EVI-magazine

38 / 56

Wat is er al wel mogelijk? Uit bovenstaande blijkt dat voor de particuliere woningeigenaren met een smalle beurs op dit moment nog weinig mogelijkheden beschikbaar zijn om de benodigde investering te financieren. Wel worden vanuit verschillende hoeken – publiek en privaat – nieuwe mogelijkheden uitgewerkt. Geen van deze mogelijkheden is op dit moment generiek (overal in Nederland) beschikbaar. We geven een aantal voorbeelden, die in Brabant beschikbaar zijn of op korte termijn komen:

39 / 56

Nieuwe maatwerklening: Energiebespaarhypotheek

Het woningabonnement Breda

Waar is behoefte aan?

In mei 2020 heeft de minister van

De gemeente Breda werkt aan een

voorbeelden van wat er al wel mogelijk is,

Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

maatwerklening, die in 2021 in heel Breda

(BZK) een nieuw financieringsproduct

beschikbaar komt voor mensen die geen

aangekondigd binnen het nationaal

spaargeld hebben en hun hypotheek niet

Warmtefonds. Een maatwerklening voor

kunnen ophogen. Daarbij ontzorgt het

woningeigenaren met een smalle beurs: de

woningabonnement Breda vanaf advies en

Energiebespaarhypotheek. Dit is een

financiering tot leveranciers en installatie.

maatwerklening voor woningeigenaren,

Een energieadviseur van de lokale

die hun maximale leenruimte al benut

energiecoöperatie BRES bekijkt wat er aan

hebben en die elders geen financiering

het huis moet gebeuren om het te

(meer) kunnen krijgen. De maatwerklening

verduurzamen. Deze rekent ook uit hoeveel

komt ergens tussen 1 april en 1 juli 2021

euro een woningeigenaar dan vervolgens

beschikbaar voor woningeigenaren in

elke maand kan besparen op de

buurten waar sprake is van een

energierekening. Ook rekent de adviseur uit

wijkaanpak. Ook komt deze

hoeveel geld geleend moet worden om de

hypotheekvorm beschikbaar voor het

maatregelen uit te laten voeren. Vervolgens

gespikkeld bezit, waarbij de

wordt gekeken wat voor de betreffende

woningcorporatie de huurwoningen die er

woningeigenaar de beste

omheen liggen wil gaan verduurzamen.

financieringsvorm is: spaargeld,

Bij deze Energiebespaarhypotheek bepaalt

hypotheek, groene lening, etc. Indien er

de financiële positie van het huishouden in

onvoldoende leencapaciteit is, kan

hoeverre zij de financiering maandelijks

aanvullend een maatwerklening worden

kunnen terugbetalen. Een huishouden lost af

afgesloten bij het Stimuleringsfonds

naar draagkracht op basis van een

Volkshuisvesting (SVn): met bijvoorbeeld

inkomenstoets, die periodiek wordt

een looptijd van 20 jaar. De

herhaald. Het maximale

basisgedachte achter het

financieringsbedrag is € 25.000,- . Verder

woningabonnement is dat de kosten van

wordt zeker gesteld dat bij verkoop van

het energieverbruik en het afbetalen van de

de woning en aan het einde van de

lening niet hoger zijn dan huidige

looptijd geen restschuld achterblijft .

energierekening. Dit wordt voor de lengte

Woningeigenaren die in aanmerking komen voor de EBH hoeven niet, of pas

van het abonnement gegarandeerd. Bij de maatwerkinglening hoeft een huishouden

later, af te lossen en profiteren direct van

de eerste drie jaar niet af te lossen. Daarna

de energiebesparing: zij houden per

wel, maar naar draagkracht op basis van

maand meer geld over.

een inkomenstoets, die eens in de drie jaar wordt herhaald. De gemeente staat garant

Naast het hebben van onvoldoende

voor de betalingen. Het

leencapaciteit zijn er andere redenen

woningabonnement is geen

waarom sommige woningeigenaren niet

objectgebonden lening, maar een

in aanmerking komen voor reguliere

persoonlijke. Bij verhuizing moet het

financiering. Zo kunnen senioren op grond

openstaande bedrag dan ook worden

van hun leeftijd geen financiering (meer)

voldaan.

