Groenstructuurplan Bernheze 2023
Tekst van het document
Bernheze
Groenstructuurplan
1
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Colofon Bernheze Groenstructuurplan idverde Advies Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch T 073 205 11 00 E advies@idverde.nl
OPDRACHTGEVER
Gemeente Bernheze De Misse 6 5384 BZ Heesch
PROJECTNUMMER
722210240
STATUS DATUM
Definitief 11-10-2023
2
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
OPDRACHTNEMER
Voorwoord Na de verkiezingen van 2022 is er in Bernheze een bestuursakkoord gemaakt met input van zoveel mogelijk inwoners en organisaties. Tijdens die gesprekken kwam een aantal aspecten nadrukkelijk naar voren: meer groen én het belang voor gezondheid, waren veelgehoorde opmerkingen. Een groene omgeving heeft behalve een ruimtelijke functie ook een sociale functie. Het is prettiger om er te wonen en het nodigt uit tot meer bewegen en recreëren. Ook zien we steeds meer het belang voor de natuur, de biodiversiteit en het feit dat een groene omgeving het verschil maakt bij een klimaat dat verandert. In de Omgevingsvisie wordt groen nadrukkelijk benoemd als onderdeel van de Groene Gezonde Structuren met aantrekkelijke wandel- en fietsroutes. Deze kunnen een positieve bijdrage leveren aan het verbeteren van onze gezondheid. Bernheze is een groene gemeente waar het prettig wonen is. Maar we zien ook dat het nog beter kan. Nu de visie is gemaakt, is het belangrijk om het ook concreter te maken. Als wethouder ben ik dan ook blij dat we deze stap kunnen zetten met het presenteren van het Groenstructuurplan.
Marius Tielemans,
3
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
wethouder Openbare Ruimte, Toerisme en Recreatie
Inhoudsopgave Voorwoord 3 1 | Inleiding 5 2 | Groenvisie 7 3 | Speerpunt 1: voldoende groen 15 4 | Speerpunt 2: identiteit 22 5 | Speerpunt 3: biodiversiteit 31 6 | Speerpunt 4: gezondheid 38 7 | Speerpunt 5: klimaat 40 8 | Speerpunt 6: samen vergroenen 43 9 | Instrumenten
47
9.1 Boombeheerplan 47 9.2 Beheerplan landschapselementen 47 9.3 Beheerplan stedelijk groen 48 9.4 Beheerplan bossen 48 9.5 Groennorm 49 9.6 Compensatieregeling 49 9.7 Groenparagraaf 49 9.8 Vergroeningsplan 49 9.9 Kansenkaart bomenaanplant 49 9.10 Bewustwordingscampagne 49 9.11 Menukaarten participatie in groen 49 9.12 Handboek bomen 50
Bijlagen 51
4
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
9.14 Bestrijdingsplan invasieve exoten 50
Inleiding
9.13 Groenstructuurkaart 50
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Wat is openbaar groen? Al het groen in de openbare ruimte in de woongebieden, bomen, struiken en grasbermen in het buitengebied en bossen. Waar gaat dit plan over? Hoe de gemeente omgaat met haar eigen openbaar groen en hoe zij andere partijen stimuleert om ook bij te dragen aan de beleidsdoelstellingen in dit plan.
Speerpunt 2 Speerpunt 1
In dit Groenstructuurplan gaan we in op de wijze waarop wij als gemeente ons openbaar groen beschermen, onderhouden en ontwikkelen in lijn met de gemeentelijke ambities. Er zijn ook andere partijen en personen die groen in eigendom
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5 5
Het huidige beleid wat op een strategisch/tactisch niveau richting geeft aan het groen dateert uit 2001 en is daarom sterk verouderd. Maatschappelijke ontwikkelingen, andere prioritering vanuit provinciaal en rijksbeleid en andere gemeentelijke ambities zijn aanleiding om het groenbeleid te actualiseren in dit Groenstructuurplan.
Groenvisie
Bernheze is van origine een groene gemeente. Het buitengebied, de ruimte en het groen worden bijzonder gewaardeerd. Dit willen we graag zo houden. Daarnaast willen we de potenties van groen nog sterker inzetten om ook in de toekomst een fijne leefomgeving te kunnen blijven bieden. Met de juiste inzet van groen blijven de straten koel in de zomer, droger in de herfst en wordt ervoor gezorgd dat de inwoners uitgenodigd
worden om een rondje te gaan wandelen of hardlopen. Zo biedt groen een plek om te vertoeven, ontmoeten, te sporten of te bewegen, te recreëren, te spelen en te ontspannen.
Inleiding
Het belang van een groene leefomgeving is de afgelopen jaren steeds prominenter op de bestuurlijke agenda’s komen te staan. Bewustwording dat groen een positieve bijdrage levert aan actuele maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteit en gezondheid is hiervan de oorzaak. Uit het bestuursprogramma blijkt dan ook dat het belangrijk is dat de vijf kernen leefbaar zijn en dit ook blijven voor de huidige en toekomstige generaties. Dit vraagt om voldoende woningen in een hoogwaardig ingerichte groene woonomgeving die uitnodigt om te ontmoeten, bewegen en recreëren. Ook is het belangrijk dat mensen ook bij hittestress kunnen verblijven in een aangename woonomgeving. Het voornemen is om de kernen groener en klimaatbestendiger in te richten, iets wat duidelijk in het bestuursprogramma wordt onderstreept. Openbaar groen draagt bij aan gezondheid, beleving, biodiversiteit en klimaat.
Inhoud
1 | Inleiding
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen 6
Speerpunt 1
In dit Groenstructuurplan benoemen we hoe we als gemeente naar ons openbaar groen kijken en welke maatschappelijke waarden we daaraan toekennen, we benoemen speerpunten en welke ambities we daarin hebben. Tenslotte benoemen we bij elk speerpunt wat we gaan doen en wat anderen kunnen doen om de ambities samen met ons te bereiken. Tenslotte vermelden we in het uitvoeringsprogramma met welke acties of instrumenten we dat doen. Ook de evaluaties op enkele onderdelen zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma. Dit Groenstructuurplan met haar bijlagen is een programma onder de Omgevingswet (artikel 3.4)
Doorlopen proces Dit groenstructuurplan is tot stand gekomen met de interne projectgroep van de gemeente. Daarnaast hebben we in het participatietraject voor de Omgevingsvisie deelgenomen met een deelsessie tijdens een van de werksessies. Ook de raad is geconsulteerd om input te geven met betrekking tot de speerpunten. Het opstellen van het groenstructuurplan liep gelijk op met het opstellen van de Omgevingsvisie waarbij ook zoveel mogelijk participatiemomenten samen liepen. Verder is er tijdens de vorming van dit Groenstructuurplan gebruik gemaakt van de volgende momenten en externe informatiebronnen. • Tijdens de brede partnerconsultatie werd breed opgehaald welke wensen/ambities diverse partijen hebben ten aanzien van de Omgevingsvisie en specifiek voor het groenstructuurplan. • Vervolgens zijn tijdens de raadswerkgroep speerpunten en stellingen gedeponeerd en konden mensen hun mening achterlaten. Deze zijn gebruikt om de speerpunten en stellingen aan te scherpen. • Tijdens het partneroverleg buitengebied zijn de partners gevraagd om hun mening te geven over de hoofdlijn van het groenstructuurplan en mee te denken over de locaties van de groene gezonde structuren en grote groengebieden voor de verschillende kernen.
Groenvisie
Bij het verder uitdiepen van deze thema’s komen onderwerpen aan de orde die rechtstreeks in relatie staan met ons groen. Enkele voorbeelden van deze onderwerpen zijn: hittestress, bewegen en ontspannen in het groen, groenblauwe speellocaties, natuurinclusief bouwen, verstening en verdroging, waterinfiltratie, en herstellen van landschapselementen ten behoeve van biodiversiteit. Het Landschapsontwikkelingsplan (2012, actualisatie 2020) richt zich meer op de ontwikkeling van het landschap in zijn totaliteit. Dat plan gaat verder dan het openbaar groen en richt zich ook op groen en landschapselementen van derden. Dit Groenstructuurplan richt zich daarentegen op het openbaar groen, wat zich zowel binnen als buiten de bebouwde kom bevindt.
