor details zijn de kleuren van de Bossche School leidend. Hieronder zijn enkele referenties voor de beeldkwaliteit van de schuurwoning opgenomen.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

28

Figuur 19: referenties voor de schuurwoning op het historisch erf (ensemble aan de Kasteellaan)

Over de positie van de schuurwoning zegt het monumentenhuis Brabant in hun advies van 30 april 2020 (bijgevoegd als bijlage 10 bij deze toelichting) het volgende: ‘De commissie adviseert terug te gaan naar de positionering uit het principeverzoek van 2018, waarbij de nieuwe veldschuur aan de noordzijde van de gracht is gepositioneerd.’ Ruïne oude kippenschuur (recreatie- of mantelzorgwoning) Ten noordoosten van de bestaande landgoedwoning ligt een ruïne van een oude kippenschuur. Dit is en blijft een bijgebouw bij de huidige landgoedwoning. Deze wordt hersteld en verbouwd tot recreatiewoning. Een alternatieve invulling is om deze te gaan gebruiken als mantelzorgwoning (afwijkingsmogelijkheid in dit bestemmingsplan). Over het herstellen en verbouwen van de ruïne zegt het monumentenhuis Brabant in hun advies van 23 februari 2018 (bijgevoegd als bijlage 10a bij deze toelichting) het volgende: ‘Over het principeverzoek een mantelzorgwoning in de bestaande bebouwing te realiseren adviseert de commissie positief’. Op 7 oktober 2021 is het bouwplan voor het laatst aan monumentenhuis Brabant voorgelegd. In hun advies (bijgevoegd als bijlage 10f bij deze toelichting) zegt zij het volgende: “De commissie gaat AKKOORD met het plan mits, de nieuwe toevoegingen een sobere uitstraling hebben.

De commissie adviseert om meer eenheid te zoeken door de twee smalle ramen in de noordgevel en de twee smalle ramen in de westgevel gelijk uit te voeren aan elkaar. Tevens adviseert de commissie om de toegangsdeur sober te houden. De commissie gaat akkoord met het niet pleisteren van de rollaag onder voorwaarden dat het

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

29

metselwerk van een smalle voeg is voorzien en het verschil tussen nieuw en oud duidelijk zichtbaar is.” Ontsluiting De ontsluiting van het nieuwe woonhuis, de nieuwe functie in de dwarsdeelschuur (kantoor zonder baliefunctie) en de recreatiewoning geschiedt via de bestaande toegangsweg. Over de gracht is vanaf de kasteellaan een klein voetgangersbruggetje naar de brievenbus. Dit bruggetje is qua beeldtaal ondergeschikt aan de hoofdtoegang. Parkeren voor de nieuwe woning en de nieuwe functie in de dwarsdeelschuur (kantoor zonder baliefunctie) geschiedt nabij de gracht op verstevigd gras of grind. Verder is er op de inrit voor het kasteel ruimte voor twee auto’s. Terreininrichting erf De nieuwe woning komt deels in de bestaande te herstellen boomgaard te liggen. Terras en tuin liggen, verscholen vanaf de kasteellaan, achter een rhododendronstruweel. Het terras heeft uitzicht over de herstelde boomgaard en zichtlijnen naar het landgoed. De afbeelding hieronder geeft de stedenbouwkundige en landschappelijke opzet van het ensemble aan de Kasteellaan weer.

Figuur 20: stedenbouwkundige en landschappelijke opzet van het ensemble aan de Kasteellaan

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

30

2.6 Programma Het programma dat via dit bestemmingsplan voor Landgoed de Berkt rechtstreeks wordt toegelaten ziet er concreet als volgt uit: 1. een woonperceel van ca. 6000 m2 waarop het bestaande hoofdhuis, een dwarsdeelschuur en een ruïne van een kippenschuur zijn gelegen, met de volgende functies: a. hoofdhuis: wonen (in de vigerende situatie reeds hiervoor bestemd); b. dwarsdeelschuur: nieuwe functie van in totaal 200 m2 bvo (kantoor zonder baliefunctie1); c. ruïne van een oude kippenschuur: recreatiewoning. 2. 12,38 hectare natuur; 3. drie kavels voor nieuwe woningen, twee aan de Vinkelsestraat (samen ca. 4000 m2) en één aan de Kasteellaan (ca. 1400 m2); 4. diverse (m.n. agrarische) reststroken.

