Concept Omgevingsprogramma GGS - okt 2026
Tekst van het document
Omgevingsprogramma Groene Gezonde Structuren Datum: 20 oktober 2026 Gemeente Bernheze "Samen bouwen we aan een gezonde, groene leefomgeving waar natuur, landschap, groen, erfgoed en mensen floreren – stevig verankerd in beleid, gedragen door samenwerking, en voelbaar in het dagelijks leven." pagina 2 Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................ 4 Samenvatting .................................................................................................................... 5 1. Inleiding ..................................................................................................................... 6 2. Achtergrond, aanleiding en totstandkoming ........................................................... 8 2.1. Een programma onder de omgevingswet ................................................................................. 8 2.3. Participatie bij totstandkoming programma ............................................................................. 11 3. Afbakening van het programma ............................................................................. 12 3.1. Uitwerking ‘Gezonde Leefomgeving’ uit omgevingsvisie Bernheze ........................................ 12 3.2.
Thematische afbakening ......................................................................................................... 12 3.3. Geografische afbakening ........................................................................................................ 13 4. Programmavisie en uitwerking strategische doelen ............................................ 14 4.1 Inleiding .................................................................................................................................... 14 4.2 Strategisch doel 1: Wij zorgen voor een groter aanbod van robuuste groene gezonde structuren en maken deze structuren beter toegankelijk. .............................................................. 15 4.3 Strategisch doel 2: Wij richten de leefomgeving zo in dat gezond gedrag een vanzelfsprekender keuze wordt voor onze inwoners ..................................................................... 26 4.4 Strategisch doel 3: Natuur-, landschaps-, milieu -en cultuurhistorische waarden zijn beter beschermd en krijgen meer kansen om zich te ontwikkelen .......................................................... 34 4.5. Strategisch doel 4: Groene gezonde structuren zijn beter verankerd in alle relevante instrumenten, werkprocessen en projecten ...................................................................................
46 4.6 Monitoring ................................................................................................................................. 47 5. Realisatiestrategie................................................................................................... 47 5.1 Wat doet de gemeente zelf ...................................................................................................... 47 5.2. Hoe werken we samen met onze partners .............................................................................. 49 5.3. Hoe werken we samen met onze inwoners? .......................................................................... 50 6. Aanbevelingen ............................................................................................................ 52 Verklarende woordenlijst ............................................................................................... 53 Bijlagen .................................................................................................................... 55 Bijlage 1 Groenstructuurkaarten ................................................................................... 55 Bijlage 2a Analyses huidige situatie ............................................................................. 56 Bijlage 2b Opgehaalde wensen, ideeën en meningen van inwoners ..........................
64 Bijlage 3 Beleidsregels .................................................................................................. 66 Beleidsuitwerking 1: Groen, natuur en bomen............................................................. 79 Beleidsuitwerking 2: Juridisch kader i.r.t. bomen ....................................................... 80 Beleidsuitwerking 3: Handreiking kwaliteitsverbetering landschap ........................... 81 pagina 3 Beleidsuitwerking 4: BOSS-plan (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten in de openbare ruimte) ............................................................................................................ 82 pagina 4 Voorwoord Op 7 maart 2024 stelde de gemeenteraad van Bernheze de Omgevingsvisie vast. Een van de ambities betreft ‘Gezonde leefomgeving’. Dit thema gaat over een groenere en meer duurzame inrichting van onze leefomgeving (lucht, grond, water, bodem, geluid, geur, zoönosen), activiteit, rust en ontmoeten, en inclusiviteit van onze openbare ruimte. Het concept Groene Gezonde Structuren (GGS) is een belangrijke pijler daarin: in de Omgevingsvisie zijn ruim twee pagina’ s gewijd aan het beschrijven van het streefbeeld GGS (pagina’s 56-58). Een zoekopdracht levert meer dan 30 hits op, verspreid over de hele Omgevingsvisie, ook bij de andere thema’s zoals ‘Leefbare Kernen’.
Kortom: Groene Gezonde Structuren worden gezien als een middel om diverse doelen te bereiken. Een ander thema in Omgevingsvisie is ‘Kwaliteit landschap en erfgoed’. Dit thema gaat over het versterken van cultuurhistorie, beschermen en behouden van landschappelijke waarden en kwaliteit van de openbare ruimte. Deze waarden en kwaliteiten zijn onlosmakelijk verbonden met de gezonde leefomgeving en kunnen daarmee uitstekend landen in het programma GGS. Met dit themagerichte omgevingsprogramma geven we richting aan de ontwikkeling van GGS in Bernheze. De ambitie is dat dit programma zorgt voor zichtbare resultaten die ertoe leiden dat onze leefomgeving aantrekkelijker en gezonder wordt voor mens en natuur. Dit programma is opgesteld met een brede inzet van ambtelijk specialisten uit onze eigen organisatie en partnerorganisaties zoals de GGD en het waterschap. Diverse belangengroepen hebben meegekeken bij de ontwikkeling van dit programma. We zijn ervan overtuigd dat we met dit omgevingsprogramma waardevolle stappen zetten naar een gezonde leefomgeving, die uitnodigt tot gezonde leefstijl en ruimte biedt aan ontspanning en inspanning. Gertjan Hermes Sascha Kraus-Hoogeveen Wethouder Wethouder leefomgeving, infrastructuur, toerisme en sport positieve gezondheid, zorg en natuur .
pagina 5 Samenvatting In plaats van een geschreven samenvatting werken we met een infographic die de essentie van programma Groene Gezonde Structuren op beeldende wijze weergeeft. pagina 6 1. Inleiding Groene gezonde structuren Bernheze streeft naar een toekomst waarin groene en gezonde structuren centraal staan in een duurzame, inclusieve en gezonde leefomgeving. Door robuuste natuurnetwerken, toegankelijke en veilige buitenruimtes, en klimaatadaptieve oplossingen te combineren, versterken we biodiversiteit, recreatie en sociale samenhang. We maken bewuste keuzes om ruimte optimaal te benutten, stimuleren beweging en ontmoeting, en richten ons op het welzijn van alle generaties, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Samen bouwen we aan een leefomgeving waar natuur en gezondheid hand in hand gaan en bijdragen aan een betere kwaliteit van leven. Zo zorgen we samen voor een groene, leefbare en inclusieve omgeving ook voor onze toekomstige generaties. Het programma Het concept groene gezonde structuren komt voort uit de Omgevingsvisie Bernheze 2040. Het schetst een ambitieus beeld van een gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Dit programma Groene Gezonde Structuren (verder: GGS) moet ervoor zorgen dat de gemeente gerichte stappen gaat zetten om tot die gezonde leefomgeving te komen.
Dit doen we door duidelijke doelen te benoemen waar we middels dit programma naar toe werken en de acties te benoemen die ervoor nodig zijn om die doelen te bereiken. Daarnaast is dit programma ook een integratie van de voormalige beleidsplannen. Met de komst van de Omgevingswet werken we niet meer met beleidsplannen, maar met programma's. Dit programma heeft daarmee zowel een beleidsmatige als uitvoerende kant. In onze teksten staat geregeld ‘we’. Dit is te lezen als ‘de gemeente gaat hiermee aan de slag’. Als er anderen bij nodig zijn is dit expliciet opgenomen. Het programma heeft een doorlooptijd tot 2030 en wordt bijgesteld als uit monitoringsresultaten blijkt dat aanpassing nodig is om doelen te bereiken, of als zich andere ontwikkelingen voordoen die daartoe noodzaken. Leeswijzer Gemeente Bernheze heeft expliciet gekozen voor integrale programma's. Programmatisch creëren is een passende werkvorm om integraliteit te bereiken. In hoofdstuk 2 leggen we uit wat dat programmatisch creëren betekent. Welke voormalige beleidsvelden een plek krijgen in dit programma GGS staat in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 komen we tot de kern van dit programma.