Dit Groenstructuurplan schetst onze visie op openbaar groen voor de lange termijn. Actualisatie vindt plaats als er aanleiding is die visie aan te passen. Uitvoeringsprogramma en beheerplannen worden periodiek aangepast.
Inleiding
Het Groenstructuurplan is als het ware het “groene antwoord” op de Omgevingsvisie van Bernheze. In de Omgevingsvisie komen alle voor Bernheze relevante mondiale, rijks- en provinciale thema’s samen en zijn er keuzes, accenten en prioriteiten gesteld waarop we ons voor de lange termijn gaan richten. Hierin staan de volgende vijf thema’s centraal: • Gezonde leefomgeving • Leefbare kernen • Klimaatadaptatie en herstel biodiversiteit • Vitale en duurzame landbouw en economie • Kwaliteit landschap en erfgoed
Het is belangrijk dat de vijf kernen leefbaar zijn en dit ook blijven voor de huidige en toekomstige generaties. Dit vraagt om voldoende woningen in een hoogwaardig ingerichte groene woonomgeving
Inhoud
hebben en daarmee kunnen bijdragen aan onze doelstellingen. Naast het stellen van ambities en concrete doelstellingen voor ónze eigendommen willen we met dit Groenstructuurplan ook die andere partijen en personen stimuleren om ons hierin te volgen.
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen 7
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Wat is groen? Groen is alle vegetatie die aanwezig is in de buitenruimte, zowel op privé terrein als de openbare ruimte. De hoeveelheid groen kan gemeten worden aan de hand van kwantitatieve criteria (m2 grondoppervlak, m3 kroonvolume) en kwalitatieve criteria (mate van bijdragen aan maatschappelijke thema’s zoals biodiversiteit, klimaatadaptatie, vastleggen CO2). Gemeente Bernheze stelt het aantal m2 grondoppervlak als basiscriterium om uiteindelijk voldoende kwalitatief groen te kunnen bieden.
Speerpunt 5
debat en vastgelegd in bestuurlijke regels en ambitie. Daarnaast toont onderzoek aan dat groen een positieve bijdrage levert aan die actuele maatschappelijke thema’s (Figuur 2). De GGD heeft hier ook aandacht aan besteed in Brabantscan GGD, hier is meer te lezen over de positieve effecten van groen op de gezondheid. Eind 2021 is een klimaatanalyse (Klimaatstresstest) uitgevoerd voor het grondgebied van Bernheze op basis van de klimaatatlas. Ook hier zijn op het gebied van droogte, hitte, en wateroverlast kwetsbare locaties en aspecten benoemd.
Speerpunt 4
We hebben groen lange tijd beschouwd als een redelijk eenzijdig onderdeel van de openbare ruimte wat vooral een decoratieve functie had en voornamelijk diende om een prettige leefomgeving te maken. Beleving was de voornaamste functie van groen. Door deze eenzijdige benadering kon een groene inrichting vaak moeilijk concurreren met andere functies zoals (auto)verkeer, (commerciële) werklocaties en woningbouwontwikkeling. De afgelopen jaren zijn klimaatverandering, teruggang in natuurwaarde en zorgen om onze gezondheid steeds prominenter aanwezig in
Speerpunt 3
2 | Groenvisie
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 5 8
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4 GGD bron: Omgevingsscan - GROEN - Bernheze (brabantscan.nl)
Punten waarop we trots zijn en op voort kunnen bouwen • Aantrekkelijke groene & gezonde gemeente: Bernheze wordt door de inwoners ervaren als een fijne gemeente waarin voldoende groen is om te recreëren en voldoende rustige en koele plekken zijn. Blauwe infrastructuur wordt vaker als een gemis ervaren. Over het algemeen voelen mensen in Bernheze zich gezond en gelukkig. • Gevarieerd landschap: Bernheze kent drie verschillende landschapstypen met elk hun eigen identiteit: de Peelhorst, het open dekzandgebied en de beekdalen. Elk deelgebied heeft zijn eigen karakter. (Bron: Landschapsontwikkelingsplan Bernheze 2012) • Agrarisch cultuurlandschap: Bernheze is vanuit de historie een echte agrarische gemeente. Dat heeft bijgedragen aan ons cultuurlandschap met haar specifieke waarden (Bron: Erfgoedvisie ‘Ode aan het boerenleven’)
Inleiding
Ook voor onze gemeente zijn de thema’s uit figuur 2 actueel en komen ze grotendeels overeen met de centrale thema’s uit de Omgevingsvisie. Er zijn enkele groen gerelateerde onderwerpen die in Bernheze speciale aandacht vragen:
Inhoud
Typisch Bernheze
Bijlagen
!" #!$ÿ$ &#"" '"ÿ'( )ÿ+,ÿ-.ÿ/ 0123
Instrumenten
5ÿ+,ÿ-.ÿ/ 01in 23 de toekomst aantrekkelijk Aandachtspunten4,ÿom 6ÿ5ÿ4,ÿ-.ÿ/ 0123 en gezond te blijven. 3ÿ/ 137 23 899:ÿ<=>?:@AB<9Bernheze is in vergelijking • Droogte: Gemeente CAB9:D?E9= gebieden een droogtemet de omringende eiland. De peelrandbreuk houdt grondwater F & !G $ !H ! van hogere delen Daarnaast ligt hier I . 3 tegen. 3J 899:ÿ<buitengebied =>?:@AB<9 een relatief open waar het water snel wordt ten behoeve van CAB9:KLMAEafgevoerd KN:9=O9= de landbouwgronden. Droogte hangt samen met hitte en heeft een negatieve invloed op gezondheid, beleving en klimaat. Daarnaast neemt de kans op (bos)brand toe.
Speerpunt 6
0123021014ÿ34614
)ÿ+,ÿ-.ÿ/ 0123 4,ÿ5ÿ+,ÿ-.ÿ/ 0123 6ÿ5ÿ4,ÿ-.ÿ/ 0123 3ÿ/ 137 23
899:ÿ<=>?:@AB<9
CAB9:D?E9= F & !G $ !H ! I . 3 3J • Monocultuur bomenbestand: Het 899:ÿ<=>?:@AB<9 bomenbestand bestaat (vooral in het buitengebied) voornamelijk uit eiken CAB9:KLMAEKN:9=O9= (Figuur 4). Dit is van oudsher zo ontstaan en dit houden we tot nu toe in stand vanuit cultuurhistorisch oogpunt en oriëntatie. Helaas maakt deze monocultuur dat de bomenlanen kwetsbaar zijn voor ziektes en plagen en gelijktijdige uitval/afbraak. Daarnaast heeft monocultuur een negatieve invloed op biodiversiteit en gezondheid.
PQIQRSTQ
Speerpunt 4
(WH2050) grondwaterstand !" #!$ÿ$ &#"" '"ÿ'(
Speerpunt 3
Verandering gemiddeld lage
Droogte in Bernheze, bron Klimaatatlas | As50
Speerpunt 2
Speerpunt 5
Speerpunt 1
Boomsoorten
Groene beuk Gewone es Gewone populier
55%
Groenvisie
Zwarte els Ruwe berk
Zomereik Amerikaanse eik
9
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Winterlinde Hollandse linde
Inleiding
Gewone wilg
Bijlagen Instrumenten Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6 10 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
beperkt en de functies die gebruik maken van die ruimte nemen toe. Woningbehoefte maakt dat de kernen verstenen en verdichten. Het is in overeenstemming met provinciaal / landelijk beleid door eerst te focussen op inbreiding in bestaande kernen en daarna op uitbreiding. Meer verkeer en intensieve landbouw vragen om bredere wegen en effectief te bewerken percelen. Drukte in de bodem met kabels en leidingen maakt de doorwortelbare ruimte schaars. Minder ruimte in de bermen en rondom akkers voor groen en bomen zijn het gevolg. Met name de bermen in ons buitengebied zijn vrij smal en de vele bomen staan daardoor vlak bij de weg. Dat levert nadelen op voor de weggebruiker omdat hij minder vrije uitwijkruimte heeft en omdat boomwortels het wegdek omhoog drukken. Het beperken van deze opdruk kost de gemeente jaarlijks veel onderhoudsmiddelen in het wegbeheer. Voor de bomen is het ongunstig omdat ze vaak te weinig vrije ruimte hebben om volwaardig uit te kunnen groeien tot de laanboom van minimaal 60 jaar oud die we voor ogen hebben. Het gebrek aan groenoppervlak en bomen heeft een negatief effect op alle invloed-gebieden van groen: gezondheid, klimaat, beleving en biodiversiteit.
