bestemmingsplan 'Achterstraat-Delst' - Bijlage T5 vooronderzoek NGE, gemeente Bernheze
Tekst van het document
5.9
Nee, geen grondgevechten binnen het werkgebied.
-
Nee, exacte locatie neergestorte vliegtuig is onbekend.
-
Ja, munitieruimingen binnen het werkgebied. Ja, gevechten binnen het werkgebied. Ja, gevechten binnen het werkgebied. Ja, militaire infrastructuur binnen het werkgebied.
6
-
6
6 6 7
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving
Literatuur
22 september 1944
BOL 176, 178-179
23 september 1944
24 september 1944
25 september 1944
Vuurgevecht nabij kanaal tussen Heeswijk en Schijndel. Gevechten tussen Schijndel en Veghel aan.
Vuurgevecht nabij Kasteel Heeswijk. Beschietingen van Veghel.
DRI 111
Duitse troepen trokken vanuit Veghel naar Dinther. ’s Avonds trokken de troepen weer terug. Britse eenheden trekken door Nistelrode en stuitten twee maal op Duitse troepen te Heesch.
DRI 112113, HEI 18
74047 / RO-210306 versie 0.1
Internationale archieven
Luchtfoto 1944, 5 oktober 1944, 6 oktober 1944, 15 oktober 1944, 25 november 1944
NIMH, collectie 447, inv. 18
DID1 75, 76-79, DID2 75, DRI 109 DRI 109110, 112 BOL 191
Glider neergekomen te Heeswijk. Duitse verkenning naar Heeswijk. Duitse troepen in Dinther.
Grote hoeveelheid Duitse artillerie te Dinther opgesteld. Amerikaanse luchtaanval op troepenconcentratie te Zwanenburg.
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven
NIMH, collectie 447, inv. 18 HEI 18
BOE 145146, BOL 229, DID1 113115, DID2 109, MAR2 567 BOL 229
TNA, WO 171/638, WO 171/1250, 171/1254
DRI 114, 121-123
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 22 van 373
Analyse Relevant?
Hoofdstuk/ Paragraaf
Ja, vuurgevecht binnen het werkgebied.
6
Nee, geen grondgevechten binnen het werkgebied.
-
Ja, vuurgevecht binnen het werkgebied. Nee, geen beschietingen binnen het werkgebied. Nee, betreft geen crash.
6
Ja, vuurgevechten binnen het werkgebied. Nee, geen grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, geen gevechten of beschietingen binnen het werkgebied.
6
Ja, grondgevechten en beschietingen binnen het werkgebied.
6
Ja, beschietingen vanuit het werkgebied.
6
Nee, specifieke locatie niet bekend.
-
-
-
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 25-27 Beschietingen van Nuland. september 1944 26 september Grondgevechten in en ten 1944 westen van Heesch.
Beschietingen van Geffen. Dinther aangevallen met raketten door Typhoons.
Verdedigingslinie ten oosten van ’sHertogenbosch opgeworpen. Villa Puttershoek aangevallen.
27 september 1944
Literatuur GEN 23
BOE 146147, 147148, BOL 234, DID1 114115, DID2 109110 BOE 147
BHIC, toegang 7825, inv 1400, NIMH, collectie 447, inv. 18
DRI 114, 117, 121123, HEI 18 GEN 23
BHIC, toegang 7602, inv. 59, inv. 60, inv. 515, inv. 629
ZWA2 363
Duitse tegenvaanval te Heesch. Gedurende de dag artilleriebeschietingen.
DID1 115, DID2 110111, DRI 120 DID2 111
74047 / RO-210306 versie 0.1
Analyse Relevant? Nee, beschietingen buiten het werkgebied.
Hoofdstuk/ Paragraaf -
Ja, grondgevechten en beschietingen binnen het werkgebied.
6
Nee, beschietingen buiten het werkgebied. Ja, raketaanval binnen het werkgebied.
-
Nee, geen meldingen van specifieke stellingen binnen het werkgebied.
-
Nee, luchtaanval uitgevoerd op meer dan één kilometer van het werkgebied. Nee, luchtaanval uitgevoerd op meer dan één kilometer van het werkgebied. Ja, grondgevechten en beschietingen binnen het werkgebied.
-
Nee, geen gevechten binnen het werkgebied.
-
TNA, AIR 37/715
Nee, geen melding van beschietingen.
-
TNA, WO 171/1250
Nee, geen meldingen van grondgevechten.
-
Internationale archieven
Luchtfoto
TNA, WO 171/1252, 171/1254
TNA, AIR 27/1134, 27/1489 en 37/715, 37/1449, 40/747
2 oktober 1944
GEN 23
Luchtaanval op Nuland.
Amerikaanse front overgenomen door 7th Armoured Division. Verkenning door Spitfire jachtvliegtuigen binnen de gemeente Bernheze. Verkenning langs weg tussen Heesch en ’sHertogenbosch.
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven
BHIC, toegang 7825, inv 1400
NGE-Risicokaart Bernheze
TNA, WO 171/638, 171/1254, NARA, RG 242, T-314/R1624
Pagina 23 van 373
4.11
-
6
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving Gevechten te Heeswijkse brug. 28 september Vuurcontact bji westelijke 1944 toegang naar Heeswijk Grondgevechten bij Heesch. 29 september Bevrijding Middelrode en 1944 Berlicum. Gevechten rond Zoggel.
Analyse Relevant? Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Ja, vuurgevecht binnen het werkgebied. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, grondgevechten buiten het werkgebied. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, grondgevechten en beschietingen buiten het werkgebied. Nee, beschietingen buiten het werkgebied.
Hoofdstuk/ Paragraaf 6
Nee, exacte locatie neergestorte vliegtuig is onbekend. Ja, boobytraps binnen het werkgebied. Nee, beschieting buiten het werkgebied. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, grondgevechten buiten het werkgebied. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, grondgevechten buiten het werkgebied. Nee, geen beschietingen binnen het werkgebied.
-
DRI 146
Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
-
DRI 149, HEI 21
Ja, vuurgevechten binnen het werkgebied.
6
Literatuur HEI 19
WAR
Eind septemberbegin oktober 1944 1 oktober 1944 3 oktober 1944 4 oktober 1944 8 oktober 1944 10 oktober 1944 11 oktober 1944
Beschieting van Nuland en Geffen.
BOE 200
Supermarine Spitfire neergestort te Ossweg. Boobytraps aangelegd aan bruggen. Artilleriebeschieting Nuland. Duitse tegenaanval op Heeswijkse hei. Duitse tegenaanval Geffen.
SGLO T4445 WAR
Duitse infiltratie te Laverdonk. Duitse tegenaanval op Geffen. Geallieerd artillerievuur ten westen van Heesch en Heeswjik. Amerikaans transportvliegtuig neergestort achter Heeswijk. Duitse tegenaanval over het kanaal bij Dinther.
DRI 141142 WIE 17-18
74047 / RO-210306 versie 0.1
TNA, WO 171/1252
DID2 156
DID1 111, DRI 128
17 oktober 1944
NIMH, collectie 447, inv. 18
Luchtfoto
NARA, RG 242, T-314/R1624
Dorpen Nuland en Geffen werden aangevallen.
15 oktober 1944
Internationale archieven
WAR
30 september 1944
14 oktober 1944
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven NIMH, collectie 447, inv. 18
BHIC, toegang 1488, inv. 441
TNA, WO 171/638, 171/1252
TNA, WO 171/839
BHIC, toegang 7825, inv. 138
2 februari1 1945
HER 59 DRI 134 TNA, WO 171/839
NARA, RG 242, T-314/R1624
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 24 van 373
6 6 6 6 -
-
10.4 6 6 -
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 18 oktober Grondgevecht te Kameren. 1944 Vliegveld B.88 Heesch aangelegd.
20 oktober 1944 22 oktober 1944 22 oktober 1944-24 oktober 1944
Duitse patrouille over het kanaal bij Dinther. Raketaanval ten noorden van Wijbosch. Geallieerde aanval genaamd richting ’sHertogenbosch als onderdeel van ‘Operation Pheasant’.
24/25 oktober 1944
Heinkel He 111 neergestort te Dinthersedijk. Supermarine Spitfire neergestort te Nistelrode. Supermarine Spitfire neergestort te vliegtuig Heesch. V-1 neergekomen ten zuidwesten van vliegveld B.88. V-2 neergekomen te Vinkel. Supermarine Spitfire neergestort te Nistelrode.