krijgen bij een marktpartij. De minister heeft aangekondigd het Warmtefonds ook

Het woningabonnement is voor iedereen

voor deze senioren open te willen stellen.

toegankelijk, ongeacht het inkomen en een eventuele negatieve BKR- registratie. Alleen voor renovaties met een onrendabele top biedt het vooralsnog geen oplossing: “….het werkt het beste als mensen nog niks gedaan hebben en in één keer bereid zijn zoveel mogelijk te laten doen. Dan kun je qua verbruik van die € 150 naar € 50 euro per maand gaan. Als je als laatste stap alleen nog een warmtepomp moet installeren, daar tienduizend euro aan uitgeeft en er maandelijks maar een paar tientjes mee bespaart, ga je het niet redden met de financiering.” (Coen Vos, gemeente Breda).

40 / 56

Uit de EVI-pilot en bovengenoemde komt een behoefte naar boven ten aanzien van het nog te ontwikkelen financieringsinstrumentarium. Om het verduurzamen van de woning haalbaar te laten zijn voor woningeigenaren met een smalle beurs, is een financieringsvorm nodig, die toegankelijk is voor huishoudens zonder leencapaciteit en met een eventuele BKRregistratie. Een financieringsvorm bovendien, die uitgaat van de financiële draagkracht van het huishouden en van woonlastenneutraliteit. Dat betekent dat de te nemen verduurzamingsmaatregelen gefinancierd moeten kunnen worden uit de maandelijkse besparing op de energierekening of dat het mogelijk moet zijn om een eventuele onrendabele top woonlastenneutraal mee te financieren. Om daarnaast te voorkomen dat mensen bij verkoop van de woning in de problemen komen als gevolg van een restschuld, is het nodig de financiering overdraagbaar te maken. Dat betekent dat gezocht moet worden naar bijvoorbeeld een vorm van gebouw gebonden financiering met lange looptijden. Ontwikkeling van een instrumentarium dat aan deze randvoorwaarden tegemoet komt is nodig voor het realiseren van een inclusieve energietransitie en vraagt erom ingebracht te worden in de onderhandelingen tussen de decentrale overheden en het Rijk over financiering van de transitie.

Lees meer over Warmtefonds

Verzilverlening Buiten de Energiebespaarhypotheek in buurten met een wijkaanpak, hebben sommige Brabantse gemeenten de Verzilverlening beschikbaar voor 57plussers met overwaarde op de eigen woning . Voor deze specifieke doelgroep biedt deze lening de mogelijkheid om te investeren in de verduurzaming van de woning, zonder dat dit invloed heeft op wat mensen maandelijks kunnen uitgeven. Bij de verstrekking van de Verzilverlening kijkt men niet naar bestaande

Breda - inzichten, lessen & tips

verplichtingen. De verschuldigde rente wordt jaarlijks bij de restschuld opgeteld en bij verkoop van de woning wordt deze schuld vereffend. Lees meer over Verzilverlening Tilburg

Zie hier een compleet overzicht van de tools die zijn gebruikt

41 / 56

8. Energie voor iedereen achtergrond pilotprojecten Betrokken bestuurders ontmoeten elkaar tijdens energiefestival 2019

Om huishoudens te betrekken bij de energietransitie, is het nodig te weten waarom bewoners bepaalde keuzes maken, over welke capaciteiten zij beschikken en hoe en waarmee zij het beste aangesproken kunnen worden. Ook van de groep huishoudens met lagere inkomens en weinig bestedingsruimte zouden wij dit graag weten. Om te werken aan een haalbare en betaalbare energietransitie voor iedereen, is de Brabantse provinciale pilot ‘Energie voor Iedereen’ (EVI) gestart.

Bestuurlijke startbijeenkomst pilot Energie voor Iedereen

Binnen deze pilot is gewerkt aan nieuwe mogelijkheden om huishoudens met geen of weinig investeringsmogelijkheden bij de energietransitie te betrekken. De pilot EVI is een samenwerking tussen het provinciale programma Versterken Sociale Veerkracht, het provinciale programma Energie en Enpuls B.V (samenwerkingsovereenkomst Sociale Innovatie), en de gemeenten Bernheze, Breda, Tilburg en ’s-Hertogenbosch, die ieder een eigen pilotproject hebben uitgevoerd. Stichting Zet heeft de vier gemeenten met een social design aanpak begeleid bij de uitvoering van de pilotprojecten. Het PON & Telos heeft de gemeentelijke pilotprojecten gemonitord, om zo zowel gemeentelijke, als overkoepelende leerlessen over een haalbare en betaalbare energietransitie voor iedereen op te halen.