• Eenzijdige inrichting van groen in de kernen: in de kernen liggen groene oppervlaktes die door hun omvang potentie hebben om wat te betekenen voor klimaat, biodiversiteit, beleving maar niet als zodanig zijn ingericht. Nu zijn het vaak grasvlakken met een aantal bomen. Een eenzijdige inrichting van groen is een gemiste kans om effectief bij te dragen aan alle invloedgebieden van groen: gezondheid, klimaat, beleving en biodiversiteit.
Inhoud
• Leeftijdsopbouw laanbomen en houtwallen: Veel lanen en houtwallen van de gemeente zijn rond dezelfde tijd geplant. Dat maakt dat ze ook allemaal tegelijk in de fase van verval gaan komen. En die periode lijkt nu aangebroken. In de lanen komt steeds meer uitval voor. Dat is niet alleen een gevolg van de leeftijd, maar lijkt ook versneld te worden door toenemende droogte. De houtwallen zijn uitgegroeid tot volwassen elementen met veel bomen. Ze leveren daarmee een karakteristiek beeld op in ons landschap, maar zorgen ook voor hinder bij boeren die hun naburige gronden willen bewerken. Door de grote hoeveelheid bomen wordt de struiklaag soms gehinderd in een goede uitgroei. Slechts enkele soorten overleven hierin en de variatie in soorten neemt af. • Verdwijnen landschapselementen: Vooral in het open dekzandgebied komen door de schaalvergroting (met steeds grotere aaneengesloten percelen) de groenstructuren steeds verder onder druk staan. Perceelafscheidingen met houtwallen, steil-randen en onverharde zandwegen, die hiermee geen functie meer hebben, verdwijnen in rap tempo uit het buitengebied. Deze landschapselementen spelen een cruciale rol in de groen/blauwe dooradering van dit gebied en leveren een belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit.
Ze zorgen voor voldoende broeden schuilgelegenheid voor de diersoorten (weidevogels, reeën etc.) en het behoud van biotoop voor de insecten, muizen etc. die op hun beurt weer belangrijk zijn als voedsel voor bijvoorbeeld (roof-)vogels. • Druk op beschikbare ruimte: Ruimte is
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 5 Speerpunt 4 Speerpunt 3 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2 11
De belangrijkste groene lijnen en vlakken zorgen samen voor een groen raamwerk over onze gemeente.
Inleiding
Onze huidige groenstructuur is vastgelegd op Groenstructuurkaarten. Deze laten zien waar de belangrijkste groene lijnen en vlakken liggen die drager zijn van onze groene kwaliteit. Dit samenspel aan lijnen en vlakken zorgt samen voor een groen raamwerk over onze gemeente. Deze structuren zijn al in het vorige Groenstructuurplan (2001) vastgelegd. Intentie is om die structuren te behouden en versterken.
Inhoud
Onze huidige Groenstructuur
Instrumenten
Bijlagen In de volgende hoofdstukken lichten we per speerpunt toe: • Wat zien we? (wat verstaan we er precies onder en welke aanleidingen zijn er) • Wat willen we? (welke ambities we hebben) • Wat gaan we daarvoor doen? (met welke actie of instrumenten doen we dat en wat kunnen anderen doen om samen met ons de ambities te bereiken).
12 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
1. We willen onze kernen leefbaar houden door te zorgen voor voldoende kwalitatief openbaar groen en het huidige gemiddelde van 107 m2 openbaar groen per woning minimaal behouden 2. We willen dat openbaar groen meer bijdraagt aan identiteit, beleving, oriëntatie en het agrarische karakter in de hele gemeente. 3. Wij willen dat openbaar groen meer bijdraagt aan het herstel en versterken van de biodiversiteit. 4. Wij willen dat het openbaar groen meer
Speerpunt 6
We richten ons de komende tijd op de onderstaande speerpunten:
Speerpunt 5
We willen met ons groen invloed hebben op bovenstaande uitdagingen die spelen in Bernheze. Hiermee dragen we bij aan de centrale thema’s in de Omgevingsvisie en aan onze trots: een aantrekkelijke groene & gezonde gemeente.
gelegenheid biedt aan recreëren, sporten, ontspannen en ontmoeten zodat het bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. 5. Wij willen openbaar groen meer inzetten als natuurlijk middel om de gevolgen van klimaatverandering (hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen) te verminderen, en passen ons sortiment aan op het veranderende klimaat. 6. We stimuleren inwoners en andere partijen om zich samen met ons voor bovenstaande doelstellingen in te zetten, in de openbare ruimte en op eigen terrein.
Speerpunt 4
Onze groene visie op de (nabije) toekomst
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 3 Speerpunt 2 Speerpunt 1 Groenvisie
Klimaatadaptatie Wij hebben de laatste tijd steeds meer te maken met klimaatverandering. Hevige buien en lange periodes van droogte en hitte komen daardoor meer voor. Door meer groen aan te planten en om te vormen in de komende jaren verzachten we de gevolgen van extreem weer. Bomen zorgen namelijk voor verkoeling en comfort op warme dagen. Op regenachtige dagen vangt groen in verlaagde vakken water op. We maken als het ware tijdelijke
Speerpunt 4
Speerpunt 5 13 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Voor de jongste bewoners van onze gemeente levert groen vele positieve bijdragen. Zo stimuleert spelen en bewegen in de natuur creativiteit, leidt het tot minder overgewicht, een betere motoriek en meer uithoudingsvermogen.
Inleiding
Gezondheid Een groene omgeving heeft een positief effect op onze gezondheid. Groen verbetert de luchtkwaliteit en zorgt voor verkoeling tijdens warme dagen. Ook nodigt een groene omgeving mensen uit om meer te bewegen en zorgt het voor minder stress. Uit onderzoeken van het RIVM is gebleken dat mensen die in
een groene omgeving wonen minder overgewicht, migraine en astma hebben. En dus over het algemeen gezonder zijn dan mensen die in grijze woonomgevingen wonen.
Inhoud
Waarde van Groen Nu er meer mensen in bebouwde gebieden wonen, wordt groen steeds belangrijker. Zo is groen belangrijk om klimaatverandering tegen te gaan en de natuur te behouden. Maar groen is ook belangrijk voor de lichamelijke en mentale gezondheid. Zo nodigt groen uit om elkaar te ontmoeten, te bewegen en te ontspannen. Naast deze voordelen draagt groen bij aan de lokale economie. Want winkels die gelegen zijn nabij groen nodigen uit tot een langer verblijf, in tegenstelling van winkels die gelegen zijn in ‘grijze´ gebieden, wat een gunstig effect heeft op de het behoud van lokale omzet, verblijftijd en het in stand houden van lokaal ondernemerschap. Wat aldus weer een gunstig effect heeft op lokale bedrijvigheid, sponsorschap en werkgelegenheid.
Onze trots: een aantrekkelijke groene en gezonde gemeente.
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 5
Biodiversiteit Naast dat groen vele voordelen heeft voor de mens, heeft het ook vele voordelen voor de diersoorten in de gemeente en omgeving. Door meer en diverse soorten groen aan te planten wordt de biodiversiteit behouden en zelfs versterkt. Een gezonde soortenrijkdom van planten- en diersoorten zorgt voor een natuurlijk evenwicht tussen mens en diersoorten en draagt uiteindelijk bij aan een gezonde leefomgeving.
14 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Economie Een groene omgeving is zowel voor de bewoner als voor de bezoeker van onze gemeente aantrekkelijk om in te recreëren en te verblijven. Het biedt mensen rust en ontspanning maar ook een groen decor om van te genieten. Voor de werknemers en werkgevers zorgt groen voor een aantrekkelijke werklocatie waar men fijner en langer kan werken. Voor onze inwoners heeft groen ook nog een positief effect op de waarde van het vastgoed. Zo zorgt een boomrijke straat al snel voor een waardestijging van €10.000 per woning. En elke boom in de privétuin
van bewoners zorgt voor een toename van ongeveer €1.500. Verder zorgt meer groen voor minder zorgkosten, omdat bomen bijdragen aan de gezondheid en voorkomt groen eventuele toekomstige kosten. Groen vermindert namelijk de effecten van klimaatverandering en daardoor ook alle kosten die erbij kunnen komen kijken.