29 november 1944 8 december 1944 13 december 1944 18 december 1944 20 december 1944
74047 / RO-210306 versie 0.1
Analyse Relevant? Ja, grondgevecht binnen het werkgebied. Ja, vliegveld aangelegd binnen het werkgebied.
Hoofdstuk/ Paragraaf 6
Nee, geen melding van gevechten. Nee, luchtaanval buiten het werkgebied. Nee, geen grondgevechten binnen het werkgebied.
-
Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
-
SGLO T4725 SGLO T4787
Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.
-
V2411
Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied.
8
V0148
Nee, V-2 neergekomen buiten het werkgebied. Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
-
Literatuur DRI 149, 150 FRA 109, GRI 408409, THU 56-59 DRI 150151 DRI 152 BAR 80, 81, 84, BOE 200, DID1 155, 155-156, 177-178, 178-179, GEN 9, 911, 39-41, 41-43, 4348, 49-51, HER 70, 71, KLE 213214 SGLO T4578A
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven
Internationale archieven
Luchtfoto
2 februari 1945
BHIC, toegang 1488, inv. 441
TNA, AIR 26/184, 27/954, 27/1136 en 37/715 TNA, WO 171/689, 171/839, 171/1309, 171/1385, BaBL, RH 26/712/16
SGLO T4824
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 25 van 373
10.1
-
5.10
-
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 30 december V-1 neergekomen te 1944 Loosbroek V-1 neergekomen op het vliegveld B.88 31 december V-1 neergekomen te 1944 Heeswijkseberg. V-1 neergekomen te Loosbroek. 1 januari 1945 Duitse luchtaanval als onderdeel van ‘Unternehmen Bodenplatte’ op vliegveld Heesch.
Duits vliegtuig neergestort te Zwanenburg.
Literatuur V2315
DRI 170, V0276 HEI 22
SGLO T4890 SGLO T4916
8 februari 1945
AVRO Lancaster is neergestort te Heesch. Supermarine Spitfire is neergestort op het vliegveld te Heesch. Messerschmitt Bf 109 neergestort te Nistelrode. V-1 neergekomen te Kievitsweg, Dinther. North American Mustang neergestort te vliegveld Heesch. V-1 neergekomen op 2 km van B.88. Supermarine Spitfire neergestort te Loosbroek.
9 februari 1945
Bom neergekomen te Vorstenbosch.
74047 / RO-210306 versie 0.1
Luchtfoto
BHIC, toegang 7602, inv. 59
DRI 70, FRA 109, GRI 408409, THU 5659, ZWA2 502 DRI 70, GRI 408409, DRI 171
7 januari 1945
Internationale archieven
V2421
Luchtaanval te Heeswijk.
2 januari 1945
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven
TNA, AIR 26/186, 27/1784, 27/1882 en 37/717
2 februari 1945
BHIC, toegang 7825, inv. 1 2 februari 1945
SGLO T5035 V0878 SGLO T5070
2 februari 1945
V1795 DRI 70, SGLO T5218 BHIC, toegang 7308, inv. 195
NGE-Risicokaart Bernheze
TNA, AIR 24/307 en 37/717
Pagina 26 van 373
Analyse Relevant? Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, luchtaanvallen binnen het werkgebied.
Hoofdstuk/ Paragraaf 8
Ja, vliegtuig neergekomen binnen het werkgebied.
5.10
Nee, exacte locatie luchtaanval is onbekend. Nee, exacte locatie neergestorte vliegtuig is onbekend. Ja, vliegtuig neergekomen binnen het werkgebied.
-
Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergekomen binnen het werkgebied.
-
Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Nee, exacte locatie neergestorte vliegtuig is onbekend.
8
Nee, exacte locatie neergekomen bom niet bekend.
-
8 8 8 4.12
5.10
8 5.10
-
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving V-1 neergekomen op 1 km van B.88. 1 februari V-1 neergekomen te 1945 Nistelrode. 4 februari V-1 neergekomen te B.88. 1945 V-1 neergekomen te Heeswijk-Dinther. 11 februari V-1 neergekomen te B.88. 1945 17 februari V-1 neergekomen te 1945 Loosbroek. V-1 neergekomen in bouwland te Heesch richting Vinkel. V-1 neergekomen te B.88. 18 februari 1945
21 februari 1945
22 februari 1945
25 februari 1945
26 februari 1945
Literatuur V1803
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven
Internationale archieven
Luchtfoto
V1889 V1915 V1916 V1965 DRI 70, V0852 V0855
BHIC, toegang 7602, inv. 499
Hoofdstuk/ Paragraaf 8
8
8 8 8 8 8 8
V-1 neergekomen te Dintherse Hoek. V-1 neergekomen te Kievitsweg. Supermarine Spitfire neergestort te Nistelrode. Luchtaanval op vliegveld Heesch.
DRI 70, V0872 V0878
Supermarine Spitfire neergekomen te Hooge Wijst. Supermarine Spitfire neergekomen op drie kilometer ten zuiden van vliegveld Heesch. Engels jachtvliegtuig neergekomen te Hazelberg. V-1 neergekomen te Dinther. V-1 neergekomen te Dinther.
SGLO T5289
Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Nee, exacte locatie neergestorte vliegtuig is onbekend. Nee, exacte locatie van luchtaanval is onbekend. Geen luchtfoto beschikbaar. Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
SGLO T5288
Nee, precieze locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
-
DRI 70-71
Nee, exacte locatie neergekomen vliegtuig is onbekend. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied.
-
74047 / RO-210306 versie 0.1
V2412
Analyse Relevant? Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied.
BHIC, toegang 7602, inv. 499
SGLO T5274 ZWA2 555
V1079 DRI 71, V1104
BHIC, toegang 7602, inv. 499
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 27 van 373
8 8 -
-
8 8
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving V-1 neergekomen te Nistelrode. 28 februari V-1 neergekomen te 1945 Heeswijk. 1 maart 1945 V-1 neergekomen te Nistelrode. 3 maart 1945 V-1 neergekomen te Slabroek. 5 maart 1945 V-1 neergekomen te B.88. 16 maart 1945 22 maart 1945
23/24 maart 1945 29 maart 1945
30 maart 1945
9 april 1945
30 april 1945
V-1 neergekomen te Dinther. Supermarine Spitfire neergekomen op vliegveld te Heesch. De Havilland Mosquito is neergekomen te Papendijk. V-1 neergekomen te Schijndelse Steeg. V-1 neergekomen te Vorstenbosch. V-1 neergekomen te Donzel. V-1 neergekomen te Heesch Meerdere V-1’s neergekomen te B.88
Supermarine Spitfire neergestort te vliegveld Heesch. Hawker Typhoon neergestort te vliegveld Heesch. Supermarine Spitfire neergestort te vliegveld Heesch.
74047 / RO-210306 versie 0.1
Hoofdstuk/ Paragraaf 8
SGLO T5419
Analyse Relevant? Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 mogelijk neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergekomen binnen het werkgebied.
SGLO T5428
Nee, vliegtuig neergekomen buiten het werkgebied.
-
DRI 181, V1581 V1588
Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied. Ja, V-1 neergekomen binnen het werkgebied.
8
Ja, vliegtuig neergekomen binnen het werkgebied.
5.10
SGLO T5529
Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.
5.10
SGLO T5602
Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.
5.10
Literatuur V1088
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven BHIC, toegang 7308, inv. 10.5, inv. 195, inv. 468
Internationale archieven
Luchtfoto
DRI 71, V1170 V2076 V1219 V2120, V2413 V1427
V1587
BHIC, toegang 7308, inv. 10.5, inv. 195, inv. 468 BHIC, toegang 7308, inv. 10.5, inv. 195, inv. 468
V1586 V2215, V2414, V2415 en V2416 SGLO T5453
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 28 van 373
8 8 8 8 8 5.10
8 8 8 8
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving Naoorlogs Munitieruimingen.
Schademeldingen.
