CConstaterende datBernheze
Koppel je AI →
Document · PDF

Concept Omgevingsprogramma GGS - okt 2026

Raadsvergadering 17 december 2026, gemeente BernhezeBij agendapunt: Wensen en bedenkingen concept omgevingsprogramma Groene Gezonde Structuren22.811 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De GGD voert voor gemeente Bernheze de projecten “gezonde school” en “gezonde jeugd, gezonde toekomst” uit. Hierin gaat o.a. een jeugdverpleegkundige in gesprek met scholen over gezonde leefstijl. Samen met huisartsen, diëtisten, ONS welzijn en brede functionaris sport werken we aan de lokale aanpak gezonde school. De gedachte is breed kijken in een gezin naar gezonde leefgewoonten. Groene gezonde structuren zijn zoveel mogelijk rookvrij Zowel roken als meeroken is schadelijk voor de gezondheid. Een rookvrije publieke ruimte beschermt inwoners tegen onvrijwillige blootstelling en de schadelijke gevolgen van rook. Een bijkomend aspect van roken in de openbare ruimte is het feit dat veel sigarettenpeuken op de grond worden achtergelaten. Dit leidt tot vervuiling die ook een negatief effect heeft op ons grondwater. Rookvrij opgroeien moet vanzelfsprekend zijn. Ieder kind dat geboren wordt moet de kans krijgen om volledig rookvrij op te groeien (rookvrije generatie). Dit kan in een rookvrije omgeving, zonder verleidingen en met goede voorbeelden om zich heen. Wij willen plekken waar kinderen komen (bijv. speelplekken, sportterreinen, parken) rookvrij maken. Dat kan gaan over het instellen van een rookvrije zone in en rond de ingang van gebouwen waar kinderen komen, zoals het zwembad en een indoor speeltuin.

Het kan ook gaan over het uitdragen van de rookvrije norm in de publieke ruimte op plekken waar mensen langere tijd wachten of verblijven (bijv. bushaltes, terrassen) of rookvrije ingangen bij gebouwen met een publieke functie, zoals bijvoorbeeld gemeentehuis, sociale culturele centra en bibliotheek. Om aan te sluiten bij de ambitie dat er in 2035 een Rookvrije Generatie is, is het van belang dat we in overleg met de GGD een realistisch stappenplan opstellen waarin draagvlak en medewerking wenselijk is van onze samenwerkingspartners en andere organisaties. Natuurgebieden en unieke landschappen We willen onze inwoners een leefomgeving bieden waarin men natuur kan beleven en kan recreëren. Educatie over natuur- en cultuurhistorische waarden kan daar extra aan bijdragen. De volgende gebieden bieden daartoe de meeste mogelijkheden. Inrichting en beheer stemmen wij daarop af. pagina 32 Hooge Vorssel Natuurgebied de Hooge Vorssel tussen Heesch en Nistelrode is feitelijk het westelijke deel van de Maashorst. Binnen de Hooge Vorssel ligt het Bomenpark met Arboretum. Dit Arboretum willen we verder ontwikkelen tot een belevingsplek waar zowel recreatie als kennis samenkomen. Dit project pakken we samen op met Living Lab, Bosgroep en IVN.

Daarnaast gaan we in de Hooge Vorssel specifieke natuurwaarden beschermen tegen een te hoge recreatiedruk door onderscheid te maken tussen natuurschil en natuurkern. De natuurschil wordt aantrekkelijker gemaakt voor recreatie om de kern te ontzien. Bedafse Bergen De Bedafse Bergen is een uniek stuifzandgebied wat een hoge recreatiedruk kent. Samen met de uitlopers daarvan (de oude vuilnisbelt) vormt dit een belangrijke schakel in de robuuste verbinding Maashorst-Groene Woud. Ook hier willen we natuurwaarden koesteren maar ook ruimte geven aan recreatie. Een zoneringsplan natuur-recreatie is nodig. Maar ook het robuuster maken van de gemeentebossen door deze te vergroten hoort hierbij. Deze robuuste verbinding loopt door via de Heeswijkse bossen. De gemeente heeft daar geen eigendom en kan dus niet sturen in het gebruik daarvan. De Meuwel Bosgebied De Meuwel en de bossen bij het vliegveld vormen samen een aantrekkelijk bosgebied waarin natuur en recreatie samenkomen.

Voor de bosgebieden Bedaf, Meuwel en vliegveld hebben we het volgende doel: ‘Ecologisch en recreatief aantrekkelijke natuurbossen die weerbaar zijn voor externe uitdagingen, onderdeel zijn van ecologische verbindingen van natuurgebied De Maashorst naar de verdere omgeving en bijdragen aan het spreiden van de toenemende recreatieve druk.’ Hoe we dit waarmaken is vastgelegd in het Beheerplan Bossen, vastgesteld december 2024. Geopark De gemeente Bernheze heeft een bijzonder bodem- en watersysteem door de ligging van diverse breuken in de grond. Om recreanten te informeren over dit unieke landschap werken we samen met Geopark Peelhorst en Maasvallei. Zo kan er worden gewandeld en gefietst langs de breuken via informatiebordjes. De Aa De Aa is een beek die zijn verborgen schatten en verhalen wil vertellen. De stichting Langs de Brabantse Aa ziet de Aa met zijn ontstaansgeschiedenis, het landschap, het water en de cultuurhistorie als een soort openluchtmuseum. Als gemeente ondersteunen we dit project met het beleefbaar maken (wandelpaden, informatieverschaffing) van dit gebied. Samenwerken met omliggende gemeenten voor recreatie Omdat recreëren niet stopt bij gemeentegrenzen is goede samenwerking met buurgemeentes belangrijk. Zeker als het gaat om langeafstandswandelroutes, fietsroutes en beleefroutes zoals cultuurhistorische wandelingen.

Daarnaast werkt de gemeente met partners op het gebied van recreatie en toerisme zoals Visit Brabant om o.a. recreatiemogelijkheden te ontwikkelen en te promoten voor bewoners en toeristen. De coöperatie Brabantse Juweeltjes inspireert de recreant de mooie, historische en recreatieve plekken in Bernheze te bezoeken. De gemeente is nauw verbonden met deze coöperatie die o.a. aanbieders van overnachtingen, activiteiten en horeca etaleert. Wij stemmen af met en ondersteunen Brabantse Juweeltjes waar mogelijk. pagina 33 Gemeente Maashorst, gemeente Oss, en Staatsbosbeheer zijn onze vaste partners in de ontwikkeling van natuurgebied de Maashorst. Samen met hen zorgen we voor natuurontwikkeling en recreatiemogelijkheden. pagina 34 4.4 Strategisch doel 3: Natuur-, landschaps-, milieu -en cultuurhistorische waarden zijn beter beschermd en krijgen meer kansen om zich te ontwikkelen Met dit strategisch doel beschermen we bestaande waarden omdat ze:  Intrinsieke waarden hebben zoals biodiversiteit, cultuurhistorie en identiteit.  Die waarden van wezenlijk belang zijn voor de gezondheid van de mens en het ecosysteem waarin de mens zich bevindt. We willen schadelijke invloeden verminderen (zoals ongezonde lucht, te veel geluid) omdat deze kunnen opstapelen en zo de gezondheid kunnen beïnvloeden.

We werken naar de volgende doelen toe:  Waarden van natuur, landschap, milieu en cultuurhistorie worden uiterlijk 2031 beschermd doordat hiervoor regels zijn opgenomen in het Omgevingsplan.  Vanaf 2026 wordt de lagenbenadering, waarbij het bodem- en watersysteem de basis is, toegepast bij ruimtelijke ontwikkelingen. Hoe deze benadering zich verhoudt tot de verschillende ambities en ruimteclaims in onze gemeente, werken we uit in een ruimtelijke ontwikkelkaart.  We streven naar 10% groenblauwe dooradering van ons buitengebied. Hier gaan we het volgende voor doen: Bodem en water sturend Vanuit het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) 2022-2027 van de Provincie Noord-Brabant en de Omgevingsvisie 2040 van de gemeente Bernheze wordt het standpunt bodem en water sturend uitgedragen. Elke bodemsoort heeft unieke eigenschappen. Hierdoor kan een bodemsoort geschikt zijn voor een bepaalde functie. De functie volgt dus het bodem- en watersysteem. In Bernheze zijn de enkeerdgronden en het breukensysteem belangrijk in het kader van ‘Bodem en water sturend’ omdat ze gronden geschikt, of juist ongeschikt, maken voor bepaalde functies. Enkeerdgronden zijn waardevolle bodems voor groen, water en klimaatadaptatie. Dit komt door de eigenschappen van deze bodem, zoals humusrijkheid en sponswerking.