Speerpunt 4
parkeerplaatsen voor het water in extreme situaties om ook schade aan woningen en bedrijven te voorkomen. Het groen maakt kortom onze gemeente veiliger, aangenamer en klimaatbestendig!
We hebben een analyse uitgevoerd van het gemeentelijk groenareaal om ook de bestaande woongebieden van Bernheze te toetsen aan de 6020-20 regel. • Uitkomst is dat de verhouding nu gemiddeld (alle kernen binnen bebouwde kom Bernheze) 91%
15 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen Hoe groen zijn we eigenlijk? In het Bomenbeleidsplan uit 2017 is de vuistregel voor groen voorgeschreven bij nieuwe plannen waarbij nieuwbouw en een (her-)kaveling plaatsvindt in een verhouding: • 60% wonen • 20% verkeersruimte • 20% groen en spelen • met het streven om dit groen vooral in aaneengesloten groenstructuren aan te leggen.
Speerpunt 2
Bernheze wordt ervaren als een groene gemeente. We hebben nu in totaal 107 m2 openbaar groen per woning. Dat is iets om te koesteren. Aan de andere kant verschillen de wijken sterk in de hoeveelheid groen. Tegelijkertijd wordt er voor vele gemeentelijke opgaven ook naar groen gekeken als belangrijk middel om positieve invloed uit te oefenen. In onze Omgevingsvisie en het Verstedelijkingsakkoord wordt geopteerd voor meer groen. In de Nationale aanpak ‘Klimaatadaptatie gebouwde omgeving’ is voor klimaatadaptatie beschreven hoe Nederland toewerkt naar een minder vrijblijvende aanpak. Meer groen maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. De vraag is daarom of we als gemeente wel genoeg groen tot onze beschikking hebben. We hebben voldoende groen areaal nodig om de centrale thema’s uit de Omgevingsvisie en daarmee ook de speerpunten uit dit Groenstructuurplan te kunnen bedienen. Groen heeft hoge intrinsieke waarden van zichzelf, maar is ook een middel om andere opgaven verder te helpen.
Speerpunt 1
Wat zien we?
Groenvisie
We willen onze kernen leefbaar houden door te zorgen voor voldoende kwalitatief openbaar groen en het huidige gemiddelde van 107 m2 openbaar groen per woning minimaal behouden
grijs (wegen, paden en wonen) ten opzichte van 9% groen is. • Hierbij is binnen de bebouwde kom al het gemeentelijk groen meegerekend van de kleinste snipper tot en met de parken (met uitzondering van de sportvelden omdat die niet vrij toegankelijk zijn en niet bijdragen aan de groenbeleving van de wijk). De randbeplanting van de sportcomplexen is wel meegerekend omdat die bijdragen aan de beleving in de woonwijk. • De verschillen tussen de wijken zijn groot. Enkele woonwijken hebben een % groen van rond de 20%, bijvoorbeeld De Hoef 2 en Het Rul (Heesch) of Rodenburg en Heilaren in Heeswijk-Dinther. Maar de meeste wijken scoren ver onder dat %. • Het aantal bomen op gemeentelijke grond per inwoner komt uit op 0,54 / inwoner als gemiddelde in de kernen van Bernheze. Dit is onder het Nederlands gemiddelde wat in de kernen hoger ligt. (ca. 1 boom per inwoner) • De analyse toont ook het aantal m2 openbaar groen per woning binnen bebouwde kom: gemiddeld 107m2 per woning. Met kanttekening dat ook hier grote verschillen bestaan tussen de wijken, ongeveer de helft van de aantal wijken ligt (ver) onder de ondergrens van 75m2 die ooit in de Nota Ruimte is opgenomen. • We zijn dus niet overal zo groen als we zouden willen.
• De 60-20-20 vuistregel speelt niet in op de verhouding van kavels met een grote tuin, ook dan zou er 20% groen aangelegd moeten worden, terwijl mensen met een grote tuin daar minder behoefte aan hebben dan bewoners van woningen met een kleine of geen tuin. • Een groennorm die uitgaat van een minimale oppervlakte per woning houdt hiermee beter rekening.
Inleiding
|
S peerpunt 1: Voldoende groen
Inhoud
3
Bijlagen 315
218
250
128
Componistenbuurt
5013
247
20
De Beemd
52918
423
125
De Hoef 1
33160
162
205
De Hoef 2
57404
369
156
De Velft
1469
125
12
De Zeis
11280
263
43
Den Berg
45530
254
179
Graanbuurt
18307
163
112
Heelwijk
11289
354
32
Het Rul
14651
229
64
Kennedystraat
11533
173
67
Monseigneur van Den Hurklaan
41096
243
169
Oranjebuurt
10809
285
38
Schoonstraat
6642
186
36
't Dorp
16641
310
54
't Vijfeiken
6045
176
34
Wagnerplein
10020
131
76
Heeswijk-Dinther
242514
2623
92
Balledonk
7498
170
44
De abdij
17804
352
51
Eikenhoek
25779
186
139
Graaf Wernerstraat
4426
188
24
Heilaren
50028
334
150
Heilige Stok - Kerkstraat
60555
182
333
Hoofdstraat
7481
197
38
Hopveld - Muggenhoek
17206
195
88
Oranjewijk
12354
324
38
Rodenburg
24151
195
124
St. Servatius - Schoonstr - Den Dolvert
15232
300
51
Loosbroek
59608
358
167
Loosbroek
59608
358
167
Nistelrode
329631
2165
152
De Hoef
15181
196
77
Donzel
43270
166
261
Hoge Akkers
59683
202
295
Kerkveld
6709
213
31
Kleinwijk
41255
201
205
Laar
11943
321
37
Maxend
19813
199
100
Van 't Rijk
22769
232
98
Weijen West
17130
296
58
Zwarte Molen
91878
139
661
Vorstenbosch
29574
526
56
Vorstenbosch
29574
526
56
Eindtotaal
1124102
10545
107
Speerpunt 5
68563 31934
Speerpunt 4
Broekhoek - Middelste Groes Buitenpas - Noordrand
Speerpunt 3
95 39
Speerpunt 2
4873 215
Speerpunt 1
462775 8471
Groenvisie
Heesch Bekerbuurt
Speerpunt 6
Groen per woning m2
Hoeveelheid groen
Een overzicht van de hoeveelheid groen per kern vind je in de bijlagen.
16 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
0-20 m2
20-40 m2
60-80 m2
80-100 m2
40-60 m2
Inleiding
Som van woningen
Inhoud
Som van m2 groen
Instrumenten
Groennorm gemeente Bernheze
Bijlagen Instrumenten
Ambitie: we behouden gemiddeld 107 m2 openbaar groen / woning
Uitbreidingswijken: 20% van het projectgebied groen op termijn opbouwend naar 100 m2 openbaar groen / woning
17
Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Randen kernen: Parkzones / uitloopgebieden toevoegen en zorgen voor verbindingen
Bestaand stedelijk gebied: Behoud areaal groen in elke wijk. Actief vergroenen grijze wijken / centra. Inbreidingen min. 20% projectgebied groen. Aanpassingen woonstraten: min. 10% (extra) groen
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6 • In bestaande wijken mag het areaal* groen niet achteruit gaan. • In bestaande wijken die (ver) onder het
Speerpunt 1
Stelregels toename groen We zorgen voor een toename van areaal openbaar groen en een betere spreiding door de volgende stelregels te hanteren:
Groenvisie
Wat gaan we daarvoor doen?
*Met areaal bedoelen we de oppervlakte (m2) openbaar groen. We rekenen in deze stelregels met oppervlakte, en niet met aantallen bomen. Met voldoende oppervlakte hebben we ook voldoende mogelijkheden om bomen aan te planten in goede omstandigheden en uit te laten groeien tot bomen die wezenlijk bijdragen aan onze doelstellingen. Aantallen bomen zeggen niks over de kwaliteit. Dat neemt niet weg dat we streven naar voldoende grote bomen, en een goede spreiding daarvan, passend bij de doelstellingen die we nastreven in dit Groenstructuurplan. Een voorbeeld van een bomenstelregel is dat vanuit elke straat zicht moet zijn op fraaie, grote boomkronen (lanen, monumentale bomen, toekomstbomen).