Hierin staan: De doelen die we willen bereiken; De inspanningen (maatregelen) die we zelf gaan leveren om tot die doelen te komen; Verwijzingen naar enkele bijlagen die belangrijk zijn voor het bereiken van de doelen (maar omwille van een compact en helder programma achteraan zijn geplaatst) zoals: o De beleidsregels die we gaan stellen aan onszelf én anderen om tot die doelen te komen (deze komen later terug in het omgevingsplan); pagina 7 o Beleidsuitwerkingen (hierin leggen we vast hoe wij zakendoen in gemeente Bernheze. Hiermee legitimeren wij onze werkwijzen) o De uitvoeringsagenda (dit is een opsomming met concrete projecten die we gaan uitvoeren) In hoofdstuk 5 en 6 leggen we uit hoe we onze organisatie inrichten om dit programma effectief en efficiënt te kunnen realiseren. Het opstellen van dit programma is een omvangrijke klus geweest omdat er veel beleidsvelden, spelers en belangen mee gemoeid zijn. Er is veel informatie opgehaald en in dit programma verwerkt. Er is ook informatie opgehaald die geen plek heeft gekregen in dit programma, maar wel relevant is om in een ander programma nader uit te werken. Dit soort onderwerpen komen in het laatste hoofdstuk 7 aan bod. Voor achtergrondinformatie over de analyse van de huidige situatie verwijzen wij naar de bijlagen. pagina 8 2. Achtergrond, aanleiding en totstandkoming 2.1.
Een programma onder de omgevingswet Instrumenten onder de omgevingswet Dit programma is bedoeld om de GGS-visie uit de Omgevingsvisie concreet te maken en om te zetten in acties. Maar dit programma kan niet los worden gezien van de andere kerninstrumenten uit de Omgevingswet. Deze staan in de afbeelding hieronder weergegeven. Daaronder volgt de uitleg van de onderlinge verbanden. Ad. 1: Omgevingsvisie Bernheze 2040 is vastgesteld op 7 maart 2024. Daarin is een visie op het concept GGS uitgelegd op de pagina's 56 tot en met 63. Ad. 2: Dit programma GGS geeft concrete invulling aan die visie. In dit programma: Beschrijven wij programmadoelen (zowel strategisch als operationeel) Beschrijven wij maatregelen (wat gaan wij doen om die doelen te bereiken?) Leggen wij uit welke regels nodig zijn en hoe wij hiermee gaan werken Werken wij uit hoe wij onze organisatie inrichten op een actieve realisatie van GGS en hoe wij derde partijen hierbij betrekken Ad. 3: Decentrale regels worden vastgelegd in het omgevingsplan. Dit vormt een juridische uitwerking van de regels die nodig zijn om onze waarden te beschermen en doelen te bereiken. Deze regels zijn juridisch bindend voor overheid en burger. Dit programma GGS
pagina 9 levert een beleidsmatige grondslag van dergelijke regels. Het omgevingsplan zorgt voor de juridische borging. Ad. 4 Algemene rijksregels controleren we bij de opstelling van dit plan. Wat van rijkswege al is geregeld, nemen wij niet mee in de gemeentelijke plannen. Ad. 5 Als GGS-gerelateerde vergunningen nodig zijn, vindt u in dit programma de bijbehorende beleidsregels (bijvoorbeeld criteria om waarden te benoemen of aan te wijzen en criteria om vergunningen te verlenen of te weigeren). Ad. 6: Een projectbesluit wordt genomen door Waterschappen, provincies of het rijk. Dit heeft daarom geen raakvlakken met dit programma. GGS is een vrijwillig programma Binnen de omgevingswet bestaan vier soorten omgevingsprogramma's: 1. Vrijwillig of onverplicht programma; 2. Verplicht programma; 3. Verplicht programma bij (dreigende) overschrijding van omgevingswaarde; 4. Programma met programmatische aanpak. Programma GGS is een vrijwillig of onverplicht programma. Dat maakt dat het vormvrij is. Wel hoort een programma de volgende onderdelen te bevatten (art. 3.5 Omgevingswet): een uitwerking van het te voeren beleid voor de ontwikkeling van de leefomgeving, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud daarvan; maatregelen om aan een of meer omgevingswaarden te voldoen of een of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken.
De komst van de Omgevingswet noodzaakt tot anders werken. Een gemeente kan een beleidsplan eenvoudigweg hernoemen naar een programma. Maar Bernheze kiest voor een hoge mate van integraliteit. Omdat integraliteit een belangrijk basisbeginsel is in de Omgevingswet én omdat Bernheze veel meerwaarde ziet in het integraal oppakken van opgaven. Het omgevingsprogramma is volgens Bernheze: De plek om doelen uit de Omgevingsvisie concreet te maken; Het is de tussenstap tussen de doelen uit de Omgevingsvisie en het concreet maken in regels in het Omgevingsplan. Een hoge mate van concretisering is nodig om dit instrument ook voor de uitvoering bruikbaar te maken. Plan-mer-plicht Of een programma mer-plichtig is hangt af van 2 eisen: is het een wettelijk of bestuursrechtelijk voorgeschreven plan of programma en/of is het een plan of programma dat een kader vormt voor besluiten voor mer-(beoordelings)plichtige projecten. Dit pagina 10 programma is een vrijwillig programma. Het enige project wat mogelijk MER-plichtig kan zijn, is het bebossen van landbouwgronden met het doel om de gemeentebossen robuuster te maken. Of daarvoor een MER nodig is, wordt beoordeeld zodra dit project concreter is. Voor dit programma voeren we daarom geen MER uit.
(Concept-)beleidshuis Om integraliteit te bevorderen wenst Bernheze met een beperkt aantal programma’s te werken, waar meerdere thema’s in terugkomen. Het conceptbeleidshuis gaat uit van vijf omgevingsprogramma’s zoals hieronder weergegeven. Elk programma bevat doelen, maatregelen, beleidsuitwerkingen en beleidsregels. Dit programma wordt als één pakket digitaal ontsloten via het Omgevingsloket. Bij elk programma hoort een uitvoeringsagenda die laat zien welke projecten de gemeente de eerstkomende jaren wil uitvoeren. Omgevingsprogramma’s worden zo veel mogelijk integraal opgesteld maar zijn wel thematisch van aard. Pas op het moment dat deze worden vertaald naar concrete gebiedsuitwerkingen blijkt waar zich eventuele tegenstijdigheden voordoen. Daarom werken we met gebiedsuitwerkingen waarin de inhoud van de verschillende thematische omgevingsprogramma’s wordt samengebracht voor een gebied.
pagina 11 2.3. Participatie bij totstandkoming programma Inwoners Tijdens het opstellen van de Omgevingsvisie hebben alle inwoners de kans gekregen om hun wensen en ideeën bij het concept GGS kenbaar te maken door middel van ons online participatieplatform SamenBernheze.nl. Bijna honderd ideeën werden ingediend, waarvan er drie zijn beloond met realisatie in 2025. De lijst met ideeën gaf een goed beeld van het brede scala aan wensen van onze inwoners. Bij Bernheze Bespreekt 2024 hebben we aanwezigen gevraagd naar hun concrete ideeën over GGS en wat zij ervoor nodig hebben om dat gerealiseerd te krijgen. Bij Bernheze Bespreekt 2025 hebben we met de aanwezigen van gedachten gewisseld over de meedenkkracht en meewerkkracht van de samenleving. Centrale vraag was wie de grootste rol heeft in realisatie van GGS: overheid of burger. Daaruit hebben wij opgemaakt dat de gemeente de belangrijkste partij is voor realisatie van GGS. Wel is het goed om open te staan voor kansrijke initiatieven met daadkracht en deze goed te faciliteren. Dit heeft zijn uitwerking gekregen in hoofdstuk 5. Begin 2024 is een enquête uitgezet onder onze inwoners over spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte. Bijna 200 mensen hebben via deze weg hun mening gedeeld. De ingediende ideeën zijn opgenomen als onderdeel van het BOSS-plan in beleidsuitwerking 4.
