Bijlage - Programmaplan Samen naar een weerbare en veerkrachtige samenleving 2026-2027

Heesch | 28-10-2025

Programmaplan ‘Samen naar een weerbare en veerkrachtige samenleving 2026-2027’ Gemeente Bernheze Oktober 2025

Inhoudsopgave 1.

Aanleiding

4

1.1.

Waarom willen we een weerbare en veerkrachtige samenleving?

4

1.2.

Strategische doelen

6

1.3.

Regionaal beleid

6

1.4.

Lokaal Beleid

8

1.5.

Relevante documenten

8

2.

Een weerbaar en veerkrachtig Bernheze

10

2.1.

Doelen van het programma

10

2.2.

Uitgangspunten

11

3.

Wat gaan we doen?

14

3.1.

De aanpak

14

3.2.

Programmalijnen

14

3.3.

Samen prioriteren en koers houden

19

3.4.

Betrokkenheid college

20

3.5.

Betrokkenheid gemeenteraad

20

3.6.

Verbinding lopende projecten / opgaven

21

3.7.

Monitoring en evaluatie

21

4.

Financiën

23

4.1.

Budget vanuit landelijke- en regionale middelen

23

4.2.

Budgetten lopende projecten / opgaven

24

4.3.

Gebruik maken van reeds beschikbare budgetten

25

4.4.

Te vragen budget voor het programma

25

4.5.

Mogelijk structureel budget

25

pagina 2

4.6.

Kosten programma Weerbare en veerkrachtige samenleving

26

5.

Randvoorwaarden

27

Bijlage 1. Strategische documenten

29

Bijlage 2. Overzicht programmalijnen

32

Bijlage 3. Definities

33

pagina 3

1. Aanleiding 1.1. Waarom willen we een weerbare en veerkrachtige samenleving? Onze samenleving staat voor steeds grotere uitdagingen. Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en het grotere risico op langdurige stroomuitval vragen om het integraal versterken van zowel de maatschappelijke weerbaarheid als de veerkracht van de samenleving. Deze dreigingen brengen nieuwe opgaven met zich mee voor de manier waarop we als samenleving omgaan met thema’s als maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht, openbare orde en crisisbeheersing. De gevolgen van een (langdurige) verstoring worden uiteindelijk lokaal gevoeld, bij inwoners, bedrijven en instellingen en juist daarom spelen gemeenten een sleutelrol in het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht.1 De recente grootschalige stroomuitval in Spanje en Portugal laat zien hoe kwetsbaar onze vitale processen zijn – en hoe groot de impact op het dagelijks leven kan zijn. De oproep van de Minister van Justitie en Veiligheid, Minister van Defensie en de Staatssecretaris van Defensie van 6 december 20242 is helder: versterk de weerbaarheid van onze samenleving. Niet alleen tegen militaire of digitale dreigingen, maar ook tegen elke vorm van maatschappelijke verstoring of ontwrichting.

Defensie heeft daarbij aangekondigd dat de inzet van burgerhulpverlening tijdens een grootschalig conflict in Europa slechts beperkt mogelijk zal zijn. Dat betekent dat de taken die normaal door Defensie zouden worden uitgevoerd, op een andere manier ingevuld moeten worden en deels lokaal moeten worden opgevangen. Invulling geven aan deze opgave vraagt om een gezamenlijke inspanning van de gehele samenleving – the whole of society. Weerbaarheid begint bij bewustzijn van risico’s, van onze kwetsbaarheden én van ieders rol. In Bernheze leggen we nadrukkelijk de verbinding tussen weerbaarheid en zelf- en samenredzaamheid. Inwoners die dagelijks moeite hebben om het hoofd boven water te houden – vanwege armoede, gezondheid, of gebrek aan toegang tot hulp – zijn in crisistijd extra kwetsbaar. Daarom verbinden we deze opgave aan Sterke Lokale Teams, aan een beter bereikbare en toegankelijke ondersteuning en aan het versterken van het sociaal weefsel. Weerbaarheid begint bij bewustzijn: van risico’s, van onze kwetsbaarheden én van ieders rol. Gemeente, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners hebben hierin een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Want alleen samen kunnen we werken aan een weerbaar en veerkrachtig Bernheze. Het versterken van de weerbaarheid en veerkracht is geen nieuwe taak van de gemeente. Daarom bouwen we in dit programma voort op wat er al staat.

Het versterken van de weerbaarheid is binnen de bestaande opgaven al een taak van zowel het veiligheidsdomein als het sociaal domein. 1 Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau - VNG 2 Weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen - Ministerie van Justitie en Veiligheid

pagina 4

Zo richt het Breed Maatschappelijk Beleid (BMB) 2023-2028 zich op het creëren van veerkrachtige gemeenschappen door middel van inclusiviteit en participatie. Ook thema’s zoals huisvesting, gezonde leefomgeving en sociale inclusie zijn daarin met elkaar verbonden. In deze beleidslijn staat eigen regie en eigenaarschap van inwoners centraal. Vanuit veiligheid is de laatste jaren flink geïnvesteerd om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen criminelen. Daarnaast staat er binnen de gemeente in samenwerking met de Veiligheidsregio Brabant-Noord een stevige crisisstructuur die direct geactiveerd kan worden. Wat wél nieuw is, is de intensiteit en complexiteit van de dreigingen. Denk aan toenemende cyberaanvallen, meer frequente overstromingen en de mogelijkheid van langdurige uitval van vitale voorzieningen zoals elektriciteit, drinkwater en telecommunicatie. Daarbij komt dat door minister is aangegeven dat ‘deeltaak drie’ van Defensie, betreffende levering van bijstand aan civiele autoriteiten bij rampen en crises, onder druk staat. Dit betekent dat zij de lokale overheid niet kunnen ondersteunen met burgerhulpverlening tijdens een oorlog en dat we deze taken dat met de samenleving zelf in moeten vullen. Een sterke sociale basis is het fundament voor het vergroten van maatschappelijke weerbaarheid.

Dit programmaplan bouwt verder op de koers die we al eerder ingezet hebben en speelt in op de maatschappelijke en wereldwijde ontwikkelingen. Weerbaar zijn betekent niet alleen handelen in crisistijd, maar vraagt nu om voorbereiding en verbinding. Het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van een samenleving vraagt om een integrale benadering, zoals ook in de recente VNG ledenbrief3 en de G40 aanbevelingen voor VNGnarratief4 wordt geschetst. Met dit programma brengen we bestaande ambities samen en formuleren we de aanvullende stappen die nodig zijn voor een weerbare en veerkrachtige samenleving. Dit programmaplan sluit aan bij en intensiveert bestaande processen zoals: Sterke Lokale Teams, Versterken Toegang, project hitteplan en huisvesting bijzondere doelgroepen. Door het programma hiermee te verweven benadrukken we de noodzaak van deze ambities en versterken we integrale benadering. Middels het programma bouwen we met inwoners, ondernemers, partners en organisaties aan een samenleving die bestand is tegen verstoringen én in staat is zich daarvan te herstellen. Bestaande structuren en ambities staan centraal. Hierbij volgen we de landelijke- en regionale ontwikkelingen en dragen actief onze ervaringen uit. Het programmaplan geeft richting en is niet in beton gegoten.

Het integraal versterken van de sociale- en fysieke weerbaarheid en veerkracht, bezien vanuit de continuïteit van de samenleving bij een langdurige crisis, is landelijk en regionaal volop in beweging. We zijn met elkaar de kaders

3 Weerbaarheid en veerkracht - VNG 4 Om te voorkomen dat dit thema te eenzijdig vanuit defensie wordt benaderd, hebben Zwolle, Haarlem en Breda het

voortouw genomen om Maatschappelijke Weerbaarheid te laden vanuit het brede perspectief (sociaal, fysiek en economisch) waar gemeenten mee te maken hebben, om van betekenis te zijn voor onze inwoners. Dit heeft geleid tot bijgevoegde notitie waarin de G40 een aantal aanbevelingen doet aan de VNG. Het DB van de G40 steunt het narratief.. pagina 5

aan het schetsen. Daarom betreft dit een voorstel op hoofdlijnen, waarbij we de ruimte behouden om flexibel om te gaan met behoeften binnen onze gemeente en ervaringen elders.