Inleiding
In onze Omgevingsvisie spreken we de volgende ambitie uit: We zetten in op veel meer groen en blauw in en nabij onze kernen. Met ons eigen openbaar groen dragen we daar ons steentje aan bij en we streven naar een toename van stedelijk openbaar groen. Omdat de hoeveelheid groen in verhouding moet staan tot het aantal gebruikers, zetten we in op behoud van het gemiddelde van 107 m2 openbaar groen per woning.
gemiddelde zitten vergroenen we actief. • Inzet van een stevige groennorm in de inen uitbreidingswijken omdat we die direct toekomstbestendig willen maken én Bernhezer groen.
Inhoud
Wat willen we?
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen Deze groennorm geldt zowel voor gemeente als andere partijen en wordt daarom in het
Speerpunt 4
Groene leefomgeving op niveau houden bij ontwikkelingen We zorgen er met een Bernhezer groennorm voor dat bij ontwikkelingen het oppervlak groen op niveau blijft zodat we iedereen een gezonde leefomgeving kunnen bieden. De groennorm is een voorwaarde voor het toestaan van ontwikkelingen. • Bij in- en uitbreidingen moet minimaal 20% van het projectgebied openbaar groen zijn • Bij renovaties/reconstructies hanteren wij een norm van minimaal 10% (extra) groenoppervlak t.o.v. de uitgangssituatie.
18 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Actief vergroenen grijze wijken en centrumgebieden We vergroenen onze woonwijken actief, waarbij wij prioriteren o.b.v. de groenanalyse m2 per woning. Extra groen in de woonwijken en -straten is belangrijk omdat onze burgers dagelijks behoefte hebben aan een gezonde, klimaat adaptieve omgeving, die er aantrekkelijk uitziet. We stimuleren de vergroening van woongebieden waar het groengemiddelde laag ligt. Ook kleine projecten (stenen eruit, groen erin) dragen daaraan bij. We zorgen dat de vergroening in onze woonwijken effectief is door op basis van een groenanalyse de vergroening uit te voeren op de locatie waar die het meeste impact zal hebben. Onderdelen van die groenanalyse zijn onder andere: • huidig hoeveelheid groen m2 /woning • bereikbaarheid van het groen • klimaatatlas • biodiversiteitsscore • overtollige verharding De resultaten van deze analyses en een plan van aanpak leggen we vast in een vergroeningsplan.
Centrumlocaties hebben een risico op hittestress door de mate van verstening en het beperkt aanwezige groen. Behoud en aanvulling van bomen en groen staan daarom voorop, om bij te dragen aan waterbuffering, schaduw, verkoeling en luchtzuivering. Met name pleinen komen in aanmerking om te vergroenen tegen hittestress, waarbij rekening moet worden gehouden met voldoende groeiruimte voor de bomen om tot volle wasdom te komen.
Speerpunt 3
Deze stelregels zijn onderdeel vaneen totaalpakket aan maatregelen:
groen < 20% van het projectgebied
Compensatie bij het niet kunnen realiseren van de groennorm Voorop staat dat een initiatiefnemer moet voldoen aan de groennorm en IN het projectgebied voldoende groen moet realiseren. Maar soms zijn er ontwikkelingen die maatschappelijk heel sterk gewenst of nodig zijn en daardoor het afwijken van de stelregels legitimeren. Het college maakt die afweging en kan dan besluiten dat het groen buiten het projectgebied moet worden gerealiseerd. Dan geldt het groencompensatiebeleid dat in onderstaand
19 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Bijlagen
schema is uitgewerkt Daarin is ook voorzien dat compensatie alleen financieel mag worden ingelost als de betreffende wijk al boven de 107m2 norm zit. De middelen die hieruit voortkomen, zet de gemeente in om op andere plekken groen toe te voegen. Zit een wijk onder die norm? Dan moet de fysieke compensatie van de ontwikkeling weliswaar buiten het bouwplan, maar binnen dezelfde wijk plaatsvinden. Compensatie bij het verlies van openbaar groen (anders dan door woningbouw) Openbaar groen kan door diverse oorzaken verwijderd moeten worden. Dat komt door de vele functies die onze openbare ruimte vervult. Denk aan (fiets-)parkeren, stallen van afvalcontainers, aanleg van energievoorzieningen enzovoorts. Ook bij deze ingrepen blijft de stelregel overeind dat het areaal openbaar groen in een wijk niet
Speerpunt 2
Omgevingsplan als regel opgenomen. We onderzoeken de mogelijkheden om deze %norm om te zetten in een m2 norm omdat die bij een compactere bouw meer recht doet aan het aantal gebruikers. Afwijken van deze normen kan alleen als het college daar toe besluit.
Speerpunt 1
financiele compensatie in compensatiefonds, in te zetten voor groene areaaluitbreiding
Groenvisie
betreffende wijk heeft ≥ 107m2 groen per woning
Speerpunt 3
Speerpunt 4
akkoord van college om af te wijken van de minimale groennorm op basis van maatschappelijk belang van de ontwikkeling
Inleiding
groen compenseren binnen de zelfde wijk
groen na realisatie ≥ 20% van het projectgebied
groen < 20% van het projectgebied
akkoord van college om in te stemmen de vermindering van groenareaal in een bepaalde wijk op basis van maatschappelijk belang van de ontwikkeling
betreffende wijk heeft < 107m2 groen per woning
groen na realisatie < 20% van het projectgebied
Speerpunt 6
er wordt openbare ruimte toegevoegd aan het gemeentelijk areaal (particuliere initiatieven)
Inhoud
gaat ten koste van bestaand gemeentelijk groen
Uitbreidingsplan
Speerpunt 5
Inbreidingsplan
Instrumenten
Realiseren nieuwbouwplan
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5 20 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Parkachtige groen- en uitloopgebieden Om ons groenareaal te laten toenemen en op minimaal 107 m2 openbaar groen per woning te blijven, willen we onze hoeveelheid parkachtig groen uitbreiden. Meer en /of grotere parken zorgen voor een gezondere woonomgeving met meer klimaatadaptieve mogelijkheden. Hiervoor kopen wij (landbouw)gronden aan, grenzend aan onze woonkernen. Om de biodiversiteit in deze uitloopgebieden een impuls te geven, brengen we de actuele natuurwaarden en de potenties van het gebied in beeld. Op basis daarvan bepalen we
Inleiding
Groenparagraaf Bij elk woningbouwplan moet de initiatiefnemer een groenparagraaf aanleveren waarin hij uitlegt hoe het Groenstructuurplan en Bomenbeleidsplan doorwerken in zijn plan. In de groenparagraaf licht hij toe • hoeveel procent van het projectgebied openbaar groen is • hoeveel m2 openbaar groen per woning dit is • of hij hiermee voldoet aan de groennorm • waarom hij niet kan voldoen aan de groennorm (indien van toepassing) • hoe hij dit tekort fysiek of financieel compenseert • |hoe hij omgaat met monumentale bomen, toekomstbomen en structuurbomen • hoe hij groen inzet voor natuurwaarde en klimaatadaptatie in zijn plan Het college gebruikt deze groenparagraaf om af te wegen of een woningbouwplan doorgang kan vinden of niet.
Toename groen bij renovaties/reconstructies Bij renovaties en reconstructies van straten en pleinen streven we naar een toename van het oppervlak aan groen. Uitgangspunt is dat er bij elke renovatie of reconstructie minimaal 10% meer groen ontstaat dan er in de uitgangssituatie aanwezig was. Is er in de uitgangssituatie helemaal geen groen aanwezig, dan is de stelregel om in de nieuwe situatie minimaal 10% van het projectgebied groen in te richten. Deze uitgangspunten vormen de basis van de planvorming. Indien dit niet haalbaar is binnen het projectgebied gelden de volgende uitgangspunten ten aanzien van de locatie: • De wijk heeft minder dan 107 m2 openbaar groen per woning: compensatie moet in dezelfde wijk plaatsvinden • De wijk heeft meer dan 107 m2 openbaar groen per woning: financiële compensatie
Inhoud
achteruit mag gaan. Verwijdering van groen betekent compensatie. De initiatiefnemer moet zorgen dat binnen dezelfde wijk minimaal dezelfde hoeveelheid groen wordt teruggebracht. In uitzonderingssituaties kan worden gewerkt met financiële compensatie. Een voorbeeld kan de aanleg van een inrit of parkeerplaats zijn waarbij de initiatiefnemer een particulier is waarvan niet verwacht kan worden dat hij openbaar groen volgens de gewenste standaarden kan aanleggen.