Hoe we met deze opgehaalde ideeën omgaan is opgenomen in hoofdstuk 5. Bij het opstellen van het programma is geen individuele inwonersparticipatie uitgevoerd. Redenen daarvoor zijn meerledig: Dit programma laat lange termijndoelen en acties zien. De ervaring leert dat dit abstractieniveau voor veel inwoners te hoog gegrepen is om inhoudelijk passend te kunnen reageren. We hebben vertegenwoordigers van diverse belangenorganisaties gevraagd om te reageren (zie hierboven). Individuele inwoners krijgen wel de kans om mee te denken zodra we projecten in hun woonomgeving gaan realiseren. De ervaring leert dat dergelijke concrete plannen zich beter lenen voor inwonersparticipatie. pagina 12 3. Afbakening van het programma 3.1. Uitwerking ‘Gezonde Leefomgeving’ uit omgevingsvisie Bernheze De ‘Gezonde Leefomgeving’ is een van de ambities in de omgevingsvisie van Bernheze. Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Het concept Groene Gezonde Structuren is daarbij een belangrijke pijler. In deze groene gezonde structuren nodigen we mensen in een aantrekkelijke groenblauwe omgeving uit om hun gezondheid te bevorderen door te bewegen, te sporten, te spelen, te ontspannen en/of te ontmoeten.
Groene Gezonde Structuren kun je vergelijken met de kralen aan de ketting van lintvormige groene of blauwe lijnvormige landschapselementen. Zoals parken en plantsoenen, buitenspeelterreinen en groenblauwe schoolpleinen, beken, waterlopen, wadi’s en overstromingsgebieden, bloemrijke perceelranden, kernranden, sportvelden, bos- en natuurgebieden, cultuurhistorische kenmerken, zandwegen en houtwallen. In de omgevingsvisie (p.60) is een netwerkkaart te vinden met de huidige wandelroutes, fietsroutes en ruiterpaden. Potentiële plekken voor groene gezonde structuren zijn als groene pijlen terug te zien op de themakaart gezonde leefomgeving (p.54). In dit programma GGS hebben we dit nader uitgewerkt voor de kernen. Zie bijlage 1. 3.2. Thematische afbakening Uit deze tekst en het uitgebreide streefbeeld blijkt dat GGS een breed begrip is. Het wordt uitgewerkt binnen het thema gezonde leefomgeving. De volgende thema’s hebben een plek binnen het programma GGS: Gezondheid Sport, spelen en bewegen Groen, natuur en landschap Erfgoed Recreatie Klimaat (hitte) Water Milieu
pagina 13 Thema’s als biodiversiteit, mobiliteit, waterkwaliteit en inclusiviteit raken ook aan GGS. Deze thema’s zijn wel opgenomen, maar hebben of krijgen ook in andere programma’s een plek (zoals omgevingsprogramma mobiliteit, breed maatschappelijk beleid en de programma’s transitie landbouw en water en riolering). Idealiter biedt dit programma op elk bovengenoemd thema het totaalpakket aan maatregelen, beleidsregels en projecten. Op dit moment is dat niet voor alle thema’s mogelijk. Op sommige thema’s worden beleid en regels regionaal uitgewerkt op een later moment (milieu bijvoorbeeld) en sommige thema’s vragen een nadere uitwerking die een vervolgstap vormt op dit programma. Voor deze thema’s zijn achteraan in dit programma aanbevelingen opgenomen. 3.3. Geografische afbakening Dit programma GGS kent twee soorten werkingsgebieden: Generiek werkingsgebied GGS: Doelen, beleid en regels in dit programma gelden generiek voor het hele grondgebied van de gemeente Bernheze, tenzij expliciet is aangegeven dat het alleen gaat over een specifiek deel (bijvoorbeeld de openbare ruimte, en niet de terreinen van derden). Specifiek werkingsgebied GGS: De lijnen en vlakken die op de GGS-kaarten zijn aangegeven nemen hierbinnen een bijzondere positie in, omdat deze een hogere prioriteit krijgen bij de realisatie van GGS. Ze geven duiding aan de locaties die we extra belangrijk vinden.
En ze zijn de basis onder het netwerkprincipe wat in de omgevingsvisie wordt benoemd: ‘Het concept van een groene gezonde structuur is gebaseerd op het principe dat elk huis een aansluiting heeft op een netwerk van aantrekkelijke groenblauwe structuren. Te vergelijken met een aansluiting op het drinkwater- of elektriciteitsnetwerk. Vanuit je huis kom je te voet of fietsend in het groene netwerk snel in een groene gezonde omgeving.’ pagina 14 4. Programmavisie en uitwerking strategische doelen 4.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op hoe we ambities en doelen voor groene gezonde structuren bereiken binnen het programma GGS. Dit is uiteengezet in: een visie op groene gezonde structuren doelen die we hiermee willen bereiken maatregelen die nodig zijn om die doelen te bereiken. Visie op Groene Gezonde Structuren Bernheze streeft naar een toekomst waarin groene en gezonde structuren centraal staan in een duurzame, inclusieve en gezonde leefomgeving. Door robuuste natuurnetwerken, toegankelijke en veilige buitenruimtes, passend aanbod van aantrekkelijke wandel- en fietsverbindingen en klimaatadaptieve oplossingen te combineren, versterken we biodiversiteit, recreatie en sociale samenhang. We maken bewuste keuzes om ruimte optimaal te benutten, stimuleren beweging en ontmoeting, en richten ons op het welzijn van alle generaties, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen.
Samen bouwen we aan een leefomgeving waar natuur en gezondheid hand in hand gaan en bijdragen aan een betere kwaliteit van leven. Doelen bij Groene Gezonde Structuren Met onze strategische doelen vertalen we deze visie naar wat wij inhoudelijk willen bereiken met het programma. We werken daarbij aan de volgende strategische doelen: 1. Wij zorgen voor een groter aanbod van robuuste groene gezonde structuren en maken deze structuren beter toegankelijk. 2. Wij richten de leefomgeving zo in dat gezond gedrag een vanzelfsprekender keuze wordt voor onze inwoners. 3. Natuur-, landschaps-, milieu- en cultuurhistorische waarden zijn beter beschermd en krijgen meer kansen om zich te ontwikkelen. 4. Groene gezonde structuren zijn beter verankerd in alle relevante beleidsstukken, instrumenten, werkprocessen en projecten. Wat is daarvoor nodig De strategische doelen vormen de basis van wat we doen, hoe we dat doen en welke projecten we uitvoeren. Per strategisch doel is hieronder de uitwerking te vinden: a. Operationele doelen (wat willen we bereiken?) b. Maatregelen (wat gaan we doen?) pagina 15 1. met verwijzing naar eventuele beleidsregels (wat gaan we juridisch regelen?) opgenomen in bijlage 3 2. met verwijzing naar eventuele beleidsuitwerkingen ( hoe gaan we dat doen?) opgenomen in bijlagen (separaat van dit programma).