1.2. Strategische doelen Bestuursprogramma 2022-2026 In het Bestuursprogramma 2022-2026 ‘Samen bouwen aan een veerkrachtig Bernheze’ zijn zeven ambities geformuleerd, waarbij dit programma Weerbare en Veerkrachtige samenleving nauw aansluit bij vijf van die ambities, te weten: •

Leefbare kernen (o.a. goede voorzieningen om te ontmoeten).

•

Gezonde zorgzame gemeente (o.a. zorgzame en sociale gemeenschap en veerkrachtige inwoners).

•

Een weerbare en veilige samenleving (o.a. behoud veiligheidsgevoel bij inwoners).

•

Regie op integrale aanpak en samenwerking (o.a. regionale samenwerking en participatie inwoners).

•

Dienstverlening en sterke organisatie (o.a. toegankelijke dienstverlening, ook fysiek).

Staat van Bernheze 2026 Ook in de Staat van Bernheze 2026 worden Weerbaarheid & Veerkracht en Samenredzaamheid expliciet genoemd. Hierbij wordt ook verwezen naar de toenemende dreigingen, polarisatie, veranderende inwoner en het belang van bereikbaarheid en zichtbaarheid. Een verkorte weergave van de relevante onderdelen uit het Bestuursprogramma en Staat van Bernheze staan vermeld in bijlage 1.

1.3.

Regionaal beleid

Beleidsplan ‘Samenwerken aan veerkracht en veiligheid’ Veiligheidsregio Brabant-Noord Dit beleidsplan is op 30 november 2023 vastgesteld in het Algemeen Bestuur . Hierin staan vier thema’s benoemd die extra aandacht krijgen: Klimaat en natuur, Ongevallen en branden, Bedreiging vitale en digitale infrastructuur, en Voorbereiden op het onbekende.

pagina 6

Programma Weerbare Samenleving Veiligheidsregio Brabant-Noord Op 20 maart heeft het Algemeen Bestuur ingestemd met de programma-opzet. Met elkaar wordt gezocht naar de mogelijkheden om stappen te zetten op die onderwerpen. Als gemeente Bernheze zijn we hierin een hele actieve partner, wat er ook toe leidt dat we op meerdere fronten worden ondersteunt door de Veiligheidsregio, zoals de verkenning noodsteunpunten. Ook bieden zij een platform waarbinnen we met elkaar kunnen afstemmen en inspiraties uitwisselen.

pagina 7

1.4. Lokaal Beleid Breed Maatschappelijk Beleid Bernheze Eind 2023 stelde de gemeenteraad van Bernheze een integraal meerjarig beleidsplan in het sociaal domein vast, voor de periode 2023-2028. Dit meerjarig beleidsplan noemen we: het Breed Maatschappelijk Beleid (BMB). Dit beleid is een verdere uitwerking van het Bestuursprogramma 2022-2026 waarbij we werken aan hierboven genoemde bestuurlijke ambities. In het Uitvoeringsprogramma 2025-2026 zijn de o.a. volgende activiteiten genoemd, welke in nauw verband staan met het programma weerbare en veerkrachtige samenleving: •

Doorontwikkeling Wegwijzer

•

Sterke Lokale Teams

•

Versterken gebruik maatschappelijk vastgoed

•

Behoud vrijwilligers

Beleidskader integrale veiligheid Maasland Het beleidskader Integrale veiligheid is een gezamenlijk plan van de gemeente Bernheze, de gemeente Oss, het Openbaar Ministerie en de politie. Dit beleidskader geldt voor een periode van 2023-2026. De doorontwikkeling bevolkingszorg en lokale crisisorganisatie is een geprioriteerd veiligheidsthema voor het basisteam Maasland. Daarbij is vermeld dat dit beleidskader integrale veiligheid dynamisch is en we snel moeten kunnen reageren op gewijzigde externe (maatschappelijke) omstandigheden (zoals vluchtelingenstromen ten gevolge van geopolitieke conflicten, epidemieën, klimaatverandering etc.).

1.5.

Relevante documenten

De volgende documenten zijn relevant: Datum

Document

Juli 2023

Agenda Veerkrachtige en Weerbare Samenleving, SZW 5

Mei 2024

‘Verkenning naar het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht in tijden van crisis’, NIPV6

December 2024

Werken aan weerbaarheid en veerkracht, kennismobilisatie, NIPV 7

December 2024

Brief van minister van Justitie en Veiligheid, minister van Defensie en staatssecretaris van Defensie aan Tweede Kamer en alle burgemeesters omtrent weerbaarheidsopgave8

5 Agenda Veerkrachtige en Weerbare Samenleving - Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelgenheid 6 Verkenning naar het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht in tijden van crises - NIPV 7 Werken aan weerbaarheid en veerkracht - NIPV 8 Oproep kabinet: verhoog weerbaarheid samenleving - VNG

pagina 8

Datum

Document

Januari 2025

Bestuurlijke opdracht VNG met betrekking tot basisniveau, noodsteunpunten en bestuurlijke agendering

Maart 2025

Bestuurlijke opdracht Veiligheidsberaad aanpak versterken weerbare samenleving, waaronder inrichten landelijk dekkend netwerk noodsteunpunten 9

Juli 2025

Risico- en Crisisbarometer, NCTV10

Juli 2025

Kamerbrief Maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid 11

Augustus 2025

Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau, VNG 12

September 2025

Brief van G40 Stedennetwerk met aanbevelingen voor VNG-narratief over weerbaarheid

9 Veiligheidsberaad stemt in met aanpak versterken weerbare samenleving - Veiligheidsberaad 10 Risico- en Crisisbarometer voorjaar 2025 - NCTV 11 Maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid tegen militaire en hybride dreigingen - Tweede Kamer der

Staten-Generaal 12 Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau - VNG pagina 9

2. Een weerbaar en veerkrachtig Bernheze 2.1. Doelen van het programma Het programmaplan 'Samen naar een weerbare en veerkrachtige samenleving 2026-2027' heeft als doel een duurzame impuls te geven aan de weerbaarheid en veerkracht van onze gemeenschap; dat we als samenleving ten minste 72 uur13 voor onszelf kunnen zorgen in tijden van een verstoring, zodat de hulpdiensten zich kunnen richten op de crisis en de meest hulpbehoevenden. Het programma richt zich op vier samenhangende pijlers: I. Versterken zelfredzaamheid van inwoners; II. Versterken samenredzaamheid van het sociaal weefsel; III. Borgen continuïteit van de vitale infrastructuur; IV. Versterken integrale aanpak door professionals. Voor eind 2027 zijn de volgende concrete doelen geformuleerd: •

minimaal 75% van de inwoners geeft aan te weten waar zij terecht kunnen met een hulp- of ondersteuningsvraag, wat van hen wordt verwacht bij een verstoring en beschikt over een noodpakket en noodplan;

•

minimaal 75% van de informele hulpverleners geeft aan te weten wat van hen wordt verwacht met betrekking tot verminderd zelfredzamen, ook tijdens een verstoring;

•

het sociaal weefsel in alle gemeenschappen is inzichtelijk en bereikbaar voor inwoners en hulpdiensten;

•

de complete vitale infrastructuur en kwetsbare verblijflocaties zijn in beeld en beschikken over een actueel continuïteitsplan waarmee het dagelijks functioneren van de samenleving is geborgd.

Dit betekent niet dat we eind 2027 klaar zijn. Een weerbare en veerkrachtige samenleving vraagt om structurele verbinding en investering. Aan het einde van het programma volgt in de evaluatie welke opgaven geborgd dienen te worden in de reguliere taken. Zie bijlage 2 voor een overzicht van de programmalijnen inclusief doelen, subdoelen en actielijnen.