Water wordt in deze bodem vastgehouden als een spons en langzaam afgegeven aan het grondwater. Naast de sponswerking zorgt de humusrijkheid ervoor dat dit goede plekken zijn voor groene gezonde structuren of landbouw. Enkeerdgronden liggen vaak rondom de kernen. Wanneer deze groen worden ingericht zal dit voor verkoeling in de kernen zorgen. Het zijn echter vaak ook plekken waar eventuele dorpsuitbreidingen kunnen plaatsvinden. Het breukensysteem, zoals de Peelrand- en Mellebreuk, heeft een bijzondere invloed op het bodem- en watersysteem. Dit heeft ook effect op de bovengrond. Door deze werking zijn hoge delen nat en lage delen droog. Dit is een omgekeerd landschap. Het water dat vanuit de ondergrond naar boven komt, is rijk aan ijzer en arm aan voedingsstoffen. Hierdoor ontstaat wijstwater en komen er unieke planten en dieren voor. Dit biedt kansen voor groene en gezonde structuren door het bijzondere water en de natuur die daar voorkomt. Het breukensysteem maakt bouwen juist moeilijker omdat het risico bestaat op wateroverlast pagina 35 (ondergelopen kelders) of scheurvorming in gebouwen door tektoniek (beweging van aardplaten ter plaatse van de breuk). Het kiezen voor bodem en water sturend als leidend principe heeft effect op andere programma’s zoals volkshuisvesting en mobiliteit.

We laten een inventarisatie doen naar het water- en bodemsysteem en laten daarbij een analyse maken van de kansen en beperkingen die dit kan hebben in onze gemeente. Dit wordt belicht vanuit diverse perspectieven zoals woningbouw, natuurontwikkeling, mobiliteit en landbouw. Met deze bouwstenen werken we een ruimtelijke ontwikkelkaart uit die op integrale wijze laat zien waar de verschillende functies het best tot zijn recht komen. Voor GGS geeft het richting aan de plekken waar we het beste de groene uitloopgebieden kunnen positioneren. Gezonde leefomgeving start bij milieubeleid Het beleidsveld milieu vormt de basis voor een gezonde leefomgeving omdat het zich richt op het beschermen en verbeteren van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Dit omvat het beheersen van milieufactoren zoals luchtkwaliteit, geurbelasting, bodemkwaliteit, geluidsoverlast en de aanwezigheid van schadelijke stoffen. Met regelgeving en beleidsmaatregelen kunnen we negatieve invloeden op de gezondheid van onze inwoners beperken en creëren we een aangename leefomgeving. Om een goede afweging te maken voor de verdeling van de beschikbare ruimte, is het begrip ETFAL geïntroduceerd. ETFAL staat voor Evenwichtige Toedeling van Functies aan Locaties.

Het houdt in dat bij het toekennen van functies aan specifieke locaties rekening wordt gehouden met een evenwichtige verdeling van de beschikbare ruimte, waarbij zowel de bescherming als het benutten van de fysieke leefomgeving centraal staan. Denk bijvoorbeeld aan het toevoegen van woningen en meer ruimte voor activiteiten die zorgen voor een toename aan geur- en geluidsbelasting. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet krijgen gemeenten een overgangsperiode om hun bestaande regels en verordeningen aan te passen aan de nieuwe wetgeving. In de overgangsperiode maken we gebruik van de instructieregels uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) voor geur, geluid en trillingen. Deze zijn onderdeel van de bruidsschat. Dit doen we tot we zelf de lokale afwegingen hebben verwerkt in het Omgevingsplan. De regels voor luchtkwaliteit, geur, geluid, bodem en externe veiligheid, die we op gaan nemen in het omgevingsplan daarvan, bereiden we in regionaal verband voor. Dit omdat milieu nu eenmaal niet ophoudt bij de gemeentegrenzen, het effectiever is om kennis en kunde binnen de regio te bundelen en het sterker is om een eenduidig beleid te voeren in de hele regio. Waar nodig maken we de regels op maat voor onze gemeente. Deze beleidsregels en omgevingsplanregels worden in een latere uitgewerkt en doorlopen een eigen participatie- en vaststellingsproces.

Daarna worden ze opgenomen in dit omgevingsprogramma GGS. Daarom reserveren we hieronder wel de hoofdstukken waar we deze onderwerpen te zijner tijd invoegen. pagina 36 Luchtkwaliteit P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Geur P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Geluid P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Trillingen P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Bodem P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Externe veiligheid P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Veehouderij en gezondheid P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Zoönosen P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Bestrijdingsmiddelen P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Gifvrije (biologische) landbouw P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Kunstmatige verlichting (Lichthinder) P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Hoogspanningslijnen en -masten P.M. (wordt in een volgende fase gevuld) Behoud bomen(lanen) en andere houtopstanden De gemeente Bernheze wordt gekenmerkt door veel bomen en lanen. Die kwaliteit willen we behouden omdat het bijdraagt aan onze identiteit, zorgt voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het huidige bomenbestand is de basis van ons groene kapitaal. Het grote aantal bomen geeft onze gemeente als geheel een groen karakter.

De verdeling daarvan over de gemeente en de toepassing van verschillende soorten onderstreept de lokale verschillen en geeft identiteit aan de verschillende deelgebieden. We zien wel dat het grote aantal bomen langs smalle wegen in het buitengebied soms tot knelpunten leidt waaronder verkeersveiligheid en verhardingsopdruk. Dit noodzaakt ertoe om keuzes te maken. Hoe we dit doen, werken we uit in een beleidsuitwerking lanen en wegen buitengebied. Dit is een integrale uitwerking waarin mobiliteit, klimaatadaptatie en landschappelijke kwaliteit samenkomen. We accepteren dat het aantal laanbomen minder wordt, omdat het niet overal pagina 37 mogelijk is om tweezijdig van de weg bomen te hebben. In plaats daarvan zoeken we naar andere plekken waar wel ruimte is om bomen volwaardig uit te laten groeien. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan onze eigen zandwegen en natuurgebieden. Maar ook stimuleren we andere partijen om meer bomen aan te planten. We werken een kansenkaart boomaanplant uit, die laat zien waar bomen kunnen worden bijgeplant in duurzame omstandigheden, en dus probleemloos hun eindleeftijd kunnen bereiken. De bomen die we wel planten, zullen daardoor een hogere kwaliteit en levensverwachting hebben. Om een groene gemeente te blijven, steken we in op meer bomen in grotere groenvlakken.

We werken aan meer bossen, bosjes, houtwallen, houtsingels enzovoorts, maar we stimuleren ook derden om meer landschapselementen aan te planten. Daarnaast benutten we de potenties van onze grotere groenvakken en plantsoenen om hier meer bomen aan te planten. Omdat het jarenlange inzet van de gemeente vergt om (laan-)bomen op de juiste manier de volwassen toestand te laten bereiken, zijn wij zuinig op de gemeentelijke bomen. We houden deze daarom zo lang mogelijk in stand. We beschermen ze tegen beschadiging en voortijdige kap. Hoe hoger de status van de boom, hoe zwaarder deze wordt beschermd. Extra aandacht gaat uit naar de monumentale bomen en structuurbomen. Deze beschermen we middels een vergunningplicht voor het kappen van bomen. Het college kan zowel gemeentelijke bomen als particuliere bomen aanwijzen als monumentale of toekomstboom. Een boom wordt aangewezen als deze voldoet aan criteria die hiervoor zijn bepaald. Een boom die voldoet, wordt opgenomen op de Lijst monumentale en toekomstbomen (LMT) en weergegeven op een digitale kaart. Het college kan lanen aanwijzen als structuurbomen. Binnen de bebouwde kom zijn dat de lanen en rijen die samen een robuust netwerk van groen over de kernen vormen.