c.Uitvoeringsagenda (projecten) opgenomen in de bijlage (separaat van dit programma). In onze teksten staat geregeld ‘we’. Dit is te lezen als ‘de gemeente gaat hiermee aan de slag’. Als er anderen bij nodig zijn is dit expliciet opgenomen. 4.2 Strategisch doel 1: Wij zorgen voor een groter aanbod van robuuste groene gezonde structuren en maken deze structuren beter toegankelijk. Met dit strategisch doel bieden we een aantrekkelijke leefomgeving aan onze inwoners, waar mensen zich plezierig en thuis voelen. Zo behouden we ons aantrekkelijk vestigingsklimaat voor inwoners en ondernemers. Het geeft antwoord op de vraag: waarom zou je in Bernheze gaan wonen, werken of recreëren? We werken naar de volgende doelen toe: In 2030 is er gemiddeld 107m² openbaar groen per woning over al onze kernen van de gemeente (uitgangssituatie = 2024 jaar vaststelling Omgevingsvisie, dit niveau behouden we minimaal); In 2030 zijn tenminste vijf wijken groener en klimaatadaptiever (uitgangsituatie = 2024 jaar vaststelling Groenstructuurplan, zie tabel op de volgende pagina); In 2030 is het aanbod aan fiets- en wandelpaden met duidelijke bewegwijzering en recreatieplekken in de gemeente vergroot (uitgangssituatie = beeld in 2026) In 2030 is het percentage mensen dat goed verkoeling kan vinden buiten tijdens aanhoudende hitte toegenomen (uitgangssituatie = 2024, volgens GGD
gezondheidsmonitor), In 2030 is minimaal 15 hectare bos bijgeplant (uitgangsituatie = 2025, bij vaststelling programma GGS) Vanaf 2026 ondersteunen we particulieren en ontwikkelaars met informatie en inspiratie voor groen- en watermaatregelen en wat men tegen hittestress kan doen; Hier gaan we het volgende voor doen: Inzet op groen en blauw in en nabij onze kernen We zetten in op veel meer groen en blauw in en nabij onze kernen. Met ons eigen openbaar groen dragen we daar ons steentje aan bij en we streven naar een toename van openbaar groen. Bij de inrichting combineren we functies, maken de omgeving klimaatadaptief, en pagina 16 proberen daarbij bestaande wateroverlast of knelpunten op te lossen. We herstellen oude waterstructuren, we houden water vast en infiltreren hemelwater in onze bodems. Omdat de hoeveelheid groen in verhouding moet staan tot het aantal gebruikers, zetten we in op ten minste het behoud van het gemiddelde van 107 m2 openbaar groen per woning in onze kernen. Dat is de hoeveelheid groen die we gemiddeld genomen hadden over het totaal van onze vijf kernen toen in 2024 de Omgevingsvisie werd vastgesteld. In 2030 willen we dat dat gemiddelde in elk geval behouden is, maar bij voorkeur is toegenomen. In de tabel hierna is te zien dat er veel verschillen bestaan tussen de wijken.
Het is niet onze intentie om alle wijken 107 m2 openbaar groen per woning te bieden. Dat is niet realistisch. Wel werken we toe naar een eerlijker verdeling van groen. We werken hierbij met aparte strategieën voor uitbreidingswijken, randen van kernen en bestaand stedelijk gebied. We evalueren de werking van deze strategieën uiterlijk in 2030. Daarbij kijken we specifiek naar hoogbouw in relatie tot de groennorm die geënt is op een percentage plangebied en het percentage groen wat we hiermee realiseren in een wijk. pagina 17
pagina 18 Bestaand stedelijk gebied: Actief vergroenen grijze wijken en centrumgebieden We vergroenen onze woonwijken actief, waarbij wij prioriteren op basis van b.v. de groenanalyse m2 per woning. Extra groen in de woonwijken en -straten is belangrijk omdat onze inwoners dagelijks behoefte hebben aan een gezonde, klimaat adaptieve omgeving, die er aantrekkelijk uitziet. We stimuleren de vergroening van woongebieden waar het groengemiddelde laag ligt. Ook kleine projecten (stenen eruit, groen erin) dragen daaraan bij. We zorgen dat de vergroening in onze woonwijken effectief is door op basis van een groenanalyse de vergroening uit te voeren op de locatie waar die het meeste impact heeft. Onderdelen van die groenanalyse zijn onder andere: huidig hoeveelheid groen m2 /woning klimaatatlas (wateroverlast en hittestress) cultuurlijk groen/natuurlijk groen huurwoningen / bezit corporaties aanwezigheid kwetsbare ouderen aantal bomen per woning ruimte in de ondergrond (visie ondergrond) Plekken die ernstig versteend zijn en relatief weinig mogelijkheden voor vergroening hebben, proberen we door middel van groene verbindingen wel in contact te brengen met groene plekken. Een voorbeeld is de kern Vorstenbosch. Deze kern scoort laag op de groennorm maar heeft wel aantrekkelijke groene gebieden zoals Bedaf en Leijgraaf op loop- of fietsafstand.
De resultaten van deze analyses en een plan van aanpak leggen we vast in een vergroeningsplan. Jaarlijks maken we een plan van aanpak voor de wijken die we dat jaar vergroenen. Naast sommige woonwijken hebben ook centrumlocaties een risico op hittestress en wateroverlast door de mate van verstening en het beperkt aanwezige groen. Behoud en aanvulling van bomen en groen staan daarom voorop, om bij te dragen aan waterbuffering, schaduw, verkoeling en luchtzuivering. Met name pleinen komen in aanmerking om te vergroenen tegen hittestress, waarbij rekening moet worden gehouden met de vele functies
pagina 19 die pleinen doorgaans vervullen. En met voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte voor de bomen om tot volle wasdom te komen. Bestaand stedelijk gebied: Toename groen bij renovaties/reconstructies Bij renovaties en reconstructies van straten en pleinen streven we naar een toename van het oppervlak aan groen. Uitgangspunt is dat er bij elke renovatie of reconstructie minimaal 10% meer openbaar groen ontstaat dan er in de uitgangssituatie aanwezig was. Dat werkt als volgt: Geen openbaar groen in de straat aanwezig? Na de renovatie/reconstructie is 10% van het oppervlak openbaar groen. Meer dan 10% openbaar groen in de straat aanwezig? Dan behouden we dat oppervlak openbaar groen en breiden het bij voorkeur uit. Minder dan 10% openbaar groen in de straat aanwezig? Dan vergroten we het oppervlak openbaar groen tot 10% en breiden het bij voorkeur uit. Is het niet mogelijk om aan bovenstaande norm te voldoen? Een tekort ten opzichte van de hierboven genoemde norm compenseren we financieel door storting in het groenfonds. Daar waar mogelijk zorgen wij ervoor dat bestaande bomen behouden/ verplaatst kunnen worden.
Hiervoor hanteren wij de drietrapsraket: 1 = boom behouden/inpassen 2 = boom verplanten indien technisch en financieel haalbaar 3 = boom rooien (en vervangen) Als een boom toch gerooid moet worden, en niet in dezelfde straat kan worden herplant, laat de bomenkansenkaart zien waar elders bomen kansrijk kunnen worden aangeplant. Als een boom verplant moet worden, maar binnen het projectgebied geen nieuwe plek kan krijgen, biedt de bomenkansenkaart ook inzicht in de mogelijkheden van kansrijke herplantlocaties. Bestaand stedelijk gebied en uitbreidingswijken: Groennorm en groencompensatie We borgen de toename van het areaal openbaar groen binnen de bebouwde kom door regels te stellen die juridische borging krijgen in het omgevingsplan op het vlak van groennorm en groencompensatie. Essentie van de groennorm is: Bij nieuwbouwprojecten waarbij een of meer woningen worden toegevoegd die niet passen binnen het geldend omgevingsplan is het daarom verplicht om 20% van het projectgebied als openbaar groen in te richten. Bij woningsplitsingen en omzettingen van andere functies (zoals kantoor/winkel/bedrijf) naar woonfuncties, in een bestaand gebouw, wordt een financiële bijdrage voor het groencompensatiefonds vereist.
Bij elk nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein of toevoeging van een bedrijf moet minimaal 5% van het bruto oppervlak bestaan uit openbaar groen (gras, bomen, pagina 20 struiken, etc. en/of blauw (wadi’s sloten, etc.). Randvoorwaardelijk is dat de hoeveelheid groen voldoende is om te voldoen aan andere technische eisen zoals waterberging e.d. Het minimum van 5% op bedrijventerreinen komt voort uit regionale (RNOB-)afspraken. Bernheze streeft doorgaans naar een hoger areaal groen. Essentie van het groencompensatiebeginsel is dat iemand die niet aan de groennorm kan voldoen, zorgt voor financiële compensatie door storting in het groenfonds. De gemeente benut dit fonds om elders groen te compenseren. Het uitgangspunt is dat elke initiatiefnemer voldoet aan de groennorm. We wensen namelijk alle inwoners een duurzame en aantrekkelijke leefomgeving toe. Afwijken van de groennorm (en financieel compenseren) kan alleen met een akkoord van het college. Daarnaast verplichten we elke initiatiefnemer van bouwplannen met één of meer woningen of bedrijfsgebouwen om een groenparagraaf uit te werken waarmee hij verantwoordt hoe hij met (openbaar) groen omgaat.