Literatuur DRI 57-58, 157
DRI 157, 195-209, 210-211
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven Archieven EOD en MMOD, BHIC, toegang 7825, inv. 508, BHIC, toegang 7827, inv. 452, BHIC, toegang 7602, inv. 196, BHIC, toegang 7611, inv. 546, ESH, toegang 0927, inv. 238, inv. 329 Gemeentearchieven: BHIC, toegang 1487, inv. 1, inv. 68, inv. 169A, inv. 169B, Inv. 169C, inv. 180, inv. 187B, inv. 231D, BHIC, toegang 7825, inv. 138, inv. 682, inv. 683, inv. 816, inv. 817, inv. 818, inv. 1194, BHIC, toegang 7602, inv. 59, inv. 60, inv. 499, inv. 515, inv. 788, BHIC, toegang 7611, inv. 3, inv. 225, inv. 237, inv. 342, inv. 892, ESH, toegang 0927, inv. 201, inv. 387, inv. 482, inv. 483, inv. 484, inv. 485, inv. 486, inv. 542, inv. 543, inv. 641, inv. 664, inv. 706
Internationale archieven
Luchtfoto
19 september 1944, 2 oktober 1944, 5 oktober 1944, 6 oktober 1944, 15 oktober 1944, 25 november 1944
Analyse Relevant? Ja, munitie geruimd binnen het werkgebied.
Hoofdstuk/ Paragraaf 6.3
Ja, schademeldingen binnen het werkgebied.
Diverse
Ja, mijnenongeluk binnen het werkgebied. Nee, locatie van sterven vaak niet bekend.
9
Provinciale archieven: BHIC, toegang 127, inv. 34
Mijnenongeluk. Militairen en burgers begraven.
74047 / RO-210306 versie 0.1
DRI 174
Archieven MMOD Archieven MMOD BHIC, toegang 1487, inv. 1,
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 29 van 373
-
Bronnenmateriaal Datum Omschrijving
Literatuur
Munitiedumpingen.
25 april 1959
Brandbommen zouden in achterterrein hotel De Linde gelegen zijn. Militaire straaljager neergestort te Nistelrode.
Bronnenmateriaal Nederlandse archieven BHIC, toegang 1488, inv. 441, BHIC, toegang 7825, inv. 1, inv. 138, BHIC, toegang 7411, inv. 472, ESH, toegang 0927, inv. 238 Archieven EOD en MMOD, BHIC, toegang 7825, inv. 508 BHIC, toegang 7602, inv. 291
Internationale archieven
Luchtfoto
BHIC, toegang 7308, inv. 326
Tabel 2: Chronologische oorlogshandelingenlijst.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 30 van 373
Analyse Relevant?
Hoofdstuk/ Paragraaf
Ja, munitiedumpingen binnen het werkgebied. Nee, exacte ligging NGE onbekend.
9, 10.2 en 10.3
Nee, exacte locatie neergestort vliegtuig is onbekend.
-
-
4
ANALYSE LUCHTAANVALLEN
Gedurende de oorlogsjaren vonden enkele luchtaanvallen plaats in de gemeente Bernheze. Aan de hand van analyse van het beschikbare bronnenmateriaal is in onderstaande paragrafen bepaald of naar aanleiding van de bombardementen in de huidige gemeente Bernheze NGE-Risicogebieden kunnen worden afgebakend. 4.1
BOMBARDEMENT DE VELFT, 10 JUNI 1940
Rond half drie ’s nachts op 10 juni 1940 vond een van de eerste oorlogshandelingen op het grondgebied van de toenmalige gemeente Heesch plaats. Zo blijkt uit het een rapport van de politie, aanwezig in het gemeentearchief, dat in deze nacht een luchtaanval is uitgevoerd op ongeveer 700 meter ten zuiden van de Rooms-Katholieke kerk aldaar. Er zijn hierbij geen doden of gewonden onder de burgerbevolking en het personeel luchtbescherming gevallen. Wel was er materiële schade ter waarde van 2.000 gulden aan een gebouw en vee ontstaan. De exacte locatie van het bombardement wordt echter niet gegeven. Een maandrapport van de politie geeft meer duidelijkheid. Hieruit blijkt dat binnen een locatie plaatselijk genaamd De Velft een vliegtuigbom was gevallen en dat deze tot ontploffing is gekomen. Na de explosie begaf de veldwachter zich naar de locatie en zag dat nabij de woning genummerd B.127 een diep gat in de openbare weg was ontstaan en dat de woning aan de zijde van de weg geheel was weggeslagen. In het bronnenmateriaal is geen omnummering van de betreffende woning aangetroffen, waardoor de exacte locatie niet nagegaan kan worden. De krater had een diepte van ongeveer 3,50 meter en een diameter van 8,50 meter. Verder zijn er twee bomen ontworteld.
Volgens de burgemeester was er nog een bom gevallen die niet tot ontploffing was gekomen, waarna de omgeving is afgezet en werd afgezocht. Tijdens de zoekactie is er geen tweede bom aangetroffen, noch is er in de dagen erna een melding gekomen van een gevonden bom. Ook na de Tweede Wereldoorlog is geen bom in de omgeving van De Velft aangetroffen, zo blijkt uit de archieven van de MMOD en de EOD.
Figuur 2: Geallieerde stafkaart met hierop indicatief het gebied De Velft aangegeven (Bron: Kadaster)
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 31 van 373
Naar aanleiding van dit bombardement zijn de Operation Record Books (ORB’s) van verschillende Britse luchteenheden uit het Verenigd Koninkrijk geraadpleegd om te achterhalen welk vliegtuig dit bombardement heeft uitgevoerd. Er is echter geen melding aangetroffen van een aanval in de omgeving van Heesch op deze datum. Daarnaast is ook geen indicatie aangetroffen dat de bom afgeworpen was door een Duits toestel. Vervolgens is getracht om de exacte locatie van de neergekomen bom te achterhalen door middel van het gebruik van luchtfoto’s genomen kort na het bombardement. Verschillende luchtfotoinstanties zijn geraadpleegd, echter bleek de eerstvolgende luchtfoto van het gebied meer dan drie jaar na dato genomen te zijn. Aangezien de krater in de openbare weg ontstaan is, wordt verwacht dat deze binnen drie jaar is gedicht. Hierdoor is de exacte locatie van het bombardement, noch het type bom en vliegtuig, noch of er daadwerkelijk twee bommen zijn afgeworpen te achterhalen. De informatie omtrent dit bombardement is derhalve te summier om een NGE-Risicogebied af te bakenen. Conclusie Naar aanleiding van het bombardement op 10 juni 1940 kan geen NGE-Risicogebied afgebakend worden. 4.2
BOMMEN NEERGEKOMEN TE KAATHOVEN, 20 DECEMBER 1940
In het gemeentearchief van Heeswijk is het persoonsdossier van de burgemeester van deze gemeente is een melding aangetroffen van het neerkomen van vier bommen te Kaathoven om 6.15 uur, zie bijlage 3. De bommen weren op een afstand van ongeveer 50, 60, 80 en 100 meter van de woning te Kaathovensedijk 7. De bommen veroorzaakten drie kraters van 4 bij 5 meter en één krater van 1,5 bij 1 meter. Persoonlijke ongelukken hebben zich niet voorgedaan. Verder enkel glasschade. Uit een melding van de Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag is verder gebleken dat er één blindganger en enkele brandbommen zijn aangetroffen, zie bijlage 4. Naar aanleiding van deze melding zijn verschillende ORB’s geraadpleegd. Hieruit is gebleken dat er verschillende bombardementen in Duitsland hebben plaatsgevonden met 250 lbs en 500 lbs brisantbommen en 4 lbs brandbommen. Er zijn echter geen meldingen van bombardementen binnen of in de omgeving van de gemeente Berhneze. Hierdoor is ook niet bekend of er nog meer blindgangers aangetroffen kunnen worden.
Figuur 3: Kaathoven en Kaathovensedijk 7 aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 32 van 373
Vervolgens is getracht om de exacte locatie van de neergekomen bommen te achterhalen door middel van het gebruik van luchtfoto’s genomen kort na het bombardement. Verschillende luchtfoto-instanties zijn geraadpleegd, echter bleek de eerstvolgende luchtfoto van het gebied ook hier meer dan drie jaar na dato genomen te zijn. Hierdoor is de exacte locatie van het bombardement, noch het type bom en vliegtuig, noch of hoeveel bommen zijn afgeworpen te achterhalen. De informatie omtrent dit bombardement is derhalve te summier om een NGE-Risicogebied af te bakenen. Conclusie Naar aanleiding van het bombardement op 20 december 1940 kan geen NGE-Risicogebied afgebakend worden. 4.3
BRISANTBOMMEN NEERGEKOMEN TE KAMEREN, 13 OKTOBER 1941
Uit het gemeentearchief en de literatuur is gebleken dat op 13 oktober 1941 omstreeks 5.00 uur drie brisantbommen zijn neergekomen. Twee hiervan zijn ingeslagen in een boomgaard nabij de woning van P.H. van den Plas, in de melding aangegeven al Muggenhoek A. 156, en de derde bom in een roggeveld nabij P. van den Doelen te Kameren A.15, wat waarschijnlijk A.17 moet zijn. Naar aanleiding van deze melding zijn de locaties van de woningen proberen te achterhalen uit registers uit het gemeentearchief. Kameren A.17 blijkt tegenwoordig Kameren 2. Uit de registers is niet op te maken waar P.H. van den Plas precies heeft gewoond. Daarbij komt de straat Muggenhoek niet overeen met het wijknummer A. 156. A. 156 blijkt tegenwoordig Fokkershoek 13 te zijn. Hierdoor is niet bekend waar deze brisantbommen exact zijn ingeslagen. Vervolgens zijn de ORB’s van deze datum geraadpleegd. Hieruit is gebleken dat 373 vliegtuigen zijn uitgevlogen om doelen in Duitsland en Nederland te bombarderen. Eén Handley Page Hampden van No. 44 Squadron heeft deze nacht om 4.30 uur het vliegveld ’s-Hertogenbosch met twee 250 lbs G.P. brisantbommen afgeworpen. De resultaten van het bombardement zijn niet waargenomen. Een andere Hampden van hetzelfde squadron heeft om 4.00 uur het vliegveld Vught aangevallen met één 250 lbs bom. Hierbij is een explosie op de landingsbaan waargenomen.