42 / 56

Onderwerpen binnen de EVI-pilot Binnen de EVI-pilots zijn ervaringen opgedaan rondom een inclusieve energietransitie die haalbaar is voor iedereen. Binnen de vier lokale omgevingen is hiermee geëxperimenteerd, met de focus op verschillende invalshoeken en onderwerpen. Elke pilot is situationeel en qua (lokale) context verschillend. De ervaringen en leerlessen binnen dit EVI-magazine zijn dus gebaseerd op de vier pilots, maar dienen steeds per (lokale) context en situatie bekeken en ingevuld te worden. Er was onder meer aandacht voor randvoorwaarden om een project rondom inclusieve energietransitie op te starten. Er is gekeken naar bewoners in beeld: welke verschillende doelgroepen zijn er, en om hoeveel huishoudens gaat het dan? Ook was er aandacht voor een belangrijk onderwerp, namelijk het financieringsvraagstuk. De belangrijkste inzichten van de pilots vind je in hoofdstuk 9.

Pilotprojecten in vogelvlucht De Energie voor Iedereen-pilot bestond uit vier gemeenten die met het onderwerp inclusieve energietransitie aan de slag gingen. Hieronder staan de vier pilotgemeenten in vogelvlucht.

43 / 56

Gemeente Bernheze - Energietransitie voor particuliere woningeigenaar met smalle beurs

Gemeente Breda - Zet de knop om in Hoge Vucht

Gemeente Bernheze koos in deze EVI-pilot voor een zelfstandig traject (dus niet ondergebracht bij een ander project/pilot). Het doel was in

Gemeente Breda haakt met de EVI-pilot aan bij het groot

eerste instantie om bij 21 particuliere huishoudens met een smalle beurs te onderzoeken hoe zij betrokken kunnen worden bij de energietransitie en welke rol stakeholders hierbij kunnen spelen. Uiteindelijk bleek het lastig om huishoudens te vinden en richt de EVI-pilot zich op één huishouden dat een casestudy vormt voor het projectteam. Vragen die centraal staan:

onderhoudsproces van woningcorporatie Wonen Breburg. De Bredase pilot kent twee sporen. Enerzijds richt de pilot zich op de huurders van twee flats met de vraag welke informatie zij nodig hebben en hoe deze overgedragen kan worden om de benodigde Aanvullende Huurovereenkomst (AHOK) te tekenen. Anderzijds is er een tweede spoor in Breda dat zich richt op het in contact treden met de particuliere

Hoe zorgen we ervoor dat we de doelgroep kunnen faciliteren en

woningeigenaren die tegenover de flats wonen die aangepakt gaan worden door de woningcorporatie.

laten participeren in de energietransitie? Wat zijn de voorwaarden voor de woningeigenaren om een

Vragen die centraal staan:

aanbod te kunnen en willen accepteren? Hoe kan de doelgroep benaderd en betrokken worden?

Hoe kan de doelgroep (huurders en particulieren) worden benaderd en betrokken (voor het ontwikkelen van effectieve wijkgerichte aanpakken)?

Hoe organiseer je daarvoor de benodigde samenwerking tussen stakeholders?

Hoe organiseer je de daarvoor benodigde samenwerkingen (intern en extern)?

Periode: januari 2019 – december 2020

Periode: januari 2019 – december 2020

Gemeente ‘s-Hertogenbosch - Aansluiten bij aardgasvrije buurten

Gemeente Tilburg - Verduurzaming gespikkeld bezit Abdijbuurt

In gemeente ’s-Hertogenbosch sluit de EVI-pilot aan bij het

Woningcorporatie Tiwos is bezig met een grootschalig renovatietraject

project ‘Aardgasvrije buurten’. Binnen dit project wordt gekeken naar hoe bewoners in een vijftal Bossche buurten staan

in de Tilburgse Abdijbuurt. Het doel van de EVI-pilot is om acht gespikkeld bezit woningen, de particuliere woningeigenaren die tussen

ten opzichte van het idee om uiteindelijk als een proeftuin te gaan fungeren binnen het landelijke programma ‘Aardgasvrije

de huurwoningen wonen, in deze buurt aan te laten haken bij deze renovatie, zodat deze eigenaren niet achterblijven met een niet-

wijken’. De EVI-pilot kijkt naar hoe particuliere huizenbezitters met een smalle beurs hier tegenover staan en hoe zij hierin

gerenoveerd huis.

uiteindelijk ook mee kunnen doen.