Hoe deze groennorm werkt is uitgewerkt in de beleidsregels in bijlage 3: 3.1 Groennorm 3.2 Compensatie bij het niet kunnen realiseren van de groennorm 3.3 Rekening houden met (te slopen) bestaande bebouwing in de groennorm 3.4 Compensatie bij het verlies van openbaar groen (anders dan door woningbouw) 3.5 Openbaar groen dat verdwijnt door woningbouw wordt opgenomen in het initiatief 3.6 Groenparagraaf
pagina 21 Randen van kernen: Parkachtige groen- en uitloopgebieden Om ons groenareaal te laten toenemen en op een gemiddelde van 107 m2 openbaar groen per woning te blijven, willen we onze hoeveelheid parkachtig groen uitbreiden. Meer en/of grotere parken zorgen voor een gezondere woonomgeving met meer klimaatadaptieve mogelijkheden. Bij voorkeur kopen wij hiervoor (landbouw)gronden aan, grenzend aan onze woonkernen. Daarnaast benutten we kansen die zich voordoen als ergens ook al andere ontwikkelingen lopen zoals Sportpark Heeswijk Dinther en Noordrand Heesch. Waar mogelijk nemen we deze parkontwikkelingen mee in ander werk. Deze toevoeging van extra openbaar groen is nodig omdat de praktijk leert dat het in bestaand stedelijk gebied niet altijd lukt om aan de groennorm te voldoen. Waar en hoe we dit doen, werken we uit in een ruimtelijke ontwikkelkaart waarin ook andere ruimteclaims terugkomen zoals woningbouw en energieopwekking. Vooralsnog hanteren we als richtlijn dat bij de grotere kernen Heesch, Heeswijk-Dinther en Nistelrode een parkachtige zone van minimaal 5 hectare passend is. In de kernen Vorstenbosch en Loosbroek zouden parkzones van minimaal 1 hectare passend zijn. Om de biodiversiteit in deze uitloopgebieden een impuls te geven, brengen we de actuele natuurwaarden en de potenties van het gebied in beeld.
Op basis daarvan bepalen we doelsoorten en stemmen de inrichting van onze uitloopgebieden daarop af. Ook kijken we nadrukkelijk naar soorten en inrichting waarbij rekening wordt gehouden met klimaatverandering. Zowel gebieden die tijdelijk onder water kunnen staan, als soorten en inrichting ter voorkoming van droogte. We zoeken nadrukkelijk de combinatie met de ambities in het Programma Water en Riolering om werk met werk te maken. Hierin is namelijk ook opgenomen dat waterberging in de kernrandzone nodig is voor een robuust watersysteem. Robuustere bos- en natuurgebieden Door ons bestaande areaal bos- en natuurgebieden uit te breiden maken we deze robuuster. Bos en natuurgebieden zijn van grote waarde voor de speerpunten biodiversiteit en gezondheid. We zien hier een belangrijke rol voor de natuurbeherende organisaties en het waterschap en zoeken daarvoor de samenwerking met hen. Ook hier kijken we nadrukkelijk naar soorten en inrichting waarbij rekening wordt gehouden met klimaatverandering. Zowel gebieden die tijdelijk onder water kunnen staan, als plantensoorten en inrichting die bestand zijn tegen droogte. Aandacht voor robuuste groene verbindingen We zorgen voor een goed opgebouwde groenstructuur door te toetsen aan de groenstructuurkaart.
Groene en groen/blauwe verbindingen tussen bestaande en nieuwe wijken worden als opgave meegenomen bij ontwikkelingen in bijvoorbeeld Programma’s van Eisen. pagina 22 De groenstructuurkaart laat zien waar op dit moment al waardevol groen, of groen/blauwe verbindingen aanwezig of gewenst zijn. Op de groenstructuurkaart is ook een ontwikkelperspectief aangeduid dat laat zien: Waar de groene gezonde structuren liggen Waar we willen zoeken naar mogelijkheden voor parkachtig groen en uitloopgebieden (zoekgebied groot groen kernen) Waar de blauwe structuren en waterbergingen aanwezig of gewenst zijn We maken een uitwerking op de groene gezonde structuren in de vorm van een streefbeeldenboek. Daarin laten we zien wat we verwachten van een plek die als Groene Gezonde Structuur op de kaart staat. Dit werken we uit in inspirerende beelden en in concrete profielen en maatvoering eisen. Een initiatiefnemer van een grote ruimtelijke ontwikkeling (zoals een woonwijk) moet in zijn groenparagraaf laten zien hoe zijn voorgenomen ontwikkeling bijdraagt aan het streefbeeld GGS. Het college oordeelt of de ontwikkeling voldoende in lijn is met de GGS-doelstellingen. Zie bijlage 3 beleidsregels 3.7 Groene gezonde structuren op de plankaart. Actieve aanpak op droogte en wateroverlast Het toevoegen van groen betekent dat we water langer kunnen vasthouden.
Aanplant van groen betekent ook dat we in warme tijden juist meer water nodig hebben. In de soortenkeuze en inrichting van groengebieden zorgen wij ervoor dat de watervraag in droge tijden niet extra toeneemt. Het watergeven van groen beperken we zoveel mogelijk. Met de maatregelen die wij treffen in het programma groene gezonde structuren dragen wij bij aan afspraken uit het grondwaterconvenant. Daarnaast kijken we goed naar de balans tussen vergroening en het nemen van maatregelen voor verkoeling en hoe deze maatregelen samenhangen met de bestaande waterstructuur en afvoercapaciteit. Afspraken uit het grondwaterconvenant zijn vastgelegd in het Programma Water en Riolering. Bij uitvoering van maatregelen stemmen we ook af met het Programma Water en Riolering. Met groene gezonde structuren zijn we voorbereid op extreem warm weer Aanhoudende hitte kan leiden tot serieuze gezondheidsklachten. Ouderen (vooral 75- plussers) vormen de grootste risicogroep voor hitte-gerelateerde gezondheidsklachten. Ook mensen met een chronische aandoening, eenzamen, (zeer) jonge kinderen, zwangeren, mensen die buiten werken en mensen met overgewicht lopen een verhoogd gezondheidsrisico. Daarnaast kunnen deelnemers aan intensieve buitenactiviteiten of (sport)evenementen gezondheidseffecten ondervinden, bijvoorbeeld door oververhitting of uitdroging.
De toenemende hoeveelheid en intensiteit van hittegolven vormt een groeiende uitdaging voor de leefbaarheid, gezondheid en economie – zowel landelijk als binnen onze gemeente. Daarnaast leidt hitte tot verminderde arbeidsproductiviteit, slechtere slaapkwaliteit en verhoogde druk op de zorg. Uit de GGD gezondheidsmonitor blijkt dat 66% van de pagina 23 volwassenen en 73% van de 65+-ers in gemeente Bernheze goed verkoeling kan vinden (op basis van onderzoek in 2024). Op landelijk niveau is het thema hitte stevig op de agenda gezet. Belangrijke ontwikkelingen zijn onder andere de hitte-aanpak 2025 (Rijksoverheid), de Route Hitteadaptatie 2030 (Samen Klimaatbestendig), Nationaal Hitteplan (RIVM) en de Menukaart Hitte (RVO). Het thema Hitte wordt landelijk dus volop opgepakt door de toenemende urgentie. Niet alleen in steden hebben inwoners last van hittestress (duizeligheid, vermoeid etc.), ook in kleinere gemeenten speelt het thema. We erkennen deze landelijke urgentie als iets wat ook onze inwoners raakt. We willen dat het aantal mensen dat goed verkoeling kan vinden toeneemt en zorgen daarom voor groene gezonde structuren die ook in de toekomst toegankelijk zijn als het extreem heet is. Daarbij zorgen we voor een voldoende groot aanbod van koele plekken en routes, met voldoende schaduw en verkoeling in de openbare ruimte.