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 5
Groene kwaliteit toevoegen • Al het groen wat we aanleggen of omvormen draagt bij aan de andere doelstellingen van dit Groenstructuurplan; biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit en samenwerking. Dat betekent iets voor de kwaliteit van het groen. Aandacht voor diversiteit, waterberging, schaduw, aanleiding tot bewegen, ruimtelijke kwaliteit en samenwerking moeten tot uitdrukking komen in de inrichting van het groen. We streven naar groen dat zo veel mogelijk doelen dient en goed gebruikt kan worden. Daarom maken we groenontwerpen integraal. • Vanuit elke straat heeft men zicht op fraaie, grote boomkronen. (lanen, monumentale bomen, toekomstbomen).
Speerpunt 4
Aandacht voor robuuste groene verbindingen We zorgen voor een goed opgebouwde groenstructuur door te toetsen aan de groenstructuurkaart. Groene verbindingen tussen bestaande en nieuwe wijken worden als opgave meegenomen bij ontwikkelingen in bijvoorbeeld Programma’s van Eisen. De groenstructuurkaart laat zien waar op dit moment al waardevol groen, of groene verbindingen aanwezig of gewenst zijn. Op de groenstructuurkaart is ook een ontwikkelperspectief aangeduid dat laat zien: • Waar de groene gezonde structuren liggen • Waar we willen zoeken naar mogelijkheden voor parkachtig groen en uitloopgebieden (zoekgebied groot groen kernen)
21 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Robuustere bos- en natuurgebieden Door het areaal bos en natuurgebieden grenzend aan onze bestaande natuurgebieden uit te breiden maken we deze robuuster. Areaal bosen natuurgebieden is van grote waarde voor de speerpunten biodiversiteit en gezondheid en zorgt voor grote arealen extra openbaar groen. We zien hier een belangrijke rol voor de natuurbeherende organisaties en zoeken daarvoor de samenwerking met hen.
Dat is gebaseerd op de volgende uitgangspunten. 1. Vanuit elke woning kan men goed en makkelijk grote, aaneengesloten groene plekken bereiken waar het fijn verblijven, recreëren en ontmoeten is. 2. Groene verbindingen binnen de kernen en met het buitengebied versterken en creëren we waar nodig. 3. Vaak liggen historische groene verbindingen langs (verdwenen) zandpaden en waterlopen/ sloten. Door deze te herstellen/robuust te maken ontstaat een beter besef van de identiteit van de omgeving.
doelsoorten en stemmen de inrichting van onze uitloopgebieden daarop af.
• Het landschap van de Peelhorst, inclusief natuurgebied De Maashorst • Het Beekdallandschap van de Aa en Leijgraaf • Dekzandgebied > De Dekzandruggen > De Dekzandvlakten
22 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Speerpunt 6 Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Groen geeft aanknopingspunten om je thuis te voelen.
Instrumenten
Bijlagen Onze gemeente bestaat uit drie landschappen: De landschappen bestaan uit een combinatie van bodemopbouw, hoogte, grondwatersysteem, groen- en waterstructuren en bebouwing.
Speerpunt 5
Monumentale bomenlanen langs de doorgaande wegen, singels langs de landwegen, die prominente boom op het plein, het bloemenperkje op de hoek, de leilindes langs de dorpsweg, de geboorteboom in het parkje… groen geeft aanknopingspunten om je thuis te voelen. Vaak onbewust, soms bewust bij bepaalde groenelementen. Groen kan bijdragen aan het gevoel dat je in Nistelrode bent in plaats van in Leerdam, een bomenlaan kan je de zekerheid geven dat je richting het volgende dorp gaat, de gedenkboom helpt je met voelen van verbondenheid. Een aantrekkelijke en afwisselende groenstructuur met een sterke identiteit draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en mogelijkheden voor recreatie voor inwoners en bezoekers. In de gemeente Bernheze komen verschillende landschapstypen samen die zorgen voor een afwisselend buitengebied. Die verschillende landschappen
In de laatste decennia is het landschap drastisch veranderd. Door onder andere schaalvergroting van het landschap, verstedelijking en een veranderende grondwaterregulatie zijn de verschillen tussen de landschappen afgevlakt. De gemeente is nog steeds een aantrekkelijke woongemeente en een regio voor dagrecreatie. De doorzetting van de vervlakking van het landschap is echter een bedreiging voor de identiteit van de gemeente, de mogelijkheid om de verschillen te beleven en een gevoel van oriëntatie daaraan te ontlenen.
Speerpunt 4
Wat zien we?
Speerpunt 3
We willen dat openbaar groen bijdraagt aan identiteit, beleving en oriëntatie in de hele gemeente.
komen voort uit verschillende grondslag (droog, nat, voedselarm, -rijk) met daardoor ook andere vegetatie. Ook de perceelindeling, het wegenpatroon en de waterstructuren verschillen sterk per landschapstype. Deze verschillen zijn in zekere mate ook van invloed op het groen en daarmee ook op de sfeer in de kernen. Heeswijk-Dinther heeft een andere uitstraling dan Loosbroek.
Speerpunt 2
|
S peerpunt 2: Identiteit en beleving
Speerpunt 1
4
Bijlagen Instrumenten
Meer lezen over de typische verschijningsvormen van de Bernhezer landschappen? Lees verder in het Landschapsontwikkelingsplan.
23 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Landschapstypen in de gemeente Bernheze
Wij als gemeente zorgen voor identiteit in deze deelgebieden. Dit doen wij door
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen • Berkt • ’t Grolder • De Bleeken • Venhof • Maashorst
Speerpunt 5
Enkele deelgebieden met extra potenties Binnen de drie landschappen zijn vijf karakteristieke landschappelijke deelgebieden te vinden, namelijk:
24 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Het beekdallandschap van de Aa en Leijgraaf Het beekdallandschap bestaat uit halfopen en kleinschalige beekdalen. Binnen dit gebied ligt het bijzondere herkenningspunt landgoed kasteel Heeswijk. Het landgoed wordt namelijk omringd door veel dubbele eikenrijen. Ook komen er verschillende populierbossen voor in
Het dekzandgebied Dit landschap bestaat uit zowel dekzandruggen als dekzandvlakten. En wordt vooral gebruikt voor agrarische werkzaamheden. Het dekzandgebied is over het algemeen open. Wij als gemeente willen dit ook zo houden. Maar wij hebben ook als doel om het landschap te versterken door nieuwe landschapselementen te plaatsen zoals bosjes, singels en wegbeplanting. De Grote en Kleine Wetering zijn waterlopen waar het oppervlaktewatersysteem in samenkomt.
Speerpunt 4
Dit landschap staat bekend om haar bosgebieden met heiderelicten en cultuurhistorische objecten. Ook zijn er veel open, oude bouwlanden in de natte gebieden te vinden. De groenstructuren in de overgangsgebieden tussen het bos en de open vlaktes krijgen extra aandacht. Dit wordt gedaan om de herkenbare groenstructuur in dit gebied te beschermen en verder te ontwikkelen.
dit gebied. Welke verspreid zijn over het gehele beekdallandschap van de Aa en Leijgraaf.
Speerpunt 3
Het landschap van de Peelhorst Dit landschap is een hooggelegen droog gebied in het Noordoosten van Bernheze. Het gebied bestaat uit hoog en laag terras en meerdere breuklijnen. Deze breuklijnen worden ook wel de Peelrandbreuk genoemd. Langs de Peelrandbreuk komt ook het kenmerkende wijst voor, een verschijnsel wat uniek is voor Europa en mogelijk de wereld.