Verder zijn er door enkele vliegtuigen van No. 83 Squadron meerdere niet-gespecificeerde doelen in onder andere Nederland aangevallen, waarbij de resultaten niet zijn waargenomen. Het is mogelijk dat één van deze vliegtuigen zijn bommen heeft afgeworpen in de omgeving van Kameren, echter is dit uit de ORB’s niet op te maken. Hierdoor is tevens niet bekend of er nog meer dan de drie waargenomen bommen zijn afgeworpen en dus als blindganger zijn ingeslagen. Om de exacte locaties van de ingeslagen bommen te achterhalen, is getracht om een luchtfoto van kort na het bombardement te bestellen. De eerste beschikbare luchtfoto van goede kwaliteit is genomen op 21 augustus 1942, bijna een jaar na het bombardement. Op deze luchtfoto zijn echter geen verstoringen waar te nemen die duiden op het inslaan en detoneren van brisantbommen. Hierdoor kunnen de exacte locaties van de neergekomen bommen niet achterhaald worden en is het derhalve niet mogelijk om een NGERisicogebied af te bakenen.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 33 van 373
Figuur 4: Kameren 2, Fokkershoek 13 en de Muggenhoek aangegeven op een luchtfoto van 21 augustus 1942 (Bron: NCAP).
Conclusie Naar aanleiding van het bombardement op 13 oktober 1941 kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. 4.4
BOMMEN NEERGEKOMEN TE KASTEEL HEESWIJK EN RETSEL, 7 AUGUSTUS 1942
Op 7 augustus 1942 worden de bewoners van Dinther en Heeswijk rond half vier ’s ochtends opgeschrikt door een grote brand ter plaatse van Retsel en de omgeving van Kasteel Heeswijk. Een vliegtuig was aangeschoten en stortte vermoedelijk neer in Den Dungen. Nog voor de crash had het vliegtuig een grote hoeveelheid brandbommen en enkele brisantbommen afgeworpen, zo blijkt uit de literatuur. Te Retsel was een brand ontstaan en verschillende woningen liepen schade op door de luchtdruk. Een woning te Dinther A.148 was dermate beschadigd dat deze ontruimd moest worden. Ongeveer zestig panden liepen enkel glas- en dakschade op. Ook een boerderij in de omgeving van het Kasteel Heeswijk ging in vlammen op. De exacte locatie hiervan is echter niet duidelijk. In het proces-verbaal van de veldwachter werd gesteld dat er geen doden of gewonden zijn gevallen en dat er geen ernstige branden zijn ontstaan. Hoopjes gemaaid koren en een hooiberg hadden wel vlam gevat. In totaal zouden ongeveer 50 brandbommen en één brisantbom zijn neergekomen. De brisantbom zou neergekomen zijn in een akker, grenzend aan de komt Dinther, aan de noordzijde van de provinciale weg Dinther-Veghel. Er was een kuil ontstaan van ongeveer zeven meter breed en twee meter diep. Hierdoor waren twee huizen zwaar beschadigd. Twee dagen na het neerkomen van de bommen zijn nog drie brandbussen gevonden.
Vermoedelijk worden hier 30 lbs brandbommen mee bedoeld, echter is dat niet helemaal duidelijk uit de melding op te maken.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 34 van 373
Figuur 5: Retsel en Kasteel Heeswijk aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron: Kadaster).
Naar aanleiding van deze meldingen is nagegaan welk vliegtuig de bommen binnen de gemeente heeft afgeworpen. Deze nacht is om 4.25 uur een Duitse jachtbommenwerper van het type Messerschmitt Bf 110F-4 neergestort te St. Michielsgestel. Mogelijk is dit het vliegtuig dat de burgers in de literatuur beschreven, echter werden deze vliegtuigen ’s nachts voornamelijk ingezet om geallieerde vliegtuigen uit te schakelen. Deze waren niet uitgerust met brandbommen. Twee uur eerder is een Vickers Wellington II neergestort te Rosmalen. Deze was uitgevlogen voor een aanval op Duisburg. Uit de ORB kan echter niet worden opgemaakt of deze het doel daadwerkelijk heeft aangevallen. Andere toestellen uit hetzelfde squadron zijn eerder teruggekeerd en hebben hun bommen in de Noordzee afgeworpen. Het vliegtuig was uitgerust met één 4.000 lbs H.C. bom en een grote hoeveelheid brandbommen, waarschijnlijk 4 lbs staafbrandbommen. De crash van dit vliegtuig komt grotendeels overeen met de beschrijving uit de literatuur. Hieruit kan geconcludeerd worden dat afgezien van de 4.000 lbs H.C. bom geen andere bommen van dergelijk kaliber of brisantbommen zijn neergekomen. Wel is het mogelijk dat er nog 4 lbs staafbrandbommen niet tot ontbranding zijn gekomen. De normale 4 lbs staafbrandbom bestaat uit een thermietlading. Het x-type bevat buiten de thermiet-lading ook nog een explosieve lading.
Achtergebleven niet ontbrandde 4 lbs brandbommen vormen in zijn algemeenheid geen risico voor het toekomstig gebruik. Wel is het noodzakelijk dat de (restanten) van 4 lbs brandbommen op een verantwoorde wijze worden afgevoerd. Uit de ORB’s blijkt niet dat het X-type zijn ingezet. Daarbij kan de exacte locatie van de neergekomen brandbommen niet worden achterhaald en betreffen dit geen 30 lbs brandbommen. Deze nacht heeft verder één vliegtuigtuig een ongeïdentificeerd vliegveld nabij Eindhoven aangevallen met twee 250 lbs en twaalf 40 lbs brisantbommen en acht 30 lbs brandbommen. Een Lancaster heeft verder tachtig 30 lbs brandbommen bij ’s-Hertogenbosch afgeworpen. Het is mogelijk dat deze twee vliegtuigen hun bedoelde doel niet hebben getroffen, echter is dat niet duidelijk op te maken uit het bronnenmateriaal. Om de exacte locaties van de ingeslagen bommen te achterhalen, is getracht om een luchtfoto van kort na het bombardement te bestellen. De eerste beschikbare luchtfoto van goede kwaliteit is meer dan een jaar
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 35 van 373
na het bombardement genomen. Daarbij zijn de inslaglocaties van brandbommen niet zichtbaar, aangezien deze slechts een geringe explosieve lading bevatten waardoor geen kraters werden geslagen. Uit het gemeentearchief kunnen de locaties eveneens niet worden achterhaald, aangezien er geen omnummeringslijsten van de gemeente Dinther aanwezig zijn gebleven. Derhalve kunnen de exacte locaties van de neergekomen bommen niet achterhaald worden en kan geen NGE-Risicogebied aangegeven worden. Conclusie Naar aanleiding van de neergekomen afwerpmunitie wordt geen NGE-Risicogebied afgebakend. De informatie omtrent dit bombardement is te summier. 4.5
BRANDFLESSEN GEVONDEN, 13 AUGUSTUS 1942
Een politierapport van 13 augustus 1942 meldt dat om 8.00 uur aan de veldwachter gemeld is dat te Zoggel brandbommen waren neergekomen. Nadat de burgemeester hiervan in kennis was gesteld, begaven de veldwachters zich naar de woning te Achterste Groes 34 te Zoggel, tegenwoordig bestaat dit nummer niet meer, waardoor de exacte locatie van de woning onbekend is. Hier bleek dat naast de woning een brandfles op een stuk bouwland was aangetroffen. Deze was gevuld geweest met fosforrubber en gedeeltelijk uitgebrand. In het weiland van de boerderij te Nieuwe Erven 24 zijn verder twee uitgebrande brandflessen aangetroffen. Bij nader onderzoek bleek dat in de nabijheid nog twee niet-ontbrande flessen lagen. Op de Vosberg, nabij Munnekens-Vinkel, zijn vier brandflessen tot ontbranding gekomen en ten slotte zijn er op de Hooge Wijst twee ontbrande flessen gevonden. De locaties zijn in het onderstaande figuur indicatief ingetekend. Hieruit blijkt dat de brandflessen over een groot gebied verspreid zijn neergekomen.