Voor iedere inwoner zijn er voldoende koele plekken We willen dat elke inwoner op een acceptabele afstand een koele plek kan vinden (binnen vijf minuten lopen). Een koele plek is een plantsoen dat ruimte biedt aan meerdere grote bomen (liefst zo groot mogelijke bladkroonbedekking), zodat meerdere mensen tegelijk kunnen genieten van hun verkoelende werking. Koele plekken zijn plantsoenen van minimaal 200 m2, die op maximaal 300 m van een woning in de kern liggen. Globaal inzicht hierover is er op basis van afstand tot koele plekken Afstand-tot-koeltekaart - Klimaateffectatlas. We maken een vertaling naar onze situatie door een inventarisatie uit te voeren. Op basis van die inventarisatie maken we een plan van aanpak. Bij sommige van deze koele plekken zorgen we ook voor een drinkwatertappunt zodat bij warm weer inwoners voldoende kunnen hydrateren. De koele plekken kunnen samenvallen met recreatieve routes, groene zones of anders. We zorgen voor voldoende bekendheid voor deze plekken door ze op te nemen in bewegwijzering, routes en informatie online. We zoeken afstemming met (maatschappelijke) organisaties die koele plekken kunnen bieden, bijvoorbeeld in de vorm van airco’s. Dit doen we in het kader van het lokaal hitteplan. Koele plekken kunnen particulieren zelf ook creëren, bijvoorbeeld door middel van een pergola in de tuin of het gebruik van schaduwdoeken.
Dit communiceren we via een bewustwordingscampagne. Ook als het warm is zijn er koele routes voor langzaam verkeer We zorgen ervoor dat belangrijke wandel- en fietsroutes (waaronder snelfietsroutes) schaduwrijk en voor iedereen goed begaanbaar zijn. Zodat ook tijdens extreme hitte langzaam verkeer zich kan verplaatsen zonder oververhitting. We streven naar tenminste pagina 24 30% schaduw op het gedeelte van de weg waar gelopen en/of gefietst wordt (gemeten op het heetste moment van de dag rekening houdend met de schaduwstand in de zomer). Hierbij voldoet al 94,4% van de wijken in Bernheze aan dit streefpercentage van 30%. Bij deze routes zijn we daarom zuinig op de bomen. Daar waar een route nog niet voldoet, maar er wel mogelijkheden zijn voor beplanting, nemen we deze mee in de Bomenkansenkaart. Bij beschikbaarheid van middelen planten wij hier bomen. Ook kan het verwijderen van asfalt en bestrating zorgen voor verkoeling van routes. Voldoende informatie is beschikbaar over gezondheidseffecten van hitte Inwoners vertonen niet altijd bewust ongezond gedrag, soms is er geen andere keuze (bijvoorbeeld door afwezigheid van kennis en/of, middelen of is er mentaal de ruimte niet voor). Gedragsverandering is vaak lastig te bewerkstelligen. We zetten in op het delen van informatie over hitte. Zo weten inwoners waar ze koele routes en koele plekken kunnen vinden.
Inwoners zijn zich bewust van de gevolgen van hitte en specifiek voor kwetsbare groepen is informatie over wat te doen als het warm is beschikbaar. We stellen een lokaal hitteplan op, waarmee duidelijk wordt wie in de regio wat doet bij het uitvoeren als het Nationaal Hitteplan wordt geactiveerd, zodat zij tijdens aanhoudende hitte mensen met een kwetsbare gezondheid bereiken. We sluiten aan bij de al beschikbare publiekscampagnes van de GGD, waaronder de publiekscampagne ‘Weren, kleren, smeren’. Als Bernheze kunnen wij bijdragen aan weren door voldoende plekken met schaduw te creëren. Het onderdeel kleren is aan onze inwoners zelf, hierover kunnen wij als gemeente wel communiceren. Voor smeren faciliteren wij geen plekken met zonnebrand (zogenaamde smeerpalen). Een gezonde omgeving begint thuis Naast de verharding in de openbare ruimte, zijn er ook veel tuinen die vol liggen met tegels. Wij stimuleren daarom inwoners om hun tuin te vergroenen. Een groene tuin zorgt voor een koelere omgeving, gezondheidswinst en draagt ook bij aan de biodiversiteit. Wij informeren inwoners over klimaatverandering en wat zij kunnen doen (met de bewustwordingscampagne). We nemen actief deel aan de landelijke campagne NK Tegelwippen. De subsidieregeling voor vergroenen van tuinen zetten we voort.
Voor tuinen van huurders van woningcorporaties organiseren we jaarlijks één tot twee vergroeningsacties. Ontwerp van buitenruimte bij nieuwbouwontwikkeling Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen of reconstructies, zien wij als kansen voor optimalisatie van onze leefomgeving. Idealiter voldoet een dergelijke ontwikkeling aan de volgende punten: pagina 25 Er is tenminste 30% schaduw op langzaam verkeer wegen (gemeten op het heetste moment van de dag rekening houdend met de schaduwstand in de zomer). Schaduw wordt bij voorkeur gecreëerd door planten en bomen. De afstand tot natuurlijk koele verblijfsplekken is maximaal 300 meter. De ruimtelijke ontwikkeling is zoveel mogelijk natuurinclusief, klimaatadaptief en duurzaam. Hieronder verstaan wij dat de ruimtelijke ontwikkeling zo vormgeven is dat het voorbereid is op de extremen van klimaatverandering in de toekomst. Het voldoet aan de afkoppeleisen uit het Programma Water en Riolering. Inwoners hebben een groene, boomrijke omgeving maar kunnen toch rendabele zonnepanelen hebben. Door de ruimtelijke ontwikkelingen neemt de hittestress in de omgeving niet toe. Materiaalkeuze van bebouwing is zodanig dat er zo min mogelijk warmte wordt geabsorbeerd. Hierdoor straalt er ’s nachts minder warmte uit.
In het ontwerp en situering van gebouwen, wordt rekening gehouden met verkoelende windstromen en ligging van groene gezonde structuren. Groene gevels en groene daken met kansen voor waterberging, verkoeling, verfraaiing en biodiversiteit. Aanleg van hittewerende maatregelen door particulieren (zoals zonneschermen en pergola’s). Veel van deze punten zijn niet afdwingbaar en kunnen slechts gestimuleerd worden. Wel onderzoeken wij de mogelijkheden hiervan en nemen waar mogelijk zo veel mogelijk punten al mee in onze planvorming. We onderzoeken de mogelijkheden om een pilot ontwerpprincipes voor hitte en duurzaamheid bij ontwikkeling (met actief grondbezit van de gemeente) toe te passen. Een dergelijke pilot kan een voorbeeldfunctie vervullen en de leerpunten uit deze pilot kunnen we inzetten bij volgende projecten. Recreëren, een kwestie van kwaliteit en kwantiteit In gemeente Bernheze willen we inwoners uit alle leeftijdsgroepen en onze bezoekers een goede, uitgebreide recreatieve infrastructuur aanbieden. Door nieuwe routes toe te voegen en de kwaliteit van de huidige infrastructuur te verbeteren worden bewegen, ontspannen en beleven laagdrempelig en aantrekkelijk gemaakt. Aantrekkelijk recreëren is gebaat bij een aantrekkelijke omgeving. Door ons agrarisch buitengebied te voorzien van meer landschapselementen wordt het aantrekkelijker om er te wandelen of te fietsen.