Karakteristieke dorpen Onze gemeente bestaat uit de vijf kernen Heesch, Heeswijk-Dinther, Nistelrode,
25 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
De kern wordt omsloten door een aaneengesloten lintbebouwing. In zowel de voormalige kern van Heeswijk als van Dinther zijn monumentale bomen bewaard gebleven. Ook de open ruimtes zijn bewaard gebleven. De noordzijde van Heeswijk-Dinther bevat waterlopen, bomenrijen en bosjes. Verder vormt de abdij met bijbehorende lanen voor veel karakter in de groenstructuur. Nistelrode De kern Nistelrode ligt ten zuidoosten van de kern Heesch. Het hele dorp in omringd door het landschap van de Peelhorst welke bestaat uit oude ontginningen. Ten zuiden is Nistelrode gelegen aan het dekzandlandschap.
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen De Maashorst De Maashorst is een groot natuurgebied waarin door meerdere gebiedspartijen wordt gewerkt aan de ontwikkeling van procesnatuur.
Heeswijk-Dinther De dorpen Heeswijk en Dinther zijn ontstaan op de oeverwal die tussen de beekdalen van de Aa en Leijgraaf ligt. In de loop van de jaren zijn de dorpen steeds verder uitgebreid en aan elkaar gegroeid. Waardoor de kern HeeswijkDinther is ontstaan.
Speerpunt 1
De Bleeken De Bleeken is een redelijk jonge ontginning. Het gebied heeft een open karakter en staat bekend om haar hoge grondwaterstand. Het meest unieke aan dit gebied is dat de bosstroken dienen als landschappelijke geleding. Venhof Het Venhof is ook een natte ontginning en ligt direct aan de kern Loosbroek. Het staat bekend om haar bijzondere ruimtelijke verschijning. Waarin vele singel- en wegbeplantingsstructuren zijn te vinden. Verder heeft het Venhof een open karakter.
Het groen in het dorp bestaat voor het grootste gedeelte uit laanbeplanting langs de dorpslinten. Deze dorpslinten zorgen voor veel cultuurhistorische beleving. Verder ligt het bosgebied de Maashorst ten zuidoosten van Heesch.
Groenvisie
’t Grolder Net als landgoed Berkt is ’t Grolder een natte ontginning. In ’t Grolder komt intensieve veehouderij voor. Terwijl tegelijkertijd de landschappelijke kwaliteit behouden wordt. Dit maakt dit gebied van grote waarde voor onze gemeente.
Heesch Heesch is het grootste dorp in onze gemeente. De kern ligt ten zuiden van de stad Oss en op de overgang van de Peelhorst in het oosten. Verder is het dorp omringd door het dekzandlandschap. De stedenbouwkundige structuur en groenstructuur zijn af te lezen aan de ontwikkelingen die Heesch in de loop van de jaren heeft doorstaan. Zo is het dorp door de jaren heen uitgebreid met verschillende nieuwe woonwijken en is er ten westen van het dorp een bedrijventerrein ontwikkeld. Verder zijn er in Heesch verschillende winkelen sportvoorzieningen te vinden.
Inleiding
Berkt Dit karakteristieke deelgebied is vroeger voor landbouw geschikt gemaakt door de ontginning van woeste gronden. In het gebied is ook een landgoed en sterrenbos terug te vinden. De belevingswaarde in dit gebied is groot voor zowel onze inwoners als bezoekers van de gemeente. Het draagt namelijk bij aan de cultuurhistorie van onze streek. En ook draagt het bij aan onze natuur en natuuronderwijs.
Vorstenbosch en Loosbroek. Elke kern heeft een eigen karakter en is op een andere manier ontstaan en ontwikkeld. Hieronder volgt van elke kern een korte beschrijving.
Inhoud
het plantensortiment en de plantwijze af te stemmen op de landschappelijke deelgebieden. Om deze reden maken we gebruik van gebiedseigen plantmateriaal en zaaigoed. En planten we klimaatbestendig groen.
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6
De groenstructuur in Loosbroek bestaat uit bomenrijen langs de doorgaande wegen. Waarin verschillende soorten bomen voorkomen. De straten in de woonwijken bestaan alleen uit beplantingen en niet uit bomenrijen. Verder valt het op dat de lineaire landschappelijke ligging van Loosbroek niet tot
Speerpunt 5
Vorstenbosch Vorstenbosch bestaat uit oude ontginningen. Hierdoor zijn de akkers in deze streek wat kleiner. In de omgeving van dit dorp liggen veel bosjes en struwelen. De structuur van Vorstenbosch wordt namelijk afgewisseld door de dekzandruggen en dalen.
26 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Loosbroek De kern Loosbroek ligt in het centrale middengebied van de gemeente. Het dorp heeft een sterk landschappelijk karakter en bijna het hele dorp kent een sterke relatie met het buitengebied. Verder bestaat het landschap van dit deelgebied uit jonge, natte ontginningen.
Speerpunt 4
Vorstenbosch is een typisch esdorp met slingerende wegen aan de rand van de zandgronden die het buitengebied met het bebouwde gebied verbindt. Langs deze wegen komen voornamelijk eiken en essen voor. In het buitengebied van deze kern komen een paar historische groenstructuren voor zoals de Bedafse bergen en de Leijgraaf.
Speerpunt 3
De kern heeft een historisch centrum met historische gebouwen en unieke driehoekige pleinen. De oude wegen die allemaal uitkomen in het centrum zijn voorzien van laanbeplanting. Het buitengebied van Nistelrode staat bekend om haar historische groenstructuren. Verder heeft de kern een aantal cultuurhistorische groene plekken. Zo hebben de historische linten die gelijk aan de Peelrandbreuk lopen een grote cultuurhistorische waarde. Net zoals enkele landwegen ten westen van het dorp dit hebben. Opvallend is dat dwars door de kern Nistelrode drie grotere waterstructuren lopen/liepen die de kern doorkruisen. Hier vond de afwatering plaats van oost naar west, uiteindelijk uitkomend in de Groote Wetering
Speerpunt 5
Speerpunt 6
Instrumenten
Bijlagen Buitengebied Landschapselementen • Wij behouden en ontwikkelen de karakteristieke landschaps- en groenstructuren en stimuleren het herstel van houtwallen en andere groenstructuren. Deze belangrijke identiteitsdragers houden we zo lang mogelijk in stand door middel van deskundig beheer en
27 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Algemeen • Wij zorgen voor identiteit door inrichting, sortiment en plantwijze af te stemmen op de landschapstypen en dorpskarakteristieken waarin een groenelement voorkomt. • Wij houden lanen, bomenrijen en landschapselementen zo lang mogelijk in stand als technisch mogelijk is. • In Bernheze willen we dat onze bomen probleemloos hun eindleeftijd kunnen bereiken. Dit draagt bij aan alle doelstellingen van het Groenstructuurplan: gezondheid, biodiversiteit, klimaat en beleving. We gaan daarom te werk volgens het Handboek Bomen en we verkiezen kwaliteit boven kwantiteit. • We accepteren dat het aantal laanbomen minder wordt omdat het niet overal mogelijk is om tweezijdig van de weg bomen te hebben. De bomen die we wel planten, zullen daarentegen een hogere kwaliteit en levensverwachting hebben. • We werken aan een goed opgebouwde groenstructuur door onze belangrijkste lanen en rijen aan te wijzen op de Groenstructuurkaart.
Speerpunt 4
Wat gaan we daarvoor doen?
Speerpunt 3
Door het behouden, aanvullen en versterken van karakteristieke groenelementen willen we de beleving van de verschillende landschappen in het buitengebied en het gevoel van thuis in de kernen vergroten.
Dit vormt een groen netwerk over onze kernen en ons buitengebied en is drager van onze groene kwaliteit. Hoewel we groen en bomen overal belangrijk vinden, zijn deze groene linten van prioritair belang. Deze hoofdbomenstructuur, wijkbomenstructuur en laanbomen in het buitengebied beschermen wij door regels te stellen in het Omgevingsplan: Het rooien van deze bomen, anders dan door regulier onderhoud, is verboden en kan alleen plaatsvinden met een vergunning. Aan die vergunning kan een herplantplicht worden verbonden. • Om een groene gemeente te blijven, steken we in op meer bomen in grotere groenvlakken. We werken aan meer bossen, bosjes, houtwallen, houtsingels enzovoorts, maar we stimuleren ook derden om meer landschapselementen aan te planten. Daarnaast benutten we de potenties van onze grotere groenvakken en plantsoenen om hier meer bomen aan te planten. • Bomen, houtwallen en zandwegen beschermen we door regels te stellen aan behoud in het Omgevingsplan. Dit voor zover dit door hogere wetgeving nog niet wordt gedaan.