Figuur 6: Indicatieve locaties aangetroffen brandflessen 13 augustus 1942 (Bron ondergrond: ESRI).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 36 van 373
Brandflessen werden doorgaans niet door een vliegtuig, maar met behulp van een ballon afgeworpen. Derhalve zijn geen ORB’s geraadpleegd. Er wordt niet verwacht dat de exacte locaties waar brandflessen met behulp van ballonnen zijn afgeworpen, genoteerd zijn. De exacte hoeveelheid flessen die zijn afgeworpen zijn derhalve niet bekend. Er zijn geen luchtfoto’s van het gebied naar aanleiding van de neergekomen flessen geraadpleegd, aangezien deze brandflessen geen explosieve inhoud hebben die een krater kunnen achterlaten. Hierdoor zouden de inslaglocaties door middel van een luchtfoto niet achterhaald kunnen worden. Aangezien de exacte locaties van de neergekomen brandflessen niet te achterhalen zijn en het aantal afgeworpen brandflessen onbekend is, is de informatie omtrent het afwerpen van de brandflessen te summier om een NGE-Risicogebied af te bakenen. Conclusie Naar aanleiding van de neergekomen brandflessen kan geen NGE-Risicogebied afgebakend worden. 4.6
BRANBOMMEN NEERGEKOMEN TE KAMEREN, 2 OKTOBER 1942
Omstreeks 22.00 uur zijn op 2 oktober 1942 door de wachtmeester van de marechaussee uit Schijndel drie op elkaar volgende ontploffingen gehoord in de richting van Heeswijk. Enige minuten hierna was een rode gloed zichtbaar bij het Kasteel Heeswijk. Aldaar aangekomen bleek dat een boerderij behorende bij het kasteel in brand stond. Na het blussen werd alhier het omhulsel van een uitgebrande brandbom gevonden. Om 2.30 uur was de brand geblust, maar de hele boerderij was uitgebrand. In de omgeving werden naderhand nog vijf niet-ontbrande bommen aangetroffen. Uit de literatuur blijkt dat de boerderij van C. van den Broek te Kameren A.16 uitgebrand was, echter wordt in de omnummeringslijsten A.16 toegeschreven aan W. van Gaal. Hierdoor is de exacte locatie van de uitgebrande boerderij niet bekend. Tegenwoordig betreft de locatie A.16, Kasteel 6 te Heeswijk-Dinther. In het gemeentearchief van Heeswijk wordt ook van A.16 gesproken, echter is de bewoner hier niet genoemd.
Figuur 7: Geallieerde stafkaart met hierop Kasteel 6 aangegeven (Bron: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 37 van 373
Naar aanleiding van de neergekomen brandbommen is in de ORB’s gezocht naar het vliegtuig dat deze af geworpen heeft. Een bombardement in de buurt van Heeswijk is echter niet aangetroffen. Daarbij bevatten brandbommen over het algemeen een zeer geringe hoeveelheid explosieve lading, waardoor geen kraters werden geslagen die waargenomen kunnen worden op een luchtfoto. Dit gepaard met het feit dat onbekend is hoeveel brandbommen zijn afgeworpen en waar deze exact zijn neergekomen, kan geen NGERisicogebied worden afgebakend waarbinnen mogelijk brandbommen aanwezig kunnen zijn. Conclusie Naar aanleiding van neergekomen brandbommen op 2 oktober 1942 kan geen NGE-Risicogebied aangegeven worden. 4.7
BRANDBOMMEN NEERGEKOMEN TE BEUGT, 26 FEBRUARI 1943
Uit de literatuur blijkt dat in de avond van 26 februari 1943 een brandbom is neergekomen waardoor de schuur, stalling en een gedeelte van het dakbeschot van boerderij aan de Schanseweg te Beugt in brand zijn gevlogen. Dit zou vermoedelijk het gevolg zijn van noodafworp na een luchtgevecht. In het gemeentearchief van de gemeente Dinther is een kaart aangetroffen waarop de de locatie van de uitgebrande schuur staat ingetekend. In de literatuur en het archiefmateriaal zijn geen verdere meldingen aangetroffen betreffende het neerkomen van brandbommen. De ORB’s melden geen luchtgevecht of bombardement in de omgeving van Beugt. Hierdoor is het niet mogelijk om te achterhalen welk vliegtuig te Beugt de brandbommen heeft afgeworpen, wat het kaliber van de afgeworpen bommen was, wat de hoeveelheid van de afgeworpen brandbommen was en of er ook brisantbommen werden afgeworpen. Omdat brandbommen over het algemeen een zeer geringe explosieve lading bevatten, kunnen op luchtfoto’s geen kraters worden waargenomen naar aanleiding van het inslaan van brandbommen. concluderend wordt gesteld dat de informatie uit het geraadpleegde bronmateriaal te summier is om een NGE-Risicogebied af te bakenen.
Figuur 8: Verwoeste schuur en stalling aangegeven te Beugt (Bron: BHIC, toegang 7602, inv. 469).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 38 van 373
Conclusie Naar aanleiding van neergekomen brandbommen op 26 februari 1943 kan geen NGE-Risicogebied aangegeven worden.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 39 van 373
4.8
BRANDBOMMEN NEERGEKOMEN TE VINKEL, 22 JUNI 1943
Uit een politierapport van 22 juni 1943 is gebleken dat vier brandbommen te Vinkel zijn neergekomen. De luchtbeschermingsdienst meldde dat nabij de woning te B.223, tegenwoordig Vinkelssestraat 73, in Berkt één niet-ontbrande en drie uitgebrande brandbommen zijn aangetroffen. Schade of persoonlijke ongelukken zijn niet gemeld. De niet-ontbrande brandbom is meegenomen naar het gemeentehuis. Naar aanleiding van deze melding is in de ORB’s gezocht naar een aanval met brandbommen in de omgeving van Vinkel, echter is deze niet aangetroffen. Hierdoor is het niet bekend hoeveel brandbommen er zijn afgeworpen. Er zijn geen luchtfoto’s van na dit bombardement geraadpleegd, aangezien brandbommen geen verstoringen veroorzaken die op luchtfoto’s te zien zijn. Uit het bronnenmateriaal kan verder niet opgemaakt worden wat voor soort en hoeveel brandbommen zijn afgeworpen op 22 juni 1943. De informatie over dit bombardement is derhalve te summier om een NGE-Risicogebied af te bakenen. Er kan niet worden gesteld of en waar er nog blindgangers achtergebleven kunnen zijn.
Figuur 9: Vinkelssestraat 73 aangegeven op een moderne topografische kaart (Bron ondergrond: ESRI).