Vragen die centraal staan:

Vragen die centraal staan:

Hoe kan het gesprek met woningeigenaren het beste gevoerd worden om te bevorderen dat zij:

Hoe kan de doelgroep betrokken worden?

openstaan voor het aanbod van Tiwos en de aannemer; hun overwegingen willen delen;

Welk handelingsperspectief kan de gemeente bieden om aardgasvrij te worden? Welke aanbevelingen kunnen we doen om ten minste één handelingsperspectief vanuit de gemeente te kunnen bieden? Periode: juni 2019 – mei 2020

mee willen denken over mogelijke oplossingen? Welke obstakels (financieel, organisatorisch, sociaal-maatschappelijk en/of communicatief) blijken in de praktijk de deelname te blokkeren en welke oplossingen zijn denkbaar? Periode: augustus 2019 – januari 2021

44 / 56

Zie hier een compleet overzicht van de tools die zijn gebruikt

45 / 56

9. Inzichten en uitdagingen

Met het uitbrengen van dit EVI-Magazine komt er een eind aan de EVI-pilot. De pilotgemeenten willen een vervolg geven aan de geleerde lessen en uitgezocht wordt hoe de geleerde lessen ook Brabant-breed opvolging zouden kunnen krijgen. ‘Energie voor Iedereen’ als maatschappelijke opgave kent vooralsnog een weerbarstige praktijk. De pilotprojecten hebben op het niveau van de onderscheiden doelgroepen uitdagingen, randvoorwaarden, inzichten en knelpunten laten zien. Een deel van deze knelpunten heeft een meer strategisch karakter en zijn niet eenvoudig op het lokale niveau van individuele gemeenten, wijkaanpakken of renovatie- en onderhoudsprojecten op te pakken of schaalbaar op te lossen. Deze knelpunten vragen erom ingebracht te worden in de onderhandelingen tussen decentrale overheden en het Rijk over de financiering en procesmatige borging van de energietransitie specifiek voor de mensen met een smalle beurs. Dat vraagt om ‘schakelen tussen schalen’ en het op basis van deze inzichten en knelpunten zoeken naar de verantwoordelijkheidsbalans in relatie tot deze knelpunten. Onderstaand staan op generiek niveau de belangrijkste inzichten gegroepeerd naar thema.

Omvang, geografische spreiding en karakter van de doelgroepen

Doelgroepen De opgave kent verschillende doelgroepen, die elk hun eigen uitdagingen en hobbels tegenkomen als het gaat om meedoen met de energietransitie. Het onderscheid tussen woningeigenaren en

Voor elke Brabantse gemeente is er tot op het niveau van individuele buurten in beeld gebracht hoeveel woningeigenaren de investering in

huurders met een smalle beurs is belangrijk.

verduurzaming van de woning niet op kunnen brengen en hoeveel huishoudens te maken hebben met een relatief hoge energierekening.

Huurders zijn afhankelijk van de verhuurder voor het verduurzamen van de woning. Woningcorporaties hebben hierbij een

Ook achtergrondkenmerken, zoals inkomenspositie, huishoudsamenstelling, bouwjaar, woningtype en kwaliteit van de woning zijn bekend van deze huishoudens. Deze inzichten kunnen door gemeenten en woningcorporaties meegenomen worden bij het opstellen

sleutelpositie en zijn primair verantwoordelijk voor het verduurzamen van de eigen woningvoorraad.

van de Transitievisie Warmte en de prioritering van wijken. Ook kunnen deze inzichten worden meegenomen bij doelgroepgericht