Buiten de bebouwde kom is de provincie het bevoegd gezag over de grotere houtopstanden en zij beschermt deze met als doelen natuurbescherming, het behoud van het Nederlandse bosareaal of het beschermen van landschappelijke waarden. Het is niet de bedoeling dat de gemeente dezelfde houtopstanden met dezelfde doelen gaat beschermen. Daarom wijst de gemeente geen lanen en rijen aan in het buitengebied. Een uitzondering geldt voor de lanen en rijen op de landgoederen. Deze wijzen wij wel aan als structuurbomen vanwege hun cultuurhistorische waarde. De gemeente stelt daarvoor een vergunningplicht in omdat zij het belangrijk vindt om te kunnen sturen op behoud van die cultuurhistorische elementen en de wijze waarop eventuele herplant daarvan plaatsvindt. Zie bijlage 3 beleidsregels 3.9 Bescherming houtopstanden. Het Bernhezer buitengebied kenmerkt zich door veel smalle wegen waarlangs vaak aan twee zijden bomen staan in smalle bermen. Die vele bomen zijn als een kwaliteit benoemd in onze Omgevingsvisie. Maar ze leveren zowel voor het wegbeheer, slootbeheer, rioolbeheer en boombeheer knelpunten op. We willen onze weggebruikers veilige en comfortabele wegen bieden zodat ze die functioneel kunnen gebruiken voor hoogwaardig woon- werkverkeer, waarbij we onze inwoners uitdagen zo veel mogelijk de fiets te gebruiken.

In het kader van landschapskwaliteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie wensen we bomen langs die wegen en fietspaden. Maar door de smalle profielen veroorzaken de opdrukkende boomwortels discomfort en onveiligheid. Bijkomend aandachtspunt is dat de aanwezigheid van bomen belemmerend kan werken op aanleg of herstel van nutsvoorzienieningen zoals kabels, leidingen en riolering. Dit vraagt om een integrale afweging tussen diverse pagina 38 doelstellingen. Daarom ontwikkelen we een integrale uitwerking lanen en wegen buitengebied. Kappen overige bomen De overige bomen (anders dan monumentaal, toekomstboom of structuurboom) van de gemeente vallen niet onder het kapverbod. Dat neemt niet weg dat deze ook waarde hebben en niet zonder meer worden gekapt. Voorop staat dat de gemeentebomen plant met een bepaalde doelstelling. Voortijdig rooien van bomen is doorgaans niet in het belang van de gemeenschap en past meestal niet in de onderhoudsbegroting van de gemeente. Daarom ligt de lat om op kapverzoeken in te gaan vrij hoog. Toch komen er regelmatig kapverzoeken binnen. Bijvoorbeeld in het kader van bouwplannen, omdat mensen inritten willen aanleggen, of bij overlastsituaties of schade door bomen. Deze verzoeken beoordelen wij, net als de bomen in de structuren, door de waarde van de boom te wegen tegen het belang van verwijdering.

Voor eenduidige beoordeling gebruiken wij hiervoor een standaardbeoordelingsformulier. Hoewel geen formele omgevingsvergunning vereist is, zijn deze bomen niet ‘vogelvrij’. Kappen van deze bomen mag pas nadat een groendeskundige van de gemeente de situatie heeft kunnen beoordelen en zijn mening goed is meegewogen in de integrale afweging van belangen. Voor een eenduidige reactie op de meest voorkomende overlastsituaties hebben wij een uitwerking gemaakt die is opgenomen in beleidsuitwerking 2: Juridisch kader i.r.t. bomen. Basisuitgangspunt is dat eenieder zowel de lusten als de lasten van bomen en groen dient te accepteren. Bij renovaties of reconstructies van de openbare ruimte wordt het beoordelingsformulier niet gebruikt. In die gevallen spelen, naast boomwaarde en verwijderingsbelang, ook andere factoren mee die sterk bepalend kunnen zijn voor de keuze tussen kap of behoud van bomen. Een grootschalige aanpak van de openbare ruimte biedt namelijk kansen om in één keer te zorgen voor een nieuwe situatie met goede groeiplaatsen die helemaal passen bij het nieuwe beleid. Dan wordt zorgvuldig afgewogen hoe lang de bestaande bomen hun functie nog kunnen vervullen in de gegeven omstandigheden, en welke meerwaarde een boomvervanging zou hebben. In deze situaties verlangen we van de initiatiefnemer dat hij een groenparagraaf aanlevert.

Deze is onderbouwd met onafhankelijke onderzoeks- en adviesrapporten omtrent de mogelijkheden van boombehoud. Hierbij beoordelen wij of zorgvuldige keuzes zijn gemaakt inzake boombehoud en of de motivatie klopt. Behoud en herstel van zandwegen Zandwegen zijn een belangrijke basis onder ons cultuurhistorisch erfgoed en hebben unieke waarden voor de biodiversiteit. Al deze wegen dragen door hun uitstraling bij aan het landelijke karakter van de gemeente, en daarmee de aantrekkelijkheid voor de recreant. Die cultuurhistorische, ecologische en recreatieve waarden komen voort uit het totaalpakket van zandbaan en bermen. De combinatie van (los) zand, kruidachtige vegetaties en houtachtige gewassen vormt een waardevol onderscheid met onze overige wegen. Als wij spreken over een zandweg, bedoelen we het totale profiel van perceelsgrens tot perceelsgrens, met daartussen sloten, greppels, bermen en zandbaan. We beschouwen het totale profiel in zijn geheel als landschapselement met waarde voor landschap en natuur. Zandwegen ontwikkelen we door hun ecologische potenties te benutten. Het areaal moet minimaal gelijk blijven, en bij voorkeur toenemen. De kwaliteit brengen we omhoog. Sommige zandwegen zijn verstevigd met (puin-)granulaat om ze beter begaanbaar te maken voor gemotoriseerd (landbouw-)verkeer en recreatief vekeer. Dan noemen we ze pagina 39 halfverharde wegen.

Voordeel hiervan is dat nog steeds sprake is van een landschappelijk karakter en wegen toch goed begaanbaar en toegankelijk zijn. Een nadeel hieraan is dat materialen van diverse oorsprong zijn gebruikt, die door verkeersdruk sterk vergruizen en vervolgens bij droogte verwaaien als stof. Dit kan nadelige gezondheidseffecten hebben voor de omgeving. De zandwegen hebben unieke waarden voor biodiversiteit omdat hierin diverse bodemdieren zoals zandbijen hun leefgebied hebben. Zodra deze wegen halfverhard zijn, neemt deze waarde fors af. We zijn daarom zeer terughoudend in het halfverharden van authentieke zandwegen. Waar al sprake is van halfverharding in ongewenste materialen onderzoeken we of we deze kunnen saneren door deze terug te brengen tot echte zandwegen, of te voorzien van een ander halfverhardingsmateriaal met behoud van het landelijk karakter. We onderzoeken dit middels een pilotproject. Voor optimale benutting van de cultuurhistorische, ecologische en recreatieve waarden is het wenselijk een zo breed mogelijk profiel te hebben met gevarieerde beplantingstypen in de bermen. We selecteren één of enkele zandwegen en voeren hier een pilotproject uit waarin we onderzoeken hoe we de potenties ervan optimaal kunnen benutten.

De praktijk leert dat ruimtelijke ontwikkelingen aan zandwegen (zoals woningbouw of bedrijvigheid) een bedreiging zijn voor het behoud van zandwegen en halfverharde wegen. Het leidt vaak tot een vraag om halfverharding van de zandbaan en een andere inrichting van de bermen. Wij wensen geen ruimtelijke ontwikkelingen aan zandwegen en halfverharde wegen. Ten behoeve van hun behoud en bescherming houden wij deze landschapselementen voorbehouden aan natuur en extensieve vormen van recreatie en niet aan wonen en bedrijvigheid. Afwijken daarvan kan alleen na zorgvuldige afweging en toestemming. Daarom nemen we hierover regels op in het omgevingsplan. Zie bijlage 3 beleidsregels 3.10 Behoud landschappelijke kwaliteit buitengebied door stimulering We stimuleren anderen om bij te dragen aan een aantrekkelijker en meer biodivers landschap door subsidieregelingen open te stellen voor inwoners(collectieven) en ondernemers die bij willen dragen aan natuur- en landschapsverbetering. We sluiten aan bij bestaande subsidieregelingen van bijvoorbeeld de provincie. Dit zijn bijvoorbeeld de Stimuleringsregeling Landschap, Ervenplus, Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLB) en de actie 1001 ha. Daarnaast stellen we subsidie beschikbaar voor initiatieven in ons buitengebied die bijdragen aan de GGS-doelstellingen.