Conclusie Naar aanleiding van de neergekomen brandbommen op 22 juni 1943 kan geen NGE-Risicogebied afgebakend worden. 4.9
BOMBARDEMENT TE NISTELRODE, 27 APRIL 1944
In het gemeentearchief van Nistelrode is een melding gemaakt van het neerkomen van meerdere bommen in de nacht van 27 april 1944 in de gemeente Nistelrode zelf. Zo kwam bij de lokale wachtmeester de melding binnen dat er rond 0.30 uur bommen waren gevallen in een weiland gelegen aan de Achterstraat in de gemeente Nistelrode. Uit verder onderzoek is gebleken dacht op ongeveer 150 meter achter de schuur van boerderij B.70 vier bomkraters zichtbaar waren. De eerste bom was gedetoneerd en had een middellijn van acht meter en een diepte van vier meter. Een tweede bom was gedetoneerd op een perceel
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 40 van 373
grond toebehorende aan perceel B.33 en had eenzelfde middellijn en diepte. De derde en vierde bom vielen op een perceel te B.69 en hadden een middellijn van respectievelijk 14 meter en acht meter breed, zeven en vier meter diep. Enkele woningen hadden glasschade opgelopen. In de omgeving zijn geen blindgangers gevonden. De exacte locaties van de woningen zijn niet te achterhalen, aangezien in het gemeentearchief van Nistelrode geen omnummeringslijsten aanwezig zijn gebleken. Naar aanleiding van deze melding zijn de ORB’s van deze datum geraadpleegd. Hieruit is gebleken dat in de nacht van 26 op 27 april 1944 24 Mosquito bommenwerpers van Bomber Command zijn uitgevlogen voor een aanval op Keulen. Hierbij zijn geen meldingen gemaakt van vliegtuigen die een alternatief doel hebben gebombardeerd of onderweg problemen hebben opgelopen. Uit de ORB’s van 2TAF blijkt verder dat twee Mosquito bommenwerpers van No. 305 Squadron om 0.08 uur en 0.18 uur het vliegveld Volkel hebben aangevallen met elk vier 500 lbs M.C. brisantbommen. Het eerste vliegtuig nam twee detonaties waar op de landingsbaan. Het tweede vliegtuig heeft zijn bommen ten noordoosten van Volkel afgeworpen. Hiervan zijn de resultaten niet waargenomen. Hoewel Nistelrode ten noordwesten van Volkel lag, is het mogelijk dat dit vliegtuig binnen het werkgebied heeft gebombardeerd.
Dit kan echter niet met zekerheid worden gesteld. Verder zijn luchtfoto’s van de omgeving van de Achterstraat geraadpleegd om de exacte locatie van de krater en/of er nog meer kraters zichtbaar waren dan in het bronnenmateriaal is genoemd te achterhalen. De eerstvolgende luchtfoto van het gebied is op 12 mei 1944 genomen. Hierop zijn echter geen verstorigen waargenomen die op gedetoneerde afwerpmunitie duiden. Het is derhalve niet mogelijk om een NGERisicogebied af te bakenen. De exacte locatie van de neergekomen bommen zijn onbekend. Daarbij is het niet duidelijk of er nog meer bommen zijn afgeworpen dan de vier bommen zoals gerapporteerde in het gemeentearchief.
Figuur 10: Luchtfoto d.d. 12 mei 1944 met hierop de Achterstraat, Nistelrode aangegeven (Bron: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 41 van 373
Conclusie Naar aanleiding van de neergekomen bommen te Achterstraat kan geen NGE-Risicogebied afgebakend worden. De informatie betreffende dit bombardement is te summier. 4.10
LUCHTAANVAL KASTEEL HEESWIJK, 19 SEPTEMBER 1944
In het boek “Bericht van de Tweede Wereldoorlog in Heeswijk, Dinther en Loosbroek” is de melding gemaakt dat om 21.30 uur op 19 september 1944 meerdere Typhoons Kasteel Heeswijk hebben gebombardeerd en beschoten. Het kasteel zou geïdentificeerd zijn met lichtkogels, waarna deze onder vuur genomen werd. In de omgeving van de Abdij te Heeswijk zouden ook de kogels in de rondte vliegen. Deze melding uit de literatuur is de enige melding van een dergelijke aanval. Uit de ORB’s is gebleken dat deze dag geen Typhoons aanvallen in Nederland hebben uitgevoerd. Wel zijn er meerdere Mosquito jachtbommenwerpers uitgevlogen om verschillende spoorwegroutes aan te vallen. Ook zijn mechanische transporten, een brug over een kanaal, kruispunten van wegen en steigers aangevallen. De exacte locaties van deze aanvallen worden echter niet genoemd. Er zijn in totaal 23 x 500 lbs M.C. brisantbommen en vier 500 lbs T.I. (Target Identification) bommen afgeworpen en zijn verschillende beschietingen met boordgeschut en -machinegeweren uitgevoerd. Om na te gaan om het kasteel daadwerkelijk is aangevallen, zijn luchtfoto’s van kort na de aanval geraadpleegd. Deze luchtfoto is genomen op 6 oktober 1944, echter zijn op deze luchtfoto geen kraters waargenomen in de omgeving van het Kasteel. Het raadplegen van het AHN heeft eveneens geen aanvullende informatie over het bombardement opgeleverd.
Aangezien de melding uit de literatuur de enige betreft van deze luchtaanval en verder niet bekend is of het kasteel is aangevallen en zo ja, waarmee, is het niet mogelijk om een NGE-Risicogebied af te bakenen. De informatie wat betreft deze luchtaanval is te summier.
Figuur 11: Kasteel Heeswijk zichtbaar op een luchtfoto d.d. 6 oktober 1944 (Bron: NCAP).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 42 van 373
Conclusie Naar aanleiding van een luchtaanval op Kasteel Heeswijk op 19 september 1944 kan geen NGERisicogebied worden afgebakend. De informatie over deze luchtaanval is te summier. 4.11
RAKETAANVAL DINTHER, 26 SEPTEMBER 1944
Uit de literatuur is gebleken dat op 26 september 1944 rond 12.00 uur een luchtaanval op Dinther plaatsvond. In het boek “Bericht van de Tweede Wereldoorlog in Heeswijk, Dinther en Loosbroek” wordt gesproken van een bombardement en beschieting met boordwapens in de kom van het dorp. De bedoeling was om de Duitse troepen in de Laverdonk uit te schakelen, waarvoor de piloten zich op de molen bij Beugt diende te oriënteren. De verkeerde molen werd echter aangevallen, waardoor de molen “Nooit Gedacht” werd beschoten. In hetzelfde boek is een melding van een aanval van veertig Amerikaanse vliegtuigen op een troepenconcentratie te Zwanenbrug op 25 september 1944. Aangezien deze informatie van een ooggetuige komt, jaren na de oorlog is opgetekend en er geen verdere aanwijzingen zijn dat een dergelijke aanval op deze dag heeft plaatsgevonden, wordt er vanuit gegaan dat dit de aanval op 26 september 1944 betreft.
Figuur 12: Molen Kilsdonk, Molen Nooit Gedacht en munitieruiming raket weergegeven op een geallieerde stafkaart (Bron: Kadaster).
Het plaatsvinden van de raketaanval blijkt ook uit de ORB’s van No. 181 en No. 247 Squadron, 2nd Tactical Air Force. Hieruit blijkt dat er twee groepen van acht Typhoon jachtbommenwerpers tussen 9.10 en 11.21 uur zijn uitgevlogen om aanvallen in Nederland uit te voeren. Beide squadrons vallen uiteindelijk een plaatsje in het kaartvierkant qE.462403 aan, wat inderdaad Beugt is. De ORB’s meldden echter dat het beoogde doelgebied wel is geraakt. Hierop zijn in totaal 128 raketten afgevuurd. Hieruit blijkt dat er dus geen bommen zijn afgeworpen te Dinther, maar raketten werden afgevuurd. Het plaatsje werd beschouwd als vernietigd. Grote schade blijkt ook uit de literatuur en het gemeentelijke archiefmateriaal. Uit het eerdergenoemde boek blijkt dat meerdere huizen dermate hevig zijn beschadigd dat deze gesloopt dienden te worden. De locaties van deze huizen worden echter niet specifiek genoemd, enkel de namen
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 43 van 373
van de bewoners. Het gemeentearchief beschrijft ook meerdere schadelocaties in onder andere de Dorpsstraat, echter ontbreken hier omnummeringslijsten waardoor niet nagegaan kan worden waar tegenwoordig deze panden liggen. Uit het archief van de EOD is gebleken dat één 3 inch raket met een raketkop van 60 lbs SAP (semi-armour piercing) is aangetroffen in de Monseigneur van Oorschotstraat 1 te Heeswijk. Deze locatie is meer dan 500 meter van de molen “Nooit Gedacht” en nagenoeg één kilometer van de plaats Dinther. Aangezien naar aanleiding van de literatuurmeldingen en de archieven geen exacte locaties van de raketbeschietingen achterhaald kunnen worden, dient een luchtfoto van kort na de raketbeschieting geraadpleegd te worden. De eerstvolgende luchtfoto van goede kwaliteit is op 2 oktober 1944 genomen. Hierop zijn echter ter plaatse van Dinther, noch Beugt kraters of schade aan huizen waargenomen die kunnen duiden op het inslaan van raketten. Hierdoor is het niet bekend waar exact de raketbeschietingen hebben plaatsgevonden. Er kan derhalve geen NGE-Risicogebied worden afgebakend.