2.7 Verkeer en parkeren 2.7.1 Verkeer Ontsluiting Het plangebied is direct gelegen aan bestaande wegen vanaf waar het plangebied wordt ontsloten, namelijk de Vinkelsestraat en de Kasteellaan (deels zandpad). Geen nieuwe wegen hoeven aangelegd te worden om het plangebied te kunnen ontsluiten. Verder wordt gebruik gemaakt van bestaande inritten. De huidige ontsluiting van het plangebied is goed te noemen. Vanaf meerdere zijden is het plangebied bereikbaar, wat als voordelig wordt beschouwd in geval van calamiteiten. Om het plangebied te kunnen bereiken wordt gebruik gemaakt van de Vinkelsestraat, Kasteellaan en Berktstraat. Deze wegen kennen de verkeerscapaciteiten en -intensiteiten2 zoals in de tabel hieronder opgenomen. Weg

Verkeerscapaciteit

Verkeersintensiteit

Kasteellaan

Erftoegangsweg type II, buiten de bebouwde kom: 4000 mvt/ etmaal

491 mvt/ etmaal

Berktstraat

Erftoegangsweg type II, buiten de bebouwde kom: 4000 mvt/ etmaal

1126 mvt/ etmaal

1

Deze functie kan op basis van artikel 7.6.1 onder h van het vigerende bestemmingsplan via een binnenplanse afwijking eveneens worden vergund. Voldaan wordt aan de voorwaarden en het aanvullend afwegingskader. Voor deze route is i.v.m. de bevordering van de integraliteit van de plannen niet gekozen. 2 24 augustus 2022 opgehaald uit BBMA verkeersmodel, peiljaar 2030

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

31

Vinkelsestraat (gemiddelde van noord- en zuidgerichtverkeer)

Erftoegangsweg type I, buiten de bebouwde kom: 6000 mvt/ etmaal

2215 mvt/ etmaal

Uit de tabel blijkt dat op alle wegen rondom het plangebied nog ruimte is voor extra verkeer. Verkeersgeneratie Wonen De verkeersgeneratie per woning bedraagt volgens de kencijfers van het CROW (buitengebied, vrijstaande woning) 7,8 tot 8,6 (gemiddeld 8,2) verkeersbewegingen per dag. Nieuwe functie in dwarsdeelschuur (kantoor zonder baliefunctie) De verkeersgeneratie van de nieuwe functie in de dwarsdeelschuur, een kantoor zonder baliefunctie, is berekend op basis van de verkeerskencijfers voor verkeersaantrekkende werking van het CROW (buitengebied). Hiervoor gelden de verkeerskencijfers zoals in de tabel hieronder zijn opgenomen. Functie Landgoed

Functie o.b.v. CROW

Stuks/ m2’s

Norm

Verkeersaantrekkende werking

Kantoor zonder baliefunctie

Kantoor zonder baliefunctie

200 m2

7,9-9,6 (gemiddeld 8,8) mvt/ etmaal per 100 m2 bvo

17,6

Recreatiewoning De verkeersgeneratie van de recreatiewoning is ook berekend op basis van de verkeerskencijfers voor verkeersaantrekkende werking van het CROW (buitengebied). Omdat geen specifieke kengetallen aanwezig zijn voor een individuele recreatiewoning is uitgegaan van de verkeersaantrekkende werking behorende bij een hotel met 3 sterren en een bungalowpark. Hiervoor geldt in het buitengebied een norm van 6,3 – 7,3 verkeersbewegingen per etmaal per 10 kamers en een norm van 2,6 – 2,8 verkeersbewegingen per bungalow. Op het landgoed is sprake van één huisje met twee slaapkamers. Uitgegaan wordt van maximaal 2,8 verkeersbewegingen per etmaal. Totaal De totale verkeersaantrekkende werking van de activiteiten op het landgoed neemt met 28,6 mvt/etmaal (8,2 + 2x8,8 + 2,8) v.w.b. de Kasteellaan en 16,4 mvt/etmaal (2x8,2) v.w.b. de Vinkelsestraat toe. Conclusie verkeer Gezien de capaciteit die op alle wegen rondom het plangebied nog beschikbaar is en de verkeerstoename die door het plan wordt gerealiseerd is geen sprake van knelpunten. De omliggende wegen kunnen de verkeerstoename prima verwerken.

Bestemmingsplan ‘Landgoed De Berkt Heesch’ – 26 juli 2023

32

Het wegprofiel en de inrichting van de Vinkelsestraat en Berkstraat zijn voor de verkeersgeneratie ten gevolge van het initiatief afdoende. Voor wat betreft de Kasteellaan geldt eveneens dat het profiel afdoende is, echter gaat de verharde weg hier op een gegeven moment over in een zandpad. Deze inrichting is niet geschikt voor veel verkeer. Gezien het hier gaat om een beperkte verkeerstoename van hoofdzakelijk ter plekke bekend verkeer in combinatie met de instructie dat langzaam gereden moet worden vormt dit geen belemmering voor het plan. Als later blijkt dat de inrichting van de weg niet afdoende is, zal deze moeten worden aangepast. Gezien het profiel afdoende is, is dit feitelijk geborgd. 2.7.2 Parkeren Parkeerbehoefte Op basis van het gemeentelijke parkeerbeleid (9 juli 2015) en de daarbij behorende parkeernormen geldt voor onderhavige ontwikkeling de parkeerbehoefte zoals opgenomen in de tabel hieronder. Voor zover in het gemeentelijke parkeerbeleid voor de functie geen norm is opgenomen is ook de CROW geraadpleegd. Functie