Woningeigenaren zullen zelf moeten financieren. Dat is niet voor alle woningeigenaren mogelijk. Bovendien ontbreekt voor particuliere woningeigenaren met een smalle beurs een duidelijke

vormgeven van beleid: bij huishoudens met een hoge energiequote in een label A of B woning ligt het bijvoorbeeld voor de hand om in te

probleemeigenaar als het gaat om financiering en ontzorging.

zetten op de mogelijkheid tot gedragsaanpassing. Het aantal huishoudens dat meer dan 10% van het huishoudinkomen kwijt is aan energiekosten (huishoudens met een hoge energiequote) loopt op gemeenteniveau uiteen van 6,5 tot 15,7%. Op buurtniveau kan dit percentage oplopen tot 39,3% van de huishoudens (zie hier het rapport). Het aantal woningeigenaren dat geen eigen geld heeft of geen leningen kan afsluiten om investeren in energiemaatregelen, ligt in heel Noord-Brabant tussen de 5,9% en 13,6% (afhankelijk van de hoogte van het benodigde investeringsbedrag). Op wijkniveau kan dit percentage bij een investeringsbedrag van € 25.000,- oplopen tot 47,6% van de woningeigenaren (zie hier het rapport).

46 / 56

Woningeigenaren die te maken krijgen met een collectieve aanpak, zoals de woningeigenaren in gespikkeld bezit, vormen een bijzondere doelgroep: zij dienen zelf te investeren, maar hebben geen invloed op het moment waarop de collectieve renovatie plaatsvindt en ook niet altijd op de wijze van verduurzaming.

Ondersteuning van bewoners en contact met bewoners En nog veel meer

Financiering – woningeigenaren Alles valt of staat met financiering. Financiële overwegingen spelen een belangrijke rol in het beslisproces van mensen als het gaat om het verduurzamen van de woning.

De drempels die de energietransitie opwerpt (de complexiteit van

In het huidige stimuleringssysteem moeten woningeigenaren, gebruik

de opgave, het financieringsvraagstuk, toegankelijkheid van informatie en taalgebruik) maken dat (de meeste) mensen het verduurzamen van de woning niet uit zichzelf initiëren of doen. Het is te ingewikkeld.

makend van eigen geld of door het aangaan van leningen, zelf investeren en aan de slag met hun woning. Echter, voor woningeigenaren met een smalle beurs en (te) weinig leencapaciteit is het (landelijke) financieringsinstrumentarium nog beperkt uitgewerkt of in ontwikkeling.

Een koppeling aan collectieve aanpakken (een renovatie- en verduurzamingsproces van een woningcorporatie /

Er ontstaat bovendien een probleem als mensen geen of weinig spaargeld hebben en de totale investering, qua verduurzaming en

wijkaanpakken) is nodig om woningeigenaren met een smalle beurs te bereiken en om de voorwaarden te creëren om hen mee te

(achterstallig) onderhoud aan de woning, niet wordt terugverdiend met de maandelijkse besparing op de energierekening. De

laten doen. Zorg in de collectieve aanpakken voor een vaste, vertrouwde en onafhankelijke contactpersoon voor de woningeigenaren. Dit geldt ook voor huurders in renovatie- en onderhoudsprocessen. Deze contactpersoon is de koppeling tussen de systeemwereld en de dagelijkse leefwereld van bewoners.

maandlasten stijgen dan als gevolg van de maandelijkse aflossing: er is sprake van een onrendabele top. De onrendabele top kan soms behoorlijk groot zijn en de financiële draagkracht van huishoudens te boven gaan. Voor woningeigenaren met (net) voldoende leencapaciteit, blijft de

Het vereenvoudigen en gevisualiseerd en stapsgewijs aanbieden van informatie is belangrijk in het contact met de woningeigenaren, maar op zichzelf niet voldoende. Per stap in het proces moet visualisatie gepaard gaan met opvolging in de vorm van

onrendabele top voorlopig een probleem. De financiering voor deze huishoudens is niet woonlastenneutraal rond te krijgen met bestaande financieringsvormen: hypotheken en groene leningen. Bij het opstarten van collectieve aanpakken (wijkaanpakken en gespikkeld bezit) is daarom de vraag belangrijk of er een (publieke) instelling is die de onrendabele top wil afdekken.

persoonlijk contact. Dit om aanvullende vragen te beantwoorden, zorgen weg te nemen en mensen op weg te helpen. Persoonlijk contact is noodzakelijk, dit moet laagdrempelig zijn, bijvoorbeeld door een 06 nummer of een foto bij correspondentie toe te voegen.