Figuur 13: Luchtfoto d.d. 2 oktober 1944 met hierop Molen Nooit Gedacht aangegeven (Bron: NCAP).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 44 van 373
Figuur 14: Luchtfoto d.d. 2 oktober 1944 van Beugt (Bron: NCAP).
Conclusie Naar aanleiding van een luchtaanval op Dinther op 26 september 1944 kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. De informatie over deze luchtaanval is te summier. 4.12
DUITSE AANVAL VLIEGVELD HEESCH, 1 JANUARI 1945
Na de bevrijding van Heesch en omgevingen werden door de geallieerden halvewege oktober 1944 begonnen met het aanleggen van een vliegveld te Nistelrode. Analyse naar de mogelijk aanwezigheid van NGE naar aanleiding van de aanwezigheid van dit vliegveld wordt verder uiteengezet in paragraaf 10.1. Op 1 januari 1945 vond de laatste grootschalige operatie van de Duitse luchtmacht, de Luftwaffe, plaats. Unternehmen Bodenplatte bestond uit het uitvoeren van meerdere aanvallen met ongeveer 1.100 Duitse jachtvliegtuigen op verschillende vliegvelden in Nederland, België en Frankrijk om deze vliegvelden en zo veel mogelijk geallieerde vliegtuigen en hangars dicht aan het front uit te schakelen. Zo zou de last op de grondtroepen van de Wehrmacht verlicht worden tijdens onder andere het Ardennenoffensief. Bij deze operatie is ook het Vliegveld Heesch aangevallen door Focke-Wulf Fw 190G-1 van Jagdgruppe 6. Uit de literatuur blijkt dat er ongeveer twintig van deze jachtvliegtuigen het vliegveld hebben aangevallen. Deze aanvallen waren gericht op de opstellocaties van de geallieerde vliegtuigen. Vermoedelijk werd Vliegveld Heesch verward met Vliegveld Volkel, dat ongeveer vijftien kilometer ten zuidoosten van Heesch lag.
Toen rond 9.30 uur de eerste Duitse jachtvliegtuigen boven het vliegveld verschenen, waren de Canadese vliegtuigen van twee squadrons al in de lucht voor het uitvoeren van routinewerkzaamheden als gewapende verkenningsvluchten. De vliegtuigen van een ander squadron stonden net op het punt om op te stijgen. Zij slaagden hier nog net in, echter moest No. 412 Squadron aan de grond blijven tot de aanval over was. De plaatsen waar nog vliegtuigen opsteld stonden, waren de voornaamste doelen voor de Duitse vliegtuigen, echter zouden de geallieerde vliegtuigen aan de grond uiteindelijk geen schade oplopen. Verder is slechts een dak van de keet van No. 411 Squadron geraakt waardoor er een gat in het dak is
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 45 van 373
ontstaan. De uiteindelijke schade was erg gering. Derhalve wordt ook geen NGE-Risicogebied afgebakend. Verder is niet bekend welke van de opstellocaties op het vliegveld allemaal zijn aangevallen.
Figuur 15: Luchtfoto d.d. 2 februari 1945 van Vliegveld Heesch met hierop opstellocaties weergegeven (Bron: Kadaster),
Conclusie Naar aanleiding van de Duitse luchtaanval op het Vliegveld Heesch op 1 januari 1945 tijden Unternehmen Bodenplatte wordt geen NGE-Risicogebied afgebakend. Slechts enkele beschietingen hebben plaatsgevonden en de veroorzaakte schade was gering. Daarbij is onbekend welke opstellocaties aangevallen geven.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 46 van 373
5
ANALYSE NEERGESTORTE VLIEGTUIGEN
Gedurende de Tweede Wereldoorlog zijn verschillende vliegtuigen neergestort binnen de huidige gemeente Bernheze. Het betrof geallieerde vliegtuigen, die ten prooi vielen aan Duits luchtafweergeschut of jachtvliegtuigen, maar ook enkele Duitse toestellen, die vanwege luchtafweergeschut, beschieting van een geallieerd vliegtuig of onbekende reden crashten. In veel gevallen werden vliegtuigwrakken direct geruimd na het neerstorten. Indien echter (delen van) vliegtuigwrakken in de bodem zijn achtergebleven, dient rekening te worden gehouden met een mogelijkheid tot achtergebleven NGE, alsook radioactieve onderdelen, asbestverontreiniging en/of achtergebleven stoffelijke overschotten. In dit hoofdstuk worden de vliegtuigcrashes in de huidige gemeente Bernheze beoordeeld en geëvalueerd, waarbij wordt onderzocht óf en zo ja, waar, mogelijke vliegtuigwrakken in de bodem aanwezig zijn. Aangezien het slechts zelden voorkomt dat een exacte crashlocatie bekend is, kan in vele gevallen geen specifieke locatie worden aangeduid. Van enkele crashes zijn desalniettemin (indicatief) de locaties vastgesteld aan de hand van beschikbaar bronnenmateriaal. De vliegtuigcrashes worden chronologisch geanalyseerd in de onderstaande paragrafen. 5.1
HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE HEESCH, 7/8 JULI 1941
Uit de literatuur is gebleken dat om 2.10 uur een Handley Page Hampden I bommenwerper van No. 106 Squadron in de nacht van 7 op 8 juli 1941 is neergestort te Heesch na neergeschoten te zijn door een Duits vliegtuig van I/NJG 1, zie bijlage 2. In deze melding is geen specifieke locatieomschrijving opgenomen.
Figuur 16: Heesch en de Meursstraat aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron ondergrond: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 47 van 373
In een melding van de lokale veldwachter van de gemeente Heesch bleek dat deze in de omgeving van Kerkeind ter hoogte van Meursstraat 1 een brandend vliegtuig is neergekomen in een perceel bosgrond. Na de crash vonden er ontploffingen van mitrailleurpatronen plaats en brandde een gedeelte van het bos af. Alhier werden drie lijken aangetroffen. Bij verschillende luchtfoto-instanties is verder gezocht naar een luchtfoto die kort na het neerstorten van het vliegtuig ter plaatse van Kerkeind is genomen. Deze is echter niet beschikbaar gebleken. Het raadplegen van het AHN heeft eveneens geen aanvullende informatie over de crashlocatie opgeleverd. Aangezien de exacte locatie van het neergestorte toestel niet kan worden bepaald, kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. Conclusie Naar aanleiding van het neerstorten van dit vliegtuig in de nacht van 7 op 8 juli 1941 kan geen NGERisicogebied worden afgebakend. De exacte locatie van het neergestorte vliegtuig kan niet achterhaald worden. 5.2
AVRO LANCASTER NEERGEGESTORT TE KLEINWIJK, 9/10 APRIL 1943
In de avond van 9 april 1943 om 23:34 uur is een Avro Lancaster III bommenwerper van No. 9 Squadron neergestort te Kleinwijk, ongeveer één kilometer ten noordwesten van Nistelrode.
Figuur 17: Kleinwijk en Nistelrode aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron ondergrond: Kadaster).
Het vliegtuig was vermoedelijk reeds in de lucht geëxplodeerd, want de wrakstukken lagen verspreid over een strook van anderhalve kilometer breedte en 4 à 5 kilometer lengte. Twee motoren lagen één kilometer noordelijk van het vliegtuig. Op 500 meter van het vliegtuig lag een mitrailleurkoepel met twee machinegeweren en een partij munitie. Een brandbom met een lengte van 70 cm lag op 15 meter van een boerderij die bewoond werd door A. van Rosmalen te Weijen A.25 in Nistelrode. Een andere brandbom was uit elkaar geslagen op twee meter afstand van de boerderij van J. van Lanen te Zevenbergen A.128 in Nistelrode. Door directe bestrijding met zand is de brand gesmoord, zo blijkt uit de literatuur.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 48 van 373
Figuur 18: De straat ‘Weijen’, met rood aangegeven op de kaart (Bron ondergrond: Kadaster).