Kwaliteitsverbetering landschap bij ruimtelijke ontwikkelingen Ons buitengebied is volop in verandering. Er vindt nieuwbouw en herbouw van woningen en stallen plaats. Gebouwen en gronden krijgen andere functies en stallen worden gesloopt. Dat hoort bij een buitengebied in ontwikkeling. Echter hebben deze ontwikkelingen wel impact op het beeld en de beleving van ons buitengebied. En daarmee dus ook op de recreatieve waarde. In onze omgevingsvisie staan de landschappelijke kwaliteiten van Bernheze beschreven. De overgang van de hooggelegen Peelhorst, via de dekzandgronden naar de laaggelegen beekdalen zorgt voor variatie en unieke landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Die willen wij graag behouden. Provincie Noord-Brabant hecht, net als gemeente Bernheze, pagina 40 veel waarde aan behoud van de karakteristieke Brabantse landschappen. De provincie stelt in haar omgevingsverordening dat ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied gepaard moeten gaan met kwaliteitsverbetering van het landschap. Hoe groter de impact op het landschap, hoe meer een initiatiefnemer moet doen om de effecten op het landschap te verzachten. Hoe gemeente Bernheze hier invulling aan geeft, is uitgewerkt in de Handreiking kwaliteitsverbetering landschap.

Zie bijlage 3 beleidsregels 3.11 Kwaliteitsverbetering landschap Zie beleidsuitwerking 3: Handreiking kwaliteitsverbetering landschap Waterkwaliteit Het doel van de Kaderrichtlijn Water (KRW) is dat uiterlijk in 2027 al het water in Europa schoon en gezond is. Dat is niet vrijblijvend: de KRW is Europese regelgeving die door alle lidstaten wettelijk is verankerd. Als gemeente Bernheze trekken wij samen op met waterschap Aa en Maas in een pilot. De resultaten en activiteiten worden op dit moment uitgewerkt en kunnen nog niet worden opgenomen in dit programma GGS maar worden in een volgende versie toegevoegd. Erfgoed in Bernheze De gemeente Bernheze herbergt een schat aan erfgoed die het verhaal vertelt van eeuwen geschiedenis, religie en cultuur. Het historische karakter van Bernheze komt concreet tot uitdrukking in de vorm van monumenten (gemeentelijke en rijks), archeologische vindplaatsen, landschappen, kunstwerken, collecties en archieven. Daarnaast hebben we immaterieel erfgoed, zoals tradities, gebruiken en legendes. Beschermen en behouden erfgoed In het kader van de Omgevingswet heeft iedere gemeente een zorgplicht om te voorkomen dat de omgeving van een monument wordt aangetast waardoor de waarde van het monument vermindert. Op dit moment beschikt Bernheze over diverse beleidsinstrumenten die betrekking hebben op de instandhouding van het erfgoed.

Er is een monumentenlijst met daarop 43 rijksmonumenten en 98 gemeentelijke monumenten. Tevens zijn in het omgevingsplan 46 cultuurhistorisch waardevolle panden opgenomen. In 2025 en 2026 wordt de procedure gestart om 50 gemeentelijke monumenten aanvullend aan te wijzen, om zo instandhouding van dit erfgoed in de toekomst veilig te stellen en daarmee te behouden. Daarnaast heeft de gemeente een cultuurhistorische waardenkaart en een archeologische waardenkaart. De archeologische waardenkaart wordt in 2026 geactualiseerd en opgenomen in het omgevingsplan. De cultuurhistorische waardenkaart dient uiteindelijk verankerd te worden in het omgevingsplan met duidelijke regels voor behoud of versterking van bepaalde gebieden. Erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling Als gemeente hebben we een opgave om de leefomgeving vitaal en leefbaar te houden, daarbij hoort ook het herbestemmen van gebouwd erfgoed en het vernieuwen van niet- functionerende locaties. Het verder verruimen van de herbestemmingsmogelijkheden moet bijdragen aan het duurzaam behouden van de historische bebouwing. Bij het vrijkomen van pagina 41 monumentaal erfgoed denkt de gemeente mee in het zoeken naar een passende herbestemming. Bernheze kent een aanzienlijke concentratie van waardevol religieus erfgoed. Anno 2026 zijn de herbestemming van de H.

Willibrorduskerk en de omvangrijke transformatie van de Abdij van Berne in Heeswijk uitdagingen. Zie bijlage 3 Beleidsregel 3.13. Cultuurhistorische gebieden In onze gemeente zijn er cultuurhistorische gebieden die van grote waarde zijn voor de identiteit en het karakter van Bernheze. We kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak, waarbij het behoud en versterken van cultuurhistorie een belangrijk uitgangspunt is. Ontwikkelingen blijven mogelijk, zolang erfgoed als bouwsteen en richtinggevend element wordt meegenomen. Cultuurhistorisch waardevolle gebieden die we binnen gemeente Bernheze zo goed mogelijk willen behouden en beschermen zijn:  De Berkt (huis en landgoed), de Vosberg en omgeving, inclusief Ruitersweg Hier zijn eeuwenoude elementen te zien zoals: historische gebouwen, sterrenbos, monumentale bomen en lanen. De ontwikkelde wandelpaden zullen verder ingericht gaan worden met duidelijke bewegwijzering.  Kasteel Heeswijk met buitenplaats en omgeving (kasteelhoeven Kameren) Dit Rijksmonumentaal kasteel is een publiekstrekker voor zowel bewoners van Bernheze als bezoekers daarbuiten.  Kloostercomplex Abdij van Berne en de nieuwe plannen Een groen cultuurhistorisch hart in Heeswijk-Dinther waar ontspanning, beleving en erfgoed samenkomen.  Gebied Groot Zwanenburg De Brabantse Aa stroomt vlak langs het huis en is onderdeel van het landgoed.

Het landgoed is als “Complex Historische Buitenplaats” aangewezen als Rijksmonument. Wandelen via een bewegwijzerde route wordt ingericht.  Historische dorpskern Heeswijk Dinther met o.a. de Meierijsche Museumboerderij  De molens: Windlust in Nistelrode, Windlust in Vorstenbosch en de Kilsdonkse Molen in Heeswijk Dinther en kerken  Hooge Vorssel (o.a. landweren, Vliegveld B88) Samen met het Living Lab Hooge Vorssel en heemkundekringen wordt gekeken hoe het geïnventariseerde erfgoed in dit natuurgebied beleefbaar gemaakt kan worden.  Gebied langs de Aa. Het Aadal is een gebied met veel cultuurhistorische potentie. Belangrijk is de cultuurhistorische waarden rondom de rivier de Aa te vergroten en beleefbaar te maken.  Het landschap rond Loo, Menzel, Bus en Buurtschap Kantje Samenwerken met partners Om ons erfgoed zichtbaar en beleefbaar te maken en houden hebben we samenwerking met onze partners nodig. We werken samen met de volgende partners aan diverse projecten: pagina 42  De Heemkundekringen: De Elf Rotten (Heesch), De Nistelvorst (Nistelrode en Vorstenbosch) en de Wojstap (Heeswijk Dinther en Loosbroek). Samen maken we een Canon, een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen, personen, ontwikkelingen etc. in Bernheze. Daarnaast bieden ze hun historische en archeologische kennis aan bij een aantal projecten.

 Met het Living Lab Hooge Vorssel willen we komende jaren projecten uitvoeren om de zichtbaarheid van het erfgoed in dit gebied te vergroten.  Stichting Langs de Brabantse Aa wil de geschiedenis van het gebied rond de Aa met verhalen tot leven brengen. De gemeente omarmt dit initiatief, vanwege de aanwezige culturele erfgoedwaarde. In de toekomst wordt wandelen door dit landschap vol historische schatten verder ingevuld. Natuurwaarden Het natuurwerk van Bernheze heeft zijn basis in het natuurnetwerk zoals dat door rijk en provincie is aangewezen. De provincie voert de regie op de ontwikkeling en bescherming daarvan. Wij werken samen met gebiedspartners Staatsbosbeheer, Waterschap, gemeente Oss en gemeente Maashorst aan de ontwikkeling van natuurgebied De Maashorst. Dit betekent onder andere de aankoop en inrichting van gronden om het gebied zoveel mogelijk aaneengesloten te maken en middels procesnatuur te beheren. Samen met het Waterschap werken wij aan de Gebiedsgerichte Aanpak Aa-dal. We nemen beschermingsregels op in ons omgevingsplan om te zorgen dat de kwaliteiten van deze natuurgebieden en verbindingszones behouden blijven. We maken een zoneringsplan voor onze eigen bos- en natuurgebieden om te zorgen dat recreatieve gebruiksdruk en natuurwaarden zo min mogelijk met elkaar conflicteren.