13 Deze 72 uur is ingegeven door het Kabinet. Voorheen gold een advies van 48 uur. Dit is verlengd naar 72 uur omdat

de overheid “zich realiseert dat de wereld drastisch verandert” en burgers beter voorbereid moeten zijn op onvoorziene situaties. Het kabinet wijst op de kwetsbaarheid van essentiële voorzieningen zoals elektriciteit, drinkwater en communicatie. In geval van sabotage of een grootschalige storing gaat men ervan uit dat het 72 uur zal duren voordat hulpdiensten en overheid volledig operationeel zijn. pagina 10

Wanneer we in dit programma spreken over inwoners, doelen we op volwassenen vanaf 18 jaar en ouder. Voor het meten van de subdoelen betrekken we echter ook jongeren tussen 12 en 18 jaar. Weerbaarheid is immers geen project of tijdelijke campagne, maar een cultuur die we samen ontwikkelen en onderhouden. Jongeren maken daar nadrukkelijk deel van uit: zij zijn de weerbare inwoners van de toekomst. Via de uitvraag krijgen we inzicht in ervaringen, ideeën en behoeften van onze inwoners en kunnen we hen gericht betrekken bij initiatieven die bijdragen aan een sterke gemeenschap waarin iedereen een positieve rol kan vervullen.

2.2. Uitgangspunten Een weerbare en veerkrachtige samenleving is een samenleving waarin mensen, groepen en gemeenschappen in staat zijn om effectief om te gaan met tegenslagen, crisis/verstoringen en veranderingen, terwijl ze binnen de democratische rechtsorde blijven functioneren; een samenleving die stabiel, inclusief en toekomstbestendig is. Een weerbare gemeente begint bij inzicht, reflectie en het versterken van verbindingen, juist daar waar ze nu ontbreken. Zie bijlage 3 voor de uitwerking van de meest gebruikte definities in dit programmaplan. Een weerbare en veerkrachtige gemeente bouwen we samen. Vanuit die gedachte hanteren we in Bernheze de volgende uitgangspunten:

pagina 11

Weerbaarheid Weerbaarheid verwijst naar het vermogen om in de voorbereidende of ‘koude’ fase adequaat te anticiperen op mogelijke uitdagingen, tegenslagen of risico’s. Het gaat om het behouden en versterken van bestaande structuren, processen, netwerken en voorzieningen vóórdat een verstoring zich voordoet. Veerkracht Veerkracht gaat een stap verder: het verwijst naar het vermogen om tijdens een verstoring adequaat te functioneren en te reageren. Het vermogen om na een tegenslag te herstellen, aan te passen en zelfs door te groeien. Niet alles is te voorkomen. Maar wat telt, is hoe we met tegenslagen omgaan. Een veerkrachtige samenleving leert van een crisis, versterkt haar netwerken en ontwikkelt zich richting de toekomst.

Voorbereiding & weerstand bieden

Aanpassen & herstellen

Onze visie is dat weerbaarheid en veerkracht samenkomen in verbondenheid: in het contact tussen inwoners, overheid, organisaties en ondernemers. Want alleen als we elkaar kennen, vertrouwen en versterken, kunnen we op elkaar rekenen wanneer het erop aankomt. Daarom is investeren in sociale cohesie, in duidelijke communicatie, in toegang tot ondersteuning en in een nabije overheid essentieel. We geloven in de kracht van preventie: van bewustwording en voorbereiding tot het versterken van sociale weefsels en vitale infrastructuur. Een weerbare en veerkrachtige samenleving: •

is zich bewust van de uitdagingen en risico’s

•

bereidt zich voor op verstoringen, zowel fysiek als sociaal;

•

staat met elkaar in verbinding en ondersteunt elkaar;

•

bouwt aan vertrouwen – in elkaar en in de overheid.

Zo maken we Bernheze sterker – in rustige tijden én in tijden van verstoring.

pagina 12

The whole of society Weerbaarheid en veerkracht zijn niet alleen een opgave van de overheid. Het vraagt om afspraken met instellingen, maatschappelijke organisaties, partners, inwoners en het bedrijfsleven over welke rol door eenieder wordt vervuld. Dit geldt voor de warme fase van een ramp of crisis, maar juist ook voor de koude fase: een vertrouwde en gestroomlijnde samenwerking in de koude fase legt tenslotte een goede basis voor samenwerking ten tijde van rampen en crises. Hierbij is het van belang dat deze samenwerking gelijkwaardig is en dat iedere partij zich bewust is van de rol en verantwoordelijkheid die zij vervult ten opzichte van de andere partijen14. Bewustwording Weerbaarheid begint bij bewustwording. Het besef van risico’s, de eigen rol en wat je kunt doen is een eerste stap, zonder dat dit leidt tot onnodige onrust. Een gedeeld gevoel van urgentie is noodzakelijk om tot actie over te gaan. Dit geldt voor alle betrokkenen: de gemeentelijke organisatie, maatschappelijke- en overheidsorganisaties, inwoners en ondernemers. Integraal Weerbaarheid en veerkracht zijn geen opgaven die zich beperken tot het veiligheidsdomein; ze raken álle onderdelen van de samenleving. Veel opgaven spelen domein overstijgend en vragen samenwerking tussen onder meer veiligheid, gezondheid, zorg, communicatie en leefomgeving.

Maar integraal ziet ook op de verbinding met inwoners, ondernemers en (maatschappelijke)partners. De werkgroep die we formeren bestaat uit medewerkers van de gemeente, partners, inwoners en ondernemers. We kiezen daarom voor een integrale aanpak, met korte lijnen, gedeelde verantwoordelijkheden en een sterke verbinding tussen verschillende disciplines en partners.

14 Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau - VNG

pagina 13

3. Wat gaan we doen? 3.1. De aanpak Het betreft een integrale opgave die raakt aan alle domeinen en de samenleving in brede zin. Door te werken vanuit een programmatische aanpak kunnen we sturing geven aan de samenhang tussen alle initiatieven die bijdragen aan weerbaarheid en veerkracht. Zo voorkomen we versnippering, behouden we overzicht en kunnen we gericht bijsturen waar dat nodig is. Aansluiten bij bestaande netwerken, samenwerkingsstructuren en projecten binnen en buiten het gemeentehuis is daarbij essentieel. Landelijk en regionaal is het thema vol in ontwikkeling. Vanuit het Ministerie van SZW staat een ‘Veerkrachtige en weerbare samenleving’ al langer op de agenda; wanneer inwoners en gemeenschappen weerbaar en veerkrachtig zijn, kunnen zij beter omgaan met fenomenen en verstoringen in de samenleving15. Deze lijn is lokaal vertaald in ons Breed Maatschappelijk Beleid Sociaal Domein 2023-2028. Door de verhoogde kans op langdurige verstoringen of ontwrichting is er sinds 2024 ook expliciet aandacht vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Defensie. We volgen deze landelijke ontwikkelingen en sluiten aan bij het regionale programma Weerbare Samenleving van de Veiligheidsregio Brabant-Noord.

Doordat de invulling landelijk, regionaal en lokaal nog vol in ontwikkeling is kiezen we voor een pragmatische en actiegerichte aanpak, zodat we in kunnen spelen op ervaringen en ontwikkelingen. Dat betekent dat we stapsgewijs aan de slag gaan met de vier programmalijnen, tussentijds evalueren, prioriteiten stellen en structureel rapporteren aan het college en de gemeenteraad via de P&C-cyclus. Het programmaplan richt zich op de hoofdlijnen: het behalen van de gestelde doelen en de borging van de opgave in de reguliere werkzaamheden vanaf 2028. Dit vraagt om flexibiliteit, gezamenlijke verantwoordelijkheid en adaptief werken. We leggen nadrukkelijk de verbinding met opgaven die al lopen en sluiten aan bij het tempo van de organisatie. Denk hierbij onder meer aan de inrichting van de Sterke Lokale Teams, die de komende jaren vorm krijgen vanuit de bestaande opgave van de Zorgzame Gemeente.

3.2. Programmalijnen Om de doelen van het programma voor een weerbare en veerkrachtige gemeente te realiseren, werken we langs vier programmalijnen. Elke lijn is verbonden aan een concreet doel en kent zijn eigen acties, partners en instrumenten. De samenhang tussen deze lijnen wordt bewaakt binnen de programmasturing. De vier programmalijnen zijn:

15 De volgende fenomenen zijn hierin opgesomd (niet limitatief): beperking individuele vrijheden in gesloten

gemeenschappen, racisme en discriminatie, radicalisering en extremisme, ongewenste polarisatie, maatschappelijke onrust, onwenselijk diasporabeleid en jongeren in aanraking met ondermijnende criminaliteit. pagina 14

I. II. III. IV.

Versterken zelfredzaamheid van inwoners; Versterken samenredzaamheid van het sociaal weefsel; Borgen continuïteit van de vitale infrastructuur; Versterken integrale aanpak door professionals.