Figuur 19: Zevenbergen weergegeven op een geallieerde stafkaart. Ongeveer twee kilometer ten noorden van Kleinwijk (Bron ondergrond: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 49 van 373
Een cylindervormige stalen buis viel door het dak van een berghok, versplinterde een dikke houten zoldering en drong door een cementenvloer de grond in. Deze bergplaats was aangebouwd tegen de woning van A. van den Boogaard te Donzel A.45 bij Nistelrode. Uit de vliegtuigresten werden zes stoffelijke resten van vliegers geborgen. Een Engelse vlieger werd zonder parachute dood gevonden in een weiland op het Ven, gelegen op de grens van Nistelrode en Veghel. In de gemeente Erp of Boekel werd een overlevende Engelse vlieger aangehouden die met parachute uit dit vliegtuig was gesprongen. Aangezien er geen omnummeringslijsten van de gemeente Nistelrode in de archieven aanwezig waren, kunnen de locaties A.25, A.45 en A.128 niet exact worden achterhaald. Op basis van de staatnamen blijkt echter dat de genoemde locaties op grote afstand van elkaar lagen. In de literatuur, noch ander bronnenmateriaal zijn meldingen opgenomen aangaande de specifieke locatie van deze crash. Bij verschillende luchtfoto-instanties is verder gezocht naar een luchtfoto die kort na het neerstorten van het vliegtuig is genomen. Deze is echter niet beschikbaar gebleken. Het raadplegen van het AHN heeft eveneens geen aanvullende informatie over de crashlocatie opgeleverd. Aangezien de exacte locatie van het neergestorte toestel niet kan worden bepaald, kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend.
Conclusie Naar aanleiding van het neerstorten van dit geallieerd vliegtuig op 9 april 1943 kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. De informatie omtrent deze crash is te summier. 5.3
HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE KAATHOVEN, 21/22 JUNI 1943
In de nacht van 21 op 22 juni 1943, stortte rond 01:58 uur een Handley Page Halifax NP-N van No. 158 Squadron neer te Kaathoven, op de grens met Heeswijk. Het toestel had als doel Krefeld. Om niet nader gespeficieerde redenen explodeerde het toestel in de lucht.
Figuur 20: De gemeentegrens tussen Kaathoven en Heeswijk, met paars aangegeven (Bron ondergrond: Kadaster).
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 50 van 373
Door deze crash is er op verschillende locaties schade ontstaan. Uit de literatuur is gebleken dat een hele boerderij is afgebrand en elders schade was aan veldgewassen, ramen en kozijnen. Het gemeentearchief van Heeswijk maakt melding van schade aan vijf verschillende panden, echter zijn de exacte locaties van twee van deze panden niet meer te achterhalen. De locaties van de panden te Kaathovensedijk 7 en 9 en Kaathoven 1 zijn in het onderstaande figuur weergegeven. In het archief wordt de exacte locatie van de crash niet genoemd.
Figuur 21: Oorlogsschade archiefmeldingen weergegeven op een geallieerde stafkaart (Bron ondergrond: Kadaster).
Naar aanleiding van de crash is getracht om een luchtfoto van het gebied rond Kaathoven van kort na het neerkomen van het vliegtuig te raadplegen. De eerste luchtfoto van deze locatie is meer dan een jaar later genomen, waardoor niet wordt verwacht dat hierop de crashlocatie zichtbaar is. Verder is het AHN geraadpleegd, echter zijn hierop geen verstoringen zichtbaar in de omgeving van Kaathoven die op de crash kunnen duiden. Gezien de beperkte informatie in het bronnenmateriaal over de locatie van de crash, kan er geen NGE-Risicogebied of aandachtsgebied worden afgebakend. Conclusie Naar aanleiding van het neerstorten van een vliegtuig te Kaathoven kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. Het bronnenmateriaal omtrent de crashlocatie is te summier. 5.4
AVRO LANCASTER NEERGESTORT TUSSEN DINTHER EN HEESWIJK, 21/22 JUNI 1943
In de nacht van maandag 21 juni op dinsdag 22 juni 1943 werden meerdere bommenwerpers door Duitse nachtjagers neergeschoten. Om ca. 1.30 uur verscheen een Avro Lancaster van No. 100 Squadron met als doel Krefeld in Duitsland al brandend boven Dinther. Het toestel kwam schuin achter de voormalige melkfabriek aan de St. Servatiusstraat neer. Vier man lagen dood in de Aa-Kantstraat. Een piloot lag dood voor de deur van de pastorie van Dinther. Uiteindelijk zijn er zeven stoffelijke overschotten geborgen.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 51 van 373
Figuur 22: De melkfabriek, pastorie en de Aa-Kantstraat aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron ondergrond: Kadaster).
Verder blijkt uit de literatuur dat er een zogenaamde ‘luchtmijn’ is aangetroffen bij de benzinepomp aan de St. Servatiusstraat. Deze luchtmijn betreft in werkelijkheid een 4.000 lbs luchtdrukbom die in combinatie met een grote hoeveelheid brandbommen gehele gebouwen of straten kon vernietigen. Uit de ORB’s blijkt dat elk vliegtuig tijdens deze operatie uitgerust was met één 4.000 lbs luchtdrukbom, drie 500 lbs brisantbommen en 48 x 30 lbs en een variërend aantal 4 lbs brandbommen. Afgezien van de eerdergenoemde ‘luchtmijn’, werd er ook ter plaatse van Heeswijk nog een ‘luchtmijn’ aangetroffen. Beiden zijn niet niet gedetoneerd en werden afgevoerd door Duitse militairen. Uit de literatuur is niet op te maken welke van deze twee vondsten de 4.000 lbs en welke de 500 lbs bom betroffen of dat dit beide 500 lbs bommen betroffen. Wel blijkt uit een opgave van de burgemeester aan de Ortskommandant in ‘sHertogenbosch dat onderdelen van het vliegtuig over een groot gebied waren verspreid: “1 parachute; 1 tas; in de meisjesschool A.61 een benzinetank in een schoollokaal; bij M. v.d. Ven gedeelte vleugel; bij A. Evers gedeelte vleugel met benzinetank; 7 lijken: 1 voor de R.K. pastorie, 4 in een korenveld, 1 in een sloot en 1 (verkoold) onder het neergestorte vliegtuig.
Verder brisant-, phosphor- en brandbommen." Een ooggetuigenverslag meldde het volgende: ‘’Uit de wrakstukken van de bommenwerper hebben Govert en ik enige tientallen brandbommen gehaald en we hebben deze meegenomen naar de boerderij.’’ Hieruit blijkt dat er nog enige brandbommen in het wrak waren achtergebleven na de crash. Bij verschillende luchtfoto-instanties is vervolgens gezocht naar een luchtfoto die kort na het neerstorten van het vliegtuig is genomen. Deze is echter niet beschikbaar gebleken, de eerstvolgende luchtfoto is nagenoeg één jaar later genomen. Er wordt niet verwacht dat hierop het wrak nog zichtbaar is. Het raadplegen van het AHN heeft eveneens geen aanvullende informatie over de crashlocatie opgeleverd. In de literatuur, noch ander bronnenmateriaal is geen verdere specifieke meldingen opgenomen aangaande
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze
Pagina 52 van 373
de afloop van deze crash en de munitieartikelen welke dit vliegtuig vervoerde. Aangezien geen specifieke locatie van het neergestorte toestel kan worden bepaald, kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. Conclusie Naar aanleiding van de crash van een AVRO Lancaster te Dinther op 21/22 juni 1943 kan geen NGERisicogebied worden afgebakend. De exacte locatie is niet bekend. 5.5
HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE BEUGT, 22/23 JUNI 1943
In de nacht van 22 op 23 juni 1943 stort een Handley Page Halifax II van No. 78 Squadron neer om 1.55 uur te Beugt, tussen Heeswijk en Veghel, nabij de grens van Dinther. In de literatuur is de indicatieve locatie van het neergestortte vliegtuig weergegeven, zie het onderstaande figuur. Het vliegtuig had als doel Mülheim en werd op de terugvlucht aangeschoten door een Duits jachtvliegtuig.
Figuur 23: De indicatieve crashlocatie van de neergestorte Halifax op 23 juni 1943 (Bron: DRI 66-67).
Bij verschillende luchtfoto-instanties is verder gezocht naar een luchtfoto die kort na het neerstorten van het jachtvliegtuig is genomen. Deze is echter niet beschikbaar gebleken, de eerstvolgende luchtfoto is nagenoeg één jaar later genomen. Er wordt niet verwacht dat hierop het wrak nog zichtbaar is. Het raadplegen van het AHN heeft eveneens geen aanvullende informatie over de crashlocatie opgeleverd. Aangezien de exacte locatie van het neergestorte toestel niet kan worden bepaald, kan geen NGERisicogebied worden afgebakend. Conclusie Naar aanleiding van het neerstorten van dit geallieerd vliegtuig in de nacht van 22 op 23 juni 1943 kan geen NGE-Risicogebied worden afgebakend. De informatie omtrent deze crash is te summier.
74047 / RO-210306 versie 0.1
NGE-Risicokaart Bernheze