Ecologische verbindingszones Natuurontwikkeling Maashorst Gebiedsgerichte aanpak Aa-dal Natte EVZ Groote Wetering

pagina 43 Ecologische verbindingszones (verder: EVZ) zijn groene verbindingen tussen de natuurgebieden die ervoor moeten zorgen dat dieren en planten niet geïsoleerd raken. Deze bestaan uit een combinatie van corridors (natuurstroken van 10 tot 25 meter breed) en/of stapstenen (kleine vlakvormige natuurgebiedjes met een oppervlakte van 1 tot 5 hectare). Waar deze (zouden moeten) liggen is aangeduid in het natuurbeheerplan van de provincie. Nog niet alle EVZ’s zijn volledig ontwikkeld. Op bovenstaande kaart staat reeds aanwezige natuur in groen aangeduid. Waar nog natuur moet worden ontwikkeld staat in grijze lijnen aangeduid. Gemeente en Waterschap ontwikkelen samen de ecologische verbindingszones langs waterlopen (natte EVZ’s). Dit doen zij op basis van een samenwerkingsovereenkomst waarbij het Waterschap kartrekker is en de gemeente faciliteert en financiert. Dit zijn de Groote Wetering, Leijgraaf en Aa. Gemeente Bernheze ontwikkelt de ecologische verbindingszones die niet langs waterlopen liggen. De grootste opgave ligt bij EVZ ’t Golder die van het Jonkerbos naar de Hooge Vorssel loopt. De gemeente juicht het toe als andere grondeigenaren (anders dan waterschap of gemeente) meewerken aan de realisatie van EVZ’s. Daar waar EVZ’s beoogd zijn, is subsidie beschikbaar vanuit de provincie. Wij informeren grondeigenaren hierover en stimuleren hen om hier gebruik van te maken.

EVZ’s beschermen we tegen ongewenste invloeden door regels te stellen aan de activiteiten die daar plaatsvinden. Daarvoor duiden we de beoogde EVZ-locaties aan op de Omgevingsplankaart met regels. EVZ’s die al ontwikkeld zijn, geven we in het omgevingsplan een aanduiding natuur met daarbij passende regels. Naast de aangewezen gebieden en verbindingen op de NNB-kaart (natuuurbeheerplan provincie), hechten wij ook grote waarde aan de Ruitersweg (groen), de peelrandbreuk (bruin) en de robuuste verbinding Maashorst-Bedaf-Groene Woud (geel) als dragers van het (lokaal) natuurnetwerk. De robuuste verbinding Maashorst-Groene Woud pakken we in regionaal verband op als project. pagina 44 Groenblauwe dooradering De overige gebieden (de ‘witte’ gebieden op bovenstaande kaart) zijn overwegend agrarisch van aard. Daar valt nog veel te winnen op het vlak van biodiversiteit. We sluiten ons aan bij het Aanvalsplan Landschap en streven naar minimaal 10% groenblauwe dooradering in ons buitengebied. Landschapselementen zijn de ‘bouwstenen’ die samen een divers, gezond en biodivers landschap vormen. Naast houtige elementen zoals singels, bomenrijen, houtwallen, heggen, hagen, knotbomen, griendjes en hoogstam-boomgaarden, gaat het om elementen met een begroeiing van kruiden en ruigten en natte elementen zoals slootkanten, natuurvriendelijke oevers en poelen.

Ecologisch beheerde sloten kunnen ook tot

pagina 45 landschapselementen gerekend worden evenals elementen als keverbanken of kruidenrijke akkerranden. Het netwerk van aan elkaar verbonden landschapselementen noemen we groenblauwe dooradering. In 2025 is de groenblauwe dooradering in onze gemeente bepaald op 6,25% groen en 0,92% blauw. Met het project Robuuste verbinding Maashorst-Groene Woud kunnen we een flinke impuls geven aan groenblauwe dooradering. Om het areaal groenblauwe dooradering in het landelijk gebied te vergroten kijken we verder dan alleen onze eigendommen. We stimuleren agrariërs en andere grondeigenaren om hun gronden natuurinclusief in te richten en te beheren. Daarvoor stellen wij subsidies beschikbaar zoals Stimuleringsregeling landschap, ErvenPlus en de actie 1001 ha voor kruidenrijke mengsels. Ecologisch groenbeheer Landschapselementen in eigendom van de gemeente Bernheze beheren wij ecologisch. Beleidsuitwerking 1: groen natuur en bomen laat zien hoe wij dat doen. Daarnaast ontwikkelen wij een natuurontwikkelkaart (als hulpmiddel bij ons ecologisch groenbeheer) die laat zien op welke hoofdsoorten wij ons daarbij richten en waar eventuele leemtes in dat gemeentelijk natuurnetwerk voorkomen die opvulling behoeven. Ook in de kernen beheren wij ons groen ecologisch. Bij nieuwbouw ontwikkelen wij zo veel mogelijk natuurinclusief.

Dwingende eisen stellen aan de nieuwbouw vinden we nu nog een stap te ver. Maar wij stimuleren projectontwikkelaars om natuurinclusief en klimaatadaptief te bouwen. Hiervoor gebruiken wij de regionaal opgestelde handreiking natuurinclusief bouwen. Ook onze inwoners in bestaande woningen nodigen wij uit tot natuurinclusieve maatregelen aan en rond hun woning door ze informatie aan te bieden. Al onze inwoners kunnen bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit, zowel binnen als buiten de kernen. Daarom ontwikkelen wij een bewustwordingscampagne die gericht is op onze inwoners. Deze is gericht op het creëren van kennis, begrip en waardering en nodigt uit tot het nemen van de juiste maatregelen. Basiskwaliteit natuur Om aan de basiskwaliteit natuur te voldoen en om nog gerichter maatregelen te kunnen nemen stellen we een actieplan Basiskwaliteit Natuur op. Hierin ligt vast welke soorten nu voorkomen, of logischerwijs zouden moeten voorkomen in de verschillende deelgebieden in onze gemeente. En welke maatregelen nodig zijn om die soorten minimaal op gelijk niveau te houden of bij voorkeur meer ontwikkelkansen te bieden. In dat actieplan leggen we doelsoorten vast, een nulmeting en een realistisch streefdoel. Ook hoort hierbij een concreet maatregelenpakket. We doen dit met een ecologisch specialist en onze partnerorganisaties met veel kennis van ons gebied.

We nemen daarbij de bevindingen uit het Soorten Management Plan (SMP) voor gebouwbewonende soorten ook mee. In de regio Noordoostbrabant (RNOB) werken we aan een handreiking natuurinclusief bouwen die bouwers inspireert en informeert over natuurinclusief bouwen. pagina 46 4.5. Strategisch doel 4: Groene gezonde structuren zijn beter verankerd in alle relevante instrumenten, werkprocessen en projecten Met dit strategisch doel beogen we dat Groene Gezonde Structuren worden gezien als wezenlijke bouwstenen van een gezonde, kwalitatieve leefomgeving en net zo zwaar worden ‘gewogen’ als bijvoorbeeld wonen en mobiliteit. We hebben volgende doelen:  Uiterlijk 2028 zijn er duidelijke streefbeelden en toetskaders ten aanzien van de Groene Gezonde Structuren waaraan ruimtelijke ontwikkelingen kunnen worden getoetst.  Groene gezonde structuren zijn vanaf 2030 verankerd in de werkprocessen ten aanzien van de openbare ruimte. Hier gaan we het volgende voor doen: GGS-waarden integreren bij renovaties/reconstructies Renovaties/reconstructies van onze eigen openbare ruimte organiseren wij zelf. Daarbij moet GGS-bescherming en -realisatie integraal onderdeel zijn van het planproces. De praktijk leert dat dat soms moeilijk is omdat inwoners doorgaans meer naar hun persoonlijk belang kijken, dan naar dat van de samenleving.