Een overzicht van de programmalijnen is bijgevoegd in bijlage 2. I. Versterken zelfredzaamheid van inwoners Het belang van zelfredzaamheid van inwoners binnen een weerbare en veerkrachtige samenleving is groot, omdat het direct bijdraagt aan het vermogen van de samenleving om een verstoring, verandering en tegenslag het hoofd te bieden. Zelfredzaamheid is namelijk de mate waarin mensen zelfstandig hun leven kunnen vormgeven, problemen oplossen en regie houden, zonder afhankelijk te zijn van professionele hulp of anderen. In het kader van crisisbeheersing verwijst zelfredzaamheid specifiek naar het vermogen van inwoners om zichzelf te redden tijdens een crisis. Het draait om eigen initiatief en verantwoordelijkheid: a. inwoners die bewustzijn16, b. zich voorbereiden17 en c. weten wat te doen wanneer dat nodig is18. Dit vraagt om bewustwording, handelingsperspectief en vertrouwen. Door inwoners te informeren, activeren en ondersteunen, vergroten we hun vermogen om in stressvolle situaties het hoofd koel te houden, op hun netwerk terug te vallen en passende acties te ondernemen – bijvoorbeeld het voorbereiden op een tijdelijke uitval van voorzieningen of het zoeken van hulp bij financiële of sociale problemen. De landelijke overheid hanteert de richtlijn van 72 uur zelfredzaamheid bij een crisis, ondersteund door een noodpakket met producten voor de eerste levensbehoefte.

Deze tijd is nodig om goed in beeld te brengen wat de effecten van de verstoring zijn, de hulpdiensten in paraatheid te brengen en voor vitale processen de benodigde beheers- of noodmaatregelen te treffen. Als iemand niet zelfredzaam is, is de kans heel klein dat deze persoon actief bij kan dragen aan de samenredzaamheid van zijn/haar omgeving. Hoofddoel: Om hulpverleners, zowel in koude als warme fase van een crisis, niet te overbelasten, zijn inwoners van de gemeente Bernheze zoveel mogelijk zelfredzaam. Hierdoor kunnen de hulpdiensten zich richten op de meest urgente (levensbedreigende) situaties.

16 Ze zijn bewust van de risico’s en hun eigen verantwoordelijk daarbij. Ze zien wanneer zich een verstoring voordoet. 17 Ze hebben de kennis en de middelen om zich voor te bereiden, zodat de impact beperkt blijft. 18 Ze hebben een plan en oefenen zodat bij een verstoring de benodigde stap gezet kan worden.

pagina 15

Subdoelen: •

In 2028 geeft minimaal 75% van de inwoners aan te weten waar zij terecht kunnen met een hulp- of ondersteuningsvraag.

•

In 2028 geeft minimaal 75% van de inwoners aan te weten wat van hen wordt verwacht bij een verstoring.

•

In 2028 beschikt minimaal 75% van de zelfstandige huishoudens over een noodpakket en noodplan.

II. Versterken samenredzaamheid van het sociaal weefsel Een veerkrachtige samenleving is niet alleen afhankelijk van professionele hulp, maar bouwt op de kracht van haar inwoners en de onderlinge relaties tussen mensen. Alle informele hulpverleners samen vormen het sociaal weefsel – denk hierbij aan burenhulp, mantelzorgers, buurtcoördinatoren, wijkraden en vrijwilligers in brede zin (bijvoorbeeld voedselbank, verenigingen, werkplaatsen, onbetaalde adviseurs of coaches, etc.). Door dit netwerk te versterken, vergroten we de samenredzaamheid: het vermogen van mensen om gezamenlijk problemen het hoofd te bieden, signalen op te vangen en hulp te organiseren. Het sociaal weefsel vervult een verbindende rol tussen inwoners en professionele ondersteuning. Versterking van dit netwerk bevordert betrokkenheid, vertrouwen en het tijdig herkennen van kwetsbaarheid, vooral op plekken waar professionele ondersteuning niet vanzelfsprekend is. Een actief sociaal weefsel draagt bovendien bij aan een betere leefomgeving en sterke onderlinge banden. Van informele hulpverleners wordt verwacht dat zij zelfredzaam zijn. Hoofddoel: De gehele gemeente Bernheze beschikt over een actief sociaal weefsel, dat in tijden van (persoonlijke) verstoring of ontwrichting een vangnet van praktische en emotionele ondersteuning biedt voor (verminderd zelfredzame) inwoners. Subdoelen: •

In 2028 is het sociaal weefsel in alle gemeenschappen binnen de gemeente in kaart gebracht en digitaal en fysiek te raadplegen voor inwoners en hulpdiensten.

•

In 2028 beschikt elke gemeenschap over een sleutelfiguren die fungeren als schakel tussen inwoners en hulpdiensten.

•

In 2028 geeft minimaal 75% van de informele hulpverleners aan te weten wat er van hen wordt verwacht met betrekking tot verminderd zelfredzamen, ook tijdens een verstoring.

III. Borgen continuïteit van vitale infrastructuur Een weerbare en veerkrachtige gemeente waarborgt de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de vitale infrastructuur en kwetsbare verblijflocaties. Zo zorgen we ervoor dat de samenleving blijft functioneren en worden de inwoners en ondernemers geen deel van het probleem, maar kunnen ze bijdragen aan de oplossing. pagina 16

•

Vitale infrastructuur betreft processen, producten en diensten die essentieel zijn voor het dagelijkse leven en het functioneren van de samenleving, zoals energie, drinkwater, zorg, internet, communicatie hulpdiensten, inzet politie, betalingsverkeer, transport, en nucleaire en chemische installaties 19.

•

Kwetsbare verblijflocaties zijn locaties waar personen verblijven die extra ondersteuning nodig hebben, zoals woongroepen voor jongeren die uit huis geplaatst zijn, locaties voor mensen met een verstandelijke beperking, verzorgingstehuizen, ziekenhuizen, gevangenissen of opvanglocaties voor asielzoekers. De bewoners zijn veelal niet of verminderd zelfredzaam en hebben meestal geen direct vangnet elders. Het is daarom cruciaal dat de verantwoordelijke instanties maatregelen treffen om de continuïteit van deze locaties te waarborgen.

Uitval of verstoring van vitale infrastructuur of kwetsbare verblijflocaties kan leiden tot ernstige maatschappelijke ontwrichting, economische schade en/of een bedreigingen voor de veiligheid en het welzijn van inwoners. Daarom werken verschillende partijen — waaronder overheden, veiligheidsregio’s en landelijke diensten — samen om deze infrastructuur te beschermen tegen dreigingen zoals cyberaanvallen, klimaatverandering en geopolitieke spanningen. Omdat deze infrastructuur de basis vormt voor het dagelijks functioneren van onze samenleving, is het cruciaal dat we goed in beeld hebben welke processen, producten of diensten vitaal zijn, wie er verantwoordelijk voor is en hoe de continuïteit wordt geborgd. Om de gemeentelijke continuïteit inclusief uitvoering van de taken binnen crisisbeheersing en bevolkingszorg te borgen bij een langdurige verstoring hebben we een handleiding ontwikkeld welke mede gebaseerd is op de ‘Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau’ van de VNG van augustus 202520. De inrichting van lokale noodsteunpunten is hier een onderdeel van. De analyse die door de veiligheidsregio Brabant-Noord is uitgevoerd met regionale vitale aanbieders geeft inzicht in de gevolgen voor de samenleving bij langdurige stroomuitval. Hieruit blijkt de noodzaak om beheers- en noodmaatregelen te treffen voor de vitale infrastructuur.