Speerpunt 2
Wat willen we?
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
Speerpunt 5 28 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inleiding
(Laan)bomen • Ons laanbomenbestand ontwikkelen we door bij elke verandering gerichte keuzes te maken, waarbij we waarde hechten aan kwaliteit: beplantingen moeten probleemloos uit kunnen groeien tot volwassen toestand. Dan dragen ze optimaal bij aan identiteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit. Gelet op onze smalle wegbermen, kan dat in de toekomst een ander wegbeeld gaan opleveren. Waar nodig kiezen we voor minder bomen (bijvoorbeeld aan een zijde van de weg) die het goed doen, dan veel bomen die niet optimaal uit kunnen groeien of overmatige overlast veroorzaken. • In plaats daarvan zoeken we naar andere plekken waar wel ruimte is om bomen volwaardig uit te laten groeien. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan onze eigen zandwegen en
natuurgebieden. Maar ook stimuleren we andere partijen om meer bomen aan te planten. • We werken een kansenkaart boomaanplant uit, die laat zien waar bomen kunnen worden bijgeplant in duurzame omstandigheden, en dus probleemloos hun eindleeftijd kunnen bereiken. • Veranderingen in lanen voeren we door via de geleidelijke weg. Natuurlijke momenten, zoals verval of renovaties grijpen wij aan om lanen en rijen aan te passen. • Het mobiliteitsplan is ook sterk bepalend voor onze keuzes t.a.v. lanen. Het geeft richting aan de functie, doelgroepen en daarmee ook de inrichting van onze wegen en bermen. We zullen dan ook onze totale inrichting afstemmen op het gewenste gebruik en uitstraling. Een weg kan van sloot tot sloot, of van erfgrens tot erfgrens anders ingericht worden. In sommige gevallen zelfs het verbreden van het totale profiel (bijvoorbeeld door aankoop van grond). Op sommige plekken kan dat betekenen dat we inzetten op forse lanen, en op andere plekken op een enkele rij. • Beheer van bomen bestaat uit het beheren van de bomen zelf, met aandacht voor eventuele schades of overlast die ze kunnen veroorzaken zoals verhardingsopdruk, schade aan gebouwen enzovoorts. • Het zo lang mogelijk in stand houden van laanbomen langs verharding kan alleen als we ook de verharding vlak genoeg houden voor
Inhoud
bescherming. • We beschermen oude houtwallen, zandwegen en andere landschapselementen door regels te stellen in het Omgevingsplan. • Houtwallen en zandwegen ontwikkelen we door hun ecologische potenties te benutten. Het areaal moet minimaal gelijk blijven, en bij voorkeur toenemen. De kwaliteit brengen we omhoog. • Wij behouden en ontwikkelen de kwaliteiten van de verschillende landschapstypen door hier met ons openbaar groen op aan te sluiten.
Speerpunt 6 Speerpunt 5 Speerpunt 4 Speerpunt 3 Speerpunt 2 Speerpunt 1
Kernen • Elke kern en elke wijk heeft zijn eigen karakter. Dat maakt dat ook de opbouw van de groenstructuur overal wat anders mag zijn. Elke kern of wijk heeft een hoofdgroenstructuur. Die groenstructuur behouden en versterken we om te zorgen dat sprake is van een stevig groen raamwerk. • Hoofdontsluitingswegen, dorpsentree’s en centrumgebieden kunnen een hoger kwaliteitsniveau in aanleg hebben dan de rest van de openbare ruimte. Dit uit zich in de wat luxere uitstraling van de materialen. Denk hierbij aan bijzonder ingerichte rotondes, entrees enzovoorts. Uitgangspunt is dat beplanting wel zo veel mogelijk in de volle grond wordt aangeplant. • Het groen in woonwijken en -buurten heeft een normaal kwaliteitsniveau in aanleg. Dit is groen, dat in de volle grond staat en efficiënt te onderhouden is. • Al het groen heeft een normaal kwaliteitsniveau in onderhoud. Ongeacht de locatie zorgen we ervoor dat groen ‘gewoon goed’ wordt onderhouden. Uitgangspunt hierbij is niveau B volgens de landelijke CROW-normen. Dit kan worden omschreven als nuchter, sober maar doelmatig en past goed bij ons credo: schoon heel en veilig. Wij maken bij het onderhoud geen onderscheid naar locatie omdat
Groenvisie
Beplanting • We zorgen voor gebiedseigen en toekomstbestendig groen. Het moet een goede mix zijn tussen inheems en uitheems. Sommige gebiedseigen soorten hebben moeite met het veranderende klimaat en zijn daardoor niet toekomstbestendig.
Instrumenten
Bijlagen 29 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Watergangen • Watergangen en beken vormen mede de identiteit van de omgeving. Verloren gegane watergangen herstellen we waar mogelijk in ere en maken we weer zichtbaar maar geven we een nieuwe functie.
Inleiding
Zandwegen • We beschermen zandwegen en half verharde wegen als belangrijke identiteitsdragers van het buitengebied. We beschouwen het totale profiel (zandbaan, bermen, beplantingen en sloten) in hun geheel als landschapselement met waarde voor landschap en natuur. Bescherming (behoud), herstel, beheer en onderhoud zijn daarop gericht.
• Wij wensen geen ruimtelijke ontwikkelingen aan zandwegen en half verharde wegen. Ten behoeve van hun behoud en bescherming houden wij deze landschapselementen voorbehouden aan natuur en extensieve vormen van recreatie en niet aan wonen en bedrijvigheid.
Inhoud
veiligheid en het comfort van de weggebruiker. Het verwijderen van verhardingsopdruk is daarom een wezenlijk onderdeel van ons wegbeheer. • Binnen het wegbeheer gaan we continu monitoren op hoe verhardingsopdruk zich ontwikkelt en welke kosten het vergt om deze opdruk te verhelpen. Als uit die monitoring blijkt dat de combinatie van bomen en verharding onacceptabele onderhoudskosten of onveilige situaties oplevert, kan dat aanleiding zijn om het totale wegbeeld aan te passen. Een dergelijke aanpassing gebeurt op basis van een integrale afweging waarin boomwaarde en wegfunctie worden betrokken. • We wijzen lanen aan die hun historische eenduidige uitstraling behouden ten behoeve van cultuurhistorie.
Bijlagen Instrumenten Speerpunt 6 Speerpunt 5
kwaliteiten komen hiervoor in de plaats. In een berm zonder bomen komen kruidige vegetaties (bloemrijke bermen) beter tot ontwikkeling dan in zwaar beschaduwde bermen. Om het totaal aantal bomen niet te sterk terug te laten lopen, gaan we onze grotere groenvlakken en plantsoenen beter benutten voor het aanplanten van bomen. • We benutten de potenties van deze grotere groenvakken en plantsoenen ook om hier belevingskwaliteit toe te voegen. In plaats van eenvoudige grasvelden met enkele bomen, willen we plantsoenen met gevarieerd groen, dat bijdraagt aan de biodiversiteit, en dat uitdaagt tot spelen, recreëren en/of ontmoeten.
30 Groenstructuurplan Gemeente Bernheze
Inhoud
Inleiding
Groenvisie
Speerpunt 1
Speerpunt 2
Speerpunt 3
Speerpunt 4
groen overal ‘gewoon goed’ moet worden onderhouden. Burgers zien doorgaans wel een verschil in materiaaltype, maar merken een verschil in onderhoud nauwelijks op. Om onze groenvakken goed te onderhouden zorgen we dat ze zo veel mogelijk uit goed gesloten beplantingen bestaan die met een normale onderhoudsfrequentie op het gewenste beeld te houden zijn. Onderhoud bestaat daarmee uit het gesloten houden van beplantingen (planten aanvullen zodra er gaten onstaan) en het op beeld houden (schoffelen, snoeien). • Onze groenstructuur zal veranderen doordat we niet meer overal bomen langs wegen kunnen aanplanten. Andere groenvormen en