En daarmee ontlasten we onze natuurgebieden. Daarnaast willen we duurzame recreatie bevorderen door in te zetten op het behoud van natuurgebieden, recreatie zonder schade aan flora en fauna. Beleefroutes ontwikkelen met gebruik van QR-codes om zo het aantal informatieborden te beperken. Wandelen vanuit de voordeur Voor elke inwoner willen we het mogelijk maken om in of rond de eigen kern een bewegwijzerde wandeling (ommetje) te maken. Zo maken we recreëren nabij eigen dorp aantrekkelijk en stimuleren we spreiding van recreatie zodat de recreatiedruk niet alleen ligt pagina 26 op de aanwezige natuurgebieden. Het is hierin belangrijk om dit af te stemmen met verschillende disciplines zoals recreatie/toerisme, verkeer en water. 4.3 Strategisch doel 2: Wij richten de leefomgeving zo in dat gezond gedrag een vanzelfsprekender keuze wordt voor onze inwoners Met dit doel bieden we onze inwoners een leefomgeving die gezond gedrag vanzelfsprekender maakt. Liever de speeltuin dan de game-computer. Liever een babbeltje op de buurtbank dan chatten via sociale media. En liever wandelend of fietsend via een groene route naar de buurtsuper, dan even snel de auto nemen. We verbeteren de fysieke en mentale gezondheid door een gezonde, groene omgeving te creëren, die uitnodigt tot buiten ontmoeten en meedoen. Deze leefomgeving is inclusief.
Hier is dus plek voor jong en oud, en voor mensen met een kwetsbaardere gezondheid of fysieke beperking. We stimuleren gezond gedrag doordat mogelijkheden voor spelen, recreëren en ontmoeten makkelijk te vinden zijn en herkenbaarder zijn. We werken naar de volgende doelen toe: In 2030 is het percentage ‘Beweegvriendelijke omgeving’ toegenomen (uitgangssituatie = 2022, onderzoek beweegvriendelijke omgeving RIVM). In 2028 hebben we minimaal twee pilots gedraaid met een buurtaanpak waarin speel- en beweegplekken in een volledige buurt worden aangepakt conform de Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS-aanpak). Vanaf 2026 kan elke inwoner informatie vinden over de gevolgen van klimaatverandering (met name hitte), waar koele plekken en routes zich bevinden, gezondheidsadviezen bij warm weer voor kwetsbare inwoners en wat inwoners zelf kunnen doen in eigen tuin. Hier gaan we het volgende voor doen: Bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte De openbare ruimte moet beschikbaar zijn en uitnodigen om buiten samen op ontdekkingstocht te gaan. Dit begint al bij de voordeur. Informele ruimte zoals stoepen, pleintjes, grasveldjes en bosjes vormen samen met de formele speel- en sportplekken een netwerk aan routes en plekken waar men kan ontmoeten en plezier kan beleven. Kinderen oefenen in hun woonbuurt spelenderwijs met zelfstandig worden.
Ze leren op pad te gaan en samen te spelen. De woonbuurt is ook de plek waar senioren die slechter ter been worden graag zo lang mogelijk zelfredzaam willen blijven. Bankjes en iets te zien of te doen helpen daarbij. Kinderen worden jongeren. Het samen spelen verandert in samen sporten en ontspannen. Ook voor deze ontwikkelingsfase is het goed om passende plekken aan te bieden. Kinderen spelen meer en langer als hun (groot)ouders op de plek waar ze spelen, anderen kunnen ontmoeten. Bankjes en picknicktafels maken zo speelruimte aantrekkelijker. pagina 27 Kinderen bewegen meer als hun (groot)ouders er graag op uit gaan, bijvoorbeeld om de hond uit te laten of voor een wandeling in het park. Ook voor volwassenen en ouderen geldt dat we in eerste instantie voor henzelf de buitenruimte zo willen inrichten dat deze stimulerend voor hen is om buiten te bewegen, te sporten en te ontmoeten. Inwoners met een beperking willen we ook toegankelijke plekken bieden waar ze zich welkom voelen en mee kunnen doen. Niet op apart ingerichte plekken, dan zijn ze alsnog op zichzelf, maar door in het totale aanbod inclusieve plekken op te nemen. Dit noemen we de BOSS-aanpak wat staat voor Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten. Het verbindt opgaves en brengt de wensen van bovenstaande doelgroepen samen. We implementeren het BOSS-concept.
Dit concept gaat uit van kern-, buurt- en steunplekken die samen de hoofdstructuur vormen. Plekken in de hoofdstructuur zijn blijvende basisvoorzieningen die zorgen voor een eerlijke verdeling en dat er altijd een plek voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten is. Een tweede pijler onder het BOSS-concept zijn de informele plekken en de routes waar geen speeltoestellen staan, maar waar wel ruimte is voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Zij vormen samen de nevenstructuur. Om de nevenstructuur vorm te geven gaan we informele speelplekken ontdoen van toestellen en een andere inrichting geven. Die inrichting moet passen bij het GGS-concept, de behoeften van de gemeente en de omgeving. Uitgangspunt is dat in de basis alleen speeltoestellen worden verwijderd en groen terugkomt. Een paar voorbeelden waar men aan kan denken zijn: o beplanten met veel bomen om te fungeren als koele plekken; o inrichten als hondenspeelveld om zo het spelen/bewegen van honden te bevorderen en ontmoetingen tussen hondenbezitters te faciliteren; o beplanten als bosje met waarde voor biodiversiteit waar kinderen ook mogen spelen; o het plaatsen van één of enkele banken om ontmoeting te stimuleren. Initiatief en behoeften van de omgeving spelen een belangrijke rol bij prioritering en uitvoering. Elk jaar renoveren we minimaal één buurt conform het BOSS-plan.
Daarbij nemen we een brede scope, en kijken ook naar de mogelijkheden van vergroening van tussenliggende routes, en het realiseren van ommetjes bijvoorbeeld. Op enkele plekken is specifieke behoefte aan jongerenontmoetingsplekken (JOP’s) omdat er problemen met onveiligheid en overlast worden ervaren. Deze JOP’s ontwikkelen we in nauwe samenspraak met de jongeren zelf. Daarvoor werken we met een brede werkgroep die bestaat uit jongeren, ouders, medewerkers van Ons Welzijn, een jeugdagent, wijkagent opbouwwerker, jeugdconsulent en preventiemedewerker Novadic-Kentron. Deze werkgroep brengt behoefte, locatie en gewenste inrichting van een jongerenontmoetingsplek in beeld. pagina 28 Comfortabele en veilige openbare ruimte met behoud van waarden Als wij onze inwoners willen uitdagen om meer naar buiten te gaan, en de auto vaker te laten staan, moeten we hen daarin faciliteren met een openbare ruimte die door zo veel mogelijk mensen comfortabel en veilig kan worden gebruikt. Dat vraagt om een zorgvuldige inrichting waarbij soms keuzes moeten worden gemaakt tussen ofwel comfort en veiligheid van de weggebruiker ofwel de waarden die groen vertegenwoordigt. Soms conflicteren die met elkaar door bijvoorbeeld bomen die enerzijds de noodzakelijke schaduw geven, en anderzijds de verharding van loopstroken onaanvaardbaar opdrukken.
Oneffen stoepen is een veelvuldig ingebrachte klacht bij de enquête die wij uitzetten in het kader van spelen en bewegen in de openbare ruimte. Hoe wij werken aan een klimaatadaptieve openbare ruimte die ook rekening houdt met comfort, veiligheid en inclusiviteit, werken wij uit in een Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Tot die tijd werken we in de kernen met de volgende principes: Principe 1: Bij realisatie en ontwikkeling al aandacht voor boomwortels Wij houden bomen en verharding zoveel mogelijk gescheiden. Bomen planten wij daarom zoveel mogelijk in open grond. Ook benutten wij het opportunistisch gedrag van bomen: als een boom voldoende voeding, lucht en vocht kan vinden in zijn groeiplaats, zoekt een boom niet buiten zijn groeiplaats. Wij leggen daarom goede groeiplaatsen aan met voldoende omvang en zorgen dat de funderingen onder de verhardingen waar wij geen boomwortels wensen, ontoegankelijk zijn voor wortelgroei. Bij nieuwe aanplant wordt daarom gewerkt conform de kwaliteitseisen in het Handboek Bomen. We hanteren CROW-normen om onze weggebruikers een veilig en comfortabele verharding te bieden. Waar deze normen met elkaar conflicteren, zoeken we naar de mogelijkheden om toch zoveel mogelijk aan onze doelen tegemoet te komen.