19 Dreigingslandschap Vitale Infrastructuur (2025) - NCTV 20 Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau - VNG

pagina 17

Hoofddoel: De continuïteit van vitale infrastructuur en kwetsbare verblijflocaties in de gemeente Bernheze is geborgd, zodat verstoringen moeilijk te realiseren zijn of – indien ze zich voordoen – binnen 72 uur het functioneren van de samenleving en het dagelijks leven van bewoners hersteld is. Hierdoor wordt het minder aantrekkelijk om deze infrastructuur moedwillig te verstoren. Subdoelen: •

In 2026 zijn de gemeentelijke vitale processen in kaart gebracht en is inzicht verkregen in benodigde beheers- en noodmaatregelen.

•

In 2027 is de complete vitale infrastructuur (processen, producten, diensten) en kwetsbare verblijflocaties die nodig zijn voor het dagelijks leven in de gemeente Bernheze in beeld en erkend.

•

In 2028 beschikken de complete vitale infrastructuur en kwetsbare verblijflocaties over een actueel continuïteitsplan, waarmee de continuïteit van het dagelijks functioneren van de samenleving en van de bewoners van kwetsbare locaties is geborgd.

IV. Versterken integrale aanpak door professionals Een goed functionerend professioneel netwerk is essentieel voor een weerbare en veerkrachtige samenleving. Dit netwerk bestaat uit organisaties die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van publieke belangen zoals de gemeente, veiligheidsregio, politie, GGD, Rode Kruis, zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties, onderwijsinstellingen en maatschappelijke partners.

pagina 18

Het professioneel netwerk vormt de ruggengraat van de lokale aanpak: het bereidt zich samen voor op mogelijke verstoringen, werkt effectief samen tijdens een crisis en ondersteunt bij het herstel daarna. Het is cruciaal dat deze organisaties elkaar weten te vinden, hun rol kennen en op elkaar kunnen vertrouwen. Binnen deze programmalijn zetten we daarom in op het versterken van samenwerking, het afstemmen van verantwoordelijkheden en het creëren van korte, directe lijnen tussen partners. Integraal werken is daarbij essentieel. Weerbaarheid en veerkracht raken meerdere domeinen tegelijk – van veiligheid en gezondheid tot zorg, communicatie en leefomgeving. Door deze domeinen beter met elkaar te verbinden en begrippen zoals zelfredzaamheid, samenredzaamheid, burgerhulpverlening, continuïteit van de samenleving en vitale infrastructuur eenduidig te definiëren, spreken professionals dezelfde taal. Dat vergroot de effectiviteit en zorgt ervoor dat iedereen weet wat er van hem of haar wordt verwacht, zowel in de dagelijkse praktijk als in crisissituaties. Binnen de verschillende domeinen wordt al gewerkt aan het vergroten van weerbaarheid en veerkracht, maar vaak nog vanuit een eigen invalshoek. De kracht van dit programma ligt in het samenbrengen van deze initiatieven en professionals.

Dit zorgt ervoor dat signalen sneller worden gedeeld, besluiten beter op elkaar worden afgestemd en inwoners in kwetsbare situaties de juiste ondersteuning ontvangen – ook als de druk op de samenleving toeneemt. Hoofddoel: Alle betrokken professionals werken integraal aan de opgave om de samenleving weerbaar en veerkrachtig te maken en te houden. Subdoelen: •

In 2028 is de integrale opgave binnen het professioneel netwerk erkend en geïntegreerd in ieders visie, beleid en werkwijze.

•

In 2028 hanteren alle professionals een gezamenlijk vastgesteld begrippenkader.

•

In 2028 weten alle professionals wat er van hen wordt verwacht bij een verstoring.

3.3. Samen prioriteren en koers houden De opgave om Bernheze weerbaarder en veerkrachtiger te maken vraagt om gezamenlijke sturing en focus. Vanuit het programma werken we met de volgende structuur: Rol Bestuurlijk opdrachtgever

Bestaande uit Burgemeester en wethouder Positieve gezondheid, zorg en natuur

Ambtelijk opdrachtgever

Gemeentesecretaris

Opdrachtnemer

Programmaleider Weerbare en veerkrachtige samenleving

Programma ondersteuner

Aanvraag voor bijdrage trainee Toekomst van Brabant

pagina 19

Rol Stuurgroep

Bestaande uit Burgemeester, wethouder Positieve gezondheid, zorg en natuur en gemeentesecretaris Intern: beleidsadviseur Veiligheid / crisisbeheersing,

Werkgroep

beleidsadviseur Zorgzame gemeente, senior adviseur Communicatie, strategisch adviseur Extern: vertegenwoordigers van de dorpskernen, betrokken organisaties, ondernemers en partners (zoals Veiligheidsregio Brabant-Noord)

De stuurgroep is verantwoordelijk voor bestuurlijke afwegingen en het vaststellen van de koers. Daarbij is een actieve bijdrage en afstemming van de werkgroep en het management noodzakelijk. Samen bespreken we de voortgang, bepalen we de prioriteiten voor de komende periode en stemmen we af op wat er nodig is voor de inwoners, ondernemers, partners en onze eigen organisatie om de gestelde doelen te behalen.

3.4. Betrokkenheid college Het college wordt structureel geïnformeerd over de voortgang en ontwikkelingen zodat zij de correcte uitvoering van het programma kunnen monitoren. Het is wenselijk dat het college zorgt voor de integratie van het programma binnen de verschillende gemeentelijke domeinen en dat zij ondersteunen bij het bevorderen van de samenwerking met de lokale partners.

3.5. Betrokkenheid gemeenteraad De gemeenteraad is een belangrijke partner bij het realiseren van een weerbare en veerkrachtige gemeente. De raad stelt het programmaplan vast, besluit over de inzet van middelen en bewaakt de maatschappelijke opgave. Gedurende de looptijd van het programma blijven we de raad op een heldere en pragmatische manier betrekken bij de voortgang en ontwikkeling. We maken daarbij gebruik van de bestaande P&C-cyclus. Wanneer ontwikkelingen sneller verlopen dan de vaste rapportagemomenten toelaten, wordt de raad tussentijds middels een notitie ter informatie geïnformeerd. Tegelijkertijd is het programma in opzet en uitvoering actiegericht en adaptief. Ontwikkelingen kunnen soms sneller gaan dan de vaste rapportagemomenten toelaten. In dat geval informeren we de raad tussentijds middels een notitie ter informatie. Daarnaast geven monitoring en evaluatie steeds beter inzicht in de impact van het programma. Tot slot blijven we graag met elkaar in gesprek. De bestuurlijk opdrachtgevers spelen hierin een verbindende rol richting de raad. Waar mogelijk zoeken we ook het gesprek met raadsleden over de maatschappelijke uitdagingen en kansen die het programma met zich meebrengt.

pagina 20

3.6. Verbinding lopende projecten / opgaven Dit programmaplan sluit aan bij en intensiveert bestaande processen; we bouwen verder op de koers die we al eerder ingezet hebben en spelen in op de maatschappelijke en wereldwijde ontwikkelingen. Daarbij blijft het betreffende team verantwoordelijk voor de uitvoering van die opgave. Vanuit het programma volgen we de voortgang en rapporteren we, indien de uitvoering niet verloopt zoals gewenst, bij de verantwoordelijke teamcoach. Deze verbinding is essentieel om samenhang te waarborgen, efficiënt om te gaan met capaciteit en om reeds ingezette bewegingen te versterken. We zijn onder andere verbonden met de volgende trajecten: •

Programma Dienstverlening (strategie)

•

Verbeteren digitale toegankelijkheid (communicatie)

•

Sterke Lokale Teams (zorgzame gemeente)

•

Verbeteren Toegangsloket (zorgzame gemeente)

•

Pilot voorzorgcircels (zorgzame gemeente)

•

Inclusieagenda (zorgzame gemeente)

•

Project hittteplan (woon- en leefgemeente)

•

Project huisvesting bijzondere doelgroepen (vooralsnog strategie)

•

Proces bewust samenwerken (informatievoorziening)

•

Programma Weerbare Samenleving Veiligheidsregio Brabant-Noord (veiligheid)