Collectieve aanpakken zijn arbeidsintensief. Vooralsnog is er geen (landelijke) regeling, van waaruit budgetten voor de proceskosten

Sluit in de communicatie aan bij de leefwereld van bewoners en

beschikbaar gesteld worden en is het afhankelijk van het bestuurlijk commitment en de capaciteit (menskracht en middelen) van

maak gebruik van kennis over wat er speelt in de buurt en in hoeverre bewoners elkaar kennen en elkaar tot actie kunnen

gemeenten en andere stakeholders zoals de woningcorporaties in hoeverre deze willen en kunnen gaan in het bieden van

aanzetten (peer-to-peer).

ontzorgingstrajecten voor huishoudens met een smalle beurs.

In de afwegingen van bewoners om mee te doen met een collectieve aanpak speelt de beschikbaarheid van een financiële regeling een cruciale rol. Daarbij moet rekening gehouden worden met: o o

financiële draagkracht en maandlasten leenaversie

o toekomst: verhuizing en terugval in inkomen (werkloosheid) Daarnaast geldt: o individueel belang boven collectief belang (‘wat betekent het voor mij’) o woningaanzicht (waarde behoud woning) en wooncomfort (tocht, schimmel, vocht) zijn belangrijke motivatoren van bewoners o keuzevrijheid (kunnen kiezen tussen verschillende maatregelenpakketten) o o

energiebesparing, die zich vertaalt in lagere maandlasten energietransitie of verduurzaming speelt bijna geen rol

47 / 56

Samenwerking lokaal

Uitdagingen

Collectieve verduurzamingsprocessen zijn arbeidsintensief – zowel in de fase waarin de samenwerking met stakeholders lokaal moet

De systeemwereld matcht niet goed met de leefwereld van bewoners. Collectieve renovatie- en onderhoudsprocessen zijn een

worden vormgegeven als in de uitvoeringsfase waarin contact gelegd en onderhouden moet worden met de doelgroep, en

manier om huishoudens met een smalle beurs te bereiken, maar komen deze voor huishoudens vrijwel ‘nooit op het juiste moment’:

waarbij continu geschakeld moet worden tussen systeem- en leefwereld.

deze processen sluiten qua timing en fasering lang niet altijd aan bij de wensen en behoeften van bewoners.

Bestuurlijk commitment is een voorwaarde: dit moet vertaald

Het financieringsvraagstuk speelt in elke pilot een belangrijke rol.

worden in budget en capaciteit voor betrokken (beleids)medewerkers – zowel vanuit het energie-/duurzaamheidsdomein als vanuit het sociaal domein

Het gebrek aan financieringsmogelijkheden of -aanbod problematiseert het benaderen van of het in contact gaan met de doelgroep.

(leefbaarheidsconsulent, welzijnswerk, onafhankelijke contactpersoon voor bewoners).

Schaalbaarheid en versnelling van de energietransitie zijn vragen, die boven ‘de markt’ hangt. Tegelijkertijd hebben we in alle

Bij externe inhuur, waar wegens beperkte capaciteit of tekort aan

pilotprojecten gezien dat een aanpak die rekening houdt met de mogelijkheden, wensen en behoeften van bewoners en die hen

interne expertise, regelmatig sprake van is, is het belangrijk dat de ingehuurde krachten een goede inbedding krijgen in de gemeente

ontzorgt in het verduurzamingsproces de kans vergroot dat huishoudens met een smalle beurs meedoen. Dat is arbeidsintensief

of organisatie.

en vraagt om maatwerk.