Dat levert discussies op die vaak ten nadele zijn van de ‘zachte’ GGS-waarden. Een burger hecht doorgaans meer waarde aan een parkeerplaats op loopafstand van zijn voordeur, dan een plantvak wat meerwaarde heeft voor verkoeling, minder wateroverlast en biodiversiteit. Het moet duidelijk zijn dat de gemeente handelt in het algemene belang en maatschappelijke doelen dient. Bescherming en realisatie van GGS is er daar één van. Daarom verankeren we GSS in een werkproces. Met dit werkproces borgen we GGS op een aantal belangrijke momenten in het proces:  De GGS-waarden worden vooraan in het planproces ingebracht.  Beoogde projectdoelen worden door het college vastgesteld  Er worden meerdere scenario’s van een nieuw ontwerp uitgewerkt. Daarbij kan het voorkomen dat er t.a.v. GGS-waarden concessies moeten worden gedaan. Maar dan gebeurt dat in elk geval na zorgvuldige en integrale afweging GGS-waarden integreren bij ruimtelijke initiatieven Bij ruimtelijke initiatieven zoals (woning-)bouw moet worden gekeken of dit een kans of bedreiging is voor GGS. De initiatiefnemer werkt dit uit in de groenparagraaf die hij meelevert als motivatie bij zijn initiatief. Om dit goed te kunnen beoordelen toetsen we aan een streefbeeldenboek. pagina 47 4.6 Monitoring De monitoring van het programma GGS is belangrijk. Zo weten we of we de juiste stappen zetten.

We kiezen ervoor om te monitoren op basis van een aantal indicatoren die goed meetbaar zijn, herkenbaar en herleidbaar. Onderstaande tabel toont aan om welke indicatoren het gaat en bij welk van de strategische doelen dit aansluit. Prestatie-indicator Norm Bron Strategisch doel Hoeveelheid openbaar groen per inwoner Behoud gemiddeld 107 m2 openbaar groen per woning over het totaal van al onze kernen (uitgangsituatie = 2024). Data teams burgerzaken en team beheer 1 Bosgebied Hectare bosoppervlak moet toenemen. Data gemeente Bernheze 1 Groenblauwe dooradering Het percentage groenblauwe dooradering is gewenst op 10%. Data provincie Noord-Brabant 3 Mogelijkheden tot verkoeling in eigen omgeving. % Inwoners (met name 65+) dat voldoende verkoeling in eigen omgeving kan vinden. Brabant Omgevingsscan 1 Beweegvriendelijke omgeving % beweegvriendelijke omgeving moet toenemen RIVM 1 & 2 Verstening in particuliere tuinen % verstening in particuliere tuinen. Operatie steenbreek 2 Recreatiemogelijkheden Aantal bewegwijzerde ommetjes Visit Brabant en wandelstarter 2 Cultuurhistorie Rijks en - gemeentelijke monumenten Data gemeente Bernheze 2 Speelplekken Het aantal buurten dat middels BOSS-aanpak op het gewenste niveau is gebracht. Data gemeente Bernheze 2 5.

Realisatiestrategie 5.1 Wat doet de gemeente zelf In de voorgaande hoofdstukken zijn diverse maatregelen opgesomd die we gaan nemen om de doelen te bereiken. In de uitvoeringsagenda zijn de projecten die we als eerste gaan uitvoeren SMART uitgewerkt (zie bijlage). Op hoofdlijnen kunnen we de volgende acties onderscheiden: Communiceren, informeren en enthousiasmeren, stimuleren, regelen, realiseren, samenwerken met partners, toetsen, toezicht en handhaving. pagina 48 Aanpassingen in de openbare ruimte Wij bouwen zelf actief aan de realisatie van GGS door onze openbare ruimte hierop aan te passen. Wij volgen hiervoor de volgende aanpak: Op buurtniveau: spelen, bewegen, groen, ommetjes, enz. In het BOSS-plan (zie beleidsuitwerking 4) is uitgewerkt hoe elk jaar enkele buurten worden aangepakt om naar het BOSS-streefbeeld toe te werken. Daarbij worden enkele speelplekken opgewaardeerd tot goede kernplekken en buurtplekken. Ook worden plekken ontdaan van toestellen en krijgen deze plekken een andere inrichting die aansluit bij het GGS-concept. Een plek kan bijvoorbeeld een koelteplek worden met zitbanken en verkoelende bomen. Of ze kunnen een functie krijgen als hondenuitrenveld. Ook kan een dergelijke plek worden ingericht als voedselbosje of tiny forest, al naar gelang de wensen van de gemeente en de buurtbewoners.

Voordeel van deze buurtaanpak is meerledig:  De buurt wordt als totaal bezien. Dat maakt het mogelijk om duidelijk te maken dat het weghalen van toestellen op de ene plek, wel samengaat met het opwaarderen van andere speelplekken in de buurt.  In een buurtaanpak kunnen ook de verbindende routes tussen de speelplekken worden meegenomen in de totaalaanpak. Daarmee kunnen ook de ommetjes worden gerealiseerd.  Bewoners kunnen meepraten over het totaalconcept; zij weten immers het beste hoe zij hun buurt (willen) gebruiken en waar de meeste behoefte aan is.  Een buurtaanpak kan voor meerdere jaren worden geprogrammeerd.  Ideeën uit de samenleving die eerder zijn ingediend kunnen binnen een dergelijk groot project goed worden meegenomen.  De buurtaanpak spelen kan worden gecombineerd met de buurtaanpak wijkvergroeningen zodat effectiviteit en rendement op beide investeringen optimaal zijn. Deze buurtaanpak is het meest succesvol als een intensief communicatie- en participatietraject wordt doorlopen.

Daarom zetten we voor elke buurtaanpak een intern kernteam op met in elk geval:  Een interne opdrachtgever – zorgt voor een duidelijke opdracht en budget  Een projectleider – gaat over de inhoudelijke keuzes, bewaakt tijd en geld, koppelt terug aan intern opdrachtgever  Een projectmedewerker – ondersteunt de projectleider en voert diverse werkzaamheden uit binnen het project  Een procesbegeleider – ondersteunt het participatieproces, zorgt voor verbinding tussen gemeente en buurtbewoners en bewaakt intern de integrale samenwerking pagina 49 De verwachting bestaat dat deze aanpak meer tijd vergt in de voorbereidingsfase, maar zich ‘terugverdient’ in de realisatie- en onderhoudsfase door meer begrip en waardering bij de buurtbewoners. Een belangrijke rol wordt gezien voor de jongerenwerkers. Zij zijn de verbinders tussen gemeente en (kwetsbare) jongeren. Een belangrijke doelgroep die moeilijk bereikbaar is voor de gemeente via de gebruikelijke communicatiekanalen. Zij hebben niet alleen een rol bij de jaarlijks terugkerende buurtaanpak, maar juist ook bij de jongerenontmoetingsplekken. We gebruiken het jaar 2026 als pilotjaar om te ondervinden wat deze buurtaanpak met procesbegeleiding (extra) vraagt aan tijd en middelen van onze organisatie.

In dat jaar draaien we ook onze eerste pilot om samen met jongeren in beeld te brengen welke behoefte er bestaat aan jongerenontmoetingsplekken. Daarna maken we een plan op voor de periode daarna. Realisatie/aanpassing recreatieve routes We onderhouden een nauwe samenwerking met VisitBrabant en de vrijwilligers in onze eigen gemeente. Zij kennen de routestructuren, voorzien ons van advies en dragen bij aan het onderhoud van de routes. In samenwerking kunnen wij ook nieuwe routes ontwikkelingen bijvoorbeeld lange afstand wandelroutes en thema routes. Grote projecten Projecten die meer tijd en geld kosten worden specifiek (resultaat, tijd, geld) opgenomen in de uitvoeringsagenda. We programmeren deze over meerdere jaren om meerdere redenen:  Koppelingen met het portfoliomanagement zijn mogelijk, waardoor onze organisatie strategische keuzes kan maken.  Het draagt bij aan het verwachtingsmanagement richting inwoners.  Betrokken teams kennen op tijd de capaciteitsvraag en kunnen hierop anticiperen. 5.2. Hoe werken we samen met onze partners De opgave voor het realiseren van groene gezonde structuren is te groot voor de gemeente alleen. Enerzijds omdat de gemeente alleen zeggenschap heeft over inrichting en beheer van de openbare ruimte. Anderzijds omdat de gemeente alleen niet alle kennis, kunde en capaciteit heeft.