3.7. Monitoring en evaluatie Monitoring en evaluatie vormen een essentieel onderdeel van het programma Weerbare en Veerkrachtige Gemeente Bernheze. Ze helpen ons niet alleen om verantwoording af te leggen, maar ook om tijdig bij te sturen, successen zichtbaar te maken en lerend te werken binnen een complex en dynamisch speelveld. Voor zowel inwoners, ondernemers, partners, gemeenteraad, college als de organisatie is het van belang om inzicht te hebben in de voortgang, effectiviteit en impact van het programma. Centrale vragen daarbij zijn: Zijn we op koers? Wat werkt en wat vraagt bijstelling? Wat merken inwoners er concreet van? We monitoren de voortgang op de vier programmalijnen, zoals benoemd in de doelen. Daarbij hanteren we een pragmatische en lerende aanpak. Concreet betekent dit: Datum

Evaluatie

Begin 2026

Enquête onder inwoners over de status van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid

Eind 2026

Voortgangsrapportage waarin kwalitatief en kwantitatief wordt teruggeblikt op de acties, behaalde resultaten, geleerde lessen en nieuwe inzichten

Eind 2027

Tweede enquête onder inwoners om de ontwikkeling te monitoren

Eind 2027

Eindrapportage met conclusies en aanbevelingen voor de vervolgfase

pagina 21

De programmaleider is verantwoordelijk voor het opstellen van rapportages en het organiseren van reflectiemomenten. De uitvoering gebeurt in samenwerking met alle betrokken teams en partners. De stuurgroep beoordeelt en stelt de voortgangsrapportages vast.

pagina 22

4. Financiën We kiezen voor een pragmatische en actiegerichte werkwijze. Gezien de omvang en complexiteit van de opgave is het op dit moment nog niet mogelijk om planmatig in te schatten welke activiteiten op welk moment plaatsvinden en wat hiervan precies de financiële consequenties zijn. Daarom werken we gedurende de looptijd van het programma met een programmabudget Weerbare en Veerkrachtige Samenleving. Binnen dit budget werken wij aan de activiteiten en is het mogelijk om investeringen te doen voor bijvoorbeeld lokale initiatieven, organiseren van bijeenkomsten, ondersteuning van specifieke competenties - zoals communicatie en participatie. In de reguliere P&C-cyclus wordt verantwoording afgelegd over de uitgaven en eventuele bijstellingen. Wanneer ontwikkelingen sneller verlopen dan de vaste rapportagemomenten toelaten, wordt de raad tussentijds middels een notitie ter informatie geïnformeerd. Daarnaast is personele inzet nodig om een extra impuls te geven aan de uitvoering en de versterking van onze dienstverlening. Waar mogelijk maken we gebruik van reeds beschikbare budgetten die bijdragen aan de doelstellingen van het programma. De begroting die hieronder wordt genoemd ziet op incidentele budgetten voor de komende twee jaar. Hierbij dient opgemerkt te worden dat binnen het programma diverse verkenningen worden uitgevoerd.

We kunnen nog niet voorzien welke benodigde middelen dit met zich meebrengt. Daarnaast is er binnen de reguliere taken inzet vereist. Deze uren zijn niet meegenomen in de begroting, maar zijn wel gecommuniceerd met de betreffende teams.

4.1. Budget vanuit landelijke- en regionale middelen Op dit moment zijn nog geen directe en structurele middelen beschikbaar gesteld aan individuele gemeenten voor het versterken van maatschappelijke weerbaarheid. Wel is er in de Voorjaarsnota vanaf 2027 structureel € 70 miljoen beschikbaar gesteld voor maatschappelijke weerbaarheid, met een voorinvestering van € 10 miljoen in 2025 en € 20 miljoen in 2026. Deze middelen worden vooralsnog ingezet op het ontwikkelen van noodsteunpunten en burgerhulpverlening21, het versterken van veiligheidsregio’s, het lanceren van een landelijke publiekscampagne en evaluatie en onderzoek. Het geld wordt verdeeld via de veiligheidsregio’s, waarbij het uitgangspunt is dat besteding plaatsvindt op basis van gezamenlijke besluitvorming met de betrokken gemeenten22. De Veiligheidsregio’s beschikken momenteel niet over deze middelen; de verdeling dient nog plaats te vinden. Hierbij worden ook landelijke kosten ‘afgeroomd’; denk hierbij aan de landelijke campagne Denk Vooruit. Ook voor komende jaren zal het deel dat regionaal te besteden is 21 Dit ziet op burgerhulpverlening in de warme fase en niet op het in beeld brengen van het sociaal weefsel in koude

fase. 22 Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau pagina 14-15 pagina 23

aanzienlijk lager zijn dan het genoemde totaalbedrag. Het ligt namelijk in de lijn der verwachting dat ook voor landelijke crisiscommunicatie (denk aan C2000) de nodige aanpassingen uitgevoerd moeten worden. Belangrijk om te benadrukken is dat deze landelijke middelen geen extra regionale middelen zijn. Vanaf 2026 worden veiligheidsregio’s gekort op hun bestaande financiering voor crisisbeheersing en communicatie. Het bedrag dat zij hierdoor minder ontvangen, komt naar verwachting nagenoeg overeen met de middelen voor versterking van maatschappelijke weerbaarheid — waardoor deze inzet feitelijk gelabeld is. De inzet van deze middelen in de Veiligheidsregio Brabant-Noord is gekoppeld aan de regionale programma-opzet, waarbij het AB beslist over de daadwerkelijke besteding. Voor 2025 en 2026 wordt o.a. geïnvesteerd in een pilot omtrent de inrichting van regionale- en lokale noodsteunpunten en de ontwikkeling van een regionaal communicatieplan Denk Vooruit Campagne. Deze middelen zijn bestemd voor onderzoek en ondersteuning bij inventarisaties, niet voor de daadwerkelijke inrichting van noodsteunpunten. Voor die inrichting dragen de gemeenten — waaronder Bernheze — (vooralsnog) zelf de kosten. Door onze actieve deelname heeft de Veiligheidsregio wel de advieskosten voor locatiebeoordeling op zich genomen.

De VNG en de Veiligheidsregio’s blijven zich inzetten voor meer middelen om de inzet van gemeenten en veiligheidsregio’s op het gebied van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht te versterken en concreet vorm te geven. Hierbij wordt o.a. gekeken naar de gelden die voor de NAVO-norm zijn gereserveerd, maar landelijk niet besteed worden. Gelet op bovenstaande is de verwachting dat de volgende inzet vanuit de regionale middelen wordt bekostigd. Onderwerp

2026-2027

Uitwerken coördinatie burgerhulp in (warme) crisis situaties Exclusief verzekeringen burgerhulpverleners

Regionale gelden

Integrale oefeningen / simulaties organiseren met inwoners en ondernemers

Regionale gelden

Hierbij zal ook ambtelijke capaciteit van verschillende teams benodigd zijn om te komen tot uitvoering en implementatie hiervan.

4.2. Budgetten lopende projecten / opgaven Voor de projecten waarmee aansluiting wordt gezocht is het betreffende team zelf verantwoordelijk voor toekenning van de benodigde budgetten. De wijze van financiering is niet opgenomen in dit programma.

pagina 24

4.3. Gebruik maken van reeds beschikbare budgetten We maken vanuit het programma gebruik van onderstaand budget, welke reeds beschikbaar is gesteld via de huidige begroting 2026: Onderwerp

2026-2027 in € excl. index

Enquête inwoners

47.064

4.4. Te vragen budget voor het programma Op dit moment wordt de volgende verdeling voorzien voor de komende twee jaar om uitvoering te geven aan het programmaplan: Onderwerp

2026-2027 in €

Programmaleider Weerbare en Veerkrachtige samenleving 23

250.000

Inzet Zorgzame gemeente24

150.000

Communicatieplan

25.000

Uitvoering communicatieplan

50.000

Middelen uitvoering25

30.000

Totaal

505.000

4.5. Mogelijk structureel budget Vooruitlopend op de verkenningen die in het programma worden gestart ligt het in de lijn der verwachting dat daar een behoefte voor een structurele investering uit voort vloeit. Dat ziet op de huidige verkenning naar lokale noodsteunpunten en de verkenning omtrent optimalisatie en verbinden (fysiek en digitaal) van het sociaal weefsel. Zodra deze verkenningen zijn afgerond worden de benodigde budgetten in de P&C cyclus meegenomen. Overeenkomstig de huidige inschatting is voor de inrichting van zes lokale noodsteunpunten26 €600.000 benodigd is.