Zie hier een compleet overzicht van de tools die zijn gebruikt

48 / 56

10. Tools & producten

De pilot Energie voor Iedereen heeft verschillende tools en producten ontwikkeld. Deze zijn in co-creatie vanuit een social design aanpak ontwikkeld met stakeholders, ter ondersteuning én verbinding met de doelgroep en binnen de projectgroep. Hieronder een overzicht per categorie. Heb je vragen over de social design aanpak of één van de tools en/of producten? Neem contact op met info@wijzijnzet.nl

In gesprek met de doelgroep

Gesprekstool kennismaking Bernheze

Gesprekstool kennismaking Tilburg

Deze tool is

Deze tool is

gebruikt in Bernheze om met

gebruikt in Tilburg om met

particuliere huiseigenaren in

particuliere huiseigenaren in

gesprek te gaan over hun

gesprek te gaan over hun

persoonlijke en financiële situatie

persoonlijke, financiële situatie

nemen in de toekomst. Door

en hun woning. Dit ging om open

en woning. De aanleiding was

gebruik te maken van een groene

gesprekken zonder directe

een aanstaande wijkrenovatie

loper, een bakfiets en een

aanleiding.

waar zij mogelijk aan mee konden

whiteboard konden we dat

Illustraties groot onderhoud Illustraties zijn beter te begrijpen dan woorden. Deze set illustraties hebben we gebruikt in Breda in gesprekken met huurders om het aanstaande groot onderhoud en alle gevolgen makkelijker uit te leggen.

Open tool

doen.

Open tool Open tool

49 / 56

Coronaproof straatgesprekken In Breda gingen we op straat in gesprek met wijkbewoners over welke maatregelen zij nu al nemen en zouden willen

coronaproof doen.

Ondersteunen doelgroep

Stappenplan naar wijkrenovatie Een wijkrenovatie is een complex

Hulp bij voorwerk financiële mogelijkheden

Aangepaste visualisatie voor gespikkeld bezit

Particuliere woningeigenaren

Rekenvoorbeeld energiebespaarlening Renovatie van de woning gaat

In Tilburg hebben we de illustratie

om grote bedragen die niet eenvoudig zijn op te brengen voor de doelgroep. Dit rekenvoorbeeld laat zien wat een

proces. Particuliere woningeigenaren

(gespikkeld bezit) moeten op een

over de renovatie van de woningcorporatie

(gespikkeld bezit) moeten dit proces

bepaald moment beslissen of ze

aan hun huurders aangepast voor

snappen om er zelf aan deel te

mee doen met de wijkrenovatie.

het gespikkeld bezit. Hier zijn de

de renovatie aan besparing zou opleveren. Zo kregen particuliere woningeigenaren (gespikkeld

kunnen nemen. In Tilburg hebben

Hiervoor hebben ze inzicht nodig

voordelen van de maatregelen voor

bezit) in Tilburg meer inzicht in de maandlasten.

we meerdere malen een visueel

in hun financiële mogelijkheden.

de particuliere woningeigenaren

stappenplan ingezet om

Deze tool helpt hen bij het

en de bijbehorende

bewoners hierbij te ondersteunen.

voorwerk dat hiervoor nodig is.

kosten in beeld gebracht.

energiebespaarlening aan maandlasten zou kosten en wat

Open tool Open tool

Open tool

Open tool

Communicatie met de doelgroep

50 / 56

Aantrekkelijke brief Formele brieven van instanties

Presentje als contactmoment in Tilburg

Aankondiging én resultaten van straatgesprekken

Toen er lang niks

Formele brieven

Als je met bewoners in gesprek wilt is het fijn om een aanleiding

worden vaak niet gelezen. In Tilburg

te melden was zijn we

van instanties worden vaak niet

te hebben. In Breda hadden we voor alle bewoners van de wijk

gebruikten we een visueel

persoonlijk langs de deuren gegaan

gelezen. In Breda gebruikten we een

een tasje met o.a. twee LEDlampen. Het overhandigen van

aantrekkelijke brief in heldere

met een presentje. Zo hielden we op

herkenbare flyer om de

het tasje was een positieve aanleiding om hen voor een

taal met de contactpersonen

een positieve manier contact.

straatgesprekken aan te kondigen.

gesprekje uit te nodigen.

Diezelfde opmaak

zichtbaar in beeld.

gebruikten we ook om onze inzichten uit die gesprekken weer

Open presentje

aan bewoners terug te koppelen.