Samenwerking met onze partners zien wij als een belangrijke pijler. Onze partners dragen ook het verhaal uit over de waarde van groene, gezonde structuren. Daarnaast zien wij veel mogelijkheden in het samen realiseren en ontwikkelen van bijvoorbeeld nieuwe routes, parken, bosgebieden etc. We gebruiken bestaande structuren zoals het partneroverleg buitengebied om samen met onze partners het programma uit te dragen en kansen te signaleren. Voor de uitwerking en uitvoering van het programma GGS werken we samen met de GGD, Waterschap en andere partnerorganisaties. pagina 50 We continueren de samenwerkingen met woningcorporaties en GGD. We verkennen daarnaast ook samenwerkingskansen met partners die we nog minder goed kennen en zorgen dat zij ook bekend raken met het programma GGS. 5.3. Hoe werken we samen met onze inwoners? Binnen het programma houden we ons aan het gemeentelijk participatiebeleid. De ervaring leert dat veel inwoners denken vanuit hun persoonlijke belang en daarmee de typische GGS- doelen als klimaatadaptatie, biodiversiteit en dergelijke wel eens uit het oog verliezen. Voor hen is een parkeerplek voor de deur vaak belangrijker dan een boom met verkoelende werking voor de hele straat en een bijdrage aan de biodiversiteit.

Wij maken duidelijk dat alle maatregelen in de openbare ruimte een algemeen belang dienen en daarom aan de algemene beleidsdoelstellingen van de gemeente moeten voldoen. Binnen die kaders bestaat ruimte waarin belanghebbenden mee kunnen denken. De minimale oppervlakte openbaar groen en het aantal bomen dat bij een reconstructie in een straat moet komen vormen bijvoorbeeld het kader. Belanghebbenden denken mee over de plekken waar dat groen in de straat te komt liggen en welke soorten worden toegepast. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie is bij inwoners uitgevraagd waar zij aan denken bij GGS. Daarnaast hebben we bij Bernheze Bespreekt informatie opgehaald (zie bijlage 2). Tot slot is veel informatie over de wensen van onze inwoners beschikbaar gekomen bij de enquête over bewegen, ontmoeten spelen en sporten (zie beleidsuitwerking 4). Deze brede scope aan (kleine) wensen en ideeën kan niet als losse projecten worden opgepakt. Dat zou verhoudingsgewijs te veel capaciteit en middelen kosten voor het effect wat we hiermee bereiken. Wel nemen we deze inwonerideeën mee op het moment dat we in een straat of wijk aan het werk gaan. Uit ophaalmomenten met de gemeenteraad en tijdens Bernheze Bespreekt kunnen we concluderen dat we niet actief de wijk in gaan om initiatieven op te halen.

Mocht die ambitie in de toekomst wel wenselijk zijn, is het nodig om een medewerker participatie aan te stellen die de organisatie kan ondersteunen in deze taak. We staan wel open voor initiatieven van derden die aansluiten bij het beleid van de gemeente. Initiatieven zijn dan eenmalige ondernemingen in de openbare ruimte en gedragen door een collectief. Als blijkt dat er voldoende daadkracht en meewerkkracht bij het collectief aanwezig is, kan de gemeente dergelijke initiatieven faciliteren. De manier waarop de gemeente Bernheze participeert aan initiatieven staat beschreven in de menukaarten overheidsparticipatie. Deze menukaarten geven een helder overzicht wat je als initiatiefnemer kunt verwachten van de gemeente. We verkennen daarnaast de mogelijkheden voor een subsidieregeling waarmee initiatiefnemers financieel geholpen kunnen worden om de GGS-doelen te realiseren (vergelijkbaar met subsidie kwaliteitsverbetering buitengebied. pagina 51 Kansen voor groene gezonde structuren starten ook met bekendheid. In onze bewustwordingscampagne duurzaamheid is ook aandacht voor groene gezonde structuren. We organiseren daaromheen diverse campagnes en educatie over het belang van natuur en gezondheid. We halen ook eens per twee jaar (via Bernheze Bespreekt of een andere omgeving) wensen op van inwoners. pagina 52 6.

Aanbevelingen Het programma GGS geeft ruimte aan de ontwikkeling van robuuste natuurnetwerken, toegankelijke en veilige buitenruimtes, en klimaatadaptieve oplossingen. Het programma GGS beschermt belangrijke natuur, milieu en erfgoedwaarden. Dit alles draagt bij aan het versterken van biodiversiteit, recreatie en sociale samenhang. We maken met dit programma bewuste keuzes om onze ruimte optimaal te benutten, stimuleren beweging en ontmoeting, en richten ons op het welzijn van alle generaties, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Zo bouwen we samen aan een leefomgeving waar natuur en gezondheid hand in hand gaan en bijdragen aan een betere kwaliteit van leven. Bij het ontwikkelen van dit programma is veel informatie opgehaald. Niet alles heeft direct werking gekregen in dit programma. Soms verdienen onderwerpen een integrale aanpak omdat ze meerdere programma’s raken. De volgende onderwerpen verdienen een nadere uitwerking of vervolg. Het gaat onder andere om de volgende thema-uitwerkingen:  Ontwikkelkaart Bernheze  Beleidsuitwerking: bodem- en watersturend  Beleidsuitwerking breuken en wijstgronden  Beleidsuitwerking lanen en wegen buitengebied  Herijking hondenuitlaatvoorzieningenaanbod  Zoneringsplan natuur en recreatie Verder verdient het aanbeveling om dit programma in een volgende fase meer gebiedsgerichte annotaties mee te geven.

Initiatiefnemers kunnen in het omgevingsloket op gebiedsniveau zien welke beleidsdoelstellingen er gelden. Hardheidsclausule Het college mag in bijzondere situaties afwijken van dit Programma, mits goed gemotiveerd. Dit kan alleen als het college vindt dat het Programma leidt tot een oneerlijke en onredelijke uitkomst. Het college legt dan uit waarom deze afwijking de bredere doelen van GGS niet schaadt. pagina 53 Verklarende woordenlijst Dendrologische: Dendrologie is de studie van bomen en heesters. Dendrologische waarde zoals bedoeld in dit programma gaat over zeldzaamheidswaarde als een bepaalde boomsoort weinig voorkomt. Doelsoorten: Planten en dieren waarvoor de overheid extra doelen heeft vastgesteld. Dit zijn soorten die bescherming nodig hebben of waarvan we willen dat ze zich beter kunnen ontwikkelen. Ze helpen om te meten of natuurmaatregelen goed werken. Enkeerdgronden: Oude landbouwgronden die door eeuwenlang gebruik steeds hoger zijn geworden. Dit komt doordat boeren vroeger mest en plaggen op het land brachten. Enkeerdgronden zijn waardevol vanwege hun geschiedenis en het landschap. Deze gronden hebben veel humus en zijn dus vruchtbaar. De humus zorgt ervoor dat water eerst wordt vastgehouden in de grond voordat het richting het grondwater zakt. Dit heet ook wel sponswerking.

Groenblauwe verbindingen: Aaneengesloten gebieden van natuur en water, zoals bossen, weilanden, sloten en beken. Deze verbindingen maken het mogelijk dat planten en dieren zich kunnen verplaatsen en helpen bij wateropvang en verkoeling. Groenblauwe dooradering: Het netwerk van kleine groene en natte elementen in het landschap, zoals houtwallen, heggen, slootjes, bermen en kleine waterlopen. Deze zorgen samen voor meer natuur, een mooier landschap en een betere omgang met water en klimaat. Houtopstanden: Een houtopstand is een zelfstandige eenheid van bomen, boomvormers, struiken, hakhout of griend. Isolatieopgave: De isolatieopgave komt voort uit de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma. Doel van deze aanpak is om uiterlijk in 2030 750.000 slecht geïsoleerde koopwoningen en appartementen te isoleren, met prioriteit voor de huishoudens die dit het hardst nodig hebben. Kaartdatabank: Een digitale verzameling van kaarten met informatie over het gebied, bijvoorbeeld over natuur, water, bodem en gebruik van de ruimte. Deze kaarten worden gebruikt bij het maken en uitvoeren van plannen. Kandelaberen: een snoeitechniek waarbij alle takken van een boom worden afgezaagd zodat alleen de stam en takstompen overblijven. Het is geen reguliere snoeimethode, maar eerder een noodmaatregel.