23 De programmaleider zorgt o.a. voor de coördinatie van het programma, aansluiting landelijke- en regionale

ontwikkelingen, leiden werkgroepen, monitoren voortgang verbonden projecten, in kaart brengen kwetsbare verblijflocaties, inventariseren ondersteuningsmiddelen sociaal weefsel, in kaart brengen vitale infrastructuur en status van bijbehorende continuïteitsplannen en verkenning behoeften en mogelijkheden (financiële)steun noodpakketten. 24 De projectleider bij zorgzame gemeente is het eerste aanspreekpunt voor de programmaleider over de acties en lopende projecten die vanuit het team zorgzame gemeente worden uitgevoerd. Deze persoon sluit aan bij de bij werkgroep en ondersteunt o.a. bij de verkenning naar de ondersteuningsbehoefte van het sociaal weefsel. 25 o.a. voor vormgeving, publicaties, folders, zaalhuur, filmpjes etc. 26 Op dit moment wordt geadviseerd om 1 lokaal noodsteunpunt per ongeveer 5.000 inwoners aan te wijzen. pagina 25

4.6. Kosten programma Weerbare en veerkrachtige samenleving Door de gekozen werkwijze is het lastig planmatig in beeld te brengen wat de totale kosten van het programma zijn. Vandaar dat we voorstel een bestemmingsreserve te vormen. Hieronder hebben we een totaaloverzicht gemaakt van kosten die reeds in beeld zijn. 2026 in € Veiligheidsmonitor

2027 in €

Bestaand

23.532

23.532

Flexibele schil

Nieuw

102.000

102.000

Reserve transities*

Nieuw

75.000

75.000

Reserve nog nader te bestemmen

Nieuw

88.000

63.000

288.532

263.532

Totaal

*college is gemachtigd deze reserve in te zetten voor WMO, wet Jeugdzorg en Participatie. Daar voorziet de gevraagde inzet niet in. Deze post ziet wel op taken die voortvloeien uit het Breed Maatschappelijk Beleid. Dit is in lijn met de voorgestelde aanpassing om inzet van deze reserve te verbreden, zoals aangekondigd in de begroting.

De uren die benodigd zijn binnen de reguliere taken zijn niet meegenomen in genoemde programmabudget. De kosten die benodigd zijn voor de inrichting van lokale noodsteunpunten en het optimaliseren en verbinden (fysiek en digitaal) van het sociaal weefsel zijn hier niet in meer genomen. Ook is er nog geen zicht op de mogelijke kosten en investeringen voor 2028 en verder. Zodra hier meer zicht op is worden deze verwerkt in de reguliere P&C-cyclus.

pagina 26

5. Randvoorwaarden Om het programma Weerbare en Veerkrachtige Gemeente Bernheze succesvol uit te voeren, zijn een aantal randvoorwaarden essentieel. Deze voorwaarden zorgen ervoor dat we niet alleen ambities formuleren, maar ook de benodigde basis op orde hebben om deze ambities waar te maken. Ze raken aan cultuur, structuur, samenwerking en middelen, en sluiten aan bij de vijf beloften die wij binnen Bernheze hanteren voor onze dienstverlening. De eerste belofte, Wij zijn er voor iedereen, betekent dat inwoners, ondernemers, instellingen, sleutelfiguren en partners ons kunnen vinden en zich welkom voelen. Inwoners en ondernemers worden actief betrokken bij het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op weerbaarheid en veerkracht. Sterke Lokale Teams bieden hierbij ondersteuning en zijn goed bereikbaar, zowel fysiek als digitaal. Nabijheid en toegankelijkheid staan centraal, zodat iedereen eenvoudig toegang heeft tot passende ondersteuning. De tweede belofte, Wij zijn helder en duidelijk, gaat over duidelijke kaders en goede afspraken. Er is een gedeelde visie op weerbaarheid en veerkracht, en taken, rollen en verantwoordelijkheden zijn helder belegd — zowel binnen de organisatie als richting inwoners, ondernemers, sleutelfiguren en professionals.

Communicatie is afgestemd op doel en doelgroep, en integrale werk- en overlegstructuren zijn op verschillende niveaus stevig verankerd. Ook worden beleidsdocumenten geanalyseerd op overlap en waar nodig op elkaar afgestemd. Bij de belofte Wij zijn transparant staat het maken van duidelijke afspraken met ons professioneel netwerk centraal. We communiceren helder wat we van inwoners en ondernemers verwachten in tijden van verstoring. Dit bevordert een gemeenschappelijke aanpak en zorgt voor een gedeeld beeld van verantwoordelijkheden. De vierde belofte, Wij zijn betrouwbaar, benadrukt dat we uitspreken wat we nastreven — zowel nu als in tijden van verstoring — en dat we deze afspraken ook daadwerkelijk nakomen. De kwaliteit van onze dienstverlening is hierbij leidend. Beheers- en noodmaatregelen van vitale processen en kwetsbare verblijflocaties worden geborgd en persoonsgegevens worden zorgvuldig behandeld. De laatste belofte, Wij maken dienstverlening zo makkelijk mogelijk, houdt in dat ondersteuning snel, efficiënt en laagdrempelig beschikbaar is. Het aanbod is eenvoudig vindbaar, aanvragen worden adequaat en snel beoordeeld, en Sterke Lokale Teams zijn goed toegankelijk voor inwoners. Naast deze vijf beloften is eigenaarschap een cruciale voorwaarde. De opgave is omvangrijk en complex, en vraagt dat betrokkenen verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen rol en taken.

De programmaleider is verantwoordelijk voor het behalen van de gestelde doelen en het monitoren van de projecten. Stuurgroep, management en werkgroep bespreken verbeterpunten gezamenlijk pagina 27

en zoeken naar oplossingen, waarbij open communicatie en integraliteit centraal staan. Er is ruimte om tussentijds aanpassingen door te voeren, en die ruimte wordt ook daadwerkelijk benut. Voor een succesvolle uitvoering is het nodig dat medewerkers voldoende tijd en ruimte krijgen om hun taken goed uit te voeren. Waar extra capaciteit nodig is, moet deze tijdig worden geworven. Heldere prioritering van projecten is noodzakelijk om focus te behouden en overbelasting te voorkomen. Het programma vraagt bovendien om actieve betrokkenheid van gemeenteraad en college. Hun rol is essentieel bij het stellen van kaders en prioriteiten, het beschikbaar stellen van middelen en het bieden van ruimte aan de organisatie om de activiteiten uit te voeren. Bestuurlijk eigenaarschap is daarmee een belangrijke randvoorwaarde: het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van Bernheze is immers een gezamenlijke opgave. Tot slot zijn draagvlak en borging van de uitvoering van groot belang. Het programmaplan dient breed te worden gedragen binnen de organisatie, door externe partners en de inwoners. Binnen de organisatie is een duidelijke structuur ingericht, met functionele overlegvormen, inzet van programmaleider en projectleiders, beschikbaarheid van financiële middelen, een communicatieplan en inbedding van benodigde capaciteit in teamplannen.

Deze randvoorwaarden zorgen ervoor dat het programma effectief, duurzaam en structureel kan worden uitgevoerd.

pagina 28

Bijlage 1. Strategische documenten Bestuursprogramma In het Bestuursprogramma 2022-2026 ‘Samen bouwen aan een veerkrachtig Bernheze’ zijn drie kernambities geformuleerd: 1. We gaan bouwen. 2. We gaan, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, werken aan veerkracht. Hierbij richten we ons op het versterken van de veerkracht van de mensen zelf en het vergroten van hun kwaliteit van leven. We houden daarbij in het bijzonder oog voor het welzijn van de meest kwetsbare inwoners. 3. We doen het samen. Samen met onze inwoners, onze ondernemers en (andere) belanghebbenden, de ambtelijke organisatie en, uiteraard, de gemeenteraad. Het programma Weerbare en veerkrachtige samenleving sluit aan bij de laatste twee kernambities en onderstaande uitwerkingen: •

Leefbare kernen. We gaan preventief aan de slag om de veerkracht van onze inwoners te versterken. Goede voorzieningen zijn, samen met een goed verenigingsleven, een belangrijke basis voor een gezonde zorgzame samenleving. Het zijn de plekken waar inwoners elkaar ontmoeten en saamhorigheid ontstaat.