Open tool

Open tool

Praatplaten projectgroep

51 / 56

Presentje als gespreksaanleiding

Visualiseren als werkwijze

Analyse van gesprekken gespikkeld bezit

Inzichten terugkoppelen

Betrekken van

Door de gesprekken met

vraagstukken waren maakten

particuliere woningeigenaren

woningeigenaren te analyseren en te

informatie boven dan waar je in eerste instantie naar op zoek was.

we complexe materie

bij wijkrenovatie maakt het proces

visualiseren kregen de

begrijpelijk voor de betrokken

complexer. Om vat te krijgen op dit proces hebben

stakeholders in Tilburg een beter

Door te visualiseren wat de uitdagingen en

stakeholders in de projectgroep. Dit hielp ons om keuzes te maken.

Flowchart wijkrenovatie en gespikkeld bezit

Door open in gesprek te gaan met bewoners komt er veel meer

In Breda en in Tilburg hebben we die inzichten gebundeld zodat er binnen de gemeente acties op genomen kunnen worden.

beeld van de uitdagingen en

we in Tilburg de verschillende

consequenties met betrekking tot de wijkrenovatie.

stappen en rollen van de stakeholders in een flowchart bijeen gebracht. Dit helpt bij

Open tool

Open tool

vooruitblikken én bij terugkijken om

Open tool

te leren.

Open tool

52 / 56

11. Zelf aan de slag?

Wil je ook aan de slag met een inclusieve energietransitie binnen jouw gemeente? We hopen dat alle ervaringen die we in het magazine met je hebben gedeeld, je hierin op weg helpt. Mocht je meer willen weten, schroom dan niet om contact op te nemen met de projectleiders EVI van de vier betrokken gemeenten. Op deze pagina zie je wie je waarvoor kunt benaderen en vind je hun contactgegevens. Zij zijn bereid om hun ervaringen te delen en te vertellen vanuit hun expertise.

Noëlle Peters Sengers

Mariëlle Pieterse

Coen Vos

Organisatie: Gemeente Breda Organisatie: Gemeente Tilburg Functie: Beleidsmedewerker energietransitie Je kan mij benaderen voor: vragen over de Tilburgse aanpak van de sociale

Functie: Beleidsadviseur participatie Je kan mij benaderen voor: vraagstukken over participatie,

Organisatie: Gemeente Breda

armoede, werk en wijkgericht werken.

Functie: Beleidsadviseur duurzaamheid Je kan mij benaderen voor: vraagstukken over

energietransitie. md.pieterse@breda.nl noelle.peters.sengers@tilburg.nl

verduurzaming gebouwde omgeving, advisering aan inwoners over verduurzaming eigen woning, sociale energietransitie en financieringsconstructies.

cjm.vos@breda.nl

53 / 56

Merel van den Tillaart

Nicolaas Veltman

Pauline Slaa

Organisatie: Gemeente Tilburg Functie: Projectleider EVI gemeente Tilburg Je kan mij benaderen voor: opstellen wijkgerichte verduurzamingsaanpak, verbinden van de wensen en behoeften van publieke, private en particuliere stakeholders

Organisatie: Gemeente 'sHertogenbosch Functie: Beleidsmedewerker energietransitie Je kan mij benaderen voor: de energietransitie in het algemeen en de aanpak aardgasvrije buurten in het bijzonder.

Organisatie: Gemeente Bernheze Functie: Beleidsmedewerker duurzaamheid Je kan mij benaderen voor: vragen over het lokale duurzaamheidsbeleid binnen de gemeente Bernheze. Zie e-mailadres: Noëlle Peters Sengers (gemeente Tilburg)

m.vanden.tillaart@bernheze.org

54 / 56

p.slaa@s-hertogenbosch.nl

Ralf Klop

Organisatie: Gemeente Bernheze Functie: Projectleider EVI gemeente Bernheze Je kan mij benaderen voor: opstellen en uitvoeren van wijkgerichte aanpakken en begeleiding inwoners tot en met financiering en realisatie. Zie e-mailadres: Merel van den Tillaart (gemeente Bernheze)

55 / 56

Colofon Dit magazine is een uitgave van gemeenten Bernheze, Breda, Tilburg en 's-Hertogenbosch, provincie NoordBrabant, Enpuls B.V., Het PON & Telos en ZET.

EINDREDACTIE EN REALISATIE Het PON & Telos, Zet, Provincie Noord-Brabant Provincie Noord-Brabant VIDEO'S FOTO'S Marc Bolsius Jeroen van Eijndhoven / Beeld Werkt

Privacyverklaring

56 / 56