Klimaatadaptief: Zo ingericht dat het gebied beter bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals hevige regen, droogte of hitte. Denk aan meer groen, wateropvang en schaduw. pagina 54 Kroonankers: Bevestigingsmaterialen die ervoor zorgen dat zware boomtakken met elkaar worden verbonden en elkaar zo ondersteunen. Dit voorkomt ongecontroleerd omlaag vallen van takken. Meekoppelkans: Een kans om meerdere doelen tegelijk te bereiken binnen één project. Bijvoorbeeld door bij een waterproject ook natuur, recreatie of klimaatmaatregelen mee te nemen. Portfoliomanagement: Een manier om de portefeuille van projecten en maatregelen te sturen. Het helpt bij het maken van keuzes over wat wanneer wordt uitgevoerd en hoe geld en capaciteit het beste worden ingezet om de doelen van het programma te behalen Precedent: Een precedent is een gebeurtenis waarop men zich kan beroepen als een nieuw dergelijk geval zich voordoet om er hetzelfde gevolg aan te geven. Streefbeelden: Een beschrijving of beeld van hoe een gebied er in de toekomst uit moet zien. Streefbeelden geven richting aan plannen en helpen bij het maken van keuzes. Streefbeeldenboek GGS: Een overzicht met streefbeelden. In dit geval betreft het een streefbeeldenboek wat laat zien wat we precies voor ogen hebben met de de structuurpijlen op de groenstructuurkaart.

Het laat zien hoe dat er buiten uit ziet, welke maatvoering en inrichtingseisen daarbij horen. Wadi: Een groene verlaging in de grond waar regenwater tijdelijk kan worden opgevangen. Het water zakt daarna langzaam in de bodem. Een wadi helpt tegen wateroverlast en droogte en past goed in een groene omgeving. Zoneringsplan natuur en recreatie: Een plan wat inzichtelijk maakt hoe we het gebruik van bos- en natuurgebieden door recreanten zodanig kunnen sturen dat natuurwaarden niet onacceptabel worden geschaad. pagina 55 Bijlagen Bijlage 1 Groenstructuurkaarten pagina 56 Bijlage 2a Analyses huidige situatie Aan een groene en gezonde leefomgeving werkt gemeente Bernheze met haar partners al langer. Van een heel aantal indicatoren weten we hoe we ervoor staan. Denk aan hoe warm het wordt, hoeveel groen er in wijken is, routes om te wandelen en ook aangewezen gemeentemonumenten. Onderstaand overzicht geeft de belangrijkste nulmeting voor de huidige situatie van groene gezonde structuren. Wat is onze klimaatopgave? Gevoelstemperatuur – hoe warm wordt het in gemeente Bernheze Om een beeld te krijgen van gevoelstemperatuur is een meting gedaan op een dag in juli dat het 31,6 graden was in de Bilt. Er wordt dus niet jaarrond gemeten, maar op een hete dag in het jaar. In Bernheze was de hoogste gevoelstemperatuur 42,3 graden en de laagste 34,9 graden.

De gemiddelde gevoelstemperatuur is 41 graden. In de wijk Heelwijk (Heesch) is de gevoelstemperatuur het hoogst . De gevoelstemperatuur is iets anders dan de luchttemperatuur. De luchttemperatuur geeft aan hoe warm de lucht is. De gevoelstemperatuur is een maat voor de temperatuur die een persoon ervaart in een bepaalde weersituatie. Als de gemeten luchttemperatuur bijvoorbeeld 30 ºC is, kan het in de volle zon en uit de wind aanvoelen als 40 ºC. De inrichting van de buitenruimte bepaalt daarom sterk de gevoelstemperatuur. In de schaduw van bomen of gebouwen is de gevoelstemperatuur over het algemeen lager dan op een versteend plein in de volle zon. Hoeveel verkoeling kunnen onze inwoners vinden (Afstand tot koelte) 8383 huizen voldoen aan richtlijn afstand tot koelte (ongeveer 61% van de huizen). Een koele plek is binnen 300m afstand te vinden en is minimaal 200 m2 groot. Uit de GGD gezondheidsmonitor blijkt dat 66% van de volwassenen goed verkoeling vond in 2024. Dit betkend dat ruim 6200 niet goed verkoeling buiten vinden. 73% van de 65+-ers vond verkoeling in 2024. Dit betekent dat ruim 2100 65+ers niet goed verkoeling buiten kan vinden. pagina 57 Tijdens hittegolven en hete zomerdagen is het belangrijk dat je verkoeling kunt vinden. Niet alle mensen hebben een tuin met schaduw.

Daarom is het belangrijk dat er koele plekken in de buurt zijn waar je bij hitte snel naartoe kunt. De koele plekken in de afstand-tot-koeltekaart voldoen aan een aantal basiscriteria. Ze moeten minimaal 200 m² groot zijn, een gevoelstemperatuur hebben van maximaal 35 °C, voldoende afstand houden tot wegen en breed genoeg zijn om daadwerkelijk verkoeling te bieden. Voor Bernheze hanteren we daarbij twee vaste criteria: een minimale oppervlakte van 200 m² en een gevoelstemperatuur die niet boven de 35 °C uitkomt. Broze 65+-ers In deze wijken bevinden zich veel oudere 65+ inwoners met een broze gezondheid: van ’t Rijk in Nistelrode, Heelwijk in Heesch en Abdij in Heeswijk Dinther. Ouderen zijn de grootste kwetsbare groep voor hitte. Maar niet alle ouderen zijn even kwetsbaar. Het zijn vooral de ouderen met een ‘broze gezondheid’ die risico lopen tijdens hittegolven. Broosheid is een vertaling van de Engelse term frailty en betekent een verhoogde kwetsbaarheid als gevolg van verminderde reserves. Hierdoor kunnen kleine

pagina 58 gezondheidsklachten of normaal gesproken onschuldige ongelukjes als een valpartij sneller leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Schaduw op langzaam verkeerroutes 94,4% van de wijken in Bernheze voldoet aan de norm van 30% schaduw op langzaam verkeersroutes. 5,6% Van de wijken in Bernheze voldoet niet aan norm. De volgende wijken voldoen nog niet aan het percentage: Balledonk in Heeswijk Dinther, den Berg in Heesch en de kern Loosbroek. Tijdens hete perioden stijgt de gevoelstemperatuur in de buitenruimte, maar niet overal evenveel. In de schaduw blijft het 10 tot 15 graden koeler. Daardoor is het creëren van schaduw een effectieve maatregel om de buitenruimte aangenaam te houden. Vooral op plekken waar mensen verblijven en bewegen, is schaduw fijn. Om het schaduwpercentage te berekenen is een digitaal terreinmodel gebruikt. Voor elke pixel van éen bij éen meter is berekend of het oppervlak in de schaduw van een boom, een gebouw of een ander object ligt, of dat het oppervlak in de zon ligt. Deze schaduwberekening is uitgevoerd op 21 juni. Dit is de dag waarop de zon het hoogst aan de hemel staat en de schaduwen midden op de dag het kortst zijn. De schaduw is berekend voor het tijdstip 15:30 uur, omdat dit statistisch gezien het heetste moment van de dag is. pagina 59 Hoe groen is onze omgeving?

pagina 60 Verstening in tuinen 46,5% van de tuinen is versteend volgens de data van operatie Steenbreek. Schoolpleinen In Bernheze zijn tien schoolpleinen. Zes schoolpleinen zijn ingericht met groenblauwe maatregelen. Groenblauwe dooradering In 2025 is de groenblauwe dooradering in onze gemeente bepaald op 6,25% groen en 0,92% blauw. Waar kan ik bewegen en ontmoeten Bernheze heeft veel bewegwijzerde routes zoals wandelen over Boerenland en Kloosterpad. Naast de al bestaande, diverse wandelroutes via het knooppuntennetwerk gaan we korte, laagdrempelige ommetjes verder ontwikkelen. Deze ommetjes zijn laagdrempelig, makkelijk te bereiken en liggen in en rond dorpskernen. In hoeverre programma GGS vordert, meten we op basis van deze ommetjes.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://bernheze.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e9a61a15-4a30-4601-9cb3-b7626ab9284c?agendaItemId=230718c3-6c65-4e7c-bcfb-e712c3d7f845