•

Gezonde zorgzame gemeente. We vinden het belangrijk dat in Bernheze iedereen kan meedoen, mensen elkaar kennen en zorg dragen voor elkaar. Dit vraagt om zowel een zorgzame en sociale gemeenschap als om veerkrachtige en gezonde inwoners. Met algemene voorzieningen, die toegankelijk zijn voor iedereen, stel je mensen in staat om op een laagdrempelige manier op zoek te gaan naar de ondersteuning die zij nodig hebben. Ondersteuning die onze inwoners helpt om zelfredzaam en zelfstandig te zijn en mee te blijven doen. Toegankelijkheid en nabijheid zijn daarbij belangrijke kernbegrippen.

•

Een weerbare en veilige samenleving. Uit de peiling veiligheid en leefbaarheid blijkt dat inwoners zich over het algemeen veilig voelen in onze gemeente. We zijn daar blij mee en willen dat graag zo houden. Dat vraagt inspanning van alle veiligheidspartners en onze inwoners.

•

Regie op integrale aanpak en samenwerking. Alleen zijn we sneller, maar samen komen we verder. We maken tijd én capaciteit vrij om een grotere rol te kunnen spelen in de regio. We gaan vaker en actiever het gesprek aan met inwoners en (anders) betrokkenen.

•

Dienstverlening en sterke organisatie. Om mee te ontwikkelen met onze inwoners en ondernemers en aangesloten te kunnen blijven bij hun leefwereld(en) is het noodzakelijk om continu te blijven werken aan de kwaliteit van dienstverlening. We werken als gemeente aan het verbeteren van de toegankelijkheid van onze digitale dienstverlening. Fysiek blijven

pagina 29

we goed bereikbaar en beschikbaar, ook én juist voor inwoners die digitaal niet of minder vaardig zijn.

Staat van Bernheze 2026 In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 biedt de ambtelijke organisatie aan de gemeenteraad een update van de Staat van Bernheze aan, nadat in het presidium is aangegeven dat hier behoefte aan is. De thema’s waar in dit document op wordt ingezoomd, sluiten aan bij de thema’s die de landelijke Denktank Nederland 2040 onlangs publiceerde in Nederland 2040: een toekomstbeeld. Zij benoemen als urgente uitdagingen anno 2025: geopolitieke spanningen, vergrijzing, overbelaste zorg, groeiende ongelijkheid en dalend vertrouwen in de overheid. In deze Staat van Bernheze clusteren we de urgente uitdagingen onder de thema's: •

Weerbaarheid & Veerkracht

•

Samenredzaamheid

•

Ruimte

Weerbaarheid & Veerkracht Toenemende dreigingen De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) heeft in december 2024 alle burgemeesters per brief geïnformeerd over de militaire en hybride dreiging en de noodzaak om de maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid te verhogen. De effecten van klimaatverandering enerzijds en geopolitieke ontwikkelingen anderzijds resulteren erin dat een scenario van grootschalige of langdurige maatschappelijke ontwrichting steeds realistischer wordt. Nederland is nu al doelwit van cyberaanvallen, spionage en sabotage. Experts waarschuwen dat het niet de vraag is óf Nederland te maken zal krijgen met een meerdaagse stroomstoring, maar wanneer – ongeacht of dit veroorzaakt wordt door overbelasting van het net, of door een cyberaanval. Polarisatie en het belang van communicatie Tegelijkertijd worden tegenstellingen in onze samenleving (nog) steeds groter. Ze worden ook steeds breder uitgevochten, waarbij gemeentegrenzen allang niet meer de grenzen van de discussie bepalen. In gesprek blijven met elkaar is van ongekend belang. Maar om de zelf- en samenredzaamheid te vergroten is het belangrijk dat het voor eenieder duidelijk is wat van hem/haar wordt verwacht. Eén ding is zeker: een weerbare en veerkrachtige samenleving vraagt om inzet van iedereen.

We moeten dus voorbereid zijn op onzekere tijden en samenwerken aan een weerbare en veerkrachtige samenleving, waarbij we zowel het risico van verstoringen minimaliseren als onszelf snel herstellen of aanpassen aan nieuwe omstandigheden. De landelijke en regionale ontwikkelingen om de zelf- en samenredzaamheid van de samenleving en de continuïteit van vitale processen te versterken volgen zich op dit moment in rap tempo op. Deze ontwikkelingen vertalen pagina 30

we naar Bernheze, wat vraagt om samenwerken intern en extern, alsook om vertrouwen in elkaar en effectieve communicatie. Want alleen samen kunnen we werken aan een weerbaar en veerkrachtig Bernheze. Samenredzaamheid Breed Maatschappelijk Beleid In het uitvoeringsprogramma Breed Maatschappelijk Beleid werken we vanuit samenredzaamheid samen met inwoners en maatschappelijke partners om uitdagingen op het gebied van het welzijn van onze inwoners aan te pakken. Ook hier ligt een sterke focus op veerkracht en ook op gezondheid. We willen dat iedereen in Bernheze mee kan doen, zich kan ontwikkelen, ontspannen en anderen kan ontmoeten. Onze veranderende inwoner Met het oog op de toekomst zien we een aantal belangrijke ontwikkelingen die het welzijn van onze inwoners en het thema samenredzaamheid beïnvloeden. Daarnaast verandert de samenstelling van onze bevolking. Het aantal internationale werknemers neemt toe, we bieden opvang aan Oekraïense vluchtelingen en ook de komst van een asielopvanglocatie behoort tot de mogelijkheden. Deze ontwikkelingen zorgen voor extra druk op de bestaande zorg- en welzijnsdiensten. Technologische vooruitgang is hier ook van invloed op. Hoewel innovaties bijdragen aan betere mobiliteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid van zorg, kunnen niet alle inwoners hier even goed mee omgaan.

Dit vergroot de ongelijkheid in toegang tot zorg, mede door de complexiteit van regelgeving. Leefbaarheid onder druk Al deze ontwikkelingen dragen eraan bij dat de leefbaarheid in onze kernen onder druk komt te staan. Dit vraagt om blijvende aandacht voor de bereikbaarheid en zichtbaarheid van zorg en ondersteuning, het behoud van sociale samenhang en het voorkomen van uitsluiting. Ook het versterken van lokale netwerken, het signaleren van kwetsbaarheid en het inspelen op verschillen tussen kernen wordt steeds belangrijker. De leefbaarheid hangt in toenemende mate af van hoe goed we deze aandachtspunten in beeld houden en of we er tijdig op inspelen. Ook hier geldt dat een veerkrachtige samenleving inzet en gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt van eenieder.

pagina 31

Bijlage 2. Overzicht programmalijnen

pagina 32

Bijlage 3. Definities Weerbare en veerkrachtige samenleving Een weerbare en veerkrachtige samenleving is een samenleving waarin mensen, gemeenschappen, voorzieningen en systemen zowel in staat zijn om voorbereid te zijn op en weerstand te bieden tegen druk, tegenslag of risico’s (weerbaarheid), als om tijdens en na een verstoring effectief te functioneren, zich aan te passen en te herstellen (veerkracht). Verstoring kan zowel maatschappelijk van aard zijn, zoals crisissen of uitval van vitale systemen, als persoonlijk, zoals ziekte, verlies of andere uitdagingen in het dagelijks leven. In een weerbare en veerkrachtige samenleving vullen beide dimensies elkaar aan: bewoners, gemeenschappen, professionele netwerken en vitale processen kennen hun kwetsbaarheden, hebben voorbereidingen getroffen, kunnen adequaat functioneren tijdens verstoringen en herstellen én leren van tegenslagen, zowel in crisissituaties als in het dagelijks leven. Weerbaarheid Weerbaarheid27 verwijst naar het vermogen om in de voorbereidende of ‘koude’ fase adequaat te anticiperen op mogelijke uitdagingen, tegenslagen of risico’s. Het gaat om het behouden en versterken van bestaande structuren, processen, netwerken en voorzieningen vóórdat een verstoring zich voordoet. Weerbaarheid omvat: •