Waar hittestress een groot probleem is, zijn wij bereid bomen aan te planten in niet-optimale omstandigheden: liever een boom die niet de 40 jaar haalt, maar wel vele jaren voor schaduw zorgt, dan een boomloze situatie met veel hittestress voor onze inwoners. Principe 2: Durven kiezen: boom of verharding verwijderen De meest effectieve manier om het knelpunt tussen boom en verharding op te lossen, is het verwijderen van één van de twee. Hoe ouder en groter een boom, hoe meer waarden deze vertegenwoordigt. Daarom houden wij bomen zo lang mogelijk in stand. Een boom met weinig meerwaarde kan worden verwijderd. De waarde van een boom wegen wij met behulp van een standaardbeoordelingsformulier. De kans op letsel of schade door opgedrukte verharding wegen ook mee. Op sommige plekken is het niet nodig om tweezijdig trottoirs te hebben en kan wellicht verharding worden verwijderd. Ook het vergroten van een boomspiegel valt onder deze oplossingen, mits daarmee voldoende doorloopbreedte op trottoirs overblijft (Te checken aan de Aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom/ ASVV). pagina 29 Bij renovaties en reconstructies bestaat de mogelijkheid om een nieuw wegprofiel te realiseren. In woonstraten kiezen we voor tweezijdig voetpaden met bomen waar dat kan.
Als dat niet mogelijk is, kiezen we voor het scheiden van functies: aan één zijde van de weg creëren we een hoogwaardig voetpad met voldoende breedte en vrij van boomwortels. Aan de andere zijde creëren we een hoogwaardige boomzone met voldoende breedte en vrij van verhardingen. Principe 3: Adaptief beheer/ maatwerk per locatie Elke plek vergt maatwerk, afhankelijk van gebruik en gewenste belevingswaarde. Wij staan open voor innovatieve oplossingen als die het mogelijk maken bomen en verharding beide te handhaven. Denk bijvoorbeeld aan het omhoogstraten van verharding ter plaatse van boomwortels. Eventueel kan er hierbij voor worden gekozen om in plaats van de bestaande verharding een water- en zuurstofdoorlatende open verharding terug te brengen. Dit is wenselijk als een boomwortel niet mag worden verwijderd maar de verharding wel vrij moet zijn van scherpe hoeken. Principe 4: Groeiplaats verbeteren heeft meerwaarde Een aantal maatregelen heeft veruit het meeste effect als ze worden gecombineerd met groeiplaatsverbetering. Door een groeiplaats te vergroten en/of kwalitatief te verbeteren kan (nieuwe) wortelgroei in de juiste richting worden gestuurd. Ook kan worden gedacht aan maatregelen zoals ploffen (doorbreken van storende lagen) en het aanbrengen van verticale pijlers tussen groeiplaats en grondwater om problemen met de waterhuishouding op te lossen.
Principe 5: Voortzetting wortelkap en verhardingsherstel Indien nodig: Als zowel de boom als de verharding wenselijk zijn op een locatie, en bovenstaande principes geen oplossing bieden, blijft de gemeente het huidige onderhoud voortzetten. Structurele middelen voor klein onderhoud zullen dus nodig blijven. In het buitengebied ligt de situatie nog wat complexer. Wegcategorisering is medebepalend voor benodigde weg- en bermbreedtes. Daarom maken we hiervoor een integrale beleidsuitwerking ‘Lanen en wegen buitengebied’. Spelen in de semi-openbare ruimte Sportparken kunnen wezenlijk bijdragen aan de GGS-doelen. Deze zijn in de meeste gevallen echter niet openbaar. Er zijn meerdere situaties bekend waar kinderen buiten de openingstijden toch het terrein op gaan om er te spelen of te sporten. De behoefte is er dus. Zorgpunten bij de beheerders van de terreinen zijn er ook. Een stap verder is het concept ‘open sportpark’. Een open sportpark is een openbare plek waar mensen kunnen sporten, spelen en ontspannen. Vaak is het een combinatie van pagina 30 sportvelden, groen en plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Deze sportparken zorgen ervoor dat meer mensen kunnen bewegen en samen activiteiten kunnen doen. Bij de ontwikkeling van het nieuwe sportpark in Heeswijk-Dinther onderzoeken we de mogelijkheden om hier een open sportpark van te maken.
Daarnaast bekijken of we de huidige sportparken mogelijkheden hebben om in de toekomst een open sportpark te kunnen zijn. Honden Het bezit van honden helpt tegen eenzaamheid en daagt uit tot meer bewegen en zorgt dat mensen elkaar ontmoeten. Het zorgt ook voor hondenpoep en andere vormen van overlast. Hoge concentraties van hondenpoep, en de daarmee samenhangende uitspoeling naar het grondwater leiden tot grondwatervervuiling. De regels hierover zijn vastgelegd in de APV. Zie bijlage 3 beleidsregels 3.8 Honden aanlijnen en uitlaten. Om de werking hiervan te verbeteren voeren we een aantal verbeteringen door in de uitvoering: Op korte termijn (2026-2027): We regelen en verduidelijken de hondenaanlijnplicht in de bos- en natuurgebieden door hiervoor een aanwijsbesluit te laten nemen door het college. De gebieden waar de hondenaanlijnplicht geldt zetten we duidelijk op de kaart bij het aanwijsbesluit en markeren we in het veld. Deze actie koppelen we aan het project zonering natuur en recreatie. We nemen toezicht op aanlijnplicht en opruimplicht mee in het jaarplan van toezicht en handhaving. Hiermee kan de mate van toezicht op dit onderwerp worden afgewogen tegen andere onderwerpen. Bij beschikbaarheid van capaciteit: We maken een beleidsuitwerking honden waarin voorzieningenaanbod, onderhoud en hygiëne en onderhoudskosten centraal staan.
Groene bedrijventerreinen Ook op bedrijventerreinen zien we veel verharding, weinig groen en plek voor water. Bedrijventerreinen zijn vaak ook plekken waar het heel warm wordt in de zomer. Het Rijk heeft via de provincie Noord-Brabant met de SPUK-regeling geld ter beschikking gesteld voor het verbeteren van de organisatiegraad op bedrijventerreinen t.b.v. verduurzaming van die bedrijventerreinen. In 2026-2028 zijn hiervoor aanjagers aangesteld die van start gegaan zijn met het opzetten of verbeteren van de organisatiegraad (bijv. Bedrijven pagina 31 Investeringszone/ BIZ) op de bedrijventerreinen Retsel, Kleinwijk en Cereslaan. In gesprekken met bedrijven en bedrijvenverenigingen zetten we actief in op kennisdeling over hittestress, wateroverlast en vergroening op bedrijventerreinen. Wij willen met hen de mogelijkheden verkennen voor een pilot rondom vergroening op deze terreinen. Gezonde voedselomgeving We willen toewerken naar een omgeving die zodanig is ingericht dat inwoners makkelijker een gezonde en duurzame voedselkeuze kunnen maken die toegankelijk en betaalbaar is. Gemeente Bernheze zet daarom in op het in contact brengen van jonge kinderen met gezond voedsel. In het huidige Gezond en Actief Leven Akkoord uit september 2023 werken we met partners zoals de GGD, ONS welzijn en scholen om jeugdigen in een gezonde omgeving te laten opgroeien.